quinquennial;
cf. Հինգամեայ.
Ի հինգամենից մինչեւ ցքսան ամսն, եւ յամօրէից մինչեւ ցհինգամեանս). (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 5. եւ 6։)
the little finger.
Ծկոյթ իմ ստուար է քան զմէջ հօր իմոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
to become lean, extenuated, weakened, debilitated.
Ծիւրեալս, ծմրդեալս, եւ կասեալս ի զօրութենէ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
asparagus.
ԾՆԵԲԵԿ կամ ԾՆԷԲԵԿ. ἁσπάραγος asparagus. իտ. sparago, gi. Բերք բանջարոյ ուղղաբերձ, թզաչափ, որ ընդ ծնանիլն եւ բեկանի, այսինքն առ օրին հատանի, մինչդեռ է փափուկ ախորժահամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
child-birth, birth;
generation.
Միշտ պատշաճի ծնողութիւն հօր, ծնելութիւն՝ որդոյ, եւ ելողութիւն հոգւոյ. (Գր. հր.։ եւս եւ Շ. միշտ էիդ.։ Ոսկ. յհ.։ Նանայ. եւ այլն։)
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
Յառաջագոյն նկարեալ եւ դրոշմեալ էր մահն նորա ի խորհուրդս ծնչի իւրոյ։ Զի զաքարիայ էր ծնիչ յովհաննու։ Մարիամ միայն էր ծնիչ անդրանկանն։ Կցորդէ (զբանն) ընդ ծնչի իւրում յամենայն գործ որ ի նմա եւ արտաքոյ քա զնա։ Փախստեայ գնալ յերեսաց հօրն՝ որ ծնիչն էր ամենայնի. (Եփր.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
knotty, gnarled, jointed, full of knots;
garter.
Ի կատարեալ հասակի (ցորենոյն) ծնկակապ կազմածոյ զօղոյն՝ կատարի հասկն նորա։ Հաստատեալ վերանայ ծընկակապ կապօքն։ Ծնկակապ կապօք հանգոյց առ հանգոյց. (Վեցօր. ՟Ե։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
Յաշխատութիւն քննութեան, որով ծիւրեցին ծնկեցին զանձինս իւրեանց փիլիսոփայքն. (Վեցօր. ՟Գ։)
ascendant, birth, nativity.
Զի զծննդաբախտն ի ծննդոցն հաստատեսցեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
to write a genealogy, to cite onesancestors;
to profess astrology.
Զորդի ի հօրէ ծննդաբանել. (Խոր. ՟Ա. 1։)
genealogy, list of ancestors;
genethliacs, horoscope, astrology;
— դից, theogony.
ԾՆՆԴԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. γενεθλιαλογία genethlialogia, praedictio e natali die. Ախտարք. աստղահմայութիւն. սուտ գուշակութիւն յօրէ եւ ի հանգամանաց ծննդեան ուրուք.
horoscope;
ascendant, nativity.
Ասեն, զօրութիւն իմն մեծ ունին գնացք նոցա, եւ ծննդաբաշխ ծննդոցս կազմեն։ Ի ծննդաբաշխ բախտն ունիցի իշխանութիւն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
faculty of reproduction, generative faculty.
Զի տացէ նոցա բնութիւն եւ զօրութիւն ծննդագործութեան. (Վրդն. ծն.։)
generative faculty;
fecundity, fertility.
Զբազմօրեայ ամլութիւն երկնի եւ երկրի ի ծննդականութիւն փոխարկէր։ Փարինք եւ երկաթ ի ծննդականութիւն հրափայլութեան. (Խոսր.։)
concerning or relating to parents, paternal or maternal.
Ծնողական սէր, կամ գութ, աղէտք, օրէնք, հնազանդութիւն. (Նար. երգ.։ Եփր. ծն. քրիստոսի.։ Երզն. լս.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
generation, paternity, maternity.
յատկութիւնքն զանազանեալ. այսինքն ծնողութիւն, եւ ծնելութիւն, եւ ելողութիւն։ Միշտ պատշաճի ծնողութիւն՝ հօր. (Գր. հր.։)
Գերագոյն ծնողութեանն (հօր աստուծոյ), յորմէ ամենայն տոհմ ի երկինս եւ ի յերկրի անուանի, եւ է՛, որպէս պատճառ էից. (Դիոն. ածայ.։)
birth;
midwifery, obstetrics.
Որդի հօր, այն որ ի սկզբանէ յաւարտենից առանց փոփոխելոյ է նա ընդ հօր իւրում ի ծնչութեան. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Ծնող.
Զամենայն ինչ զորդւոյ՝ հօր վարկանի ի պատիւ ծնողին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
σιαγών, γνάθος maxilla, mala, gena, mentum. ծամելիքն ողջոյն, ներքոյ եւ արտաքոյ. ոսկրն ատամնաշար, եւ տեղի մօրուաց. երեսք. այտք. կզակ. կլափ.
Որոյ չեւ եւս էր փաղփաղեալ բողբոջեալ մրադիր բոյսք մօրուացն ընդ ծնօղսն. (Յհ. կթ.։)
to cause to fast.
Տալ պահել զծոմ. եւ Զօրսն առնել ծոմ.
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes.
— հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.
Ի յանսահման ծովէն հօր գթութգեանց բղխմունք։ Ելանել ի ծովն կենդանի, եւ անտի հոսեալ ի ձեզ զվտակս քարոզութեան. (Շար.։ Ագաթ.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
cf. Ծովագնաց.
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
tempestuous, very agitated, stormy, billowy;
tempestuous as the sea;
— նաւ, tempest-tossed ship;
— լինել, to be agitated by waves;
to be harassed or tossed about, to turn on all sides.
Ծովածուփ եռացումն, հեղեղատ, խռովութիւն, բռնութիւն, անօրէնութիւն. (Պիտ.։ Վրդն. ծն.։ Եղիշ. ՟Բ։ Եփր. աղ.։ Մանդ. ՟Ը։ Ծովածուփ կենցաղ. Շար.։ Խոսր.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)
sea-cost.
engulphed by the sea;
— լինել, to be swallowned up by the sea.
Զի՞նչ շահ իցէ ի յօրինել նաւի, եթէ նաւավարն ծովակուլ լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
that cuts, divides, cleaves or ploughs the sea.
Հեղձուցիչ զծով. եւ Որ ինչ լինի հերձմամբ ծովու. Ծովահեղձ գաւազան մովսեսի. (Ճշ. ջրօրհ։ Անան. եկեղ։)
combatting by sea;
naval;
— զօրութիւն, navy, naval service.
casting into the sea.
Որ զփարաւոն զօրօքն հանդերձ ծովամացս (այլ ձ. ծովաթացս) ի կորուստ յուղարկեալս ընկղմեցեր. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 3։)
belonging or pertaining to the sea, marine, maritime, naval;
— զօրութիւն, marines, the navy, the naval strength, maritime forces;
— շուն, dog-fish;
— օդաթռիչ երիվար, clipper-vessel.
cf. Ծովահեղձ.
Ծովասոյզ լինի ի զօրութենէ խաչին քրիստոսի. (Վրդն. պտմ.։)
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
Բնակեալ էր իսաքար ի ծովեզերի եւ ի լերին. (Եփր. օրին.։)
— առնեմ, to throw, plunge or precipitate into the sea;
— լինիմ, to throw or plunge oneself into the sea.
Սրախողխող եւ ծովընկէց առնելով զզօրսն. (Ասող. ՟Գ. 25։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
flowing, fluid.
Զօրէն քաջ բժշկի զծորուն եւ զհոսելի ցանկութիւնն արգելցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
Միածինն որդի ի որ է ծոց հօր. այսինքն էակից եւ իսկակից ծնունդ հարազատ. (Յհ. ՟Ա. 18։)
Ի ծոցոյ հօր առաքեալ։ Ի հայրական ծոցոյ. (Շար.։)
born in the bosom;
the Only Begotten Son.
Ի ծոցոյ՝ այսինքն յիսկութենէ հօր ծնեալ միածին.
Անժամանական առ ի հօրէ եւ անմարմին ծոցածին. (Շար.։)
cf. Ծուլանամ.
Առ ծնողս ծուլալ՝ ոչ աստուած, եւ ոչ մարդ միտս ունելով՝ խորհրդակից արդեօք լինիցի երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to make idle or slothful.
Թշնամին ծուլացուցանէ։ Ծուլացուցանելով, եւ օր ի յօր առնելով. (Մանդ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Ը։)
cf. Ծուլամ.
Ո՛չ հարկ է առ այնոցիկ ծուղալ, ի սակս որոց բնաւորեալ են ինչք. եւ այսոքիկ են հոգի եւ մարմին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
διαγραφή descriptio, delineatio. որ եւ ԾՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. Ծրագրեալ ինչ. նախագիծ յորինուած. ստուերագրութիւն. ուրուական օրինակ.
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
Յիսուս քրիստոս զիւրոյ գալստեանն ծրագրեալ յայտաբերէր մեզ զօրինակն ի սկզբանէ. (Փարպ.։)
laying out;
cf. Ծրագիր.
Վերջին յօրինուածովն զառաջին ծրագրութիւն կապարին ոչ բառնայ. (Շ. մտթ.։)
knot of a cane or reed;
internodium, space between two joints or knots in a plant.
ԾՐՈՒՆՔ կամ Ի ՄԷՋ ԾՐՈՒՆՔ. Ընդ մէջ յեռեալ ծնունք, կամ ծիրք. այսինքն Յօրդք ծղօտից եւ եղեգանց. internodia յն. ընդ մէջ գօտի. διὰ μέσου ζώνη
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
Կէսքն ձուս ծրտեն, եւ կէսքն կենդանիս ծնանին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
Հանապազ ի խռովութեան եւ ի ծփանի կան. (Վեցօր. ՟Գ։)
to excite, create or produce a tempest;
to agitate, to trouble.