true and just.
ԻՐԱՒԱԿ եւ ԻՐԱՒԱԿԱՆ. իրաւ եւ իրաւացի ամենայն իրօք.
cf. Իրաւակ.
ԻՐԱՒԱԿ եւ ԻՐԱՒԱԿԱՆ. իրաւ եւ իրաւացի ամենայն իրօք.
to justify, to approve, to do justice;
— զիրաւունս այրուոյն, to support the cause of widows;
— զոք թագաւորել, to confer the right to reign, to legitimate the reign.
Կամ Ստուգել. ճշմարտել. հաւաստի առնել իրօք.
cf. Իրապէս.
cf. Իւղարկեմ.
χρίω, ἁλείφω ungo Իւղ ի վերայ արկանելով օծանել (իրօք կամ նմանութեամբ). եղ քսել, եղոտել, օծել.
large, broad, ample, vast, spacious, extensive;
գետ ի — ծաւալեալ, a mighty mass of flowing water, an immense, or over flowing river;
բարձր եւ — հասակաւ, a tall and stout man, fleshy, corpulent.
πλάτος latus, -a, -um. Ընդարձակ ըստ աջոյ եւ ձախոյ տարածութեան. տարածեալ ըստ կողմանցն, իրօք կամ նմանութեամբ. լան.
high chested, broad chested;
— երասանակք, rudders, helms.
որոյ լանջք են լայն, իրօք կամ նմանութեամբ.
lantern-bearing.
Որ ունի եւ կրէ զլապտեր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Թունաւորեմ.
Դեղել թունիւք (իրօք կամ նմանութեամբ). ի չարն գրգռել.
lungs;
—ք ծովական, sea-nettles, medusa, rhizostoma, acale-phans.
Ոչ մի ինչ ի կարծրիցն ունելով գործակցութիւն՝ անշարժ էր ամենայն իրօք, եւ յօդական ըստ ծովական թոքոցն. (Նիւս. կազմ.։)
to cause to fly;
to elevate, to raise, to exalt the mind;
— զթեւս, to spread out the wings.
ἁναπτερόω pennis seu alis instruo, excito ἑκπετάζω, διαπετάζω distendo, expando Տալ թռչել, իրօք կամ նմանութեամբ. եւ Բանալ զթեւս որպէս թռուցեալ. սաւառնիլ. թռցընել, թեւերը բանալ. կր. թռչիլ.
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
Չամաչե՞ս չթրջի՞ս այնպիսի իրօք հպարտանալ. ամօթով թաթղուիլ կամ քրտնիլ. յն. լոկ, ամաչել. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
fruit, production;
offering, oblation.
Հանդերձ խայրեօքն եւ նուիրօք։ Լիաձեռն զխայրեացն հատուցումն պղաբերելոյն. (Պիտ.։)
to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.
Վիրօք խարեալ զսիրտն Յհ. (իմ. պաւլ.։)
to burn.
Չարաչար խարշել. խարել. տոչորել. այրել. կիզուլ. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ).
to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.
Կամ κατακαίω, συγκαίω exuro, comburo. Խարշատել. Այրել. տոչորել. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ). էրել.
dark, gloomy, dismal, sad;
— լինել, to become darkened, or obscured;
— խափնուլ, to become blind.
Զգածեալ խաւարաւ. խաւարազգեաց. խաւարամած. խաւարեալ. խաւարային մթագտին. (իրօք կամ նմանութեամբ)
cf. Խաւարին.
σκοτινός tenebrosus, tenebricosus. որ եւ ԽԱՒԱՐԻՆ, ԽԱՒԱՐԱԿԱՆ. Մթին. նսեմ. ուր կայցէ խաւար եւ մթութիւն (իրօք կամ նմանութեամբ).
to bite, to nibble.
δάκνω mordeo Ստէպ եւ չարաչար խածանել. (իրօք կամ նմանութեամբ). խածխծել.
to cook.
ԽԱՀԱԳՈՐԾԵՄ ἕψω, μαγερεύω coquo, coquito, coquinor. որ եւ ԽՈՀԱԿԵՐԵԼ. Եփել զկերակուր. խորտիկս յօրինել. (իրօք կամ նմանութեամբ)
in some manner.
ԻՄՆԱՊԷՍ, ԻՄՆԷ. πῶς aliquo modo. Օրինակաւ իւիք. ըստ իմիք. իւիք իրօք.
by myself, personally.
Ողջ լիջիք, եւ ես ինձէն իսկ ողջ եմ անենայն իրօք. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 8։)
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
Իբրեւ մեծաւ ընչիւ հպարտացեալ պարծ էին իրօքն զոր գործէին կախարդութեամբ։ Ընդդէմ ամենայն ընչի՝ զոր հարցանէին ցնա, զայս տայրնոցա պատասխանի. (Եւս. պտմ. Դ. 7։ Ե. 1։)
ԻՆՉ 2 (ընչի. եւ ԻՆՉՔ, ընչից.) գ. Գոյակ. եւ Գոյք. Որ ինչ կայ իրօք, իր գոյաւոր. եւ Զոր ինչ ունի ոք. ստացուած, մեծութիւն։ Ըստ առաջնոյն առաւել եզակի վարի, եւ ըստ երկրորդին առաւել յոքնակի։ Որպէս ὥν, ὅντα ens, entia. երած բան.
voluntary;
powerful;
self-sufficient;
— լինել, to take too much liberty, too great a latitude;
— լինել յիմն, to dare to undertake something, to attempt, to dare, to presume;
— լինել յիւր որդիս, to kill one's children with one's own hands;
— խեղդամահ սատակիլ, to strangle, or choke one's self, to commit suicide
ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ լինել. Ձեռներեց լնել. համարձակիլ. Որո՞վ իրօք ինքնաձեռն լինելով՝ յայսպիսի չարգրծութիւնս յանդգնեալ բերէր. (Պիտ.)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
Եւ գերագոյն օրինակաւ ասի զաստուծոյ՝ իրօք եւ մնանութեամբ.
right;
right hand;
ընդ աջմէ, to the right;
աջոյ ձեռամբ յաջողակ, right-handed;
յաջմէ եւ յահեկէ՝ յաջուց եւ յահեկաց, to the right and left, on each side;
— թեւ բանակի, right wing of an army;
— հաւանութեան տալ՝ կարկարել ումեք, to offer one's hand, to consent;
յ— եւ յահեակ, right or wrong.
Թողում զխաշն յաջ բազուկ եւ յաջ ակն ուրուք. Կանոն. իմա՛, յանձնել ի խնամս ամենայն իրօք։
to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.
καλύπτω. velo, περικλείω, circumcludo, եւ այլն. Ընդ առագաստիւ վարագուրի կամ հարսնարանի առնուլ պարփակել, իրօք կամ նմանութեամբ.
to abound, to increase, to augment;
to overflow;
to run over;
to be bountiful, generous;
to be proud;
to be angry, to be in a passion.
Առատ լինել. յաճախել. առաւելուլ՝ ո՛ր եւ է իրօք.
cf. Զիջանեմ.
στέλλομαι, καταβιβάζομαι, ἑνδίδομαι եւ այլն. remittor, demittor, decresco, diminuor, cedo Կարի ի վայր իջանել. խոնարհիլ (իրօք կամ նմանութեամբ). ցածանալ, ցածնուլ. մեղմանալ. նուազիլ. ինջնալ, կակղնալ, թուլանալ, պակսիլ.
calmness, tranquillity;
subsiding;
condescension, connivance, deference;
indulgence.
ԶԻՋՈՒԹԻՒՆ ԶԻՋՈՒՄՆ. Զիջանելն, իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Զիջութիւն.
ԶԻՋՈՒԹԻՒՆ ԶԻՋՈՒՄՆ. Զիջանելն, իրօք կամ նմանութեամբ.
to settle, to grow calm, to relent.
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
cf. Զնստանիմ.
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
Զուարթագին իրօք ի վերայ ելանել ողբալեացն. (Յհ. իմ. ատ.։)
of equal age;
of the same height.
ἱσῆλιξ aetate par Համահասակ. հաւասար տիօք եւ այլովք իրօք.
cf. Զրահետ՞՞՞վարիմ.
Վտարել վիրօք զրահետ վարեալ նետիւք. (Մագ. ՟Դ։)
to be, to exist, to subsist.
Զաստուծոյ ասի, որպէս Ել. գոլ. կալ. լինել իրօք ի բնէ.
ԷԱՆԱԼ. Զարարածոց ասի՝ որպէս Գոյանալ, գոյաւորիլ. առնուլ զգոյութիւն կամ զգոյացութիւն. եղանիլ. գտանիլ իրօք.
essentially, really, in reality, in fact.
ὅντως reipsa, erto, sane, plane, vere եւ verus Իսկապէս. գոյացապէս. տիրապէս. ճշմարտապէս. արդարեւ. իրօք. արդեամբք. եւ Էական. իսկական. ճշմարիտ.
to cause to exist, to extract from nothing, to create.
Գոյացուցանել. ստեղծուլ՝ իրօք կամ մտօք.
essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.
ԷՈՒԹԻՒՆ. որպէս ὔπαρξις existentia Գոյութիւն, իրօք գոլն. (որ յԱստուած է նոյն՝ վասն միշտ եւ անեղ գոլոյն. այլ յարարածս զանազանի՝ ըստ որում ի կարելի էութենէ յիրական գոյաւորութիւն եկեալ աստուծով)
to embrace, to clasp in ones arms, to clasp or throw one's arms round, to hug;
to undertake;
— զձեռն ի վերայ լանջաց, to remain with the arms crossed.
Ոտքն բեւեռեալ էին վիրօքն, եւ զընդդիմացօղն ընգրկեաց. (Իսիւք.։)
contrary, opposed;
opposite, mimical;
unfortunate;
— պատասխանի, an adeguate or prompt reply;
against, on the contrary, the wrong side, outward, the wrong way;
before, in face;
— դառնալ, կալ, գտանիլ, հարկանիլ, to oppose, to resist, to counteract, to make head against, to cope with;
— յառնել, to rise up against;
to combat;
— գանձանակին, opposite the money-box;
վէմ — դնել դրամ, to place a stone against the door;
զդուրս — դնել, to close the doors;
բանիցն — բերել, to reply opportunely, to respond;
— եղեւ նոցա իրն, they succeeded badly in that affair;
յետս — ընթեռնուլ, to cavil, to sophisticate;
instead otherwise, on the contrary;
— հակառակութիւն, cf. Ընդդէմդարձութիւն.
Ո՛չ ամենայն իրօք՝ միասնաբար ասացեալքն՝ եւ առանձնաբար ասին. որպէս եւ յընդդիմէն, եւ ո՛չ ամենեւին առանձնաբար ասացեալքն եւ միասնաբար ասիլ կարօղ գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
to sink, to deepen, to submerge;
to flow, to inundate, to drown, to plunge, to absorb, to bury;
to dim, to cloud;
նիրհմամբ —, to lull, to make sleepy.
καταποντίζω, βυθίζω, καταπίνω , καταδύνω, βαπτίζω եւ այլն. demergo, submergo, mergo in profundum եւ այլն. որպէս թէ Ընդկլանել. որ եւ ԸՆԿԼՈՒԶԱՆԵԼ. ԸՆԿԼՆՈՒԼ. Սուզանել. խորասոյզ առնել. ծածկել ընդ ջրով. մուծանել եւ մտանել կամ իջանել ի խորս՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
giving;
tradition, treatise, discourse.
παράδωσις traditio Տըւչութիւն. աւանդութիւն. (իրօք, բանիւ, գրով).
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
ԸՍՏ ԻՐԻՔ. այսինքն Ըստ իմիք. իւիք իրօք. մասամբ իւիք.
purulent, sanious.
Բազում շարաւով լի, եւ որդնալից, եւ բազում թարախալից վիրօք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
victuals eaten with bread, made dishes;
pittance.
(առաւել ռմկ) իբր Թացեալ. թրջեալ. խոնաւ. եւ Լի խոնաւ իրօք.
light;
active, nimble;
slender;
venial;
frivolous;
ease, leisure;
— ոտիւք, light-foot;
light-footed, nimble;
— ձեռն՝ վէրք՝ քուն, light hand;
slight wound;
light sleep;
— սուրճ՝ չայ՝ գինի, կերակուր, light wine;
weak tea;
slight repast;
weak coffee;
—ս յանցանել, to commit slight faults;
—ս կացուցանել, to lighten, to facilitate;
— լինել առ երդումն, to take an oath lightly or inconsiderately;
— ինչ թուիցի ձեզ ? — ինչ իցէ յաչս ձեր ? does that seem to you a light thing ? — եղեւ նմա յաշխատութենէ, he rested from his labours;
—, —ս, —ով, quickly, lightly, easily
Պա՛րտ է թեթեւօք ընտանեցուցանել. իբր թեթեւ իրօք։
of iron;
— գործիք, tool, instrument of iron.
cf. երկաթի. իրօք կամ նմանութեամբ. երկթէ.
to divide into two kinds, to divide.
որպէս ի լտ. divido (ի duo ), յն. μερίζω (որպէս մասնատել). Յերկուս հատանել, բաժանել՝ իրօք կամ մտօք. զանազանել.