to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
Հնչեն օրհնութիւնք, կամ փառք թագաւորին անմահի. (Խոր. վրդվռ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
Զօրէն պիծակաց վայրենեաց հնչեցուցանել. (Պրպմ. ձ։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Մեծաւ փութով, եւ բազոմւ հոգաբարձութեամբ. (Վեցօր. ՟Ա։)
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
Յօրէնս տեառն հոգայ խոնարհն. (Մծբ. ՟Թ։)
cf. Հոգեբերիմ.
ՀՈԳԵԴԱՐՁ ԼԻՆԵԼ. Ոգի առնուլ. կենդանանալ. զօրանալ.
cf. Հոգելից.
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
cf. Հոգելից.
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
full of the Holy Spirit.
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
born in the spirit, spiritual.
Հոգեծին անախտ արգանդ։ Արգանդ հոգեւոր հոգէծին մօր. (Անան. եկեղ։)
spiritual, incorporeal;
psychical.
Հոգեկան զօրութիւն (ի հրեշտակս). (Լմբ. սղ.։)
soul-saving, salutary, wholesome, vivifying, reviving.
Հոգեկեցոյց խոնարհութիւն, կամ օրէնք, մատեանք, պատուիրանք, վարդապետութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. Երզն. մտթ. եւ Երզն. քեր.։ ՃՃ.։)
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
Զօրս հրեշտակաց հոգեղէնս։ Զօրք կամ հոյլք կամ դասք հոգեղինաց։ Հոգեղինացն զուգապատիւ. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Շար.։ Պիտ.։)
written by inspiration of the Holy Ghost.
Զօրէն հոգեմատեան դիւանին զլեառն արարեալ՝ ուսուցանէր զորդիսն իսրայէլի. (Ագաթ.։)
formed by the Holy Spirit.
Հոգէնկար եւ աստուածահրաման յօրինուածով։ Ի յայս օրինակ հոգենկար պատկերի բանի. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
soul-refreshing, soul-reviving;
renewed by the Holy Ghost;
refreshing or reanimating the spirit.
Հոգենորոգ զուարթութեամբ։ Ի տեղի հանգստեան հոգենորոգ մարմնոյ հօրեղբօր. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.
Յայտնաբանութեամբք հոգեշարժ զօրութեան աստուածաբանիցն. (Դիոն. ածայ.։)
granted by the Holy Spirit;
adorned with or full of the gift or grace of the Holy Spirit;
communicating the Holy Spirit.
Հոգեշնորհ վարդապետութեամբ, կամ յղացմամբ, կամ օրինօք աւետեաց, կամ երգովք. (Փարպ.։ Անան. եկեղ.։ Սիսիան.։ Դիոն. թղթ.։)
inspired by the Holy Spirit.
Ի հոգեշունչ բանէ հօրն մերոյ. (Գր. տղ. թղթ.։)
narrated by Divine Inspiration;
treating or narrating by Divine Inspiration.
Վերանայր յերկինս՝ ըստ հոգեպատում մարգարէութեանն, համբարձաւ աստուած օրհնութեամբ. (Մեկն. ղկ.։)
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
Զորս մօր եկեղեցւոյ արգանդն ծնանի հոգեպէս. (Լմբ. սղ.։)
benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.
Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով երգօղ. նուագօղ զսաղմոսս եւ զօրհնութիւնս. մակդիր դաւթի.
spiritual.
Զօրութիւն հոգեւորական եւ աստսուածեղէն։
Հոգեւորական սուրբ մկրտութեամբ. ի մէջ բերեն եւ զզօրութիւն հոգւոյն սրբոյ։
cf. Հոգեպէս.
Հոգեւոր օրինակաւ. ըստ հոգւոյ. հոգեպէս. հոգեւորաբար.
spirituality.
Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)
divine, inspired by God.
Այրն աստուծոյ մաշտոց, որ հոգիախաղաց զօրութեամբք ի տեսականի անդ զանտեսն տեսանէր։ Որ աստուածային ծաւալմամբ, եւ հոգիախաղաց զօրութեամբ գրգեալ զհոգւոյն շարժմունս. (Յհ. կթ.։)
cf. Հոգեփոխութիւն.
Վասն դիւաց բարեացն եւ չարեաց, զորս վասն աստուածութեանն մոլորութեանն (այսր եւ անդր), եւ հոգիածութեանն՝ աստեղացն զօրութեան հրաշագործեն. (Առ որս. ՟Ա։)
open-winged.
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
bat, vampire.
Հոլամուկք, եւ սարիկք, եւ տարմահաւք. ուր ի յն. է լոկ մի բառ, ψήρ . որ է սարեակ. (Վեցօր. ՟Ը։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
Որ հոլանեցաւ ... զոր օրինակ հոլանիցի հոլանելով մի ոք ի կաքաւչաց ... Հոլանեցայց սոյնպէս եւս քան զեւս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 20=22։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
Հոլովի սայլ լի օրանաւ։ Նկանակ գարեղէն հոլովեալ ի բանակս մադիամու։ Վիմաց հոլովելոց. (Ամովս. ՟Բ. 13։ Դտ. ՟Է. 13։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 18։)
cf. Հոլովեմ.
Հոլովեցուցանեմ ի ներքոյ ձեր, զոր օրինակ հոլովի սայլ օրանաւ. (Ամովս. ՟Բ. 13։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Լնուն հոծին այնուհետեւ ամպք ձեամբք. (Վեցօր. ՟Գ։)
Արժանի է օրհնութեան եւ գոհութեան ոչ միայն ի մերս հոծեալ բերանոց, այլեւ յերկնաւորաց եւ յերկրաւորաց. (Լմբ. սղ.։)
agriculturist, farmer, cultivator, husbandman, ploughman.
Զի՛նչ օրէնք հողագործացն են, այն օրէնք վարդապետացն են. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
husbandry, agriculture, tillage.
Որպէս հողագործութեան՝ սերմն եւ արօրն. (Գէ. ես.։)
Որ զերկիրս փոխանակ հողագործութեան արօրադրէք, եւ սերմանէք զբանն կենաց. (Մեկն. ղկ.։)
burial-tax;
land-tax.
Դրամ տուեալ քահանայից վասն (օրհնութեան) հողոյ գերեզմանաց, որպէս եւ տէրութեան ի գն տեղւոյ շիրմաց.
earth-born.
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով, զի զհողածնեալքս հօրն ընծայեսցէ աստուածորդին. (Շար.։)
diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
dispersed by the wind.
Ի վերայ հողմամաղ մոխրացան գետնոյ նկարագիրս դրոշմեալ. (Վեցօր. ՟Թ։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Ոմանք զօրութիւնք հոմանունք (կամ հոմանուանք) են. (Պերիարմ.։)
Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են ... Հոմանուամբ երբէք վարիլ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)
Զհրաշափառ հինգշաբթւոջ հոյակապ խորհրդածութեամբ օր տօնախմբել արժանաւորեցաք. (Զքր. կթ.։)
dinner-hour, dinner-time.
ὦρα ἁρίστου hora prandii, meridies. Ժամ ճաշոյ, կամ ճաշելոյ. օր հասարակ. կեսօրուան հացի ատեն, կեսօր.
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ճաշակեսցեն զօրինադրութիւնն։ Ճաշակեսցուք եւ մեք զպատուիրանս աստուծոյ. (Նոննոս.։ Շար.։)
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
Զօրացն հռովմայեցւոց ճապաղեալ յաշխարհս հեռաւորս. (Մեսր. երէց.։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
Զօրքն հայոց եւ վրաց յանխնայ դնէին զամենայն պարսիկսն արեան ճապաղիս ընդ երեսս դաշտին. (Պտմ. վր.։)
ray, beam, radiation;
light, splendour, brightness, brilliancy;
radius;
— տանելի, vector radius;
—ս արձակել, to irradiate, to beam, to emit rays.
Ճառագայթ եւ կերպարան էութեան հօր՝ բանդ աստուած։ Ճառագայթ փառաց հօր՝ որդիդ միածին. (Շար.։)
(Որդին ի հօրէ) որպէս յարեգակնէ առաքեալ ճառագայթ՝ գայ յառաջ ի նմանէ. եւ այլ ոմն է քան զնա՝ մի ըստ բնութեան գոլով, ոմն արեգակն, եւ ոմն ճառագայթ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
Ճառագայթեալ բանն ի հօրէ. (Շար.։)
Զաստուածութեանն ի թաբօր ճառագայթեաց փրկական լուսոյ առհաւատչեայ. (Խոր. վրդվռ.։)