who puts away his wife.
Կին ոք յանդգնեալ՝ կնաթողին կին լինի. (Կանոն.։ Մխ. դտ.։)
Վասն որոշելոյ զկնահանսն։ Եթէ ոք ի կնահանիցն. (Կանոն.։)
cf. Կնաթող.
Կին ոք յանդգնեալ՝ կնաթողին կին լինի. (Կանոն.։ Մխ. դտ.։)
Վասն որոշելոյ զկնահանսն։ Եթէ ոք ի կնահանիցն. (Կանոն.։)
cf. Կնամարդ;
fainthearted, poor-spirited, cowardly, base.
Պիղատոս թոյլ ոք էր եւ կնատ, երկաւ ի հրէիցն. (Տօնակ.։)
effeminacy, cowardice, softness, faint-heartedness, pusillanimity.
Զկաւոյն կնատութիւնն յարգիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս առնեն կարծրագոյն. (Սեբեր. ՟Դ։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
ԿՆԴՐՈՒԿ λίβανος, λιβανωτός thus, tus, lacryma odorata . իտ. olibano, incenso. որ եւ ԼԻԲԱՆՈՍ, եւ ԼԻԲԱՆԱՆ ասի. վր. գունտրո՛ւկի. Ազգ խնկոյ ազնիւ, որ է խիժ կամ արտօսր ծառոյ, առաւել յերջանիկն արաբիա, եւ ի լերինս լիբանանու. (համարեալ յոմանց ասըլպէնտ, որ է ըստ այլոց զմուռսն) Ըստ եբր. լիպանօն ՝ է լիբանան, եւ կնդրուկն՝ լիպօնա. իսկ ըստ յն. երկոքին եւս լի՛վանօս. թ. կէօնիլք, քիւննիւկ. պուխուր ։ Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Բ. 1. 2. 15. 16։ ՟Ե. 11։ ՟Զ. 15։ Երգ. ՟Գ. 6։ ՟Դ. 6։ Ես. ՟Խ՟Գ. 23։ Ովս. ՟Ժ՟Դ. 7։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 29։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)
seal;
signet;
stamp, impression ot a seal;
signature;
mark, figure, sign, character;
proof, witness;
confirmation, sentence;
sign of the cross;
baptism;
— Հօր, the only Begotten Son;
— — անմահութեան, the seal or stamp of immortality;
անփակ —, flying seal;
— կուսութեան, maidenhead, hymen;
— դրամոյ, die, stamp;
— բանից, conclusion, end;
— հարկանել, to affix one's seal to, to seal;
լուծանել՝ քակել զ—, to unseal, to break the seal;
— տալ, to baptize;
to seal up, to terminate, to finish;
— առնուլ to receive baptism, to be baptized;
առնուլ զոք ի կնքոյ, to stand godfather or godmother to;
— բանիս, after all, in fine, in short, in a word;
— դնել բանից, to wind up a speech, to conclude a discourse.
tone, sound.
a small hood.
Փոքրիկ կնկուղ, եւ որ ինչ նման է մին.
Տեսայ փոքրիկ մոնոզոնակ, չունէր պըլուզ զիւրըն կընկղակ (արտուտ). (Շ. առակ.։)
elm;
—ք, — plantation, grove of elms.
Սաւոքն, եւ կնձնիք, եւ կաղամախիքն. (Վեցօր. ՟Ե։)
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
Առի զդա ինձ կնութեան։ Ետ զնա աբրամու առն իւրում կնութեան։ Եսաւ առ զմայելէթ ի վերայ այլոց կանանց իւրոց՝ իւր կնութեան։ Ետ նմա լաբան զռաքէլ դուստր իւր կնութեան։ Ա՛ռ դու ինձ զաղջիկս զայս կնութեան։ Եղեւ նմա ի կնութեան։ Լինել քեզ կնութեան։ Եղիցին նոքա մեզ կնութեան եւ այլն.
to become bald.
Ոչ կնտացեալ ոք վարսաւոր եղեւ. (Արիստ. հակակ.։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
հայր կնքոյ մկրտութեան. ընդունօղ զոք յաւազանէ, որ կոչի նորա սան. կնքահար. ինքեապապ.
Մի՛ յանհաւատից արանս կամ կանանց ... առցէ ոք կնքահայր՝ մանկանց մկրտելոց. (Շ. ընդհ.։ որպէս Կանոն. եւ Վրդն. պտմ.։)
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Կնքեցին զօրէնս, զի մի՛ ոք ուսանիցի. (Ես. ՟Ը. 16։)
Կնքեցաւ. եւ ոչ ոք դարձուցանէ. (Իմ. ՟Բ. 5։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Զգործ իւր կշռեսցէ իւրաքանչիւր ոք. (Գաղ. ՟Ղ. 4։)
cf. Կշտամբանք.
Աստուստ սկսեալ զտանջողականն կշտամբութիւն։ Այսոքիկ են մեղաւորիս իմ կշտամբութիւնք, եւ այլն. (Նար.։)
woman's veil.
Կանայք նոցա զարիւնն ի գոգս եւ ի կոզպատս ժողովէին։ Նոքա կողպատաւ եւ թեզանեօք արտաքս կրէին զհողն. (Հ. մարերի. ՟Ի՟Է. եւ Հ. տրէ. ՟Ի՟Ա.։)
lamentation, complaint, mourning, weeping, tears;
blow;
undulation;
— առնել՝ առնուլ՝ դնել, to wear mourning, to complain, to lament, to deplore;
— դառնութեան առնուլ ի վերայ ուրուք, to make great lamentation;
to chant mournful hymns, to sing dirges over;
— ջերմացուցանել, to cause to weep with exceeding bitterness;
ի — մրրկաց ծփիլ, to rise or toss about in waves, to be agitated, billowy.
Ո՛չ ի կոծս մտանել, ո՛չ ուսովք մերկանալ։ Նոքա լալոյ եւ ողբալոյ արժանի են եւ աշխարհաց եւ կոծելոյ մեծի. (Մանդ. ՟Է։)
to beat, to strike, to reiterate blows.
κόπτω, κατακόπτω, τύπτω caedo, percutio δέρω, κατατέλλω excorio, depilo, convello. Ծածել. բախել. հարկանել. կոփել. ռմկ. գոքոց տալ. յն. գօ՛բդօ. թ. լալմագ, վուրմագ, տէօյմէք.
Ո՞վ ոք անօրինացաւ, եւ ոչ քարամբք կոծիմ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Զ։)
panting, shortness of breath.
Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)
causing illness.
Որ ինչ հիւանդ առնէ զոք. հիւանդագործ. հիւանդաբեր. ախտարար.
material;
material-things, matter;
root.
Խորհի ոք զաստիսս ի հիւթանիւթ իրս. (Յճխ. ՟Ժ։)
cf. Հիւպատոս.
Թագաւորէ աւգոստոս ամս ՟Ժ՟Զ. եւ ետ հիպատիս ՟Ժ՟Գ. Տիբերիոս ամս ՟Ի՟Գ. եւ ետ հիպատիս ՟Թ ... (այլ ոք) ետ հիպատս ՟Ժ ... ետ հիպատս ՟Զ. եւ այլն. (Շիր. քրոն.։)
consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.
Թագաւորէ աւգոստոս ամս ՟Ժ՟Զ. եւ ետ հիպատիս ՟Ժ՟Գ. Տիբերիոս ամս ՟Ի՟Գ. եւ ետ հիպատիս ՟Թ ... (այլ ոք) ետ հիպատս ՟Ժ ... ետ հիպատս ՟Զ. եւ այլն. (Շիր. քրոն.։)
carpenter, joiner.
Ոչ ոք դարբին գոլով՝ հիւսն մականուանեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
Զտանջիչն հնազանդեաց։ Զլեզու մարդկան ոչ ոք կարէ հնազանդել. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 22։ Յկ. ՟Գ. 8։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
Ոչ խոնարհեալ ընդ հնազանդութեամբ (այսինքն ստորադասութեամբ), ոչ պարագրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
means, way, expedient;
way, egress;
resource;
solicitude, utmost diligence;
industry, invention, ingenuity;
deceit, artifice, insidiousness, fraud, trick, intrigue;
style, method;
—ք պատերազմի, stratagem;
—ք հայթայթանաց, remedy, means, way;
—ք բժշկութեան, remedy, cure, medicament, medicine, physic;
չարարուեստ, չարիմաց, ճարտարիմաց or խորամանկ —ք, artfulness, craft, shuffling, artifice, cunning, dodge, intrigue, wiles and shifts;
—ս հնարել, խորհել, իմանալ, ի —ս հայթայթանաց մտանել, to bethink oneself of a device or expedient, to tax one's ingenuity, to contrive, to adopt or employ means to;
հնարել ումեք —ս, to deceive, to cheat, to dwindle, to defraud;
to plot, to machinate;
իմանալ զամենայն —ս, to be fertile in expedients;
յանհնար —ս մտանել, to be wavering, irresolute, to vacillate, to hesitate;
to know not which way to turn oneself;
զամենայն —ս հնարել, ի զանազան —ս մտանել, to bend all one's mind to, to task all one's powers of ingenuity and application, to do one's utmost, to use one's utmost endeavours, to do all or any thing one can, to strive with might and main, to try every art, to leave nothing untried, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
որպէսի —ս եւ իմանայցէ ոք, whatever artifice one may employ;
բիւր ազգի ազգի —ս հնարէր, he used a thousand stratagems;
—իւք իմն ուղղեցի, I found means to rectify;
enthymeme;
— է, — ինչ իցէ, it is possible, it can be done, it may be;
չէ —, չիք —, չիք ինչ —, it is impossible, it can't be;
it is done;
եթէ գոյր —, if it were possible;
որքան — է, as much as possible, as much as one can;
— էր նմա, he could have done it;
որ —դ ես անհնարից, Thou, to whom nothing is impossible.
cf. Հնարաւորիմ.
ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ ՀՆԱՐԱՒՈՐԻՄ. cf. ՀՆԱՐԵՄ. եւ ՀՆԱՐԻՄ. μηχανάομαι, μηχανεύομαι molior, excogito δύναμαι possum, valeo. ճար ճարակ ընել. եւ ատիկել. եւ ջանալ ամմէն կերպով.
cf. Հնարիմ.
Եւ հնարեալ՝ վայելուչ անօթ պիտանի կազմեաց. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։) Բայց եւ սոքին մարթին բերիլ ի յաջորդ բայն։
five;
fifth;
the fifth part.
Յամենայն վաստակոց իւրոց հնգեակ տացեն ի դրունս արքունի։ Նոքա պարտին մեզ զգինս գլխոյ իւրեանց բաց ի հնգեկէն. (Թղթ. դաշ.։)
cf. Հնգեքին.
Նոքա հնգեքինն իբրեւ ընդ մի բերան ասացին. (Ճ. ՟Ա.։)
all five.
Նոքա հնգեքինն իբրեւ ընդ մի բերան ասացին. (Ճ. ՟Ա.։)
Indian;
black, negro;
—ք, India;
— փայտ, ebony, ebon;
— եղէգն, bamboo;
— ընկոյզ, nutmeg;
— որդն, silk-worm;
— մրջիւն, ant-lion;
— հաւ, turkey, turkey-cock;
գնալ ի —ս, to go to the Indies.
Զհնդիկ որդնէ ասեն. ի կեպարանս թրթրոյ երեւի փոքրիկ. նիւթիչ է մետաքսին կերպասու. (Վեցօր. ՟Ը։)
Hindustan, India.
Եգիպտոս, եւ ամենայն հնդկաստան։ Ի բաժնի ասորւոց էին գաւառքս այսոքիկ, կամ թէ ի հնդկաստանի. (Վրդն. պտմ.։ Նչ. եզեկ. ՟Ի՟Ե. 23։)
press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
ԳՈՒԲ ՀՆՁԱՆ. Նոյն իսկ գուբն հնձանի. կամ հնձանակ, փոքրիկ ընդունարանն՝ յոր մուզն քամի նախ ի հնձանէ. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 1։ Ես. ՟Ե. 2.) յն. ստորահնձան կամ նախահնձան ὐπολήνιον, προλήνιον.
tub, small vat.
Հնձան փոքրիկ. հաշտ մեծ ի ձեւ հնձանի. որ եւ Նաւակ ասի.
stove, furnace, oven;
— հալողութեան, բարձր, կոնաձեւ, ցոլացուցիչ, խառնարանի, պառակաւոր, melting furnace, blast furnace, shaft furnace, reverberatory furnace, puddling furnace, muffle furnace.
Մրրիկ կամ մոխիր հնոցի։ Հնոց երկաթեղէն եգիպտոս. կամ հնոց աղքատութեան, չարեաց։ Հնոց հրոյ, կամ հրոյ բորբոքելոյ։ Շուրջ հնոցաւն. եւ այլն։
to enflame, to make a furnace of.
ՀՆՈՑԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Նման հնոցի առնել. բորբոքել. լուցանել.
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)
cf. Հոգաբարձութիւն.
Որ միշտ լուցեալ բորբոքի ի միտս իւր հոգածութեամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
Հոգացի՛ր, թէ ո՛րպէս զիւր չարիքն իւրաքանչիւր ոք յիւրոյ անձնասիրութեան ի ծածկոյթն ստուգապէս տեսանիցէ. (Կլիմաք.։)
cf. Հոգողութիւն.
Ի փոքր տեսութիւնսն, եւ ի սակաւ հոգացողութիւն գիտութեան. (Արիստ. աշխ.։)
ardent, spiritual, fervent, devout.
Լուսաբորբոք հոգեռանդն բոցով հրավառէ. (Խոր. վրդվռ.։)
spirituality.
Որք միանգամ հոգեւորութեամբ (յն. հոգւով աստուծոյ) շրջին, նոքա են որդիք աստուծոյ. (Կոչ. ՟Է։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
Որ հոլանեցաւ ... զոր օրինակ հոլանիցի հոլանելով մի ոք ի կաքաւչաց ... Հոլանեցայց սոյնպէս եւս քան զեւս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 20=22։)
cf. Հոլոնեմ.
ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.
to bring or gather together, to assemble, to collect.
ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.
dense, thick, compact, condensed;
full, quite full, abundant.
Բազում ինչ արդ ե՛ւ հոծս ե՛ւ փոքունս ասելով՝ թերեւս օրինադիր տարաձեւ երեւեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Հոմանունքն երկոքեան (աշոտ, եւ աշոտ). (Յհ. կթ.։)
Ի հոմանուանցն բարւոք բանիւ դասեսցի։ Սահմանք ոչ ի հոմանուանցն. (Կիւրզ. Գնձ։)