even with the ground, plaid, flat, on the same floor, on a level, levelled;
— առնել, to pull down or raze to the ground, to level with the ground, to raze;
to level, to make even.
Լեառն բարձրագոյն է քան զհարթայատակ դաշտն երկրի. (Զքր. կթ.։)
to plain, to smooth, to make even or equal;
to plane, to polish;
to level, to put on a level with, to pull or beat down, to demolish, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to raze.
Բութն ի խոնարհ իջուցանելով հարթէ։ Մեղմագոյն զիջմամբ հարթէ զբանն. (Երզն. քեր.։)
a hundred;
century.
Միակն եւ տասնեակն եւ հարիւրեակն։ Հազարեակն ի հարիւրեկացն։ Յերկուց հարիւրեկաց բաղկացաւ։ Նուազագոյն հարիւրեակքն (կամ հարիւրակքն). (Փիլ.։)
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Պնդագոյնս յառաջնում թղթի անդ հարաւ ընդ նոսա։ Վասն այնորիկ խնդամ, զի հարկանիմն ընդ ձեզ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.
ՀԱՐՈՒՍՏ ՄԻ. կամ ՀԱՐՈՒՍՏ ՄԻ ԺԱՄ. մ. Հեռագոյնս, եւ Յերկար. խել մը.
oppression, violence, vexation, exaction, extortion.
Բռնագոյն վարեցեալ հարստահարութեամբ. (Պիտ.։)
Ի հարստահարութենէ արիագոյն ասես լինել զքաղաքսն, որպէս երեւի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
demand, interrogation, question, examination;
cf. Հարցն;
— եւ խնդիր առնել, to ask, to make inquiries, to inquire about;
ի — եւ ի փորձ արկանել, անկանել, to question, to examine;
ի — եւ ի խնդիր մտանել ընդ ումեք, to discuss, to argue, to dispute.
Զամենայն խնամաբար ի հարց արկանել։ Զտապանս զայս բնականագոյն ի հարց առնուլ. այսինքն հարցաքննել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 1։)
bread-making;
baker's trade.
Ոչ պատրաստելով հաց ըստ յարմարագոյն հացարարութեան օրինակին. (Նիւս. երգ.։)
to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.
Սովորես զմիտս քո ի վերայ ամենայն եղբօր, եւ ասասցես, եթէ այս եղբայր լաւագոյն է քան զիս առաջի աստուած։ Սովորեցուցանէին զնա ի պալատն թագաւորին. (Վրք. հց. ՟Դ։ ՟Ժ՟Դ։ 1)
cf. Սովորութիւն.
Հնացեալ սովորոյթն օրէնք են, եւ հաստատագոյն իբրեւ զբնութիւն. (Իգն.։)
to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
Նեղեալ նեղ եւ նուրբ փողոցն՝ յորժամ լցցի շնչով, սուլէ։ Ընդ նրբագոյն փողոց երկուց ծծոցն ճնշելով յարտափչելն սուլէր. (Փիլ. եւ Անան. ի յովնան.։)
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
Վկայ կոչել ի վերայ ստի զաստուած անարժանագոյն պղծութիւն է։ Երդնուլ ի վերայ ստոյ ի միտսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
bdellium;
cf. Ամեթոս;
cf. Կարկեհան.
Սուտակի եւ ական գահանակի նմանեցոյց։ Կարդն երկրորդ սուտակ, եւ շափիղայ։ Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա ... գոյն սուտակին հրագոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
Բարբառք արագք եւ հեղգք, սուրք եւ ծանրագոյնք. (անդ։)
Յայտնագոյն քան զձայն՝ զգործոցն ճշմարտութիւն, այնոցիկ՝ որ սուր կարեն տեսանել, յանդիման կացուցանէ. (Փիլ. լիւս.։)
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
Զօրէն քաջ սուրհանդակաց յառաջագոյն սուրհալով. (Փիլ. լիւս.։ 77)
end, term, extremity;
summit, top.
Եղիցե՛ս բարձրագոյն դու, եւ բարձրագունից սպառուած. (Առ որս. ՟Ա։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
Արագագոյն սպասաւորեսցէ սուրն, եւ յուղարկեսցէ զմեզ ի քրիստոս. (Ճ. ՟Բ.։)
fustic, Indian saffron.
պ. ասպարագ. Ծառ՝ որոյ փայտն լինի նիւթ դեղին կամ ծիրանագոյն ներկոյ։ Բժշկարան.։ ... լտ. arbor flava;
lignum, qui flavo colore tingunt.
white writing;
white chalk.
Սպիտակ գիր. որպէս յն. սպիտակ գոյն.
cf. Սպիտակագոյն.
cf. Սպիտակագոյն.
white-fleeced.
Լուացեալ դասք սեւագոյն այծեացն՝ ի սպիտակակիզն գոյն օդեաց դարձեալք. (Փարպ.։)
white (colour of animal's coat).
Ձիւնագոյն սպիտակամազս կառաձիգ ջորւոցն արքունականաց. (Ոսկ. ես.։)
spotted, marked with white.
Որ ունի զնիշ եւ զտեսիլ սպիտակ. ճերմակագոյն.
brown;
whitish.
Ոմանք քաջասեւք, եւ ոնանք սպիտակասեւք թխագոյն քան զմեզ. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Յարդգող.
Յարդգող, մսուր ... զոր տեսանեմք ի գոյն սպիտակարանի. (Պիտառ.։)
white-coloured.
Սպիտակ ըստ երանգոյն. պայծառ.
whiteness, white;
candidness, splendour;
— հերաց, hoarness;
— լանջաց, պարանոցի, snowy bosom, ivory whiteness, alabaster of the neck.
λευκότης albedo. Սպիտակն գոլ. գոյն սպիտակ. պայծառութիւն. ճերմակութիւն, ճերմըկութիւն.
having a pain in the stomach;
stomach-ache.
Եթէ ոք մատուցանէ նոցա խրատ՝ ըստ ստամոքսացաւացն նմանութեան, որոց դառն մաղձիւք ապականեալ իցեն։ Ոչինչ այլ, բայց զստամոքսացաւացն ախտանամք, որոց թէեւ զառաւել փափկագոյն կերակուրն ընձեռես, այնպէս է որպէս զանարգն. (Շ. ընդհանր.։ Ներս. աբեղ. ի լմբ.։)
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
Որոյ հաստատութիւն ըստ գերազանցագոյն կալեալ ստացուածի. (Պիտ.։)
invented, devised, fictitious, false.
Ոչինչ ասեն գերագոյն գոլ զնա քան զստեղծուածոյսն իւրեանց աստուածս (յն. անաստուածս), եւ բազմատեսակս կերպարանս. (Դիոն. ածայ.։)
creation;
invention.
Զստեղծումն մարդոյն ասէ՝ յանարգ բնութենէ կաւոյ՝ բանական իմաստութեամբ պատուեալ՝ աստուածային պատկերին վեհագոյն պարստութեամբ. (Նար. յովէդ.։)
deviation, wandering, error.
Սաստկագոյն ստերիւրումն քան զսոսա։ Անընտրողութեամբ, ստերիւրմամբ, եւ զգայարանացս ախտաւոր շարժիւք. (Խոսրովիկ.։ Սկեւռ. աղ.։)
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
element, point, note;
line, verse.
Ի մասունս բաժանելով, եւ ի ստիքս կոտորելով քան զկիտուածս մանրութեանն հատոյ մանանխոյ։ շափիւղայ է ծիրանեգոյն, եւ ոսկի ստիքս խիտ ունի. (Տօնակ.։)
Յոբելեանն (իմա՛ յոբելիկ) է կէս գրոյ՝ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս։ Շափիւղայ ծիրանեգոյն, եւ դիպակ ի սեւոյ, դեղին ստիք ունելով. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։ 1)
Ի մասունս բաժանելով, եւ ի ստիքս կոտորելով քան զկիտուածս մանրութեանն հատոյ մանանխոյ։ շափիւղայ է ծիրանեգոյն, եւ ոսկի ստիքս խիտ ունի. (Տօնակ.։)
Յոբելեանն (իմա՛ յոբելիկ) է կէս գրոյ՝ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս։ Շափիւղայ ծիրանեգոյն, եւ դիպակ ի սեւոյ, դեղին ստիք ունելով. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։)
sword-edge.
Որպէս զերկաթի ստոմ, կամ որ ի պողովատիկ զտիցի եւ մխեսցի, եւս կարծրագոյն եւ հատու լինիցի. (Սեբեր. ՟Դ։)
bottom, the under or lower part;
ի —, under, underneath, below;
ի —է, from under, from below or beneath;
downwards;
ի ստորեւ, ի ստորէ, cf. Ստոր.
նխ. (իբր ըստ որմէ. այսինքն յետ որոյ ըստ կարգի. ի ներքոյ. ի վայր. լծ. յն. κατά քադա՛, ըստ. եւ κάτω , ի ստոր) Ներքին, եւ ներքին վայր. վայրագոյն. ի վայր. ի ներքոյ. ընդ իւիք. առընթեր. ենթ. եւ Հուպ. որպէս յն. լտ. ὐπό sub, post, juxta. վար, վարը, տակը.
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Վերագոյն զհաճո՛յն հովիւ ստորագրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
cf. Ենթադրական.
Ի դնելն զգերագոյնն դրութիւն՝ քան զամենայն յազգակցէ եւ ի մերձաւորագունէն պիտոյ է դնել զստորադրականն ճառումն. (Դիոն. ածայ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Վեհագոյնքն նախ ծանուցեալ դաս, եւ ի նոցանէ կարգաւորաբար ստորակայիցն դասաւորութիւն։ Ոչ ընդ սիրոյ ստորակայից՝ միշտ բեւեռել անլոյծ կապից. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. այբուբ.։)
inferior;
terrestrial, mundane;
—ք, terrestrials, mortals, mankind.
Եւ արդարեւ ելաք ի ստորայնոցս ի բարձրագոյնսն՝ ուտելով զմարմին ճշմարիտ գառինն Աստուծոյ. (Շիր. զատիկ.։)
to affirm, to say yes, to consent, to confirm.
Յաստուածաբանականսն տպաւորութիւնս զտիրագոյնս ստորասացելոյն աստուածաբանութեան օրհնաբանեցաք. (Դիոն. ածայ.։)
inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
ՍՏՈՐԻՆՔ գ. Ստորին վայրք կամ իրք. սանդարամետք. եւ Վայրագոյն դասք հրեշտակաց եւ բնակիչք երկրի ընդ երկնաւ.
ὀ, ἠ, τὸ κάτω, κατώτατω, κατώτερος, -ρα, -ρον inferior, sublunaris, subterraneus. Որ ինչ է ի ստոր. ստորային. ներքին. խոնարհագոյն. վարի, տակի.
under garment.
Ընդէ՞ր կրկին կապուտակեայ պատմուճանն ստորնակ ասի։ Ստորնակ յիրաւի ասացեալ է, զի յետ այնր՝ որ ի վերայ լանջացն էր՝ զգեստն կայր։ Յիրաւի եւ ի ստորնագոյն կողմն ստորնակին նռնաձեւն է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 117. 119։)
having four sides, extremities or parts.
Չորեքծագեան կողմանց աշխարհի։ Ի չորեքծագեան սաստկագոյն հողմոց. (Արծր. ՟Ա. 7։ ՟Ե. 2։)
the number four;
four.
Մեծապատիւ էր առ պիւթագորեանսն չորրեակդ։ Չորրեակ՝ թուոց է ամենայարմարագոյնն, իբրու կատարելագոյն։ Զչորրեակն ոչ առնու, զի թէ առնու, հարկաւորի հատանել զմիակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։ Փիլ. լին.։ Քեր. քերթ.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
ՉՈՐՍ. Դուն ուրեք գտանի իբր ուղղ. հանգոյն ռմկ. չորս.
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
Ի բա՛ց վարեա զչուն շրջագայութեան, որ ի սուգս խորագոյնս եկեսցէ. (Կլիմաք.։)
to grow poor, to become needy, to want, to be in need, in extreme want, without resources, in straitened circumstances;
ոչ չքաւորէր անենազօր ձեռն քո արձակել, it was not difficult for Thy Almighty hand to send.
Ապա թէ այլ ուստեք կամիցիս ճշմարտագոյնս զնոյն ուսանել, սակայն եւ ոչ զայն չքաւորեսցուք ցուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)