to sow.
Ո՞ ասասցէ զաստուծոյ զօրութիւնն, զի ընդ մարդկան սերմնարկեաց եւ տնկեաց զայսչափ զազդմունս. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
power of conception;
act of procreation.
Հաւատովք սառա սերմնարկութիւն ընկալաւ տարաժամ չափօք։ Զի՞նչ իցէ սերմնարկութիւն. յընդունել զսերմն ընկալաւ զօրութիւն մեռեալն եւ ամուլն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
having procreative or generative virtue, fecund, prolific.
Ունօղ զզօրութիւն սերելոյ. բեղուն. բեղնաւոր.
composed of a black troop;
black band or troop (of devils, rascals, etc. ).
Սատանայ իւրովք սեւագունդ զօրօքն խնդայ (ընդ կորուստ մեղաւորի)։ Դիւրապաշտ եւ սեւագունդ զօրքն պարսկաց։ Որք եկեալ հասեալք լինէին սեւագունդ զօրն պարսից. (Եղիշ ննջ։ Ճ. ՟Բ.։ Շար.։)
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
Ի պարսաւ եւ ի սրտմութեան եւ ի սեւամաղձութան եւ անզգամութեան։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէ։ Ի սեաւամաղձութենէն լուսնոտք. (Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
cf. Սեաւ.
Մօրն իւրարգանդն էր սեւային, հօրըն բարակ ամենեւին. որդիքն սեաւ ծընանէին, դաշտ ի սպիտակ բընակէին. (Շ. առակք.) (կազամար, գրիչ, գիր)։
black-dyed, black.
Մերթ ծիրանւոյ, մերթ կապուտակի, մերթ սեւաներկ երանգոց. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Սեւաթոյր.
հանդերձ ծիրանի աղտեղեալ ի սեւատեսակն փոշւոց։ Զսեւատեսակ եւ զաղջամուղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորոգէ։ Նոյ օրինակ էր քրիստոսի, ագռաւն սեւատեսակ՝ մահացան թռչնոյն։ Արտասուաց ջրով լուտնայ զսեւատեսակ տիղմն մեղացն. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է. ՟Ը։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
νήφων, νηφίλιος sobrius. Որ թափեալ է յիւրմէ զթմրութիւն, զքուն, զգինի. զգաստ. արթուն. ժիր. փոյթ. զւարթ. զօրաւոր, եւ ժուժկալ.
cf. Սթափումն.
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
walking or curveting proudly.
Չէ արժան սիգաքայլ երիվարօք յօրանալ. (Շ. ընդհանր.։)
shekel.
եբր. շէգլ. (յորմէ միշգէլ. ռմկ. մըսգալ ). σίκλος siclus եւ σταθμός pondus, statera. Ըստ Մենինսքեայ՝ վեզն. Չափ կշռոյ, չորս տրամ արծաթոյ կամ ոսկոյ եւ այլոց իրաց. Կէս ունկի. որ էր չափ սրբութեան կամ տաճարի. Իսկ արքունի սիկզ՝ երբեմն էր նոյն, եւ երբեմն կէսն նորին. տես (Ել. ՟Լ՟Ը։ Թուոց. ՟Գ. ՟Է։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3. եւ այլն. եւ Շիր կշռ.) եւ չափ. ուր այլեւ այլ բանք են ի զանազան օրինակս։
syllable.
Փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց։ կարգեալ յօրինէր սիբողայիւք եւ կապօք. (Խոր. ՟Գ. 53։ Կորիւն.։)
Միաբան ըստ մովսեսի գրոցն յիշէ զայս ձեւ օրինակ մինչեւ ցսիղոբայս անգամ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
senator.
ՍԻՆԿՂԻՏԻԿՈՍ կամ ՍԻՆԿԼԻՏԻԿՈՍ, ՍԻՆԳՂԻՏԻԿՈՍ. Բառ յն. սինգլիդիգօս . լտ. սէնա՛դօր. συνκλητικός senator. Ոմն ի կարգէ սինկղիտիկոսաց՝ այսինքն ծերակուտի. ծեր ատենական. մի յատենակալաց. Տես (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։) Արք եօթն՝ իշխանք սինկլիտիկոսք հռովմայեսցիք միանձնացան. (Վրք. հց. ՟Է։ 1)
affectionate mother.
կամ ա. Սիրոյ մայր. կամ սիրօղ մայր. եւ կամ Սիրելի մօր.
cf. Սիրալիր.
Սակս ծառայական միջնորմ օրինին, եւ տիրական համակցորդ եւ սիրապատար աւետարանին. (Նար. մծբ.) (կայ եւ ձ. տիրապատար)։
cf. Սիրասուն.
Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի։ Ձայնէր տատրակին՝ սիրասնունդ սիրելւոյն։ Ուրախացիր մայր մանուէլի, այսօր յարեաւ սիրասնունդ որդին։ Երկունք աղեաց քոց եւ ծնունդ, եւ սիրամարգն սիրասնունդ. (Տաղ.։)
amiably, kindly, lovingly, affectionately, tenderly, courteously;
charitably.
Զայսոսիկ իսկ մանաւանդ քան զայնոսիկ սիրելապէս ասացեր. (Պղատ. օրին. ՟Զ։ 13)
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
Որս անուամբ ... բազում է եւ ըստ սիրելութեան որսալն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
Դու ինքնին ասացեր՝ զքեզ սիրողին սիրիլ ի հօրէն եւ ի քէն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրել (իսկապէս). (Խոսր.։)
Ամենայն մեղք վասն յոյժ անձին իւրոյ բարեկամութեան լինիցի. զի կուրացեալ իցէ առ սիրեցեալն սիրողն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
stylites, living on a column.
Սուրբ հօրն մերոյ սիմէոնի սիւնակեցի։ յիշատակ սուրբ հօրն մերոյ սիմէոնի սիւնակեցոյ. (Ժմ. յն.։)
continuous.
Եհաս նմա պատահ խօթութեան սիւնիքոսական ջերման։ Ի մեռիակաան (այսինքն օրական) ջերմութիւն, որ ի սիւնիքոսականին տրամակայի. (Մագ. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Թ։)
to cause to fly swiftly.
Աստիճանօք սլացուցանէ ի պահպանելն սիրով զօրէնս. (Լմբ. իմ.։)
liable to error, fallible, frail.
Անկարգօրդ վասն սխալականացս միշտ առաջի քո բարեխօս. (Լմբ. պտրգ.։)
fallibility.
Զի վերայ բուսեալ առաքինութեան զօրութիւն որ յոգւոջն էր՝ քակեաց հնութեան սխալականութիւննն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
working or doing wonders, enchanting, astonishing, wondrous, prodigious, stupendous.
Զմիածին որդին աստուծոյ զսխրագործն օրհնեալ. (Կիւրղ. առ կոստանդ։)
wonderful, surprising, admirable, charming.
Սխրալի մարդասիրութիւն։ Սխրալի ամենեցուն երեւեր։ Սխրալի է պատիւ փառանց աստուածամօրն. (Նար. ՟Ծ՟Ը։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.
Զարմացաւ սխրացաւ, վասն զի ետես զզօրագլուխն. (Եփր. թագ.։)
Յորժամ ուրախացուսցէ զծնողս, պատուօք սխրասցի աստուած. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա.) պիտի ընթեռնուլ,
slimy, oozy, muddy, miry, sloughy;
սկախառն խոնաւութիւն, cf. Ճահիճ.
τελματιαῖος coenosus, palustris. իսկ Սկախառն խոնաւութիւն, τέλμα locus coenosus, lacuna. Խառն ընդ սիկ. ցեխոտ, ցխոտ. մօրուտ. տղմուտ. կաւուտ. մրրախառն. դէջ. ճախնուտ. ճահիճ.
Ոչ մօրք եւ ոչ ջրաշեղջ, եւ ոչ սկախառն խոնաւութիւնք։ Գորտք եւ ճանճք եւ մժիխք ի սկախառն խոնաւութենէ բղխեցին. (Վեցօր. ՟Է։)
cup-shaped;
— ornament.
Բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակքն (աշտանակին)։ Երեք սկահաձեւք ընկուզազարդք յօրինեալք ի միում ստեղանն (աշտանակի). Չորք սկահաձեւք ընկուզազարդք։ Զստեղունս նորա եւ զսկահաձեւսն. (Ել. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։ 3)
cf. Հսկեմ.
ՍԿԵՄ կամ ՀՍԿԵՄ. (որպէս ըսկել. լծ. ընդ Զգալ անձին). Տխնիլ. արթուն կալ. եւ Ուշ ունել. (յն. ղրիղօրէօ. ուստի գրիգոր՝ հսկօղ).
the first heir from all eternity.
Նստաւ ճոխութեամբ յաթոռն իւրական՝ սկզբնաժառանգ հօրն հաւասարութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)
Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)
cf. Նախահայր.
Նախահայրն ադամ. հին նահապետ. եւ Առաջինն յիմիք կարգի. հեղինակ. գտակ. սկզբնապատճառ, նախաշաւիղ. նախկին օրինակ.
Պատուիրանի սկզբնահօրն դաւանութեան։ Իսկ զբնահայրն սկսեալ մինչեւ ի սպառումն ծննդոց նորա։ Շիրմի սկզբնահօրն պաշտպան. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Նախատիպ.
ἁρχέτυπος, -ον archetypus, originalis, -le;
primigenius, -um. Նախատիպ. առաջին գաղափար. բուն եւ նախկին օրինակ.
commenced, created, primitive, first.
Եղական է աշխարհս, եւ սկզբնաւոր։ Մի դնիցես անսկիզբն սկզբնաւորս։ Զիա՞րդ քննել կարիցեմք սկզբնաւորք զանսկզբնականէն. (Նախ. ծն.։ Վեցօր. ՟Ա։ Ագաթ.։)
Քեզ միայնոյ՝ սկզբանդ եւ անսկզբանդ (հօր), ընդ սկզբանդ (որդոյ), եւ սկզբնաւորիդ սկզբանց (հոգւոյդ սրբոյ). (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Սկսանիմ.
Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Զինչ են սկզբմունք ծննդեանն, հոգին սուրբ, եւ զօրութիւն բարձրելոյն հովանաւորելով. (Բրս. ծն.։)
Զաստուած անուանելով իբրու զիշխող ամենայն սկզբման (այսինքն իշխանութեան). (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cup, bowl;
chalice.
Օրհնութիւն սկոյ եւ մաղզմայի։ Եւ ի սկիհն ասէ. օրհնեա զբաժակ խորհրդական քո նուիրացն. (Մաշտ.։)
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ եղեւ սկիզբն թագաւորութեան նորա բաբելովն։ Դու զօրութիւն իմ եւ սկիզբն որդւոց իմոց։ Ամիսս այս եղիցի ձեզ սկիզբն ամսոց։ Սկիզբն աւետարանի։ Ես եմ սկիզբն եւ կատարած, առաջին եւ վերջին։ Ի սկզբանէ աշխարհի.եւ այլն։
Ոչ, եթէ դժուարինս առ սկզբանն լուիցէ, երկնչել պարտ է. (Պղատ. օրին. ՟Ծ։)
Սկսեալք ի հօրէ ի միոյ սկզբնէ, եւ այն յանսկզբնէ. (Վահր. երրորդ. որ հայի ի յաջորդ նշ։)
Զի թէպէտ սուղ է որդի, վասն զի սկիզբն (այսինքն է ի հօրէ), նոյն փարթամ, վասն զի պատճառ է հոգւոյ ելողութեան։ Հոգին սուրբ սուղ եւ հարուստ. զի թէպէտ սկզբունք՝ վասն ընդ պատճառաւ, այլ՝ եւ անսկզբունք, վասն ոչ ընդ ժամանակաւ։ Որպէս ի սկզբանցն եւ յասկզբանցն երեւեցուցաք։ Զսկզբունս եւ զանսկզբունս, զզգալիս եւ զիմանալիս. (Քեր. քերթ.։)
cf. Սկսնում.
Սկսաւ մարդիկն բազմանալ։ Յայնմհետէ սկսաւ քարոզել յիսուս։ Եւարդ սկսի՛ր օրհնել զտուն ծառայի քո։ Տու՛ր նոցա վարձս՝ սկսեալ ի յետնոցն մինչեւ ցառաջինսն։ Ուսուցանէ ընդ ամենայն հրէաստան՝ սկսեալ ի գալիլէէ մինչեւ ցայսր.եւ այլն։
cf. Սկսումն.
Յայսմ սկսուածոյ՝ որ ունի կատարումն։ Սկիզբն ճանապարհի ոչ ճանապարհ է, եւ ոչ սկսուած տանն՝ տուն։ (Վեցօր. ՟Ա։)
to shorten, to make brief;
to raise the price of.
Յորժամ կամի սղացուցանել ըստ այսմ օրինակի զվանկն ձայնաւորի ... փոխէ զբնութիւն՝ սղացուցանելով. (Երզն. քեր.։)
cf. Սղացուցանեմ.
Յորժամ կամի սղացուցանել ըստ այսմ օրինակի զվանկն ձայնաւորի ... փոխէ զբնութիւն՝ սղացուցանելով. (Երզն. քեր.։)
brevity;
exiguity;
dearness, costliness, high price.
Զմանանայն սղութեամբ եւ չափով հրամայէր, եւ ոչ որչափ ախորժէին. (Վրդն. օրին.։)
empty, void.
Ցօղունն վասակայ ամենեւին փոր եւ սնամէջ է. քանզի չիք ծանրութիւն ի գլուխ նորա։ Անհաստատ եդեալ հիմունսն խճոյ եւ սնամէջս, որ է անիրաւ դատաստան եւ հպարտութիւն. (Վեցօր. ՟Է։ Վրդն. օրին.։)
to be nourished, fed, maintained;
to be brought up, reared, educated, instructed.
Եկն ի նազարէթ, ուր սնեալ էր։ Սնաւ ի տան հօր իւրոյ ամիսս երիս։ Ի խանձարուրս սնայ եւ ի հոգս. (Ղկ. ՟Դ. 16։ Գծ. ՟Է. 20։ Իմ. ՟Է. 4։)
cf. Սնապարծիկ.
Զօրականք սնապարծք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Խրատելով զսնապարծս, որք յազգք եւ ի տեսակս եւ ի զօրութիւնս պարծին. (Նար ՟Ծղ։ Մխ. առակ. ՟Ի՟Դ։)
Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)
vain-glorious, conceited, vain, boastful, bragging, swaggering, bullying.
Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)