walled up, enclosed by a wall;
— առնել, to shut up within four walls, to imprison.
Իբրեւ որմարգել արար զմեզ, եւ բանտիւք տանջեաց. (Եղիշ. յես.։)
paternal, ancestral, hereditary.
Բառ ռմկ. որպէս պապենական. Որ ինչ է ի հաւուց անտի կամ ի նախնեաց անտի.
cf. Պատահ ;
sad adventure, grievous accident, serious case, misfortune, mischance, catastrophe;
ըստ —աց, by chance, fortuitously;
ի —է, unfortunately.
Խաղաղութեան պատահար ի մակաբայեցւոց գնդէ անտի աջողեցաւ (օտարաց). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 31։)
tearing, rending, laceration;
eruption;
intestine broils, rupture, division, scission, disunion, party, faction.
Ի սաստիկ պատառմանէ ջուրցն ընկղմին նաւք։ Երկուցեալ ի պատառմանէ անտիգոնեանցն (երկպա ռակութեամբ)։ Բազում պատառմունք եւ անմիաբանութիւնք ի մէջ զօրացն եւ այլ ազգականացն լինէին. (Խոր. ՟Բ. 7. 18. 27։)
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
Ա՜ռ նա ի քաղաքաց անտի արս ընտիրս՝ պատերազմակիցս իւր։ Աղաչեմ զձեզ՝ պատերազմակից լինել ինձ յաղօթս վասն իմ առ Աստուած. (Յուդթ. ՟Գ. 7։ Հռ. ՟Ժ՟Ե. 30։)
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Եւ ապա անտի բաժանի ի ցօղուն եւ ի պատիճ, եւ ի գոգաձեւ փոճոկս ցորենոյ. (Վեցօր. ՟Ե։)
honour, token of esteem, homage, glory;
respect, veneration, reverence, regard, consideration;
honours, preferments, dignities, degrees, offices, titles;
testimonial, prize, gift, presentation;
խոստումն պատուոյ, word of honour;
լեգէոն պատուոյ, Legion of honour;
— արքունի, diploma of merit;
ի —, in honour of;
պատուով, honourably;
լի պատուով, loaded with honours;
ի — հասանել, to rise to dignities;
ի պատուի լինել, to be in honour, in consideration;
ի — առնուլ, բազում պատուովք պատուել, to load with honours, to pay great honours to, to raise to the highest honours;
to set one up upon the pinnacle of glory, to raise one up to the skies;
ի մեծի պատուի լինել, to be raised to the highest pitch of fortune;
— անձին համարել, to take to oneself the credit of, to deem it an honour;
— ընծայել, to pay honour;
առնել, դնել, to do honour to, to be an honour or a credit to;
— առնել սեղանոյ, to do honour to a meal;
պատուով պատուէք զիս, you do me a great deal of honour, too much honour;
—ս արժանաւորաց, honour to whom honour is due;
cf. Թեկն;
cf. Հասանեմ;
cf. Միմեանց;
sign of abbreviation.
Օրինակս առցուք ի պատուէ անտի՝ որ պատուէին թագաւորք զոմանս ի մերոց աստի. (Եւս. պտմ.։)
fit vessel;
quiver, case for arrows.
Ի խորհրդական պատկանդարանէ անտի նետիւք իւրովք խոցոտէ զվիշապն. (Եւագր. ՟Ժ։)
respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.
Ի յանցաւորաց անտի խորշեսցէ մտօք եւ բանիւ, եւ ամօթով, եւ տեսութեամբ պատկառ. (Յհ. կթ.։)
Պատկառ կալ թագաւորին հրամանաց, կամ անտի կենացն, առաքինութեանց, սպասաւորութեան, պաշտամանն Աստուծոյ, եւ այլն. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Ա։ Իգն.։)
to graft;
cf. Պատուաստեմ.
Տունկ տնկելոց ես այսու հետեւ (ի) հոգեւոր դրախտի անդ ի վայրի ձիթենւոյ անտի յընտանի ձիթենի անդր պատկինեալ. (այլ ձ. պատկի՜ն կեալ. հին տպ. ի պատկին կեալ)։ Եթէ յառաջ մինչդեռ պատկինսդ՝ պիտոյ է արբուցանելդ եւ գործելդ, յետ տնկելոյն ո՞չ եւս առաւել գեղեցիկ է. (Կոչ. ՟Ա։)
cf. Պատճեան.
Պատճէն հրովարտակին՝ որ գրեալ էր յԱբգար արքայէառ Յիսուս։ Պատճէն զայսր թղթոյ տո՜ւք տանել այլում եկեղեցեացն։ Ի պատճենից անտի հրովարտակացն իմոց. (Եւս. պտմ.։)
side chamber;
projecture, balcony, verandah, belvedere, terrace;
porch.
Զեւտիքոսն՝ որ անկաւ ծանրացեալ ի քնոյ իւրոյ՝ ի պատուհանէն յերեքկինն պատշկամբէ անտի. (յն. յերրորդ գստիկոնէ). (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Պատշգամ.
Զեւտիքոսն՝ որ անկաւ ծանրացեալ ի քնոյ իւրոյ՝ ի պատուհանէն յերեքկինն պատշկամբէ անտի. (յն. յերրորդ գստիկոնէ). (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
punishment, chastisement, pain, correction;
scourge, revenge;
threat, threatening tone;
reprimand, reproach, rebuke;
պատիժ —ի, severe punishment;
— մահու, sentence or punishment of death, capital punishment;
տեղի —ի, exile;
ազգի մարդկան, the scourge of human kind;
— կապել ի վերայ, to inflict a punishment;
կրել խիստ —, to be severely punished;
առնել —, to threaten.
Լաւ է լսել զպատուհաս իմաստնոյ, քան լսել մարդոյ զերգս անմտաց (այլ ձ. զպառնալիս իմաստանայ)։ Զի եթէ առ խրատու պատուհասի կենդանի տէր մեր նռ փոքր մի ինչ բարկացեալ իցէ, դարձեալ հաճեսցի ողորմութեամբ ընդ ցառայս իւր։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհանսն այն՝ որ ի բազմաց անտի է. (Ժող. ՟Է. 6։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 32։ ՟Բ. Կոր. ՟Բ. 6)
cf. Պատսպարան.
Աղկիմոս որ չէր յազգէ քահանայապետութեանն՝ ի շուրջանակի պատսպարութենէ յաջորդէր զքահանայապետութիւն. իմա. օգնութիւն գտեալ աստի եւ անտի. ըստ յն. περιδρομή , շրջնթացութիւն. ասդին անդին ինկնալով։
promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
cf. Պատրիարք.
Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
պատրիարգք անտիոքայ, Պետրոս, լուդիոս, իգնատիէ, իրոն Եւն։ Պատրիարգք աղեքսանդրի, Պետրոս, մարկոս, ակին, մելոս եւ այլն. (Մխ. այրիվ.։)
patriarch;
— հայոց, patriarch of the Armenians, Catholicos.
ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս . πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
պատրիարգք անտիոքայ, Պետրոս, լուդիոս, իգնատիէ, իրոն Եւն։ Պատրիարգք աղեքսանդրի, Պետրոս, մարկոս, ակին, մելոս եւ այլն. (Մխ. այրիվ.։)
cf. Պատրիարգարան.
Ել ի գիշերի ի պատրիարգարանէ անտի, եւ եմուտ ի նաեւ լռելեայն. (Ճ. ՟Բ.։)
patriarchate, patriarch's residence or see.
Ել ի գիշերի ի պատրիարգարանէ անտի, եւ եմուտ ի նաեւ լռելեայն. (Ճ. ՟Բ.։)
tie, rope, cord, bonds, iron, fetters.
Առատանք կապանաց վարմից աներեւոյթ խորացելոյ բանտին, եւ պարաւանդ յաւիտենից կորստեանն. (Բենիկ.։)
giver, donor.
Զի ի ճշմարիտ տըւչէ անտի ընկալցին զամենայն բարութիւնս։ Եթէ տըւչին սահակայ (տեառն աստուծոյ) վկայութեամբ իւրով զբանն սառայի ոչ հաստատեալ էր. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.
Յուզէր ի տան յակոբայ, եւ ի տան լիայ։ Ելեալ ի տանէ անտի լիայ՝ եմուտ ի տուն ռաքէլի. եւ այլն։ Որպէս եւ ուր ըստ եբր. է սենեակ, կամ գաւիթ, սրահ, եւ այլն, ի մեզ ստէպ դնի Տուն. (Երեմ. ՟Լ՟Ե. ՟Լ՟Զ։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 18։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 21։)
gift, donation;
collation;
tradition;
giving in, delivery, surrender;
— օրինաց, legislation, forming laws;
— եօթանասնից, the Septuagint.
Յունարէն թարգմանութեանս տուչութիւն. նոյն պէս էր եւ առաքելական տըւչութիւնն։ Զի մի՛ հեռասցին նոքա ի տըւչութենէ անտի առաքելոցն։ Պահեն նոքա զտըւչութենէ առաջին սովորութեանն. (Եւս. քր. եւ Եւս. պտմ.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
ՏՈՒՐԵՒԱՌ. Փոխադարձ ձգումն զինուց աստի եւ անտի.
logician.
ՏՐԱՄԱԲԱՆՔՆ գ. διάλογος dialogus. Տրամախօսութիւն. զրոյցք ի մէջ երկուց աստի անտի.
to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.
Յորժամ անկեալ փլանի, տրորի հաստատութիւն նորա ի փլանելոյ անտի եւ ի տրորելոյ։ Հարեալ տրորեալ մաշիմք մեք ի մեղա եւ յանօրէնութիւնս մեր. (Եփր. աւետար.։)
compassion, condolence.
Յիշելով զտրտմակցութիւն սրբոց ընդ վշտացեալ։ Զի մի՛ ի տրտմակցութենէ անտի կործանեսցիս. (Փարպ.։ Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Երամ.
Րէն՝ րամն աւետեաց ձայնիւ լինի, թէեւ բնութիւն ձայնի չունի, թէ որ ննջեացն ի տապանի, նոյն աղետեաց զորս ի բանտի. (Շ. այբուբ.։)
calm, quiet, tranquillity.
to be in want, in a miserable state, without resources, to be reduced to extremities.
Զո՞վ արտասուեցից. զհէ՞քն իմ մանուկ, եթէ զիս թափուր ի հոգւոյն մնացեալս՝ խանտի եւ ցանկանեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to dry, to dry up;
to drain, to be exhausted;
to wither, to fade, to die;
— յոգւոց, to expire, to breath one's last, to die;
— զօրութեան, to grow weak, to lose strength, to fall away, to languish;
— սիրոյ, to grow indifferent.
Կործանեալ՝ յոգւոցն ցամաքիւր։ Ցամաքեցան ի սովոյ անտի, իբրեւ պատկերք մեռեալք։ Ձեռն նորա ցամաքեցաւ։ Զօրութիւն դիւին ցամաքեցաւ ի ձեռն նշանի խաչելոյն։ Ցամաքեալ յարդարութենէ. (Կոչ. ՟Զ։ Եւս. պտմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Եղիշ. դտ.։)
Ի սքանչելի զարմանալեաց անտի ցամաքեալ պահապանացն. (Վրք. հց. ձ։)
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
Եկաց յառուամէջս այգեացն, եւ էր ցանգ աստի, եւ ցանգ անտի։ Խրամատեցաւ վասն քո ցանգ։ Որպէս յորմոյ թիւրելոյ, եւ ի ցանկոյ մերժելոյ։ Արկանել ցանգ եւ պարիսպ ամրութեան։ Մարախ մածեալ զցանգով։ Ցանգով փակեցի ... քակեցից զցանկ նորա։ Կոչեսջի՛ր խրամակարկատ ցանկոց.եւ այլն։
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
Ցանգել զխրամատութիւնն ի ծառայատոհմ ազդաց անտի. (Ագաթ.։)
to fall sick, to be ailing, poorly.
Զի ցաւագնոտեաց նա ի բազում պահոց անտի. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
painful, doleful, grievous, sad.
Ցաւալից կենաց մարդկան զօրեղ բժիշկ։ Ցաւալից կենօք, եւ խաւարային բանտիւք. Ի ցաւալից եւ ի բազմածուփ կենցաղս յայս։ Ի ցաւալից վշտացայ յանցաւ եւ յանախտ փառս էած. (Շար.։ Շ. տաղ.։ Խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
government, direction, conduct;
triangular table of laws.
Ի զաւակէ անտի եկաց վարչութիւն առաջնորդութեան թագաւորացն։ Կարգ իշխանութեան յաշխարհ մտելոց, եւ վարչութիւնք մարդկայինք ունին օրէնս. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։ Սարկ. քհ.։)
cf. Վեհերումն.
Ի բաց կացցէ ի վեհերութենէ եւ ի դանդաղմանէ անտի։ Նա զվեհերութիւն առնէ ի մեզ, եւ մեք զուարթասցու՛ք ի գործ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։ Սեբեր. ՟Թ։)
fear, timidity, want of courage, of heart, faint-heartedness, cowardice, poltroonery, pusillanimity;
sloth, remissness, indolence, idleness, sluggishness.
Ի բաց կացցէ ի վեհերութենէ եւ ի դանդաղմանէ անտի։ Նա զվեհերութիւն առնէ ի մեզ, եւ մեք զուարթասցու՛ք ի գործ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։ Սեբեր. ՟Թ։)
anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
Յայսմ աւուր վերադարձումն է պատուական նշխարաց սրբոյն իգնատիոսի (ի հռովմայ յանտիոք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)
to number or count from the first to the last.
Որ յալփնբետաց անտի վերաթուի մինչեւ ի քսաներորդ երկրորդն կարգի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
Վերացաւ աստուած յաբրաամէ։ Վերանայր ամպն ի խորանէ անտի։ Վերացաւ սիւն ամպոյն յերեսաց նոցա։ Վերանայր յերկինս։ Այս յիսուս՝ որ վերացաւն ի ձէնջ յերկինս։ Ի վերանալ գազանացն յերկրէ՝ վերանային եւ անիւքն։ Գոռոզութիւն նոցա ի պարանոցէ ձերմէ վերասցի։ Գուցէ ոչ վերանայցէ ձեռն նորա ի ձէնջ։ Հոգի տեառն վերացաւ ի սաւուղայ։ Դու միայն վերացեալ հպարտացեալ կաս ի վերայ մեր.եւ այլն։
high gate;
flood-gate, sluice;
stocks, ceps.
καταράκτης cataracta. Վերին դուռն. դուռն բանտի ի վերուստ իբր սահմանք.
Արգել զնա ի վերնադրանն։ Եհան պասքովր զերեմիա ի վերնադրանէ անտի. (կայ եւ ձ. վերնադրանդ. դէ). (Երեմ. ՟Ի. 2. 3։)
aerial, ethereal;
cataleptic.
Զոր մարդիկ յախտէ անտի սովորեցան կարդալ վերնոտ եւ լուսնահար։ Զվերնոտսն եւ զլուսնահարսն եւ զայսահարսն սրբէր. (Կանոն.։)
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
Ի մի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Խօսեցայց ընդ քեզ ի վերուստ ի քաւութենէ անտի։ Եդ զքաւութիւն ի վերայ տապանակին ի վերուստ։ Ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Ի վերուստ են իջեալ.եւ այլն։
Ի ՎԵՐՈՒՍՏ. ἅνωθεν altius, jam, olim, ab initio. ըստ յն. ոճոյ, իբր Անդստին ի սկզբանէ, ի բնէ, յառաջնմէ, ի նախնեաց անտի, ի հիմանց, եւ այլն. տե՛ս եւ ԱՆԴՈՒՍՏ Ի ՎԵՐՈՒՍՏ.
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
կամ մասնկամբ. ՎԵՐՍՏԻՆ, Ի ՎԵՐՍՏԻՆ. ἅνωθεν iterum, rursus. կամ մանսկամբ ἁνα- re-. վեր. Ի վերուստ անտի՝ այսինքն անդստին ի սկզբանէ երկրորդելով. դարձեալ. միւսանգամ. անդրէն. նորանց, մէյմալ.
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
Հարցե՛ս զվէմն, եւ ելցէ ի նմանէ ջուր։ Բարբարռեսջիք ի վերայ վիմին. եւ հանջի՛ք նոցա ջուր ի վիմէ անտի։ Ոմն վէմս, ոմն վիրգս։ Գործէր ի վերայ վիմաց։ Իբրեւ զվէմ շափիղայական։ Ի միջոյ վիմաց տացեն զձայնս իւրեանց, եւ այլն։
sore, wound;
ulcer;
—, հիւթ վիրի, sanies, matter, pus, gore;
կեղեւ վիրաց, scab, scurf;
cf. Պատրոյգ;
— սրտի, heart-sore, heart-ache, heart-break, heart-burn;
—ս առնել, —ս ի վերայ դնել, to wound, to cover with sores, to ulcerate;
—ս ընդունել, to be wounded;
դարմանել զ—ս, to dress, to cure a wound;
ցաւ վիրին խստանայր, the pain caused by the wound became insupportable;
տայ —ս եւ ինքն ոչ առնու, he wounds others but receives no hurt.
Այր սպանի ի վէրս ինձ, եւ երիտասարդ ի հարուածս ինձ։ Վէր ընդ վիրի, հարուած ընդ հարուածոյ։ Նետք տղայոց եղեն վէրք նոցա։ Ոչ վէրք, ոչ այտումն։ Սրբել զնա ի վիրաց անտի։ Վէրս ի վերայ եդին։ Լեզուին զվէրս նորա.եւ այլն։
having the same lot or fate;
copartner, sharer, fellow.
Վիճակակիցք նաւաց, քանզի ի նաւաց անտի էր կերակուր նոցա. (Եփր. ծն.։)
to be chosen by lot, destined by fortune, to inherit.
Աշտանակն զաքարիա, իւղոյն բարեբաշխ բացատրութեամբ, գնդիցն վառելոց՝ ի ջահէ անտի զօրութեամբ անեկամտաբար վիճակաւորեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)