Enriched dictionaries of Armenian

felicity, happiness, beatitude;
—ք աշխարհի, fortune, wealth;
—ք Տեառն, the beatitudes of J.-C.;
— քո, ձեր, իւր, thy, your, his blessedness, your holiness;
Your Grace.

Երաշխաւորութիւն, ութեան

s.

guarantee, gage, bail, assurance, protestation, promise, surety;
տալ զանձն or անկանիլ յ—, cf. Երաշխաւորեմ.

Բռնադատութիւն, ութեան

s.

violence, force, constraint, assault, persecution, extortion;
violation, rape.

Բռնամարտութիւն, ութեան

s.

pugilism, wrestling, boxing, fisticuffs.

Բռնութիւն, ութեան

s.

violence, force, concussion, constraint;
usurpation, tyranny;
push, assault, vehemence, vivacity, transport;
fury, phrensy, impetuosity.

Բրտութիւն, ութեան

s.

harshness, asperity, roughness, crudity, aridity;
rusticity, incivility, rudeness, impoliteness, brutality, caprice;
— մարմնոյ, callosity, callus.

Գազանութիւն, ութեան

s.

brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.

Գերակայութիւն, ութեան

s.

eminence, height, pre-eminence, superiority.

Գերութիւն, ութեան

s.

captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.

Definitions containing the research թի : 3507 Results

Գանգուր

adj.

frizzled, curled;
—ք, curl;
—ք ջրոց, ալեաց, little waves, bubbles.

• Bugge, Btrg. 41 համեմատելով չեխ. kučera և փոքր ռուս. kučer «խոպո-պիք» բառերի հետ, հանում է հնխ. kankəró նախաձևից։ Karst, Յուշար-ձան, 404 կամար, կարկամ, կամակոր, քամակ, կամք բառերի հետ՝ սումեր. gam, kam «ծռել, կորանալ»։ Kиnլи-дзе, Гpaм. мингр. яз. 1914, էջ 213 համեմատում է մինգր. զանզուրջելա «կանացի գլխազարդ, չիխտա-կոպի» բառի հետ։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 114 պրս. [arabic word] ︎ kakul հոմանիշի հետ։ Petersson, KZ, 47, 268 սանս. vánčati «ճօճել, տատանիլ», vañkú-«երեռոն». գոթ. unwahs «անթերի», անգլսք. woh, հին սաքս. wäh «ծուռ», հիսլ. vangr «սխալ» բառերի հետ՝ հնխ. unquro-ձևից։ Պատահական նմանութիւն ունի սանս. khankara «մազի գանգուր»։

Գանկ, ի, ից

s.

skull, cranium.

• , ի հլ. (յգ. գանկք կամ գանկունք) «գլխի ոսկորը» Փիլ. լին. Վրդն, պտմ. Սոկր.։ Նոր բառեր են՝ գանկոսկր, գան-կաբան, գանկաբանութիւն։

Գանձ, ուց, ից

s.

treasure;
heap;
hymn;
— արքունի, exchequer, finances;
տուն —ու, treasure, treasury;
— արքայի, privy purse of the king.

• = Պրս. [arabic word] ganj բառն է, որ բազի «գանձ» նշանակութիւնից, նշանակում է նաև մի խումբ պարսկական երաժշաական եղանակներ, ասպէս՝ ganj-i-gāv, ganj-i-bādāvard. ganj-i-soxta, ganj-i-faridūn, ganj-dār, որոնք հնարուած են Barbud ա-նուն երաժշտապետից։-Աճ.

• ՆՀԲ «առեալ ի սկղբնաւորութենէ եր-գոց Նարեկացւոյն. Դանձ լուսոյ, Գանձ բաղձալի ևն»։ Գ. Տէր-Մկրտչեան (անձնական) համարում է իտալ. can-zōna «երգ» բառից փոխառութիւն։ Բարդէն վրդ. Լոյս, թ. 51 պրս. xan-dan «կարդալ» բառից։ Հ. Պոտուրեան, Բառմ. 1906, 95 լտ. canticum «երգ»։ Վերի մեկնութիւնը տուած եմ նախ ՀԱ. 1908, 123բ։ Ֆնտգլեան, Կոչնակ, 1931. Ա 40 զնդ. gotha «երգ» բառի հետ է կապում։

• ԳՒՌ.-Շատ տեղ պահուած է մի ժողովըը-դական առածի մէջ «Ես գանձ կըսեմ, դուն տանձ կրսես (կամ կհասկնաս)»։ Այստեղ կո-րած է գանձ բառի իմաստը և ժողովուրդը ռործածում է առածր՝ առանց բուն նշանա-կութիւնը հասկանալու։ Շատեր էլ հասկա-նում են գանձ «ինչք», որ բոլորովին անյար-մար է առածի մտքին։ (Չոհրապ, JAs. Pa-ris 1823. 186 ուղիղ է թարգմանում առա-ծը՝ ǰe parla chanson, vous répondez poi-re)։-Գանձ բառը առանձին և «երգ» նշա-նակութեամբ պահուած են Սեբ. գւանձ, Շմ. կանձ, Ղրր. Սլմ. կ'mնձ, Տիգ. քmճց։

Գանձակ, աց

s.

abdomen, bowel.

• . Ի-ա հլ. «փոր, ընդերք, աղիք-ների պարկը» Եւս. պտմ. զ. 41, էջ 503. Պտմ. աղէքս. 134. Շիր. հրտր. Պատկ. էջ 70, որից գանձակցաւ «միզարգելութիւն» Բժշ. (Բազմ. 1917, էջ 101)։-Բառիս հնագոյն նշանակու-թիւնն է «քսակ, պահարան», որ պահած է Վանակ. յոբ. զ։

• = Պհլ. *ganjak հոմանիշ ձևից, որ բոլո-րովին կորած է. կայ պրս. [arabic word] ganǰae, որ նշանակում է «բակեղէթ, քսակ» և երկրորդա-կան «ընդերք» նշանակութիւնը կորցրած է։ -Աճ.

Գառն, ռին, ռինք, ռանց

s.

lamb;
— մայէ, the — baas.

• , ն հլ. (-ռին, -ռամբ, -ռինք, -ռանց) «նորածին ոչխար, ոչխարի ձագ» ՍԳր., որից՝ գառնենի Ոսկ. մ. ա. 23. Եփր. համաբ., գառնութիւն Փարպ., գառնազգեստ Նեղոս. Ոսկիփ., գառնածին Նար., գառնա-նալ Մանդ. Վրդն. ծն.։ Բոյսերի անուններ են՝ գառնալեզու, գառնադմակ ❇sempervi-vum globiferum L*, զառնադմակիկ ❇e-dum sempervivum Ledeb*, զառնականջ ,Oxalis corniculata L և կամ Rumex* Բժշ. (լատինական համազորները տե՛ս Տիրացու-ևան. Contributo, 59, 69)։

• Առաջին անգամ ՆՀԲ (օդիք բառի տակ) լծ. յն. ἀρνή, ἀρνός։ Lag. Urgesch. z32 սանս. urana, պրս. bara, յն. fαρνι -Müller, SWAW 38, 576. 588 ւտ vellus, սնս. varman, հսլ. wluna «գեղ-մըն»։-Lag. Arm. Stud. § 457 մեր-ժում է իր նախորդ մեկնութիւնը, որ այժմ իբր ստոյգ ընդունուած է։ Տէրվ. Նախալ. 48 զեղմն, գաղտ, յն. εἰρος «գեղմն», ἀρήν «գառ» բառերի հետ սանս. զնդ. var «ծածկել, պահել» ար-մատից։ Եազրճեան, Արևելք, 1884 հոկտ՛՛ 17 սանս. վարքարա։ Հիւնք. 254 լտ. caro, carnis «միս»։ Սագրզեան, ՀԱ, 1909, 335 հյ. առն և սումեր. kar, karus «գառն»։ Karst, Յուշարձան, 405 սումեր. kar «գառն», 414 մոնգոլ. xu-гavar, քալմուք. xurgun, թրք. kuzu «գառնուկ», թունզուզ. kurkan և բու-րեաթ. xurjagon։ Պատահական նմանու-թիւն ունի եբր. [hebrew word] kar «գառնուկ»։ Pictet, բ. տպ. Ա. 450 յն. ϰριός «խոյ» բառի հետ։ Պատահական նմանութիւն ունի ասուր. giru, kirču «գառ» (Muss-Arnolt, Ass. engl. Handwb. 240, 433)։

Գարգմանակ, աց

s.

crest, tuft, plume.

• «խոյրի կամ սաղաւարտի վրայ զարդ». մէկ անգամ ունի Բուզ. ե. 38. (ըստ Հացունի, Պատմ. տարազի, էջ 106 նսխալ է «զարդ» նշանակութիւնը. բառս նշա-նակում է «մի տեսակ գլխանոց կամ սաղա-ւարտ՝ վրան արծիւով»)։

Գարի, գարւոյ

s. adj.

barley;
grain;
of barley.

• (-ւոյ, -եաւ կամ -ւով, -եաց) «գա-րի, արփա» ՍԳր. Եւս. քր., որից՝ գարեղէն «գարիէ շինուած» ՍԳր., գարեդիւթ «գարիի նաւելով հմայող» Մխ. Երեմ. Տօնակ., գարե-հատ «մէկ հատ գարիի ծանրութիւնը» Շիր. Երզն. քեր., գարեհաց Վրք. հց., գարեջուր Ճառընտ. Յայսմ. Մխ. բժշ., գարընկէց Կիւրղ. ղկ. Ոսկիփ., գարեջրանոց, գարեջրա-տուն (նոր բառեր)։

• = Ծագումն անստոյգ է, հնդերոպական լեզուների մէջ գտնում ենք յն. ϰρī, ϰριϑή, լտ. hordeum (գւռ. fordeum), հբգ. gersta. գերմ. Gerste «գարի», անգլսք. gratan, անգլ. groats «կորկոտ» (պհլ. ǰurtak «արմը-տիք» և պրս. [arabic word] zurd «մի տեսակ ոլոռ»), որոնք կարող են մէկ արմատից ծագած լի-նել։ Սրանցից յոյնը ծագում է հնխ. ghčrz-dā ձևից, գերմանականը՝ հնխ. gherzdā ձևից, լատինը՝ հնխ. ghrzd-ձևից (անգլե-րէնը՝ ghroidhn-). սրանց դէմ սպասելի էր հյ. *գարստի և հարց է, թէ կարո՞ղ էր այս ձևից էլ յառաջանալ զարի, ինչպես որ յունարէնի մէջ ϰρւϑή >*ϰριϑ ձևից յառաջա-ցել է ϰρί. (Walde, 969, Boisacq, 517, Horn, § 657 և Kluge, 176)։ Կայ նաև ալ-բան. driϑ «գարի», որ ըստ Jokl, I 30 202 հաստատում է նախաձևի ք'h նախաձալ-նը (տե՛ս Pokorny, 1, 611՝ որ հայերէնը համարում է ոչ-հնդևրոպական. հմմտ. վրազ. քերի, բայց հայերէնի ցեղակցութիւնը ըն-դունում է Meillet, Dict.-étym. lat. 438)։-Հիւբշ. 432։

• ՓՈԽ.-Հայերէնից փոխառեալ է երևում արաբ. [arabic word] ja'ra «մի տեսակ գարի, որի հատիկները խոշոր և շատ սպիտակ են լի-նում» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 799)։ Աւս բառը կարելի չէ որևէ արաբ արմատով մեկ-նել, կայ արաբ. ǰer արմատը, բայց սրա նշանակութիւնները (աղբ, կղկղանք, յետոյք ևն) բոլորովին անյարմար են նախորդին։

Գարշ, ից

adj.

execrable, ugly, deformed, slovenly;
exerementitious;
impure;
unchaste, smutty, obscene, lewd.

• , ի հլ. «պիղծ, զզուելի» Յոբ. ժե. 16. Ագաթ. Ոսկ. ղկ., որից՝ գարշիլ զզուիլ, գանիլ» ՍԳր. Ագաթ. Եփր. համաբ., «պղծիլ, ապականուիլ, շնալ» Կանոնք թագ. 408, գար-շել Օր. է. 26, գարշանալ Գ. թագ. եա. 26. ե-ցեկ. է. 17, գարշեցուցանել ՍԳր., գարշու-թիւն ՍԳր., գարշեցուցիչ Ես. կզ. 5, գարշելի ՍԳր. Ագաթ., գարշատեսիլ Ոսկ. յհ. ա. 25, գարշելիօրէն (նոր բառ) ևն։

• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. g'hers-«սար-սափ, զզուանք» բառից. ժառանգներն են լիթ. grasá «զզուանք», grasús «զզուելի», grasaūs «զզուիլ», մբդ. garst «ապականեալ, կծուած», գերմ. garstig «կեղտոտ, տգեղ» հիսլ. gerstr «դաժան, դառնաբարոյ», լտ. fastidium «զզուանք, հակակրութիւն» (Po-korny, 1, 610)։ Հնխ. rs>հյ. ըշ ձայնափո-խութեան համար հմմտ. tլs-> թառամ և թարշամ։ Այս մեկնոթեան առաջին հեղի-նակն է Bugge, KZ, 32, 35, որ դնում է գերմ. garstig։ Աւելի յետոյ Meillet, MSL, 8, 280 և 9, 151 լտ. horreo, սանս. hrsyatl, լիթ. garsus ձևերի հետ։ Հիւբշ. 432 մեր-ժում է ձայնաբանական և նշանակութեան տարբերութեան պատճառաւ։ (Իրօք որ ա-ռաջին երկուսը տարբեր են և պատկանում ևն ձառ ձևին, իսկ վերջինը Pokorny, 1, 610 յիշուած միւս բառերի հետ ցեղակից է հայ բառին)։

• ԳԴ համեմատում է պրս. [arabic word] γirš «գարշիլ, զզուիլ, զանիլ» բառի հետ։ ՆՀԲ «յետս քարշիլ իբրև ի գիշոլ կամ խորշիլ»։ Justi, Dict. kurde, էջ 310 և 331 քրդ. [arabic word] qyriš «աղտեղութիւն աղբ», [arabic word] keriz «ստահակ», kurēž klrin «աղտոտել» և [arabic word] kurēži «աղ-տեղութիւն» ձևերի հետ համեմատում է պրս. [arabic word] ❇ [arabic word] «աղտե-ղութիւն?», ավար. qeriš, կիւրին. qu-rùš և հյ. գարշ։ Տէրվ. Altarm. 78 հյ. բռստել, քստմնել, զագաշիլ, զարգաշ-եալ, գարշ ձևերի հետ նոյն է դնում սանս. harš «շշմիլ, սոսկալ, մազերը տնկուիլ, ուրախանալ ևն», լտ. horreo (թիւնը՝ թէ՛ ձայնաբա-նական և թէ՛ նշանակութեանց տարդե-րութեանց պատճառաւ։ -Հիւնք. խոր-շիլ բառից։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 127

• սանս. hfsyati «սարսափում է» (ըստ Տէրվ. և Meillet)։-*այց Meillet, Dial indoeur. 85 հրաժարում է իր մեկնու-թիւնից, իբր. անստոյգ։ Karst, Յու-չարձան, 404 սումեր. gargig, gagig «չարութիւն, ցաւ» բառի հետ դնում ե Գագիկ (անունը) կամ զարշ։ Մառ, ЗВO, 18, էջ 168 վրաց. գերշի, հյ. գեշ, միտ-րաշում՝ [hebrew word] grīsīn, արաբ. ❇ jāriš բառերի հետ. ՀԱ, 1921, 81 բասկ. baizto «ռէշ, վատ» բառի հետ, իսկ Hовый Bocток, 1924, л 5, էջ 324 յն. γάρις, լտ. gratia «շնորհ» բառերի հետ։

Գարուն, րնան

s.

spring

• 51, Նախալ. 65 և այլն։ Հալաճեան, Արևելք, թ. 1893, նոյ՛՛ 10 գայ արիւն։ Հիւնք. գառն բառից։ Յ. Դ. Մ. Պաամ գրակ. էջ 16 ճապոն. [other alphabet] haru «գա-րուն»։ Karst, Յուշարձան, 416 մոնգոլ. xabur, բուրեաթ. kabar, xabar ճա-պոն. haru «գարուն»։ Մարտիրոսեան, ՀԱ, 1924, 455 հաթ. kāru «կանուխ գալը»։-Patrubánu, IF, 14, 60 կցում է սանս. ghrāti «փչել» և յն. ὄσφρήσεσ-λαι «հոտուտել» ձևերին։-Պատահական նմանութիւն ունի չեչէն. ինգուշ. gura «ռարուն»։

Գաւազան, աց

s.

stick;
rod, switch, whip;
wand;
cudgel;
crook;
flail;
bar;
sprig, shoot;
twig;
stock, lineage;
— իշխանութեան, sceptre;
— եպիսկոպոսական, crosier.

• , ի-ա հլ. «անասուն քշելու փայտ. 2. մարդ ծեծելու փայտ. 3. ծեծ, հա-րուած. 4. խրատ. 5. իշխանի կամ թագաւորի մական, կրօնաւորի գաւազան. 6. եշևանո-թիւն». ՍԳր., «7. ծառի ճիւղ, ոստ» Վրք. հց. «8. ցեղ, զարմ, ցեղաբանական ցուցակ» Սե-բեր. Բրս. յուղիտ. Սամ. երէց., «9. եպիսկո-պոսի կառավարած թեմը» Օրբ. հրտր. Էմինի. էջ 101, «10. ծիածանի իւրաքանչիւր գոյնի շերտը» Վեցօր. 115 («Յորժամ աղեղն յամպս երևեսցի երփն երփն գունովք զգաւազանսն ձգելով.-ըստ գեղեցիկ դիտողութեան Ս. Վ Նազարէթեանի, Պատկեր, 1893, էջ 132)։ Նոյնը նաև Շիր. 45. որից գաւազանակիր Մ. Մաշտ. 184 ա, գաւազանաբուղխ, գաւազա-նահերձ, գաւազանահմայութիւն, գաւազանա-ձև, գաւազանասաստ, գաւազանաւոր, գաւա-զանել, գաւազաներգութիւն, գաւազանա-գիրք, բոլորն էլ յետին։

• Իրանեան ծագումը նշանակում է հնե-ոից Մագ. քեր. 229 «Իսկ մեր ի Պար-սից բազում ինչ ընտանեբար ուսեալ բռեստս, որպէս դուռա և ռիդէ, մարքաբ, աւազան .. գաւազան՝ որ է վարիչ արջա-ռոյ, խարազան՝ որ է վարիչ իշոյ և այլք այսպիսի բազում, որ գրեթէ հասարա-կորդ է լեզուիս մերոյ. սոյնպէս և մեր առ նոսա»։ Համամ. քեր. 268 արմատր դնում է գաւ նախդիրը։ Ուղիղ է Տաթև. ձմ. լգ. «գաւազան, այսինքն որ հարկա-նէ զանբանս»։-Նորերից ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ՝ դնելով պրս. gavāza, բայց սխալ է սրա հետ յիշել նաև պրս. ջէվ-կեան։ ՆՀԲ-ից յետոյ է Botticher, A-rica, 75, 221, որին յաջորդում են Lag UIrgesch. 951, Muller, SWAW. 42, 253, Justi, Zendspz. 103, Պատկա-նեան, Փորձ, 1880 մարտ, էջ 84, Տէրվ. Մասիս, 1882 ապրիլ 26 ևն։ Կուրտի-կեան, Արևելք, 1899, Թ 4060 պրս. քե-վազէ կամ խեվազէ «հովուական ցապ» (ԳԴ քեվազէ «կուժ», իսկ խեվազէ չու-նի)։ Այս համեմատութիւնը մերժելով 3. Վ. Յակոբեան, Ծաղիկ, 1899 նոյ՛

• 4 դնում է պրս. gā̄vzana։ Թիրաքեան, Արիահայ բռ. 114 զնդ. gavasna «ար-ջառաջիլ» (ըստ Bartholomae, 510 բա-ռիս իմաստը անյայտ կամ անստոյգ է)։

Գաւաթ

cf. Բաժակ.

• «բաժակ». Բրս. սղ. ա. ուրիշ վը-կայութիւն չկայ։-Այժմ սովորական է արև-մտեան գրականում, մինչդեռ արևելեան գրա-կան լեզուն ունի բաժակ։

• ԳՒՌ.-Ննխ. գավաթ (գիւղերը՝ գ'ավադ՝), Խրբ. Կր. Ջղ. Սեբ. Սչ. գ'ավաթ, Ռ. քավաթ, Շմ. կ.ա՛վաթ, Ագլ. գա՛վաթ, Գոր. կ. mվmթ, Տիգ. քmվmթ, Ղրբ. կէ՛վաթ։-Նոր բառեր են՝ ծննդգաւաթ, հարևանգաւաթ, գաւաթլա-կօտ. հմմտ. նաև գաւաթ Պռ. «աղբիւրի առա-ջի աւազանը, գուռ», ոճով՝ գաւաթի մօտիկ ննխ. «հարբեցութեան ետևից է ընկած, գի-նեմոլ» (հմմտ. նյն. γαβάβισμα «հարբեցո-ղութիւն»)։

Գաւակ, աց

s.

croup.

• ՆՀԲ, որից նաև Հիւնք. լտ. cauda «պոչ» բառի հետ։ Bugge, IF, 1, 445 և 454 համարում է *գանակ ձևից յառաջացած և համեմատում է սանս. jaghána-«յե-տոյք» և յն. ϰοχωνη «աճուկ, ցայլք» բառերի հետ։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 48 սրանց ուզում է աւելացնել սանս. janghā «ոլոք», զնդ. zanga «կոճ», լիթ. žengiu «քայլել»։ Lidén, Arm. Stud էջ 32 ենթադրում է *գաւ արմատից (որ ուղիղ է. նոյնը նաև Petersson, KZ, 47, 247) և համեմատում է կիմր. gafl «եղան, իգական անդամ», մ. իռլ. ga. bul, gobul, ն. իռլ. gabhal «եղան, ցայլք», հբգ. gabala, գերմ. Gabel «ե-ղան», սանս. gabhá-«բունոց» ևն ռա-ռերի հետ, իբր հնխ. g2habh-արմա-տից։-Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] kafal «գաւակ» (Կամուս, թրք. թրքմ. Գ. 338)։ ռունի գաւակ, ողնաշարի ծայրը». փոխառեալ են մեր գաւ արմատից։

Գաւառ, աց

s.

province, region, country;
sky, climate;
native land.

• ե-ա հլ. «նահանգ կամ նահանգի մի բաժինը» ՍԳր. Կոչ. Փարպ. Եղիշ., որից գաւառակ Բուզ., գաւառական Յես. թ. 22, Եւս. քր., գաւառակողմն Բուզ., գաւառակոյտ Ա. մակ. դ. 1, գաւառապետ ՍԳր., գաւառա-պետութիւն Եւս. պտմ., բարձրագաւառ Եփր. պհ., բնագաւառ Խոր., չարագաւառեայ Առ որս., վերնագաւառ Ա. մկ. գ. 37, զ. 1. Բուզ.։ Նոր բառեր են՝ ծայրագաւառ, գաւառաբար-բառ, գաւառաբանութիւն ևն։

• = Կովկասեան կամ խալդեան ընտանիքից փոխառեալ բառ է. հմմտ. վրաց. ვვარი գվարի «տեսակ, ցեղ, սեռ, ընտանիք», ვვა-რიანი գվարիանի «ազնիւ ընտանիքից, ըն-տիր, ցեղընտիր», ვვარობა գվարոբա «սեռ. բնակիլ, ապրիլ», ვვარტომობა գվարտոմոբա «ծագում». թուշ. ვორ գոր «ընտանիք, ցեղ»։ Այս բոլորը ունենալով աւելի ընդհանուր և նախնական նշանակութիւն, չեն կարող հայե-րէնից փոխառեալ լինել։-Աճ.

• հետ. Patrubány. SA 1, 190 զնդ. karš-varə, պրս. kišvar «աշխարհամաս»։ Նոյն ՀԱ, 1908, 213 հնխ. ghabh-«բըռ-նել» արմատից. հմմտ. լտ. habeo ևն։ = Պատահական նմանութիւն ունին ա-սուր. kapru, ասոր. արամ. [syriac word] ︎ kafrā, երը. [hebrew word] kāfār «գիւղ»։ ԳԻՌ.-Ալշ. Երև. գ'ավառ «յետ ընկած տեղ», Մշ. գ'ավառ (Սասնոյ յատուկ անունն է)։ Նոր բառեր են՝ գաւառագիտուն, գաւոցի ըջ,

Գաւիթ, ւթի, ւթից, ւթաց

s.

vestibule, court, forecourt, porch, portico, —, — ոչխանրաց, sheepfold, sheepcote;
— եկեղեցւոյ, parvise.

• . ի, ի-ա հլ? «տան, ապարանքի կամ տաճարի բակ կամ նախասենեակ» ՍԳր. «ոչխարի փարախ» Յհ. ժ. 1. 16. նմանո։ թեամբ «եկեղեցի, երկնից արքայութիւն» Կիւրղ. գանձ. Լմբ. սղ. և ժղ., որից՝ վայրա-գաւիթ Եզեկ. խէ. 1 (ի-ա հլ.), սրովբէագա-ւիթ Նար. խչ., նախագաւիթ (նոր գրակա-նում), Նորագաւիթ (գիւղի անուն՝ Երևանի մօտ)։

• մայր» բառերի հետ։ Պատկանեան, Փորձ, 188Ո մարտ, էջ 84 պրս. gāv «կով» բա-ռից։-Տէրվ. Նախալ. 108, vas «բնակիլ» արմատից, իբր> գահ-իթ> զաւիթ. «կրնայ նաև զնդ. գաւյա-իտի, հնդ. գա-ւյու տի «մակաղատեղի» բառերուն հետ համեմատութեան բերուիլ և այն թերևս աւելի հաւանականութեամբ»։-Հիւբշ. 126 մերժում է զնդ. և սնս. բառերի հա-մեմատութիւնը, որոնք ո՛չ նշանակու-թեամբ և ո՛չ էլ ձայնապէս համաձայն են հայերէնին.-Հիւնք. գօտի բառից։-Datrubány, ՀԱ, 1908, 154 հնխ. vəbhā-«հիւսել» արմատիզ։ ԳԻՌ.-Առհասարակ պահուած է «եկեղե-ցու գաւիթ» նշանակութեամբ. այսպէս՝ Պլ. գավիթ (հին լեզւով), քավիթ (նոր լեզւով։, Ախց. Երև. Զթ. Կր. Հճ. Մշ. Ջղ. Սեբ. գ'ա-վիթ, Ռ. քավիթ, Ասլ. գ'ավիթ, գ'ավի՝ ևն։

Գդակ, աց

s.

cap, bonnet, coif;
biggin;
— ծաղկանց, calix.

• = Մեր բառի հետ նոյն են վրաց. ვადია գադիա, კუდი քուդի «գդակ, գլխարկ», მეǰუ-gე մեքուդե «գդակ կարող», չեչէն. քուդէ, մինգր. քուղի, կխուդի, լազ. քուդի, թուշ. քուդ «գլխարկ, գդակ»։ Բայց ի՛նչ է սրանց յարաբերութիւնը հայերէնի հետ։ Նկատելի է թէ սրանք չունին -ակ մասնիկը և ներկայաց-նում են մեո արմատական ձևը. ուստի թերևս մեր գդակը փոխառեալ լինի կովկասեաննե-րից կամ բոլորը միասին խալդիների՛ց։-M. Riabinin, MSL, 10, 16 վրացի բառը կցում է պհլ. xod, xūd, զնդ. xaoδa, հպրս. xauda, պրս. xud «խոյր» բառերին, որոնք այստեղ մեզ հետ կապ չունին, ինչպէս կար-ծում է նաև Մառ, ЗВO, 9, 306։ Վերջինս վրաց. բառի հին ձևը համարում է *գուտ, որ դանում է հյ. գտակ <*գուտակ բառի մէջ։-Այս բոլորից դուրս ունինք նաև հյ. գուտի «դդակ, դլխարկ» ձևը, որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Հաւաքարանի մէջ անուանց կաթուղիկոսաց Աղթամարայ, տպ. էջմիածին. 1316, էջ 19 (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր, հտ. Բ. էջ 140) և որ կենդանի է մինչև հիմայ Վա-նի ու Մոկաց բարբառում կուտիկ ձևով և նշա-նակում է «վարդապետի ու քահանայի գըլ-խարկ՝ սև բրդից հիւսուած. 2. գլուխը դնելու սաղաւարտ, գլխանոց», հմմտ. կոտիկ «չա-նաղ. 2. կանանց գլխակապի շրջանակը» ևն։

Գեհ, ից

s.

valley;
ditch, trench;
grave;
flock, herd.

• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ, Karst, Յուշար-ձան, 404 սումեր. gi, gē, «անդունդ»։ Ղափանցեան, ЗВО, 23, 360 համարում է բնիկ հայ՝ իբր հնխ. vitro-ձևից, որի համապատասխան իրանական ձևից փո-պիտի տար հյ. *գիւր!)։ Թիրեաքեան, Ա-րիահայ բռ. 115 պրս. [arabic word] čāh «ջրհոր» բառից փոխառեա՞լ է դնում։

Գեհեն, ենի

s.

gehenna, hell.

• = Եբր. [hebrew word] gēi-hinnom ձևից, որ Ս. Գրքի միջոցով տարածուել է ամէն կողմ. այսպէս՝ յն. γέεννα, լտ. gehenna (ֆրանս. géhonne, իտալ. geenna), ասոր. [arabic word] géhannā, արաբ. [arabic word] jahannam (աղաւ. թրք. jehennem, jehellem, jahandam) գոթ. gaiainnan, ռուս. reеннa ևն։ Եբրայե-ցի բառը նախապես ասւում էր [hebrew word] gēi ben Hinnom և կամ պարզապէս gēi-Hinnom և նշանակում էր «Հիննոմի ձորը». որ Երուսաղէմի պարիսպների տակ զբօսա-վայր էր։ Այստեղ էր, որ Հրեաները Մողո-քին տաճար շինեցին և մարդազոհ հաստա-տեցին. Յովսիա թագաւորը կործանեց տա-ճարը և այդ տեղը գարշանքի առարկայ դարձնելու համար՝ քաղաքի կեղտոտութիւն-ները այնտեղ բերաւ ու տարածեց։ Այսպէսով նոյն տեղը կեղտի, զզուանքի ու սոսկման նշան դարձաւ, յետոյ էլ ստացավ «չարչա-րանք» և «դժոխք» նշանակութիւնները (տե՛ս M Devir Dirt êtvmol des mots frane. ϑ'origine orientale, Paris, 1876, géne «նե-ղութիւն» բառի տակ, որ ծագում է գեհեն-ից)։-Հիւբշ. 345։

• Նախ Schroder, Thesaur. էջ 45 դրաւ եբրայեցերէնից։ Նոյնը յետոյ ՀՀԲ, ՆՀԲ և միւսները։ Հետաքրքրական է Մելքոն անունով տէօքօէճի «ձուլիչ» մի արհես-տաւորի յօդուածը, Մասիս, 1882, յունիս 22, л 3217, ուր Հ. Ս. Տէրվիշեանի ու-շադրութիւնն է հրաւիրում ի մէջ այլոց գեհեն և jahannam բառերի նոյնութեան վրայ։ Տէրվ. Մասիս, 1882 յուլ'' 17 տա-լիս է ուղիղ մեկնութիւնը։

• ՓՈԽ.-Ըստ Մառ, Иnпoл. 63 հ ձայնի պատճառաւ հայերէնից փոխառութիւն է վը-րաց. ვეჭენია գեհենիա, որ և გეენია գեենիա «գեհեն, դժոխք»։

Գեղ, ոց

s.

beauty, charm, attraction, allurement good grace.

• , ո հլ. «գեղեցկութիւն» ՍԳր. Ա-գաթ. Եփր. ծն., «գեղեցիկ դէմք կամ տեսք» Յհ. կաթ. Նար., որից՝ գեղագոյն «գեղեցկա-գոյն» Ոսկ. փիլիպ. է., գեղանի Ուռպ. Վրդն Մծբ. էջ 297. Կոչ. էջ 12. Ագաթ. (բառիս վրայ առանձին մի քննութիւն ունի Վարդանեան, ՀԱ, 1913, 295), գեղատախտակ Ագաթ., գե-ղաւոր Ոսկ. եփես., գեղեցիկ (մասնիկի հա-մար հմմտ. երգեցիկ, դիեցիկ, ընկեցիկ) ՍԳր. Ոսկ. ես. Եւս. քր. Եզն., գեղեցկագոյն Իմ. է. 29, գեղեցկանալ ՍԳր., գեղեցկատեսիլ Ա-գաթ., տգեղ ՍԳր. Եւս. պտմ., տգեղանալ Ա-գաթ., անգեղեայ Խոր., լանջագեղ Երեմ. բ. 32, կանաչագեղ Վեցօր., հասակագեղ Վեց-օր., մարմնագեղ Ոսկ. ես., մեծագեղ Վեցօր. գանգրագեղ Բուզ., լուսագեղ Լաստ., գեղա-զանութիւն Ճշ. 550 ա. կրկնութեամբ՝ գեղգե-ղափայլ «գեղեցկափայլ» Կրպտ. ոտ., գեղգե-ղեալ «դեղեցիկ ղարդարուած» Թէօդոր. ի կոյսն. այլանդակ ձև է գեղեղել «գեղեցկաց-նել» ԱԲ։ Նոր բառեր են՝ գեղագիր, գեղա-գրութիւն, գեղագրական, գեղատեսակ, գե-ղեցկագիտութիւն, գեղարուեստ, գեղարուես-տագէտ, գեղարուեստական, գեղարուեստա-tր ևն։

• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. vel-«տեսնել» արմատից։ Յեղակից ձևերն են՝ լտ. voltus, vultus «դեմ, կերպարանք, երևոյթ», կիմր. gweled «տեսնել», բրըտ. guelet «տեսք». հհիւս. līta, անգսք. wlītan «տեսնել, դի. տել», գոթ. wlits «կերպարանք», հհիւս. litr «արտաքին երևոյթ, գոյն», հսաքս. wliti «կերպարանք, երևոյթ, փայլ», անգսք. wlite «երևոյթ, փայլ», wlitu «ձև, կերպ» ևն (Po-korny, 1, 293)։ Նշանակութեան զարգազ-ման համար հմմտ. գւռ. տեսք, տեսօք, տեսքոտ «գեղեցիկ», սանս. kjpa-«ձև, կեր-պարանք» և «գեղեցկութիւն», ինչպէս նաև վերիններից «փայլ, գոյն» նշանակութիւնը։ -Աճ.

• ՆՀԲ, Peterm. 25, Windisch. 17, Gosche, 45 յն. ϰάλλος «գեղեցկութիւն» և ϰαλός «գեղեցիկ» բառերի հետ։ Pe-term. 23 նաև գեղեցիկ համեմատում է թրքl guzel հոմանիշի հետ, իբրև տե-ղափոխութեամբ և իկ մասնիկով ձևա-ցած։ Canini, Et. étym. 186 յն. ϰαλός։ Meillet, MSL, 8, 290 սանս. váras «լաւագոյն», հբգ. wèla, գոթ. willan, հսլ. voliti ևն։ (Այս բառերը ծագում են հնխ. vel «ուզել, փափագիլ» արմա-տից, որ իմաստի զարգացմամբ յետոյ, դարձած է «ուզածը վերցնել, ընտրել, հաւանիլ», որից էլ «լաւ, գեղեցիկ»։ ինչ. գերմ. wohl, անգլ. well ևն. տե՛ս գեղձ բառի տակ և Kluge, 535)։-Հիւնք, յն. ϰαλός «գեղեցիկ»։ Patrubány, SA, 1. 191 յն. ϰάλλος «գեղեցկութիւն», սանս. kalvas «առողջ», kalyānas «գե-սեցիկ»։ Նոյն, ՀԱ, 1906, 344 լն. γεǰāν «փայլող», հբգ. glanz «փայլուն», գերմ. glimmen, gluhen «փայլիլ», հսլ. glā-duku «ողորկ» ևն բառերի հետ, իբր

• նախնայան «փայլուն» նշանակութեամբ։ Սագրզեան, ՀԱ, 1909, 335 սումեր. gili «շնորք, գեղեցկութիւն»։-Karst, Յու-շարձան, 401, 404 սումեր. g'ili «կա-նաչ, գեղեցկութիւն», 418 ույգուր. kó-ruk, kórk «գեղեցկութիւն», ատրպ. görček «գեղեցիկ»։ -Ատրպետ, ՀԱ, 1926, էջ 276 անգեղեայ ուզում է մեկ-նել «գեղեցիկ», որի նմանը չկայ, իբրև անգին բառի ոճով կազմուած։

Գեղ, ից

s.

village, fields.

Գեղգեղ

s.

rotation, turning, rolling, wallowing.

• «անիւ, գլորում, թաւալում կամ դիւրագլոր, դիւրաշրջիկ». ունի միայն Եզեկ. ժ. 13 «Եւ անուոցն անուն կոչեցաւ գեղ-ռեղ», որից առնելով Դիոն. երկն. ժե. «Կոչե-ցաւ նոցա, որպէս ասէ աստուածաբանն, գեղ-գեղ. և երևի այս ըստ եբրայեցւոց ձայնին վերաշրջութիւնս և վերայայտնութիւնս»։ Հին բռ. դնում է «Գեղգեղ. հոլովումն», իսկ Բառ. երեմ. էջ 69 «Գաղգաղ. անիւ»։-Ուրիշ վկա-յութիւն չկայ։

• ԳՒՌ.-Ըստ Ս. Մովսիսեան (նամակ 1a2x օռոստ. 23 և 1933 մարտ) նոյն է Բլ. գալգալ (քրդ. galgāl) «փոքրիկ սայլ, սայ-լակ, կաչկա, որի անիւները առանց դողի են և գործածւում է թեթև ծանրութիւններ կրելու համար, ձեռնասայլակ»։ Բայց եբր. բառը ինչպէ՞ս կարող է գտնուիլ Բուլանրխի գա-ւաւռականում։

Գեղձ, ից

s. bot.

s. bot. yew;
cartilage, kernel, gland;
cf. Գեղձումն.

• «սաստիկ փափագ» Լմբ. սղ., որից՝ գեղձալ կամ գեղձիլ «սաստիկ փափագիլ, փղձկիլ, վառիլ» Պիտ. Պտմ. աղէքս. 69, գեղձումն «ուժգին փափագ, տենչանք, փղձը. կումն, գութ, արգահատանք» Նիւս. կազմ. Փիլ. լին. Պիտ. Լամբ. մատ. 381. Տօնակ., գեղձանք (գրուած գղձանք) Աթան. էջ 354 (նորագիւտ բառ), ընդ գեղձանիլ «սաստիկ լալ, փղձկիլ» Ոսկ. մ. բ. էջ 739 և Բ. տիմ. ա. էջ 171 (առաջին վկայութեան մէջ բոլոր ձե-ռագիրներն ունին ընդեղձանէր, իսկ երկրոր-դից մի ձեռ. ընդեղձանալ). արմատն ունի ու-րեմն կրկին նշանակութիւն՝ «փափագ և լաց. մորմոք». (գեղձումն կերակրոյ «ախորժակ» Նիւս. կազմ.). հմմտ. տենչալ «փափագիլ», Սուրմալուի գաւառականով «սիրտը կսկծալ, մորմոքիլ»։

• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. vel արմատից՝ աճած ձ աճականով. հմմտ. լտ. volo «ու-ղել», սանս. váranam «ընարութիւն, փա-փազ», vrnītē «ընարամ, փափաղոմ, սի-րում է», զնդ. var, vərənav-«ընտրել. կա-մենալ», գոթ. wiljan «ուզել», waljan «ընտ-րել», հբգ. wêllan «ուզել», wellen «ընտ-րել», գերմ. wollen «ուզել», wahlen «ընտ-րել». հիսլ. val «ընտրութիւն», լիթ. vely-ǰu, vēlyti «փափագիլ, տենչալ, ցանկալ, բարեմաղթել», viltis «յոյս», հսլ. volja voliti «ուզենալ, կամենալ», volla «կամք». ϑαι «ուղել», ἔλδομαι, ἔέλδομαι (

• ՆՀԲ իրար ետևից շարում է «իղձ և բաղձանք... առ գեղեցիկ... գելմամբ սրտի կամ փղձէումն»։ Bugge, KZ, 32, 5 և IF, 1, 449 դնում։ է հսլ. že-lèti, želati «փափաքիլ» բառի հետ հնխ. g2hel արմատից։ Այս մեկնութիւնը յի-շում է նաև Հիւբշ. 433, նախորդ զեղձ «խոյլ» բառի մօտ։ Meillet, Kevue crit. 1897, 388, թրգմ. Բազմ. 1898, 120 և MSL, 11, 393 մերժեց այս մեկնու-թիւնը և տուաւ վերի մեկնութիւնը։ Այս մասին եղած վէճերը տե՛ս ցեղձ «խոյլ» բառի տակ։ Հիւբշ. IF, Anz. 10, 45 համաձաւնւում է ընդունելու գեղձ «փափագ» բառի համար կա՛մ Bugge-ի և կամ Meillet-ի մեկնութիւնը։ Schef-telowitz, BВ, 28, 298 սանս. upa-val-hate «հարձուփորձել»։ Petersson, Ar u Arm Stud. 127-128 այս մեկնա-թիւններն ընդունում և նրանց վրայ աւելացնում է օսս. varzum. varzin «սիրել», որ դնում է հնխ. uelgh, uolgh արմատից։

Գետ, ից

s.

river.

• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. vedo-ձևից. միւս հնդևրոպական լեզուներից հմմտ. սնս. udán «ալիք», udaká «ջուր», udadhi «ծով», uda-nua «ամպ», udanyā «ծարաւ», զնդ. udra-«ջրի կուղբ», յն. ὸδωρ (սեռ. ὸδατος) «ջուր», ὸδρία «ջրի դոյլ», ὸδρα «ջրի օձ», լտ. unda «ալիք», ոմբր. utur «ջուր», հիսլ. vatn «ջուր», vátr «թաց», հիռլ. usce «ջուր», գոթ. watō, հբգ. wazzar, գերմ. Wasser, անգլսք. waeter, անգլ. water «ջուր». հֆրիզ. wēt, անգսք. waet, անգլ. wet «թաց», լիթ. wandü, լեթթ. udens, հպրուս. unds, wun-dan, ալբան. uǰe, հսլ. vodā, ռուս. вода «ջուր», հսլ. vèdro «ջրաման», բուլգար. vada «գետ», փռիւգ. βέδν «ջուր» (?), կա-միս. wātār, սեռ. vetenas «ջուր» (տե՛ս Walde, 850, Boisacq, 998, Trautmann, 337, Kluge, 519, Pokorny, 1, 252, Ernout-Meillet, 1082)։ Այս բոլորը ծագում են հնխ. ved, vēd, vod, ud, ūd ձևերից. հայերէնի պէս e ձայնդարձն ունի հսլ. vèdro, փռիւդ. βέδν (?), ինչպես և հֆրիզ. անգլսք. և անգլ ձևերը. իսկ մեր «գետ» նշանակութիւնը գտնում ենք յատկապէս բուլգարերէնի մէջ։ -Հիւբշ. 434։

• Klaproth, Asia polygl. էջ 100 պրս. kjet «ջրանցք»։ Ուղիղ մեկնեց նախ Windisch. 7, որ համեմատում է յն. δδ-ωր և սանս. udaka ձևերի հետ։ Go-sche, 64, 65 սանս. udaka, փռիւգ. βέδω. βεδύ «ջուր կամ օդ»։-Lag. Ur-gesch. 398 լտ. unda, հսլ. woda, իբր vad արմատից։ Spiegel, Huzw. Gram. 160 զնդ. vaiδi? Müller, SWAW. 38, 571, 576 ևն զնդ. vaiδi, պրս. jōy «գետ»։ Մորթման, ZDMG, 26, 1872, 550 խալդ. kidanu «գետ»։ Հիւնք. գետ, գիտեմ բառից. Karst, Յուշարձան, 404 սումեր. g'ia', iid «գետ»։-Վերի մեկնութիւնը դնում է Հիւբշ. կասկածով, որովհետև

• միւս հնդերոպական լեզաների մէջ ո՛չ ved-ձեն էր գտել և ոչ էլ «գետ» նրա-նակաթիւնը. բայց այժմ այս երկասն էլ գտնտ ած լինելով՝ կասկածի տեղիք չկայ այլ ևս։ Այսպէս է մտածում նաև Scheftelovitz, BВ, 29, 28։

Գեր

s. prep. adv.

weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
prep. adv. on, up, above;
more, very, much.

• «վեր, աւելի քան, բարձր» Պիտ. Յհ. իմ. ատ. և պաւլ. Պորփ. Նար. 8. Լմբ. մատ. 28 (գեր օրինացն անցանել-օրէնքից այն կողմ անցնիլ). քիչ անգամ միայն գոր-ծածուած է ոսկեդարեան մատենագրութեան մէջ՝ գեր ի վերոյ ձևով. այսպէս՝ «Գեր ի վե-րոյ լինիցին ախոյանին» Եզն., «Ի զանգիտե-լոյ և ի պատկառանաց գեր ի վերոյ լինել». Ոսկ. եբր. նոյնը հակառակ դիրքով՝ «Ի վերոյ գեր զսատանայ և քան զմեղս» Ոսկ. կողոս. 594։ Յետոսկեռարեան շրջանին դարձած է շատ գործածական նախամասնիկ, համա-պատասխան յն. ύπερ-մասնիկին, որով ստրկօրէն թարգմանուած են բազմաթիւ բա-ռեր. ինչ. գերագոյն=յն. υπερτερος, գերա-դրական= ύπερϑετιϰός, գերակատար= υπεე-τέλειοσ, գերապայծառ=ύπέρλαμπρος, գերա-պատիւ= Նπερτίμιος, գերբնապէս= ὅπερφυως, գերիմաստ= ύπὲρσοφος ևն ևն (սրանց թիւր Առձեռնում 192 է), բոլորն էլ յետին։ Իսկ այն բառերը, որ իբր թէ ոսկեդա-րեան մատենագրութեան մէջ զսրծածուած ևն. ևասկածելի են և սրբագրելի. ինչ. գերար-տօսրայիզ Գ. մակ. դ. 2 (որի վրա տե՛ս նա-խորդ գեր «ողբ, լաց» բառը), գերահրաշ Ա. գաթ։-Նոր դրական լեզուն էլ ունի բազմա-թիւ բառեր՝ նոյն գեր մասնիկով կազմուած, ինչ. գերբնական, գերմարդ, գերմարդկային, գերիշխան, գերիշխանութիւն, գերակշռել, գե-րակշռութիւն, գերադաս, գերաղասելի, գերա-դասութիւն ևն ևն։-Նոյն արմատից եմ կար-ծում նաև գերուհի «աստուածուհի», որ ունին ՀՀԲ և ՓԲ։

• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. uer «բարձրանալ» արմատից, որի միակ ժառանգորդն է յն. ծεἰρω, αίρω (<αfεριω, fαριω) «բարձրա-նալ, վերանալ, բարձրացնել, վերացնել»։ Կարծւում է թէ նոյն հնխ. uer պարզ արմատի աճականներն են հնխ. uers և uerd. առաջի-նից ծագում են սանս. váršman-«բարձրու-թիւն, բարձունք, ծայր», váršiyān «բարձ-ռագոյն, գերագոյն», հսլ. vruchu «ռառաթ բարձունք», լիթ. virszús «վերևինը», լտ. verruca «բարձրութիւն, պալար, բիծ», անգլ-սք. wearr «մարմնի վրայ կոշտ», հիռլ. ferr «լաւագոյն», Նիռլ. farr «սիւն, մոյթ», -իսկ երկրորդից՝ հբգ. warza, հիսլ. varta, հսաքս. warta, անգլսք. vearte, անգլ. wart, հոլլ. wrat, դերմ. warze և պրս. [arabic word] bālū, բոլորն էլ «պալար, շիտ» (Walde, 823, Boisacq, 15, Kluge, 519, Pokorny, 1, 267, Ernout-Meillet, 1049, Trautmann, 362)։

• ՆՀԲ պրս. bar, յն. ὸπὲρ, լտ. super supra բառերի հետ։-Windisch. 7 երկ-րորդ ձևն է համարում վեր բառի, որ մեկնում է իբր սանս. upari, յն. υπερ։ Lag. Urgesch. 228 var արմատից, հսլ. σorč ձևի հետ։-Meillet MSL 7, 165 գեր և վեր նոյն է համարում։ Մառ Արաքս, 1890, Ա, 111 վեր և լեառն ձևերի հետ զնդ. gairi «լեռ»։ Թիրեա-քեան, Արիահայ բռ. 115 պրս. [arabic word] čir «յաղթող, բարձր» բառից։ Միւսները տե՛ս վեր բառի տակ։ Ուղիղ մեկնու-թիւնը տւաւ Meillet, BSL, ж 79, էջ

• օ։ Իրենից առաջ Müller, SWAW, 38, 586 և Հիւբշ. KZ, 23, 34 և 48 յն. αεἰρω համեմատել էին հյ. վեր բառի հետ. բայց ընդունելի չէր, ըստ որում հնխ. ս>հյ. վ համեմատութիւնը ուղիղ չէ։

Դառն, ռին

adj.

bitter;
sour, acrid, sharp, harsh, grievous, painful, disagreeable, tiresome, tedious, disgraceful, fatal, sad, tormenting, austere;
maddening;
biting, satirical.

• , ն հլ. (-ռին, -ռանց, -ռինց) «լեղի» ՍԳր. Եզն. Մծբ., «դժնդակ, անտանելի» ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 23. Փարպ., «դառնիճ խոտը» Փիլ, ել., որից՝ դառնանալ «լեղինալ. 2. վշտա-նալ, զայրանալ» ՍԳր, դառնացուցանել ՍԳս. դառնացուցիչ Օր. լա. 27. Եզեկ. բ. 3, ղառ-նացութիւն Եփր. համաբ. 126, դառնութիւն ՍԳր, դառնէնի «դառն պտուղ ունեցող» Վե-ցօր. 97, դառնապէս ՍԳը, դառնաշունչ Ոսկ. ես. և մ. բ. 6. Եփր. թգ. 401, դառնադառն Ոսկ. յհ. ա. 9, դառնահոգի Եփր. թգ. 401, դառնաբեր Ագաթ. Կոչ., խաղողադառն Մծբ.. դառնին «դառն, լեղի» Ագաթ. «խիստ լեղի մի բոյս» (որ և դառինչ) Ոսկ. Եբր. Փիլ. ել. (հմմտ. յն. πιϰρὸς «լեղի» և πιϰρίς «դառնիձ. ղի հազար»), դառնագոյժ (նոր բառ) ևն։

• Պատկանեան, Изсл. o cоcт. aрм. яз. 22 համեմատում է քրդ. tāl «դառն» բառի հետ. (րայց այս բառը պրս. [arabic word] ︎ talx «դառն» ձևից ծագած լինելով՝ այստեղ գործ չունի, ինչպէս նկատում է նաև Justi, Göttin. gel. Anz. 1866, 998). Canini, Et. êtym. 27 պելասկ. ϑere. Patrubány, SA, 2, 268 հնխ. denk «կծել» արմատից, իբր յն. δάϰνω «խած-նել» ևն։ Scheftclowilz, BВ 29. 20 սանս. tāra-«թափանցիկ, բաբձրաձայն», պրս. [arabic word] turš «թթու» ևն։ Հիւնք. ռառնալ բայից։ Այսպէս է մեկնում նաև Lidén. Arm. Stud. § 71, մանրամասն ցոյց տալով թէ ի՛նչպես շատ լեզունե-րում դառնալ նշանակող բալը սաանաւմ է «թթուիլ, կծուիլ» նշանակոթիւնը։ Նոյնը գտանում ենք նաև արդի հայերէ-նում, օր. գինին դարձեր է «գինին թթուել է, քացախել է». բայց հին հյ. դառն բառը չունի «թթու, կծու» նշանա-կոթիւնը։ Karst, Յուշարձան, 419 թա-վրաց. մծարե, իմերել. ծարե «դառն»։

Դաս, ուց

s.

order, rank, division, body, class;
choir;
place;
lesson, precept, dictate, instruction;
— ասել ումեք, to lecture, to read, to teach.

• , ու հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «խումբ. կարգ, կարգաւորեալ բազմութիւն (մարդոց, անասունների, զինւորների, հրեշտակների ևն)» ՍԳր. Ագաթ. Կիւրղ. ղկ., «կարգ, աս-տիհան» Փիլ. Շար., «եկեղեցում ժամերգու-թեան յատուկ տեղը» Յհ., իմ. ատ., «ուստց-չի սովորեցրածը» Կրպտ. ոտ., որից՝ ղասա-դաս Բ. մակ. գ. 18. Ագաթ., դասասաց «ա-Արմատական բառարան-40 նագանոս» Կանոն. 175, դասալիք Ոսկ. ղկ Պիտ. Փիլ., դասակ ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. և. Եփես., դասական «հետևակ զօրք» Ա. թագ. ժե. 4, դասակարգ Ղուկ. ա. 5, դասաւորել Ոսկ. յհ, բ. 12, դասել Սահմ. Շար. Նար., դասատուն «դպրոց» Վրդ. աշխ., գեղեցկադասութիւն Նիւս. երգ. Փիլ., շարադասութիւն Փիլ. Նոնն., գերադասել Շնորհ. ա. յհ., նախադաս Եղիշ. մատն. Պիտ.։ Նոր գրական բառեր են՝ դա-սարան, դասատու, դասատուութիւն, դասա-ցուցակ, միդասեան, երկդասեան, դասարան-ցի, դասարանական, դասաբաշխութիւն, դա-սագին, դասաղուլ, դասախօս, ղասախօսու-թիւն, դասախօսել, դասընկեր, դասընթաց, դասաւանղութիւն, դասաւանդել ևն։

• ԳՒՌ.-Տփ. դաս. Ալշ. Ախց. Ասլ. Երև. Խրբ. Կր. Մշ. Ջղ. Սեբ. դ'աս, Շմ. դmս, Ոզմ. դ'mս, Ղրբ. Մկ. Մրղ. Սլմ. Վն. տmս, Ննխ. Պլ. Հմշ. Ռ. թաս, Ագլ. դաս, ղօս, Զթ. դ'օս, դ'ոս, Հճ. դ'օս։ Բոլորն էլ «ժամու կամ դըպ-րոցի դաս» նշանակութեամբ և անշուշտ գրա-կան փոխառութիւն։ Անկախ ձևեր են՝ դաս Բւ. Մշ. «մէկ հօր տնից բաժանուած եռօռ եղբայրները», դաս ու դրացի Ակն. «բոլոր դրացիները», ղասակել, դասակուիլ «շարքը դասել, դասուիլ», -և աւելի կարևոր Ագլ ղա՛րսիլ, Ղրբ. տm՛րսիլ, Տփ. ղա՛րսիլ, Սլմ. կmրսել, Երև. ղա՛ռսէլ «դիղել, շարել», դար-սոտել «բոլորն էլ շարել», դարսողութիւն «կարգադրութիւն». այս բոլորը ցոյց են տա-լիս, որ բառիս հնագոյն ձևն է դարս, ինչպէս որ գտնում ենք իսկապէս Ղրդ. դարս «աշա-կերտի դաս»։-Ատանայի թրքախօս հայերը ունին դասընգէլ «դասընկեր».-կայ և Հզ. դասդլէք «ուխտադրուժ», նոյնը Խրբ. ԶՉրս. իբրև անիծական բառ, որ Բիւր. 1900, էջ 628ա մեկնւում է գրբ. դասալիք ձևից։

• ՓՈԽ.-Վրաց. დასი դասի «խումբ, բազ-մութիւն, դասակարգ, ջոկատ, դաս (եկեղե-ցական, հրեշտակների), հատուած», დახობა դասոբա «կարգաւորուիլ», დას-დახად դաս-դասադ «կարգով, դաս դաս, մէկը միւսի ետե-վից», დასისაგანი դասիսագանի «զինւոր» (սրանց համեմատ էլ Տփ. դաս նշանաևում է նաև «խումը»), ուտ. däs (ո՛չ das) «աշա-կերտի դաս. 2. շարք», däsnādāftar «ռա-սագիրք», därz (դարսել ձևից) «ցորենի տասը խուրձից կազմուած կոյտ»։ Ըստ Bugge, IF. 5, 168-180=ՀԱ, 1895, էջ 229 հայից են նաև գոթ. ungatassans Ա. թես. ե. 14. ungatassaba Բ. թես. գ. 6, 11, որոնք հա-մապատասխանում են յն. ἀτάϰτονς, ἀτάϰτως ձևերին (հյ. թրգմ. զստահակս, ստահակու-թեամբ)։ Յոյն ձևերը բառացի նշանակում են «անդաս» և նրանց վրայից էլ շինուած են գոթական ձևերը՝ un բացասականով։

Դաստ

s.

hand.

• «ձեռք». մէկ անգամ ունի Օշին առ անաւարզ (տե՛ս Սմբ. պտմ. հրտր. Շահն, էջ 159), որից կազմուած են դաստածրել «ձեռքով ծրագրել՝ գրել» ԱԲ, դաստրութիւն (իմա՛ դաստատրութիւն) «ձեռնտուութիւն» ԱԲ, դաստաշարժ «ձեռքով շարժուած» Ուխտ. Ա. 12 (նորագիւտ բառ)։ Նոր գաւառականնե-րից էլ ունինք դաստափ Ղզ. «ձեռքի ափը»։

Դաստակերտ, աց

s.

manufactory, edifice, building;
estate, village, country house, villa.

• Առաջին անգամ Muller, SWAW 38, 576-7 մեկնելով «ձեռակերտ»՝ հա-մեմատում է զնդ. zusta պրս. dast բա-ռեռե հետ։ Lag. Beitr. baktr. Lex. 27, 41 աւելացնում է բառիս արառ-daskarat տառադարձութիւնը։ Ընդար-ձակ գրում է բառիս վրայ Հիւբշ. ZDMG, 1876, 138-141 և համեմատում է պրս. dastkard ձևի հետ։ Տէրվ. Նախալ. 6ā յիշում է յն. և արաբ. տառադարձու-թիւնները։

Դաստապան, աց

s.

hit of a sword;
guard (of a gun).

• = Հպրս. *dastapāna-ձևից, որ կազմուած է dasta-«ձեռք»+pana-«պահող» բառե-րից։ Այս ընդհանուր նշանակութիւնը յետոյ, ստացել է զանազան մասնաւոր առումներ, որոնցից մէկը հայերէն բառի նշանակութեւնն է, որ միւսների մէջ կորել է։ Միւսների մէջ ռւռնում ենք՝ պհլ. dastpanak «կրակի ունե-լի», պրս. [arabic word] dastbāna կամ [arabic word] dastvān «ձեռնոց, թաթպան». սրանիր տա-ռադարձուած է արաբ. [arabic word] dastabān,-Հիւբշ. 135։

Դաստառակ, աց

s.

handkerchief;
towel, napkin.

• ՓՈԽ.-Կեսարիոյ թրք. բարբառով tasdar «տաշտի մէջ եղած խմորի վրայ ձգուած շո-րը». -այս բառը պարսկերէնից չէ, այլ ուղ-ղակի մի որևէ հայ բարբառից, ինչպէս ցոյց է տալիս նշանակութեան տարբերութիւնը և մանաւանդ արևմտեան արտասանութեան համաձայն t և d։ -Justi, Dict. kurde մե-ղանից է դնում քրդ. [arabic word] dastruk «թաշ-կինակ», որ ընդունելի չէ, քանի որ այս նշա-նակութիւնը չկայ արդի հայ բարբառներում.

Դաստիարակ, աց

s.

preceptor, tutor, pedagogue.

• , ի-ա հլ. «տղոց վարպետ, ուսուցիչ և խնամակալ» Ա. կոր. դ. 15, Գաղ. գ. 24, 25, Բուզ., որից՝ դաստիարակել Կիւրղ ղկ. Պղատ. տիմ. Յճխ., դաստիարակեղէն (նորագիւտ բառ) Պտրդ. 250, դաստիարակա-պէս Մաքս. դիոն., դաստիարակարան Նար., դաստիարակութիւն Յճխ. Նար. խչ., դաստիա-րակչուհի, ղաստիարակչական (նոր բառեր)։

• ՆՀԲ պրս. տէսթկիյր «օգնական», որ ձևով յարմար չէ։ Ուղիղ մեկնեց նախ Գ Տէօլվէթեանց, Դաստիարակ, 1873, էջ ա, նոյնը յետոյ Հիւբշ. ZDMG, 35 (1881), էջ 657, Տէրվ. Լեզու, 123, Müller, WZKM, 8, 275։-Հիւնք. պրս. տէսթկիր և տէսթեար։-Müller անդ և 10, 179, Ալիշան, Հին հաւ. 353, 466, Թիրեա-քեան, Կարնամակ, ծան. 57 պհլ. dastur «հոգևոր պետ» և պրս. [arabic word] dastur «փոխարքայ»։

Դատախազ, ից

s.

accuser, informer, plaintiff;
— լինել cf. Դատախազեմ.

• , ի-ա հլ. «դատ պահանջող, դա-տի մէջ ամբաստանող» Ես. խա. 11 ծդ. 17. Գծ. իե. 16. Փարպ., որից՝ դատախազութիւն Եւս. քր. Փարպ., դատախազ լինել Եղիշ. կամ դատախազել Նեղոս. Սրգ. Անկ. գիրք առաք. 226, դատախազանք ԱԲ։

• = Իրանեան բարդութիւն է թւում, որի ա-ռաջին մասն է դատ, իսկ երկրորդ մասը՝ խազ անյայտ է (հմմտ. նաև գինեխազ, մա-տակախազ, իգախազութիւն)։

Դատաստան, աց

s.

judgement, discernment, criticism;
sentence, condemnation;
act, arbitration, judgement;
justice;
cause, lawsuit, proceedings;
-աւ, judicially;
կոչել ի —, to summon, to cite before a judge;
— տալ, to be condemned;
— առնել, cf. Դատապարտեմ, cf. Մեղադրեմ.

• , ի-ա հլ. «դատ. 2. դատա-վճիռ. 3. դատապարտութիւն. 4. դատարան» ՍԳր. «5. օրէնք, իրաւունք» Սկևռ. ես., որից՝ դատաստանական Փիլ. նխ., դωստաստանա-գիրք Մխ. դտ., դատաստանսււոր Եղիշ. ե-րէց., դատաստանոց «դւստարան» Վրք. բիրն։

• Այս մեկնութիւնը առաջին անգամ յի շում է Spiegel, Gram. Huzv. 188-191։ Միւսները առհասարակ համարում են հայերէնի մէջ կազմւած դատ բառից -ստան տեռական մասնիկով։ Բայց եթէ այսպէս լինէր, չպիտի ունենայինք «դատ, դատավճիռ, օրէնք ևն» նշանա-կութիւնները, այլ միայն «դատարան»։

Դատարկ, աց

adj. adv.

empty, void;
hollow;
vain, useless;
idle, indolent, unoccupied, lazy;
— ինչ, in vain.

• . հ-ա հլ. «պարապ, անգործ, փուճ» ՍԳր. Եզն. Եւս. քր., որից՝ դատարկա-բան Կոչ., ղատարկաժամ Ոսկ. յհ. ա. 3, դա-տարկաձեոն Ել. իդ. 15. Ոսկ. մ. բ. 10, ոա-տարկանալ ՍԳր, ղատարկանձն Ա. տիմ. ե. 14. դատարկապէս Ոսկ. յհ. ա. 3. Կոչ. 17, դատարկապորտ Տիտ. ա. 13. Եփր. բ. թես., ռատարկասուն Ագաթ. Կորիւն, դատարկա-ցուցանել Ոսկ. բ. թես. Եւագր., դատարկու-թիւն ՍԳր. Եւս. քր.։ Նոր բառեր են՝ դատար-կախօս, դատարկախօսութիւն, դատարկել ևն։

Դատաւոր, աց

s.

judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.

• . ե-ա հլ. «դատաստան կտրող» և լայնաբար «իշխան, կառավարիչ» ՍԳր. Եզն., որից՝ դատաւորանոց «դատարան» Ոսկ. յհ. բ. 14, դատաւրարան Պղատ. մի-նովս., ղատաւորութիւն Ղուկ. բ. 2. դ. 1։

Դար, ուց

s.

age;
century;
ոսկի՝ ոսկեղինիկ —, the golden age;
միջին —, the middle ages;
ի մերում դարու, in our times;
դարուց ի դարս, from age to age, for ever and ever.

• , ու հլ. «հարիւր կամ հաղար և կամ անորոշ թուով տարիների մի մեծ շրջան» ՍԳՐ. Առաթ., «մէկ սերունդ, մի պորտ» Եփր. ծն. նոր գրականում սովորաբար «10Ո տա-րի», բայց Հին դար, Միջին դար, Նոր դար ասելով՝ հասկացւում են աւելի մեծ շրջան-ներ.-որից՝ դարագլուխ Ոսկ. ամբակ. Նչ. եզեկ., եօթնդարեան Վրդն. ել., վեցդարեան Ագաթ., դարագրութիւն Համամ. առկ. նոր գրականում՝ դարապատում, դարաւոր (սխալ-մամբ ոմանք դարևոր), դարադարձ, դարա-շրջան, հնադարեան, միջնադարեան, յետ-նադարեան, երկդարեան, ոսկեդար, ոսկե-դարեան, դարավերջ, դարավերջիկ։

• = Ասոր. չ︎ dār, յօդով 1︎ dārā «դարք, ժամանակք», եբր. [hebrew word] dor «ցեղ. աղգ, սերունդ», արամ. [hebrew word] dar, եթովպ. sar «դարաշրջան», ասուր. dāru, duru «տևողու-թիւն, յաւիտենականութիւն»։ Այս բոլորը ծառում են սեմական dvr «շրջան» արմա-տից. հմմտ. եբր. [hebrew word] dōr «շրջան», ասոր. ❇շ dārā «շրջանակ», արար. [arabic word] davr «շրջան», [arabic word] dāira «շրջանակ», ասուր. duru «պատ, պարիսպ» ևն։-Հիւբշ. 302։

• , ի հլ. «բարձրաւանդակ, զառիվայր և շեղ բարձրութիւն» ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 1, «հոուանդան» Դատ. է. 23, որից՝ դարահոս Ոսկ. մ. Եփես. տիմ. և ես. դարակ Յհ. կթ. 359. ղարափն Վրդ. առկ. Բրս. մրկ. 65, դա-րափոս Եղիշ. կամ դարուփոս Վստկ., դարա-փոր Վեցօր. Բուզ. Կիւրղ. թգ., ղարափուլ Վրդն. պտմ., դարափլակ Յհ. կթ. 205, դարա-վէժ Ճառընտ., դարոտն «լեռան ստորոտը» (չունի ԱԲ) Սմբ. պտմ. 123։ Անցնելով «գե-տի եզերքը՝ երկու կողմից բարձրացած թեք տեղ, բարձրութիւն» իմաստից (հմմտ. Եղիշ, գ. էջ 58՝ Յամուր տեղիս մայրեացն առ խո-րագոյն դարիւքն Լոփնաս գետոյ), ստացել է բառս նաև «եզերք, ափ» նշանակութիւնը, ինչպէս պահուած է դարիւ և դարիւ ոճի մէջ. գետի գնացքի համար ասուած, իբր «եզերք-ները քերելով» (տե՛ս Տաշեան, Ագաթ. էջ 69). հմմտ. սրա հոմանիշ ոճը՝ Գայր (գետն Յոր-դանան) լի ափամբ և ափամբ առ հասարակ ծայրիւ իւրով (նորագիւտ Ա. մնաց. ժբ. 15)։-Նոյն իմաստը ցոյց է տալիս նաև դարալիր «մինչև թումբերը՝ եզերքը լցուած (ջուր)» ԱԲ։-Վերջապէս ստացել է իբր ած. «բարձր» նշանակութիւնը, որից դարաճակատ «լայն ճաևատով» (Յայսմ. յունիս 29 գրուած կամ տպուած դրաճակատ)։ Հմմտ. նաև դարա-ւանդ։

• ԳԴ պրս. [arabic word] tār «գլուխ, դագաթ»։-ՆՀԲ սրա հետ նաև նուազականը՝ [arabic word] tārak։ Windisch. 11 սանս. tr։ Bö̈ttich. ZDMG, 1850, 352 և Lag. Ges. Abhd 34 սանս dhara-«բլուր», dhāra «բարձ-րութիւն»։-Տէրոյենց, Երևակ, 1857, 99 լտ. terra «երկիր, հող», սանս. dara «խոռոչ»։ Justi, Dict. kurde քրդ. der «լեռնակող» բառի հետ Հիւնք. դար< պրս. թար, իսկ դարիւ և դարիւ < պրս. զարի զարի «հեծեծելով»։-Buzge, Lyk. Stud. 1, 9 սանս. dhārā «սայր, լեռան եզերք»։ Scheftelovitz, ЗВ, 29, 20 հիսլ. ϑurs «հսկայ»։ Յակոբեան, Բիւզանդիոն, թ. 743 ասոր. թուրա. արաբ. [arabic word] tur, եբր. ցուր «լեռ, ժայռ» և հյ. սար, ժայռ բառերի հետ։ Karst, Յուշարձան, 408 սումեր. tur «բարձ-րութիւն»։ -Չգիտեմ թէ կապ ունի՞ պրս. [arabic word] dar «է այն հարթ և դուր տեղին, որ է ի միջոցս լերանց կամ ստորոտ լերին»։ Եթէ այո՛, հայերէնը փոխառե-ալ է պահլաւական ձևից։ Պատահական նմանութիւն ունի սանս. dhara «սար, լեռ», որ ծագում է dhar «կրել, ունե-նալ» բայից (Böhtlingk. Սանս. բառ. հտ. ԳԴ. էջ 877)։ Իսկ սանս. dhāra «բարձ-րութիւն», որ յիշում է Lag. Ges. Abhd. 34 գոյութիւն չունի անդ՝ էջ 944։

• ՓՈԽ.-Քրդ. ❇ der «լեռնակող», ուտ. dar «ժայռի կտրուածք, խորխորատ», dar-dar «պատի նմանութիւն ունեցող ապառաժ, խոշոր ջրուէժ»։

Դար, ից

s.

height, hill, eminence, precipice;
դարիւ եւ դարիւ գալ, to come, to flow in many waves or surges.

Դար

adj.

even number;
— եւ կոճատ խաղալ, to play at even or odd.

Դարան, աց

s.

cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.

• Ստուգաբանութեանց պատմութիւնը տե՛ս յաջորդ բառի տակ։

• , ի-ա հլ. «ծածուկ տեղ, ուր պահ-ուելով՝ թշնամու վրայ անակնկալ յարձաևում են գործում. 2. որոգայթ, թակարդ. 3. դաւա-ճանութիւն» ՍԳր, «առիւծի որջ» Յայսմ., «ամրանալու տեղ» Նար., որից՝ դարանա-մուտ ՍԳր, դարանակալ ՍԳր. Ոսկ. յհ. բ. 85, դարանակալութիւն Յոբ. իե. 3, դարանայոյս Դ. թագ. զ. 10, դարանիլ Սղ. թ. ժ. ժզ. ևն. հոոադարան Վրդն. ել. յետին ձև է դարանալ Վանակ. յոբ. (իբրև թէ դարանիլ)։

• = Ըրանական փոխառութիւն է, պհլ. *da-ran ձեից. հմմա. զնդ. darana «ամրաթիւն, բնակաթիւն, ապաստարան» (ըստ fartho-lomae, 692--3), «ձոր, կիրճ» (ըստ Horn, § 560, որ և սրան է կցում պրս. [arabic word] darra «ձոր, կիրճ»), dāuru-upa-darana «փայտա-կերտ հիւղակ» (Bartholomae, 739)։ Այս բոլորը ծագում են dar-արմատից. բայց այս ձևով կան իբանեան երեք տաբ-բեր արմատներ. I. dar-«ճեղքել», 2. dar-«հսկել», 3. dar-«ունել, պահել» (Bartho-lomae, 689-690)։ Արդ՝ յիշեալ ձևերը սրանցից որի՞ն են պատկանում։ Bartholo-mae, 693 դնոմ է «ունել, պահել» արմա-տից, որով հյ. դարան «ծածուկ տեղ, թա-քըստոց» նոյնանում և միանում է ճիշա նախորդ դարան «պահարան» բառի հետ, ինչպէս դնում են և մեր բառաբանները, և սրանց համեմատ էլ Հիւբշման։ Բայզ կա-րելի էր նաև դնել առաջին արմատից (dar-ճեղքել), որով զնդ. darana-նոյնանոմ է սանս. dārana «փապար, խոռոչ, ծերպ» բառի հետ և հյ. դարան «թաքստոց» բառի նախնական իմաստն է լինում «լեռան մէջ ճեղք ևն», ինչպէս ցոյց է տալիս վրաց. դարանի «քարայր, ճեղք՝ ժայռի կամ հողի մէջ»։ Այսպէսով իրարից բաժանւում են հյ, դարան «պահարան»=սանս. dhárana=զնդ. dārəna և հյ. դարան «թաքստոց» = սանս. dārana=զնդ. darana, առաջինը սանս. dhar = իրան. dar «ունել» արմատից, երկրորդը ւանս. dar=իրան. dar «ճեղքել» արմատից. վերջինիս հետ հմմտ. և սանս. drnáti, dāra-yati, պհլ. daritan, պրս. darridan, աֆղան. dāral, լիթ. diru, յն. δέρω, հյ. տեռել, հնխ. der-«ճեղքել, պատռել»։ Իրանեան լեզու-ները զանազանութիւն չդնելով նախաձայն d և dh ձայների միջև, երկու տարբեր բա-ռերը ի հարկէ մէկ ձևի պիտի վերածուէին։ -Աճ.

• ՓՈԽ.-Վրաց. დარანი դարանի «քարաւս. ժայռի կամ հողի մէջ ճեղք», სადარილო սադարիլո, სადარნო սադարնո, სადარნო-ვანი սադարնովանի «ծածուկ տեղ՝ դարա-նակալաթեան համար», დადარნება դադար-ներա «դարանակալել». დადარნებულა դա-դարներուլի «դարանակալ», დარნეულა դար-նեուլի «դարան, դարանակալութիւն», ❇არ. ნეულება դարնեուլեբա «դարան մտնելը».-ըոտ Մառ, Иппoл. 63 կայ նաև դարանի «պաշարում», დარნებული դարներուլի «դա-րանակալ», որոնք նոյնպէս հայերէնից փո-խառեալ է համարում։

Դարապաս

cf. Դարպաս.

• (յետնաբար սեռ. ու, ի։ գրուած նաև դարեպաս, դարպաս «արքունի կամ իշխանական դուռ, մեծ դուռ», լայնա-բար «պալատ, ապարանք» Մամիկ., էջ 37, Արծր. դ. 12. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 36. Ոսկ. գծ. 338. Մարթին. Սամ. անեց. 113. փոխա-բերաբար «ընծայ՝ նուէր, որ իբր դռան առաջ տրւում է մեծաւորին կամ վանքերի մէջ փա-կակալ վարդապետին, իբր օթևանի կամաւոր վարձք» Տօնակ., որից՝ դարպաս տալ «մե-ծաւորի առաջ ներկայանալու համար դար-պասի նուէրը տալ», դարապաս առնել «մեծա-ւորի ընդունելութեան պատրաստուիլ» (արդի արևմտեան գրական լեղւով դարպաս ընել կամ դարպասել «մէկի հետ սիրահարութիւն անել», ֆր. faire la cour ձևից թարգմա-նուած), դարպասպան «դարպասի պահա-պան» Ոսկիփ., դարպասցի «պալատական» Շապհ. 32։

• -Պհլ. անծանօթ մի ձևից, որի հետ նոյն են պրս. [arabic word] darvā «բակի մեծ դուռ», [arabic word] darvāza «քաղաքի մեծ դուռ», [arabic word] darvas «ոռան նիգ, սողնակ», [arabic word] darē-❇äs «դրանդի. դռան սողնակ, պահանգ, ցից», քրդ. ❇კ︎ dervaze «մեծ դուռ»։ Պարսիկ բառը մեկնում է ❇ dar «դուռ» և պրս. [arabic word] =պազենդ. awāz, պհլ. apaǰ, apāč «բաց» րառերից. բայց հմմտ. նաև ասուր. tarbasu «պալատ», ասոր. [syriac word] ︎ tarbāsáta «աան սաև»։ Իրանեանից փոխառեաւ ևն նաև արար. [arabic word] dirbās «դռան սողնակ», վրաց. დარბაზი դարբազի «պալատ, հիւրա-սենեակ»։ Հայերէնի դարպասպան ձևի հա-մապատասխանն է պրս. [arabic word] darvazban «դարպասի պահապան, բակի դռնապան»։ (Horn չէ դնում պրս. darvāza բառի ստու-գաբանաթիւնը առ անձին, բայց հիշում է ❇ 63 bāz «բազ» բառի տակ)։-Հիւրշ. 13։։

• ԳՒՌ.-Ալշ. դmրբաս, Ասլ. Մշ. ղարբաս. Կր. դ'արբաս, Պլ. դարբաս, թարբաս, Ռ. թարբասդ ևն. առաջինը նշանակում է «մեծ դուռ», միւսները «վանքին տրուած դրամա-կան նուէր», իսկ Այն. «առաջնորդարան, վե-հառան»։ Նոր փոխառութիւններ են Տփ. դա՛րբազ «հին ձևի մեծ տուն», Ղրբ. դmր-բmզm, Ախց. դ'mրբmզm, Երև. դարվազա և այլն։

Դարապետ, աց

cf. Դարապան.

• , ի-ա հլ. «դռնապան» Նոռաս ա. մնաց. ժե. 24. ժզ. 42, Կոչ. էջ 289, Մծբ. էջ 371, 391. Եփր. տնընդ. 43. Թէոդոր. խչ. 163, սրից՝ դարապետական «դժոխքի դռնապա-նին պատկանող, սանդարամետական» Թէո-դոր. խչ. 161։-Դարապետ բառը յետոյ գոր-ծածութիւնից ընկնելով՝ տեղ տեղ սխալմամը գրուած է դարանապետ և կարապետ (սրանց սրբագրութիւնը տե՛ս Վարդանեան և Նո-րայր, ՀԱ, 1913, 296)։-Բառ. երեմ. էջ 74 մեկնում է «հարիւրապետ», հետևցնելով ղար «հարիւր տարի» բառից! իր աղբիւրն է անշուշտ Փիլ. ել. 500 «Եթէ զօրագլուխն ոչ իցէ ընդ նոսա, երկրորդ իշխանք և դարա-պետք և դասապետք լինելով՝ զերկրորդսն մատուզանեն պէտս»։

• = Պհլ. *darpat «դռնապանապետ» ձևից, որ կազմուած է պհլ. dar=պրս. dar (որ և «դուռ») և պհլ. pat=պրս. bad, bud (որ է «պետ») բառերից։ Բարդութիւնը չի կա-րող հայոց մէջ տեղի ունեցած լինել, ո-րովհետև հայերէնի մէջ անկախ դար «դուս» բառը գոյութիւն չունի, այլ ամբողջը պատ-րաստ փոխառեալ է իրանեանից։-Աճ

Դարաւանդ

s.

height, eminence, precipice;
eyebrow.

• , ի-ա հլ. (գրուած նաև դա-րևանդ, սխալմամբ դարանաւանդ) «գահա-ւանդ, դար, բարձրութիւն» Խոր. բ. 39, «յոն-քերի դուրս ցցուած մասը» Խոր. բ. 47, «ա-ռաստառի գերանները» Երգ. ա. 16 և Նար Երգ. 287 (այս վերջինն է, որ Հին բռ. մեկ, նում է «սրահակք կամ ելք ի ձեղունն»)։

• = Կազմուած է դար «բարձրութիւն» +ւանդ բառերից. հմմտ. սարաւանդ, գահաւանդ, բարձրաւանդակ. աւելի ընդարձակ տե՛ս այս բառի տակ։

• տութիւնը և ընդունում միայն բառի վերջի մասը՝ -ւանդ =պրս. band։ Հիւնք. դար բառից -ւանդ մասնիկով։

Դարբին, բնաց

s.

forger;
brasier;
lock-smith;
ironmonger.

• , ի-ա հլ. «երկաթագործ» ՍԳր. Վեցօր. 197. Եփր. Բ. կոր. 113, «ԴՁ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս.։ Բուն և հին իմաստն է «վարպետ. աոհեստա-ւոր», ինչպէս ցոյց է տալիս դարբին պղնձոյ «պղնձագործ» Ծն. դ. 21, որից՝ դարբնել Ոսկ. մ. բ. 24, դարբնութիւն Եզն., դարբնոց Վեցօր. դարբնական Փիլ., դարբնաքար Խոր. արծր., դարբնիչ Նոննոս., դարբնոցապետ (նոր գրականի մէջ). առանձին հետաքրքրա-կան ձև է դարբնայք «դարբիններ» Ճառընտ.։

• = Հնխ. dhabhro-նախաձևից՝ -ին մաս-նիկով, հմմա. լտ. faber «վարպետ, արհես-տաւոր (երկաթագործ, պղնձագործ, հիւսն, քարտաշ ևն)», իբր ած. «արուեստաւոր կեր-պով, վարպետօրէն, արուեստաևեռա». fabrē Քճարտարօրէն, վարպետ կերպով», fabrica «արուեստ, արհեստ, գործատուն, արհեստա-նոց», fabrire «պատրաստել, յօրինել», fab-ricare «գործել, շինել, ձևակեր պել». գոթ. ga-daban «յարմարիլ, պատշաճիլ, յարմա-րեցնել», ga-dōbs «պատշաճ, յարմար». հիսլ. dafna «ուժով, ամուր դառնալ», անգսք. ge-dafan «պատշաճ», ge-daeftan «կարգա-ւորել», լիթ. dabinú «ղարդարել», darbi-niñks « մշակ, գործաւոր», daba «կերպ, ե-ղանակ, յատկութիւն», dabšnus «գեղեցիկ», հոլ. doba «յարմարոթիւն». udobinū «դիւ-րին», dobru «գեղեցիկ, լաւ», podobati «պատշաճիլ», dobli «ուժով», ná-do «պէտք է». չեխ. dobry «քաջ» ևն։ Բոլորի պարզ արմատն է հնխ. dhabh-«յօրինել, գեղեցիկ կերպով յարմարել» (Walde, 264, Berneker, 203-5, Trautmann, 42-3, Pokorny, 1, 824, Ernout-Meillet, 305)։-Հիւբշ. 438.

• Տէրվ. Նախալ. 87 սանս. darbh բա-ռի հետ հնխ. darbh կամ dharbh «հիւ-սել, կազմել» արմատից։ Ուղիղ մեկ-նութիւնը տուաւ Meillet, MSL. 8, 165։ Հիւնք. դափր հատանել ձևից։

Դարգիճ, գճի

s.

bed, litter.

• (յետնաբար ի-ա հլ.) «պատգա-րակ, մահճակալ». մէկ անգամ գործածուած է ոսկեդարեան մատենագրութեան մէջ՝ «Հրա-մայեաց բերել դարգիճս երկաթիս և ընկե-նուլ ի վերայ կայծականց հրոյ ի վայր զե-րեսսն» (ըստ Վարդանեան, ՀԱ, 1920, 453). այս օրինակը գործածուած է վկայաբանա-կան մի պատառիկում, որ հրատարակեց Ա-կինեան, Աբերկ. էջ 47։ Չորս անգամ էլ գըտ-նում ենք յետնաբար գործածուած. Յայսմ. յունիս 6. Յայնժամ բերին դարգիճս երկաթի և կրակացուցին զայն որպէս զհուր և արկին զսուրբն ի վերայ զերեսն ի վայր. Վարք և վկ. Բ. էջ 314-5. Բերել դարգիճս երկաթիս... մինչև շողանալ դարգճացն... առնուլ զնա ի դարգճացն։ Բարդութեամբ էլ ունինք դար-գընակալ «պատգարակի վրայ բարձուած (հիւանդ)» Կոչ. 382 (տպ. դարկնակալ), սարգճաձև (կամ դարկնաձև) «պատգարակի ձևով» Վանակ. ուրախ. «խոշոր հիւսուածով» Մովս. Երզն.։

• ՆՀԲ և ՋԲ այս բառը դնում են դար-գին ձևով, ինչպէս որ աւանդուած էլ է, բայց առանց վկայութեան և ենթադրե-լով միայն բարդութիւններից։ Հիւբշ. կարծելով, որ իրօք աւանդուած չէ բա-ռը, այլ դարգճակալ և դարգնաձև ռառե-րից միայն ենթադրուած է, մերժում է դարգին ձևը և հիմնուելով ասորի ձևի վրայ՝ դնում է *դարգուճ։-ՆՀԲ մեկնու է լծ. թրք. թարագ «սանտը»։ Ուղիղ մեե-նեց Հիւբշ. ZDMG, 36 (1882), էջ 128։ Ըստ Մովսիսեան (նամակ 1933 մարտ հմմտ. քրդ. därguš «օրօրոց», որ ճշտիւ նոյն է ասորի բառե հետ։

Դարիճակ, աց

s.

pattern, model.

• ԳՒՌ.-Նոյն բառն է Երև. ղրիջակ, Ղրբ. արինակ «երկու հարևան տների պատի միջև գաղտնի հաղորդակցութեան դռնակ կամ պա-տուհան». բայց պահում է միայն առաջին ի-մաստը. երկրորդ նշանակութիւնը չունի։

Դարձ, ից

s. adv.

turn, circuit, return;
reference;
reduction;
increase;
burden (of a song);
conversion, change;
— յետս or ընդ կրունկն, recoil, putting or drawing back, retreat;
— հիւանդութեան, paroxysm;
— փոխարինի, recompense, return;
retaliation, compensation, retribution;
— առնել, to turn, to turn about, to return;
again.

• , ի հլ. «գնացած տեղից յետ գալը 2. մի վիճակից մի ուրիշ վիճակի անցնելը կամ փոխուելը» ՍԳր. Ոսկ։ ես., որից՝ դար-ձուցանել ՍԳր. Եզն., դարձեալ «նորից, կըր-կին, վերստին» ՍԳր, դարձադարձ Գ. մակ. ա-11. Եւագր., դարձդարձիլ Սեբեր., դար-ձուած ՍԳր. Ագաթ. Կիւրղ. ծն., դարձընթաց Կոչ. 409, անդարձ Յոբ. ժզ. 21. Ոսկ. մտթ. և ես., գերեդարձ Բ. մակ. ժ. 1. Ես. ժդ. 17, կապարճադարձոյց Մծբ., դիմադարձ Յուդթ. բ. 15. Եսթ. թ. 1. Ոսկ. ես. մտթ. և Փիլիպ. Ագաթ., ընդդէմդարձութիւն Կոչ., դարձեակ «գերան» (նորագիւտ բառ) Նչ. եզեկ.-յետ-նաբար կազմուած են վերադարձ, ապաթարց (տե՛ս այս բառը), գրադարձ ևն։ Նոյն ար-մատի բայական ձևն էր նախապէս *ոարձ-նալ, որից ձ կրճատուելով յառաջացաւ *դար-նալ և ն-ի պատճառաւ ր թաւանալով՝ դառ-նալ (կտր. դարձայ, հրմ. դա՛րձ, դարձի՛ր ՍԳր. Եփր. ծն. (սրա «շրջիլ, պտոյտ գալ, տճկ. dunmek» նշանակութիւնը գաւառական է և յատուկ արդի գրականին)։ Այս ձևափո-խութեան համար համեմատել բառնալ< բարնալ<*բարձնալ, որից՝ վերադառնալ Տօնակ. Լմբ. պտրգ., դիւրաղառնալի Շնորհ. ամ. չար. անդրադառնալ (նոր բառ)։-Դարձ «բացի» բառի վրայ տե՛ս թարց։

• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. dhrg'h-արմա-տից. սրա հետ հմմտ. ալբան. dreϑ, կտր. droδa «դարձնել, ոլորել, գալարել. թելով պնդել. մանել», dréδure «ոլորուն, դողա-լով», driδem «դառնալ, դողալ». per-dréϑ «պտուտակով ամրացնել», dreδ-atε «ոլորք», dráδ-el'e «բաղեղ, պատատուկ, դռան փա-էանք», driδ-mε «սոսկում», այս բոլորը հանւամ են հնխ. dhreg'h արմատից, որի նախնական նշանակութիւնն է «դարձնել. սլորել» (Pokorny, 1, 863)։

• հետ։ Scheftelowitz, BВ, 29, 21 հնխ. tər-արմատից. հմմտ. հրգ. drāen, դերմ. drehen «դարձնել», յն. τερέω «ծակել», լտ. terebra «ծակիչ»։ Ուղիղ մեկնու-թիւնը տուաւ Lidén, Arm. Stud. § 70. որ վերինների հետ ուզում է կապել նաև իրանեան darz «կարել» արմատը և հյ. դերձակ, դերձան, հանդերձ։-Karst, Յուշարձան 400 ասուր. tāru «դառնալ»։ Թիրեաքեան, Բազմ. 1913, 340 թրք. [arabic word] ters, tars «հակառակ»։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 79 ըն-դունելով վերի մեկնութիւնը՝ աշխա--աւում է աւելացնել նոր համազօր ձևեր

Դարման, ոց, ից

s.

cure, dressing;
culture;
remedy, reparation;
refreshment;
provender, provision, victuals;
subsistence, nourishment, maintenance;
— տամ, cf. Դարմանեմ.

• , ո, ի հլ. «ճար, ճարակ, խնամք. հոգ, դեղ, ուտելիք, ապրուստ» ՍԳր. Եզն. Ոսկ. ես., որից՝ դարմանել ՍԳր, դարմանիչ Վեցօր. Եզն., դարմանական Ոսկ. ես., դար-մանաւոր Ագաթ., դարմանոց Բուղ., դարմա-նութիւն Ոսկ. ես., խաշնադարման Ծն. խղ. 32, 34, բազմադարման Յճխ., քաջադարման Մծբ., անդարմանելի (նոր գրականի մէջ) ևն։

• = Պհլ. [arabic word] darmān «բժշկութիւն, դեղ», պրս. [arabic word] darmān «ճար. ճարակ, դեղ», սանս. dhεrman-«յենարան, նեցակ»։ Պարսկերէնից փոխառեալ են նաև աֆղան. րելտճ. darmān, քրդ. darman, ասոր. [syriac word] ︎ darmānā, թրք. derman, սերբ. derman, վրաց. დარმანი դարմանի, ավար. darman. ուտ. därman, այսպէս նաև գրեթէ բոլոր կովկասեան լեզուների մէջ։ Իրանեան բառի արմատն է dar<հնխ. dhar «պահել, պահպանել» (Horn, § 554). հմմտ. նոյն արմատից զնդ. drva «առողջ», պհլ. dāruk, պրս. [arabic word] dāru «դեղ, դարման» (Horn, § 523), ուրիշ ածանցներ են հյ. դարան, դա-րիլ (տե՛ս այս բառերը)։ Հայերէն բառը բնիկ լինելու պարագային էլ պիտի ունե-նար վերի ձևը, բայց -սան մասնիկը և բա-ոի նոր նշանակութիւնը՝ որ միալն իրանե-աններիոն է յատուկ, ցոյց են տալիս, որ բառը փոխառեալ է։-Հիւբշ. 138։

• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, որ դնում է իբր պրս. տէրման, բայց սրա հետ յի-շելով նաև թիյմար ձևը։ ՆՀԲ պրս. տա-րու, տէրման։ Պրս. darmān ձևը դնում են նաև Böttirh Rudim 38, ZDMG. 1850, 353 ևն։ Canini, Et. etym. 144 նոյն ընդ հյ. դեղ։

• ՒԻՌ.-Պահուած է «1. դեղ, ճար» և 2. «լարդ» իմաստով. -առաջին իմաստով են՝ Երև. Տփ. դարման, Ախց. Մշ. Ջղ. դ'արման, Ալշ. Մկ. Վն. դmրման, Հմշ. դէրմօն, իսկ երկրորդ իմաստով են՝ Ննխ. Տփ. դարման, Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Մշ. դ'արման, Ոզմ. դ'mր-ման, Ագլ. դm՛րմmն, Մկ. տmրման, Գոր Շմ. Սլմ. տmրմmն, Ղրբ. տե՛րման, Մրղ. տmռմmն, Հմշ. տարմօն։ Նկատելի է սրանց մէջ յատկապէս նախաձայնի տարբերութիւ-նը. «դեղ» իմաստով դ, իսկ «յարդ» իմաս-տով դ՝ կամ տ. սրանից հետևում է, որ դար-ման «դեղ» նոր փոխառութիւն է գաւառա-կաններում, իսկ դարման «յարդ» բնիկ է։ Նոր բառեր են՝ դարմանագող «յարդգող, ծիր կաթին», դարմանանոց «յարդանոց», դար-մանել «ձիին յարդ տալ»։ Բառի այս նշանա-կութեան հնագոյն վկայութիւնները հետև եալներն են. «Իբրև ոչ գտաւ խար երիվարաց զօրուն բազմութեան դարման կերակրոյ մին-չև ի մէջգիշեր» Ագաթ. § 42 (Meillet, JAs. 1910, 465 դարման կերակրոյ բառերը հա-մարում է յետին միջարկութիւն, իբրև բառա-տրութիւն խար երիվարաց բառերի. յունարէ-նում այս միջարկութիւնը չկայ).-«Ի խոտոյ է դարման չորքոտանեաց» Վեցօր. 83.-«Որ ռարօտն արմոջ նախ ինքեանք ուտէին... և զմնացեալն յինքեանց զընդ գետինս հարեալ-սըն զդարմանսն... թողուին հօտին» Նար. երգ. 330.-«Եւ զդարման երիվարացն, զոր ընկենոյր» Ուխտ. Ա. էջ 82։ Այս իմաստից է նաև դարմանոց «յարդանոց» Անկ. գիրք ա-ռաք. 125, 127։

Դաւ, ոյ, ով

s.

stratagem, fraud, contrivance, machination, cheat, circumvention, deceit, trick, imposture, plot, snare, trap, device;
— գործել, to conspire, to circumvent, to plot, to lie in wait;
— անձին առնել, to kill one's self;
—ով, deceitfully, treacherously.

• , ո հլ. (յետնաբար նաև ու հլ.) «խար-դախութիւն, դարանակալութիւն, սպանու-թիւն» ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 13. Փարպ., որից դաւել Երեմ. ժբ. 6. Փիլ., դիւրադաւ Ոսկ. ես., դաւանք Պիտ. Յհ. կթ. Փիլ., դաւումն Փիլ., չարադաւ Պիտ.։ Նոր գրականի մէջ՝ դա-ւաղիր, դաւադրութիւն, դաւադրական, ազգա-դաւ ևն. առանձին տե՛ս դաւաճան։

• = Այս բառի հետ համեմատւում են սանս. dabh «վնասել, դաւել, խաբել». dabhnoti «խաբում է», dabhati նոյն նշ., զնդ. dab «խաբել, նենգել», davaiti «խաբում է», dava «նենգ, յոռի», a-δзvi «անխաբ», daiwi «խաբէութիւն», օսս. dawun, dawun «գողանալ»։ Սրանց արմատը համարւում է հնխ. dhabh-, որ պիտի տար ուղղակի հ,, դաւ։ Այս պարագային հայերէն դաւ բնիկ է, Բայց դաւ կարող էր նաև իրանեանից փոխա-ռեալ լինել։ Թէև պարսկերէնում և պահլաւե-րէնում մի այսպիսի բառ չկայ, բայց կարող էր գոյութիւն ունեցած լինել հին պարսկերէ-նում՝ dav ձևով, ինչպէս մատնանիշ են ա-նում վերի իրանեան ձևերը։ Այսպէսով, հյ. ղաւ բառի ծագումը (բնիկ թէ փոխառեալ) մնում է անորոշ։-Հիւբշ. 138, 438։

• dambha, զնդ. daiwi։-Müller, SWAW 38, 577 և 586 սանս. dabh-, զնդ. dai-wiš, aδawiš։-Justi, Zendsp. 147 զնդ. dab բառի տակ՝ սնս. և օսս. ձևերը։ Հիւնք. դաւանել բառից։ Oštir, Btrg. alarod. 5 սանս. dip-sáti «վնասել»։ Պատահական նմանութիւն ունի արառ. [arabic word] dav կամ [arabic word] day «խարդախու-թիւն անել, նենգել» (Կամուս, թրք. թրզմ. Գ. 808)։ Pokorny, 1, 851 հնխ. արմատը դնելով dhebh-, բնականաբար դաւ համարում է իրանեանից փոխ առեաւ (ա-ի պատճառով)։

Դաւաճան, աց

adj. s.

adj. s. fraudulent, fallacious, disloyal;
impostor;
felon, cheat, prevaricator, sycophant, traitor.

• , ի-ա, հլ. (յետնաբար նաև և հլ.) «նենգող, դարանակալ, խաբող» ՍԳը որից՝ դաւանանք «դաւ, խաբէութիւն» Նխ. ել. Ճառընտ., դաւաճանել Ել. գ. 22, դաւաճա-նութիւն ՍԳր. ևն։

Դդում, դդմոյ

s. bot.

pumpion;
calabash, gourd;
— դառն, colocynth, colo-quintida.

• ԳՒՌ.-Ախց. Խրբ. Կր. Մշ. Սեբ. դ'դ'ում, Ալշ. դ'տում, Երև. դ'ըթում, Հմշ. տրթում, տընթում, Ասլ. դ'թիւմ, Տիգ. թթում, Ռ. թու-թում, Ոզմ. դ'ըդ'ում, Հճ. դ'ը'դ'դ'ում, Զթ. դօ-դ'օմ, դ'օդ'ոմ, Մկ. Սլմ. Վն. տտիւմ, Մրղ. տիւ-տիւմ, Ագլ. դընդո՛ւմ, Ջղ. դ'ընդում, Հին Ջղ. դընդըմ։-Նոր բառեր են՝ դդմակ, դդմոց, դդմիլ, դդմեցնել։

Դեկտեմբեր, ի

s.

december.

• Հիւբշ. 367 դնում է յունարէնից. բայց վերջաւորութիւնը ցոյց է տալիս լատի-նը։-Ամիսների անուան վրայ վիճաբա-նուած է Բազմ. 1897, էջ 138-141։

Text recognition (OCR/HTR)

Automated text and document analysis

Models, tools, datasets

Our commitments

Armenian-French-English Dictionary

Log in to your account

Access OCR/HTR Demo

Contact Sales

français

Your research : 79 Results for թի

Entries' title containing թի : 4903 Results

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

adj.

s.

s.

s.

s. phys.

s. math.

s.

s.

s. phys.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

Definitions containing the research թի : 3507 Results

adj.

s.

s.

s.

s.

s.

s. adj.

adj.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.

s.