cf. Առատաձեռնեմ.
ՊԱՐԳԵՒԱԲԱՇԽԵԼ. Պարգեւս բաշխել. առատաձեռնել. շնորհել.
Դու թէ ոստիկան խաղաղութեան էիր եկեալ յարքունուստ, զշինութիւն պարգեւաբաշխէիր սոցա, եւ ոչ զաւերս եւ զխռովութիւն. (Արծր. ՟Գ. 9։)
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
բաշխումն պարգեւաց. առատաձեռնութիւն.
Իսկ որք զայս արհամարհիցեն, եւ ոչ գայցեն յայս պարգեւաբաշխութիւն։ Պարգեւաբաշխութիւն նորոգեալ քահանայապետութեանդ ձերոյ նահանգի առ ի մենջ՝ կայցէ անշարժ. (Ագաթ.։)
Շտեմարանելով զբարեացն պարգեւաբաշխութեանց ձերս։ Յաղագս այսքան գերագոյն եւ անճառ պարգեւաբաշխութեանց մեզ առթողի. (Թէոդոր. կուս.։ Անան. եկեղ։)
Մի եւ նոյն գաւազանն էր՝ որ ցուցանէր զտանջողական զօրութիւն առ փարաւոնի, եւ պարգեւաբաշխութիւն առ իսրայէլ. (Սանահն.։)
Յոգնառատ պարգեւաբաշխութեանն. (Մաշկ.։)
bringing presents.
Բերօղ յիւրմէ զպարգեւ՝ իբրեւ պարգեւատու.
Կոչեսցէ զպարգեւաբեր հոգին զմխիթարիչն ամենեցուն. (Պիտառ.։)
Կամ Որ առեալ բերէ առ այլս զպարգեւ մեծին.
Պարգեւաբերքն դառնալով ի պարգեւատուն՝ ասեն (զառողացն) նախ՝ եթէ երկիրպագին եւ գոհացան, եւ ապա զայլ եւս խնդիրսն ասեն. (Խոսր.։)
Եկն եհաս այրն շնորհընկալ եւ պարգեւաբեր. (Նար. խչ.։)
finding favour, favoured.
Գտիչ պարգեւաց. կամ որպէս պարգեւ գտեալ։ (Վրք. հց. ՟Իղ։)
to load with gifts.
ՊԱՐԳԵՒԱԼԻՑ ԱՌՆԵԼ. Լնուլ պարգեւօք. ճոխացուցանել պէսպէս ձրիւք կամ շնորհօք.
Նախ քան զանդ երանութիւնսն ասա պարգեւալից արասցէ. (Խոսր.)
seeking or asking a present or favour.
Որ խնդրէ զպարգեւս. եւ Խնդրեալն ի պարգեւս.
Իբրեւ առնոյր պատուիրանս օրինացն Մովսէս ի ձեռացն Աստուծոյ, պարգեւախնդիր՝ տեսանելով զաստուած, ի պատասխանւոյն նման զի ասէ, գթած եմ եւ ողորմած, անդ առնոյր զաւանդութիւն իշխանութեան եւ այլն. (Ագաթ.։)
given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.
Ի պարգեւի մասին տուեալ, եւ ստացեալ. ձրիական.
Հրեշտակօք երեւեալ ի Մամբրէ՝ զպարգեւական զաւակն խոստացաւ ... ի պարգեւական երկրին. (Ագաթ.։ եւ Երզն. մտթ.։)
Երկիրք՝ եթէ հայրենիք եւ եթէ պարգեւականք ... շնորհեցաք զի դարձցին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Որ սիրէ՝ ի վերայ մեր զպարգեւականն իւր ծագել ձիրս։ Պարգեւական ձիրս ընկալաք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)
Ի պարգեւականէն զրկեցեալ՝ յողորմութեանն կողմ նայիմ. (Նար. ՟Լ՟Ը։)
cf. Պարգեւաբաշխ.
cf. Պարգեւաբաշխ.
Ձեռն պարգեւաձիր։ Պարգեւաձիր եւ շնորհաբաշխ աջոյն պօղոսի. (Նար. լ. եւ Նար. առաք.։)
president of the games, giver of prizes.
Իշխան պարգեւաց որպէս գնի ի յն.
Եւ սարեա էր պարգեւապէտ նորա (այսինքն սեդեկիայ արքայի). (Երեմ ՟Ծ՟Ա. 59։)
donee, person to whom any thing is given or bequeathed by will.
ՊԱՐԳԵՒԱՌ ՊԱՐԳԵՒԱՌՈՒ. Առօղ զպարգեւս.
Պարգեւառին (տպ. պարգեւառուաց) ի թագաւորաց ուսուցանեն հրահանգօղքն՝ երկրպագութեամբ շնորհ ունել։ Թագաւորացն տուրք պէտս ունին խանթից բացման դրանցն, եւ այնպես պարգեւառուացն շնորհին (տպ. պարգեւատուացն). (Խոսր. ժմ.։)
Սոյնիսեաց պարգեւառուացն գոհութիւն աւարտին սրբով պատարագաւն. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Պարգեւառ.
fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.
φιλόδωρος munificus, liberalis. Որ սիրէ տալ պարգեւս. մարդասէր. առանձնաձեռն.
Մրձանակ բարելաւութեան (Ծնողացն) քան զամենայն յոյս կատարեալագոյն՝ պարգեւասիրին Աստուծոյ տուեալ (Զիսահակ)։ Պարգեւասէր ելով աստուած՝ շնորհէ զբարիսն ամենացուն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Աննախանձ է աստուածութիւն, եւ անչարակնութեամբ պարգեւասէր. (Եղիշ. հոգ.։)
Ի պարգեւասէր նախախնամութեանցն իմացեալ (լինի աստուած՝) թէ է՛, եւ փրկիչ է. (Մաքս. ի դիոն.։)
Կամ մ. φιλόδωρως munifice, liberaliter. Պարգեւասիրութեամբ. առատաձեռնութեմբ.
Հաղորդելի է աստուած ըստ պարգեւասէր հաղորդեցուցանելոյն իւրոյ զամենեսեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
donor;
remunerator.
χαριζόμενος, μισθαποδότης largitor, munificus. Տուօղ պարգեւաց. պարգեւաբաշխ. շնորհատու. վարձահատոյց.
Յերկնաւոր ի պարգեւատու յառատաձեռն Աստուծոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։)
Որ խնդրեն զնա՝ լինի պարգեւատու. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 6։)
Ծանիցուք զպարգեւատուն բարեաց։ Խնայեա՛ ի մեզ պարգեւատու բարեաց ՟Եւն. (Յճխ. ՟Ժ։ Փարպ.։ Ժմ.։ Շար.։)
Յաննախանձ պարգեւատուէն։ Յամենառատ պարգեւատուէն Աստուծոյ։ Գոհացի՛ր զպարգեւատուէն. (Եղիշ. ՟Է։ Արծր. ՟Է. 12։ Խոսր.։)
Պարգեւատուին առատութիւնն. (Ղեւոնդ.։)
gift, donation.
Պարգեւատու լինելն. առատաձեռնութիւն.
Խոնարհեաց ի սոյն ժամու պարգեւատութեանս՝ ընդունել զաղաչանս մեր. (Խոսր.։)
Զաստուած պարտական առնէ գովութիւն, եւ յորդորէ ի պարգեւատուութիւն. (Ի գիրս խոսր.։)
Զառ ի ստորեւս ամենայն լնլով շնորհաբաշխ պարգեւատուութեամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Պարգեւեմ.
Տալ պարգեւս. պարգեւել. շնորհել. առատաձեռնել.
Պարգեւատրեա առատ։ Օծումն կենաց պարգեւատրեսցես քո քո աղաչողիս. (Նար. ՟Բ. ՟Կ՟Բ։)
place for distribution of gifts;
place of grace, church.
տեղի կամ գանձարան, եւ ընդունարան պարգեւաց.
Տէրունի բարերարութեան պարգեարան ի մենջ համբուրի (Եկեղեցին). (Նար. ՟Հ՟Է։)
Ճշմարտութեան հաստատութիւն, շնորհացն պարգեւարան. (Սկեւռ. աղ.։ 4)
to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.
Ակամայ առատապէս պարգեւէր զնոսա. (Եղիշ. ՟Ա։)
δεωρέω, δωρέομαι, χωρηγέω, ἑπιχωρηγέω dono, largio. Տալ իբրեւ պարգեւ. շնորհել. առատաձեռնել.
Պարգեւեաց ինձ աստուած պարգեւ բարի։ Պարգեւս բարեաց պարգեւեցից զեզ։ Պարգեւեաց թագաւորն եսթերայ զգանձն համանայ։ Այն՝ որ պարգեւէ սերմն սերմանահանաց, եւ հաց ի կերակուր պարգեւեսցէ։ Որովք մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք պարգեւեալ են մեզ. (Եւն։)
Պարգեւէ գիտութիւն ամենայն անգիտաց. (Եզնիկ.։)
Եւ այլ աւանս հանդերձ ագարակօք պարգեւեաց նմա. (Խոր. ՟Բ. 44։)
Եւ Պարգեւօք ճոխացուցանել.
Թագաւորաք յո՛ր քաղաքս բարձրանան կամ ծնանին, խնամածութեամբ պարգեւեն. (Եփր. աւետար.։)
cf. Պարգեւառ.
Ընդունօղ պարգեւաց. պարգեւառու.
Այսպիսի պատուոյս արժանաւորք երեւիք, եւ այսմ պարգեւացս պարգեւընկալք։ Ասա քաջամարտք, եւ անդ պարգեւընկալք. (Ոսկիփոր.։)
Կամ Ընկալեալ ինչ ի պարգեւս.
Ի փառս բարձրութեան պարգեւընկալ պանծանաց պատուոյ կարգէին. (Նար. խչ.։)
cf. Պարգեւատու.
Որ պարգեւէ. պարգեւատու. շնորհատու.
Պարգեւիչ բարեաց՝ պարգեւեա՛ իմոց պարտեաց թողութիւն. (Ժմ.։)
Ընդէ՞ր իցես անշնորհակալ, եւ զպարգեւն աւելիք քան զպարգեւիչ սիրիցես. (Ոսկ. կողոս.։)
Պարգեւիչ թագաւորութեանց այսօր լուծանէ զթագն յուդայի. (Եփր. արմաւ.։)
tunic, cloth, coat;
morning gown.
χιτών tunica χιτονίσκος tunicula ἑσθής vestis. Հանդերձ՝ յորոյ վերայ պարէ պատի ածի դօտին. տես եւ ՊԱՏՄՈՒՃԱՆ. կապայ
Առեալ զպատմուճանսն՝ զգեցուսցեն ահարոնի եղբօր քում, եւ զպարեգօտս պճղնաւորս ի վերայ ներքնակացն։ Պարեգօտք ասղնագործք եւ կոճկէնք։ Մի՛ զգենուցուք առէ երկուս պարեգօտս. (Ել. ՟Ի՟Թ. 5։ ՟Բ. Թագ. Մրկ. ՟Ղ. 9։)
Ոչ եւս զողորմածն միայն խնդրէ, այլ եւ ի պարեգօտիցն եւս հրամայէ անկանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
ecclesiastic, monk.
short tunic.
χιτόνιον, χιτονίσκος tunicula. Ազնիւ եւ սիրուն, կամ փոքրիկ պարեգօտ.
Այն է ձեր պատիւ ... եւ ո՛չ սպիտակ պարեգօտկունքդ, զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ՝ փերեւերտեալ շրջիք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
to put on a tunic.
rock, cliff, steep, precipice.
• «ժայռ, լեռան ցցուած մասը, քա-րոտ տեղեր» Վրք. հց. ա. 571. Քուչ. 92 «գահաւանդ» Ագապ. 167. «Յիսուսի գերեց-մանի վրայ դրուած մեծ քարը» Եղիշ. թղմ 300.
• ՓՈԽ.-Վրաց. მარეხი պարեխի «քարայր. 2. անդունդ», որից ბარეხთა պարեխթա «սեպ ժայռի մէջ քարայր», მარეხელი պարեխելի «քարայրաբնակ» (վերջին երկու բառերը՝ որ չունի Չուբինով, յիշում է Մառ, Teксты и Paa. VII, էջ 113 և էջ LxVI)։
Ժայռ. հերձոտեալ եւ փեռեկեալ մասն ապառաժի, կամ վիհ ապառաժուտ.
Կապեաց զինքն ի կանգուն ի պարեխ վիմին։ Զի մի՛ գիրացեալ (մարմինն՝) ի պարեխս մեղաց գլորեսցէ զնա (զհոգին)։ Շրջէր ի դժուարին փապարս, ի պարեխս, եւ ի կապանս. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ղ. ՟Ը։)
explorer, out-rider, sentinel, keeper, guardian.
• «պահապան, շրջադէտ» Հին ըռ որից պարեկապան «պահնորդ, դէտ» Ա. մկ. ժբ. 27. գրուած նաև պարսկապան Յուդթ. ժդ. 2 (իմա՛ պարակապան)։
• =Նոյն է պահակ, պարհակ, պահակապան բառերի հետ, որ տե՛ս։
• ՀՀԲ պար «շուրջ»+ եկօղ։-ՆՀԲ շփոթ-ուած է համարում պարէտ և պայեկ բա-ռերի հետ։
cf. ՊԱՐԻԿ։ Իսկ ըստ Հին բռ. Պարեկ, Շրջադէտ. որ երեւի շփոթիլ ընդ Պարէտ, եւ Պայեկ։
watch, guard, patrol;
—ս հանել, to place sentinels.
προφύλαξ excubitor. որ եւ ՊԱՐՍԿԱՊԱՆ. (որպէս թէ Պայեկապան) Պահնորդ, պահապան, առաջապահ.
Պարեկապանս հանին, շուրջ զիւրեամբք փակեցին. (՟Ա. Մակ. ՟Ծ՟Բ. 27։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
χορεύω salto. Պար առնուլ. պարս բոլորել կաքաւել բազմութեամբ. (իրօք կամ նմանութեամբ).
Յուսայաք հարսանեաց պարել, եւ առագաստի ասել երգս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Եկայ՛ք պարսեցուք ընդ հրեշտակս։ Այսօր դասք անմարմնոցներգս առաւել պարեն ընդ մարդկան զերգս հոգեւորս անմահ փեսային յառագաստ. (Շար.։)
Շնորհեաց մեզ ընդ երկնայինսն պարել զհոգեղէն պարս. (Պտրգ.։)
Պարեցէք ո՛վ մանկունք առագաստիս այսօր ուրախութեամբ. (Լմբ. համբ.։)
Ըստ բնականի հարկի իւրաքանչիւր ոք յէիցս՝ զառ ի յաստուած պարէ պարն՝ լինելով փափագօղ պատճառի. (Մաքս. ի դիոն.։)
Պարեն համեմատաբարշուրջ զԱվ , անդ ի բանն դիոնեսիոսի գրի՝ փարել։
Անսովոր է եւ ասելն.
Երկնից զարդարող, աստեղաց պարող. (Գանձ.) իբր յօրինօղ պարուց աստեղից։
guardian of provisions, store-keeper.
Որ բերէ եւ ամբարեալ պահէ զպարէնս, որպէս մրջիւն. կամ պահապան պարենից, որպէս շուն.
Կենդանիքն ճանապարհորդք ի պէտս, ամբարաբերք, պարենապահք. (Արշ.։)
to earn one's livelihood.
Գտանել զպարէն եւ ճարակել.
Զօրհասական արջոցն բերելով նմանութիւն, որ յաւուրս ձմերայնոյ արմատովք արմատովք պարենաւորեալ, ի մէջ կենաց եւ մահու անցեալ որջանանա ի բոյնս իւեանց։ Առ ծովեզերբն զամառային ժամանակն պարենաւորեալ առկայանան (կենդանիք). (Արծր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 7։)
scanty fare, scarce nourishment;
հաղիւ զառօրեայ —ն հայթհայթել, to live from hand to mouth.
cantata.
cf. Պարերգող.
ՊԱՐԵՐԳԱԿ ՊԱՐԵՐԳՈՂ. Ի պարու երգօղ.
Առձեռն պատրաստն էր գուժիւ զեկուցանել պարերգակացն բազմութեան. (Պիտ.։)
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
Պարերգակ. իբր Պարերգական, որպէս տեղի՝ ուր լինի երգ պարուց.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
chorus-singer.
ՊԱՐԵՐԳԱԿ ՊԱՐԵՐԳՈՂ. Ի պարու երգօղ.
Առձեռն պատրաստն էր գուժիւ զեկուցանել պարերգակացն բազմութեան. (Պիտ.։)
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
Պարերգակ. իբր Պարերգական, որպէս տեղի՝ ուր լինի երգ պարուց.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
ballad;
madrigal;
chorus.
χορῳδία choreae vel chori cantus. Պար երգով. հանդէս համախումբ պարակցութեան.
Ի յոքնաժողով յաշխարհագումար տօնին զամենայն կատարելով նուիրական պարեգրութունս. (Պիտ.։)
Ոչ խայտառակեցէր ի հարսնարանիդ զանարժանս քումդ պարերգութեան։ Տօնել հանդիսիւ պարերգութեամբ։ Տօնեա՛ զկեալս կորուսելոյս՝ վերնականացն պարերգութեամբ. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Է. ՟Խ՟Ը։)
Պարերգութեամբ. առաջի կալով խորանի գահոյից աստուածակիր սեղանոյ սրբոյ. (Գանձ.։ 1)
to clear up, to unravel, to unriddle, to solve.
Յայտնաբանել. մեկնաբանել.
Զոր ի սակաւուց պարզաբանեսցուք ի պէտսլսողաց։ Այսպէս պարզաբանի, եւ է բազմամասնեայ. (Ճ. ՟Ա.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
ἀπλόω simplicem reddo, simplifico διϋλίζω perculo, defeco ἁθαρίζω purgo. Պարզ եւ անխառն կացուցանել. յստակել. մաքրել. զտել. քամել. սրբել.
Եթէ դու էիր անարատ գործովք քովք ... թէ պարզեսցէս զճանապարհ քո. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 3։)
Որպէս զարծաթ սրբեալ եւ պարզեալ եօթնպատիկ ի հողոյ։ կաթսայ լի ժանգով. եւ ժանգն ի նմանէ ոչ պարզեցաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Ա. 7։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Այլ եմ անագ ընդ կապարին, որ ի պարզելըն կորընչին. (Յիսուս որդի.։)
Օծցին իւղով ի մրրոյ պարզելոյ (յն. լոկ՝ միւռոնիւ)։ Ըմպէք պարզեալ գինի. (Ես. ՟Ի՟Է. 6։ Ամովս. ՟Ղ. 6։)
զքանի՛ ժամանակաց ախտ ի բաց պարզէ։ Պարտի զմիտս յստակել, եւ զխորհուրդս սրբել, եւ զլոյսս շարժմանց պարզել։ Ոչ պարզեսցի ի շաղախմանէ մեղացն. (Սեբեր. ՟Դ։ Եզնիկ.։ Լմբ. պտրգ.։)
ՊԱՐԶԵԼ. ἁναπλόω, ἁναλύω, χαλάω explico, expando, laxo, demitto ἑκτείνω extendo. Բանալ եւ տարածել. ծաւալել.
Մատեան մի գրոյ, եւ պարզեաց առաջ իմ։ Կայմն խոնարհեցաւ, եւ ոչ պարզեսցէ զառագաստն. (Եզեկ. ՟Բ. 9։ Ես. ՟Լ՟Գ. 23։)
Եւ պարզեալ զթուղթսն (մագաղաթեայս) աղեքսանդր՝ ընթեռնոյր. (Պտմ. աղեքս.։)
Մերթ շանթէր գալարէր իբրեւ զօձ թունաւոր, մերթ պարզեր գոչէր իբրեւ զառիւծն զայրացրեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կամ ձգել. երկայնել. երկընցնել.
Պարզեց զպարզուածս նորա (յն. այլազգ). (Ել. ՟Խ. 17։)
Որպէս միացուցիչ զօրութիւն ձգտեցուցանելով զմեզ պարզէ. (Դիոն. երկն.։)
Պարզեաց զձեռսն եւ զոտս իւր, եւ աւանդեաց զհոգի իւր ի ձեռս տեառն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Զձեռն գոսացեալ պարզեաց։ Զձեռս գոսս պարզես. (Սարկ. աղ.։ Երզն. մտթ.։)
Պարզեա՛ զձեռս ի տուրս. (Ոսկիփոր.։)
Զդաշտն ... յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ։ Պարզի ըստ ձորութեան ի լայնութիւն. (Խոր. ՟Ա. 11։ Պիսիդ.։)
Որ ձգեացն զերկինս, այսինքն է պարզեաց եւ հաստատեաց. (Իսիւք.։)
Զճակատն ի վեր պարզիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Քան զամենայն զննելիս անցանել, եւ քան զտկարութիւն մարդկեղէն խորհրդոյ ի վեր պարզիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
ՊԱՐԶԵԼ. ἁναλύω resolvo, explico, expono. Վերլուծանել. բացատրել. մեկնաբանել.
Կոչեաց զերկիրն յանուն նորա յափբաթայ՝ որ եւ զկնի պարզեալ՝ ասի եփրաթայ, որ է բացումն։ ՟Ի՟Բ գիր առ դանելի ասորւոյ գտեալ, որ վասն ոչ պարզելոյն զընդարձակութիւն լեզուիս՝ անհոգա ցեալ եղեւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
ՊԱՐԶԻԼ ՄԵԿՆԻԼ. ἁποσπάομαι abstrahor, avellor. Ի բաց քեցիլ. խոյս տալ. հեռանալ. քաշուիլ.
Եւ անտի պարզեցան մեկնեցան ի կողմն քարայի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
Որոշեալ մեկնեալ պարզեալ յարարածոց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
ՊԱՐԶԻԼ ՈԳՒՈՑ. Մեկնիլ կամ բաժանիլ հոգւոյ ի մարմնոյ.
Իբրեւ յոգւոց պարզել ապաստան եղեւ (յն. ի յետին շունչն եղեալ) (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9։)
frank, bold;
openly, confidently.
Պարզ երեսօք, էրէսը ճերմակ.
Պարզերես առաջի Աստուծոյ կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Որպէս զի համարձակութեամբ եւ պարզերես կացջիք առաջի աւանդողին ձեր զտաղանդ պատուիրանին. (Շ. ընդհան.։)
Parthenon.
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
πάρθος parthus. ազգ արեւելյան յաբրահամէ ի քետուրական ցննդոց, զորմէ տե՛ս ի բռ յակ. ան։
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)
Պարթեւք ասի եւ Աշխարհն Պարթեաց.
Զոր ետ տանել ի պարթեւս պահել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Parthian.
παρθικός parthicus. Սեպհական պարթեւաց. եւ Պարթեւազն.
Զբնակութիւն պարթեւական՝ զձեր սեպհական պահլաւն ի ձեզ դարձուցից. (Ագաթ.։)
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն. (Շար. այսինքն՝ տանէն անակայ սպանողին խոսրովու։)
Պարթեւական տեսանողին. (Շար. այն է սուրբն սահակ Պարթեւ։)
to take the air, tone or manners of the Parthians, to speak in Parthian.
παρθίζω parthice loquor. Իբրու պարթեւ լինել լեզուաւ. կամ μηδίζω medice loquor.
եւ ըստ յետնոյս գրի ի յն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է.)
գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրէաս. եւ անդրէն վաղվաղակի պարսկանային եւ պարթեւանային ։
in the Parthian language.
Ի լեզու պարթեաց. եւ պարթեւական (լեզու)։ (Ագաթ.։ եւ ՃՃ.։)
cf. Պարծումն.
ՊԱՐԾԵՆԱԼՈՒԹԻՒՆ ՊԱՐԾԵՆՈՂՈՒԹԻՒՆ. Ախտ պարծելոյ. սնապարծութիւն. Պարծենկոտութիւն.
Կալցէ զքեզ գովութիւն յայլոց եւ պարծենալութիւն։ Զի մի՛ անկցիս յախտ պարծենողութեան, եւ կորուսանիցես զվաստակս քո. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ժ՟Զ։)
to render glorious.
Տալ պարծիլ. պերճացուցանել. բերկրեցուցանել.
Պարծեցուցանես ի պայծառութիւն քումդ տեսակի զքեւ պանծացեալսն. (Նար. խչ.։ 2)
cf. Ծիրանենի.
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
• , ի հլ. (յետնաբար նաև ի-ա հլ.) «ժուժկալ, համեստ, ողջախոհ» ՍԳր. Եփր. թուոց. «մաքուր, անարատ» Ղևտ. ժ. 10. Ա. պետ. գ. 2. «չափաւոր կամ դիւրամարս (սը-նունդ)» Մխ. բժշ. (տե՛ս Seidel, Մխ. հեր. § 38). որից պարկեշտութիւն ՍԳր. Եփր. պհ. պարկեշտաբան Եւագր. պարկեշտագեղ Ա-գաթ. պարկեշտական Ագաթ. Ոսկ. ես. ան-պարկեշտ Ղևտ. ժ. 10 ևն։
• ԳԴ պրս. pardagi «պարկեշտ»։ ՆՀԲ լծ. փարգաստ=պրս. փէրքէսդ, իսկ պարկեշտանալ=պրս. bar-kastan «հո-րաժարիլ»։ Գարագաշեան (անձնական)
• պրս. parda kašīda «վարագոյր քա-շած»։ Հիւնք. հյ. պատրուակ, վարտիք, պրս. parda և pardagī ձևերի հետ։ ԳԲ պրս. պէրկէշթէ «յետ դարձած»։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. պարկէշտ, Տփ. պա՛ր-կիշտ, Սեբ. և թրքախօս հայերից Ատն. բար-գէշդ, Տիգ. բmրգէշդ։
σόφρων, εὑσχήμων, κόσμος honestus, modestus, moribus compositus, moderatus, temperatus. մանաւանդ σεμνός venerandus, venerabilis, gravis. (լծ. փարգաստ. պ. փէրքէստ ). Հրաժարեալյաւելորդաց. ժուժկալ. չափաւոր. ողջախոհ. համեստ. եւ Նազելի. պատուական. արգոյ. պատկառելի.
Այր պարկեշտ՝ նախարար։ Հեզ՝ ցած՝ պարկեշտ։ Զսարկաւ ագունս պարկեշտս, ցածուանս։ Պարկեշտիցն մերոց (անդամոց) չէ՛ ինչ պիտոյ։ Բանք սրբոց պարկեշտ են։ Զպարկեշտս բարբառիմ.եւ այլն։
Քահանայն ընդ զարդարելի ձեւով ընդ պարկեշտիւ եւ ընդ համեստիւ մտցէ. (Փիլ. քհ.։)
Պարկեշտն ի կերակուրս եւ յըմպելիս։ Ո՛վ արբշիռդ ի պարկեշտից. (Խոր. ՟Ա. 23։ Նար. ՟Ը։)
Ընդդէմ պարկեշտացն եւ արդարոց լինի այո. (Իսիւք.։)
Զպարկեշտ զայս եւ զամենագեղեցիկ վկայիցս ասպարէզ. (Բրս. գորդ.։)
Իբրեւ զի գեղեցիկք են բանակք քո յակովբ, եւ պարկեշտ են խորանք քո իսրաէլ. (Եփր. թուոց.։)
Զարժանաւորութիւն եւ զպարկեշտ պարծանս յերկար պահեաց. (Փիլ. բագն.։)
Հասարակաց հօրս այսմիկ, պարկեշտ ալեացս. հեզոյս եւ հանդարտ հովուի. (Առ որս. ՟Գ։)
Դիտել երկիւղիւ զձեր պարկեշտ գնացս. (՟Ա. Պետ. ՟Գ. 2։)
Զատել ի մեջ սրբոց եւ պղծոց, եւ ի մեջ պարկեշտից եւ անպարկեշտից. (Ղեւտ. ՟Ծ. 10։)
reserved in one's speech, speaking modestly.
σεμνολόγος qui honeste vel graviter loquitur. Պարկեշտ ի բանս.
Եթէ ճարտար իցես, յորժամ պարկեշտաբան իցես՝ լաւ է, քան թէ բամեասասէր. (Եւագր. ՟Թ։)
modest or decent discourse.
σεμνολόγημα dictum grave ac magnificum. որ եւ ՊԱՐԿԵՇՏԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Պարկեշտ բան. նազելի եւ պանծալի խօսք.
Պարկեշտաբանութիւն տիեզերական եւ պարծանս սրբոց եկեղեցեաց ասասցէ ոք զբարեպաշտ եւ զաստուածասէր թագուհիսդ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
modestly, chastely;
decently.
σεμνῶς honeste եւ այլն. Պարկեշտութեամբ. իբրեւ պարկեշտ. (ըստ ամենայն առման ի հյ. եւ յն).
Իմաստնաբար, եւ պարկեշտաբար, եւ արդարապէս, եւ արութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Բ. ՟Է։)
Ուրախ լեր մարիամ կուսական ծննենդեմբդ, զի պարկեշտաբար եւ հոգեւորապէս ծնար զհոգեղենն. (Ճ. ՟Գ.։)
Հեզաբար խօսին, եւ պարկեշտաբար ձեւանան. (Նեղոս.։)
(Նենգաւորն հերովդէս) ի խորհրդականութիւնս հայելով պարկեշտաբար, զտարաժամ հասակացն խորհեցաւ զհունձսն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
modest in one's behavior, decent.
cf. Խարդաւանութիւն.
Դաւելն. դաւաճանութիւն. պատրանք. մեքենայք. խարդախանք. խաբէութիւն.
Զգացեալ զչարիմաց խարդաւանս ափշնին. (Յհ. կթ.։)
Ոչ տիրեալ ի խարդաւանաց չարաբանողաց. (Նար. կ.։)
Խարդաւանս ի վերայ իմ խոկալով. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
Առաջնորդ մեղսամակարդս խարդաւանաց (առ ի մահ)։ Զտարօրէնութեանցն պղծութեան առնել խարդաւանս. (Պիտ.։)
shaking, tottering, ruin;
perverseness, error, aberration.
σαθρότης pravitas. Խարխուլն գոլ. դեդեւանք. գայթումն. սխալանք. վատթարութիւն.
(Յընդարձակ ճանապարհի) բազում խարխալանք, եւ վնասք. (Ոսկ. ՟Ա. 24։)
destructive, ruinous.
Որ խարխարէ (ըստ ամենայն առման).
Զխարխարիչն երբեմն ժամանակի։ Զուարճալի պայծառութեանց խարխարիչ. (Պիտ.։)
destruction, waste.
Խարխարելն. եւ իլն (ըստ ամենայն նշ).
Խարխարումն կրել պարսպաց. (Պտմ. աղեքս.։)
Այրումն ի վերայ այրման, եւ խարխարումն առաջի վիրաց. (Մամբր.։)
groping along, feeling about.
Խարխափելն. խարխափ. կուրօրէն շոշափումն ընդխավար.
Ընդ աչացաւացննեղելոց մշտագիշերն խարխափանօք. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խարխալիմ.
ԽԱՐԽԵԼ ԽԱՐԽԻԼ ԽԱՐԽԼԵԼ. cf. ԽԱՐԽԱԼԵՄ. եւ ԽԱՐԽԱՐԵԼ. οἵχομαι. կր. abeo, pereo, dissipor.
Խարխի եւ հալի ի նմանութիւն սարդի ոստայնից. (Ոսկ. ես.։)
Ի նաւս խարխլեալս (կամ խարխալեալս) եւ փտեալս. (Վրք. ոսկ.։)
to burn, to scorch, to be parched, to wither;
— ի ծարաւոյ, to be parched with thirst;
— գորովով՝ գթով, to burn with love, with tenderness.
Ի ծարաւոյ խարշատեալ տոչորէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Եւ Խորովիլ ի գորովոյ գթոյն. աղէ խարշիլ. աղէկիզիլ. աղէխորով լինել. մորմոքիլ.
Խարշատի գորով ծնողացն ի վերայ որդոցն։ Մայրենի գթով խարշատեցաւ ի վերայ նորա։ մայրենիգթով խարշատեցաւ ի վերայ նորա։ Ի սէր մեր գորովով խարշատեալն։ Խօսիմ խարշատեալ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. վերափոխ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խարշափ.
ԽԱՐՇԱՓԵԼ եւ ԽԱՐՇԱՓՈՒՄՆ. cf. ԽԱՐՇԱՓ. ψόφησις sonitus, crepitus. իսկ ψοφοδεής ad sonos expavescens.
Ի խոտոյ խարշափելոյ երկնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)
rustling, murmuring.
ἡχοῦν, ἑπιηχῶν sonans, strepens. Որ խարշափէ կամ շարժմամբ հանէ զխարափ եւ զխօշիւն.
Որք պատէին խարշափուն բանջարով. (Յոբ. ՟Լ. 4. յն. աղիմայիւ) (աղուտ բանջարով) խարշափելով կամ վերահնչողիւ. այսինքն հողմաշարժ բանջարով։
Ուր Վանականն շփոթելով զխարշափունն ընդ բանջարոյ գրէ.
Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.
misfortune, calamity, disaster.
(ի Խարելոյ, կամ ի Քարուական). δυσημερία infelicitas. Թշուառութիւն. Չուառութիւն. աղէտք. վնաս. յն. չարօրութիւն. գէշ օրերու հանդիպելն.
Զայլոց վիշտս շահավաճառ համարի այնպիսին (վաշխառուն), եւ բերս բարութեանց զընկերին խարուանս գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.
Ծնեալ ի խարուկէ, կամ ծնօղ խարուկի. հրաւառ. հրեղէն. կրակէ. կրակի.
Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)
to be on fire.
cauterization.
Խարելն, իլն. տաղիլը. տաղելը.
Ի ձեռն հրացեալ երկաթոյն խարման. (Ճ. ՟Գ.։)
Ոչ կարօտանաս սպեղանեաց, ոչ հատման, ոչ խարման. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
filed.
Որ ինչ լինի խարտելով. գործ խարտոցի. խարտած, խարտոցած.
file.
ῤινή lima. Գործի խարտելոյ. երկաթ ատամնաւոր՝ որ մաշէ զայլ երկաթ.
Որ զդանակն հատանէ, խարտոց է. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Խարտոցովք խարտել եւ կտրել։ Զորս ոչ կացին կտրել խարտոցովքն. (Փարպ.։)
dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.
ԽԱՒԱՐԱԲՆԱԿ ԽԱՒԱՐԱԲՆԱԿԵԱԼ. Բնակեալն ի խաւարի. եւ Ի բնէխաւարային.
Բաւարաբնակ եւ չարասէրն սատանայ. (Ոսկ. գծ.։)
Խաւարաբնակացն պատիրք։ Զլեգէոնն խաւարաբնակ. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Զքր. կթ.։)
Մու՛տի խաւար (ո՛վ բանսարկու), փոխանակ խաւարաբնակ առնելոյզադամ. (Տօնակ.։)
Լուսաւորեացզխաւարաբնակեալ հեթանոսս. (ՃՃ.։)
Լուսաւորեաց զնստեալսն ի խաւարաբնակ տեղւոջ. (Թէոփիլ. պհ.։)
Յաղագս խաւարաբնակ արգելանի. (Շ. մտթ.։)
Մարմնովն ի գերեզմանի, եւ հոգւովն ի խաւարաբնակ արգեալս դժոխոց. (Գր. հր.։)
Խաւարաբնակ աղտեղութեանց աղտեղի տիղմ. (Խոր. վրդվռ.։)
dark, murky, dim.
ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲ կամ ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲՈՔ. Որոյ բորբն կամ բորբոքն եւ նշոյլն ոչինչ ընդհատ է ի խաւարէ. Աղօտ. մտուերամած. մթագին.
Լուսին յետ արեգական զնսեմ գիշերոյ զարդարէ, եւ առաքեալքն յետ քրիստոսի զերկիր խաւարաբորբ ի ճաճանչ լուսոյ ձգեցին. (Սարկ. տոմար.։)
Ի կաթոյրեւ ի խաւարաբորբոք անիձեալ օձին դառնութեան. (Թէոդոր. խչ.։)
walking in the darkness.
Որ գնայ ընդ խաւար, կամ ընդ մութն գիշերոյ.
Իգիշերի անկան յուղիս զառաջինն ընդ այլ խաւավարագնացն. (Սամ. երէց.։)
ecliptic.
Իբր Խաւարեալ.
Յեկեղեցիսըն խաւարած՝ յայնժամ վառի լոյս կանթեղաց. (Շ. եդես.։)
Ամենայնն խաւարած մնան, մինչչեւ է դա լուսաւորեալ. (Լմբ. սղ.։)
that dissipates darkness;
plunged in obscurity.
կլանօղ եւ փարատիչ խաւարի.
Լոյսն համասփիւռ խաւարակուլ՝ օրաբեր։ Լոյսն խաւարակուլ ստուերահալած. (Ագաթ.։ Զքր. կթ.։)
Եւ Կլեալ ի խաւարէ. ընկղմեալ սուզեալ ի խորս խաւարի.
utterly dark.
կռեալ հոծեալ խաւարաւ.
Ընդ ցկուռ շաւիղն որդեգրութեան սատանայի. (Զենոբ.։)
chasing away darkness.
Խաւարահալած տուընջեամբքն լինի. (Վեցօր. ՟Զ։)
Բարի եւ գեղեցիկ է լոյս խաւարահալած. (Վրդն. ծն.։)
surrounded with darkness, obscure, gloomy, dark.
Մածեալ կամ պատեալ խաւարաւ.
Խաւարամած մեղք, կամխորհուրդ, կամ կուռք. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։ Լծ. կոչ.։)
Ի խաւարամած իմնալի աչս ծագեա՛ զշնորհ. (Լմբ. սղ.։)
Զխաւարամած թանձրութիւնն քայքայեսցէ. (Երզն. լուս.։)
tortuous & tenebrous.
Մոլար վասն խաւարին գոլոյ. թիւր առ մթութեանն. կամ Որ մոլորութեամբ տանի ի խաւար.
Յուղարկիլ ընդ խաւարամոլար ճանապարհն, ուր լալ աչաց, եւ կրճել ատամանց է. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Խաւարագնաց.
Որ յածի ընդ (մոլորութեան).
Խաւարայած արեւելականքն՝ զրադաշտ եւ այլն. (Արծր. ՟Ա. 3։)
cf. Խաւարին.
σκοτινός tenebrosus, tenebricosus. որ եւ ԽԱՒԱՐԻՆ, ԽԱՒԱՐԱԿԱՆ. Մթին. նսեմ. ուր կայցէ խաւար եւ մթութիւն (իրօք կամ նմանութեամբ).
Խաւարային ջուրք մինչեւ յամպս օդոց. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Ընդ խաւարային տեղիս եւ ի վիհս. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
Խաւարային մեղք, կամ խորհուրդք, ծնունդք, գնացք. (Յճխ. էժ։ Եղիշ. ՟Է։ Նար. ՟Լ՟Ը. ՟Ծ՟Ղ։)
Ի խաւարային ժամու (երեկոյիս) զխաւարային կերակուրս (մարմնաւորս) խաւարային մարմնոյս տացուք. (Եղիշ. միանձն.։)
Զխաւարարնյինսն կատարելով զծանակութիւնս. () այսինքն զմեղանչական կամ սատանայական Յհ. իմ. պաւլ.։
Խաւարային դրդչմամբ (կամ դրդջմամբ) եւ լկտի երգով. (Յհ. կթ.։)
Զխոտորնական հետոցն խաւարայնոց. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
cf. Խաւարիմ.
Արեգականն լոյս քօղարկեալ՝ խաւարանայր միջօրէին. (Շար.։)
Բնաւորեցաւ տակաւին խաւարանալ վեհն ի վատթարէն. (Նիւս. երգ.։)
Որք աղտեղինն մեղօք, դարձեալ խաւարանան։ Խաւարանայ ոգին եւ սիրտն. (Ի գիրս. Խոսր.։)
loving obscurity or darkness.
φιλοσκότος tenebrarum amans. Սիրօղ խաւարի, կամ գիշերոյ, մեղաց, մոլորութեան, եւ գաղտնի գործոց չարութեան.
Բու եւ հաւալուսն խաւարասէրք. (Վեցօր. ՟Ը։)
Լուսին՝ գիշերագնաց, խաւարասէր, լուսատեաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Խաւարասէր որդիքն արեւելից։ Խաւարասէր թշնամին կենաց մերոց. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Դեւք խաւարասէրք են. (Ի գիրս խոսր.։)
brought up in obscurity.
Սնեալ ի խաւարի.
Խաւարասնունդ հարց մանկունք լուսոյ. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
immersed in obscurity, buried in darkness.
Սուզեալ եւ ընկղմեալ ի խաւար.
accustomed to darkness.
Սովորեալ կամ ընտեալ խաւարի.
obscure, gloomy, dark.
Խաւարին խնախտմամբ մարմնոյ եւ մեղաց. (Խոր. հռիփս.։)
σκοτινός, σκοταῖος tenebrosus, tenebricosus, obscurus ζόφος իբր ζόφεος caliginosus. Խաւարային. խաւարտն. աղջամղջին. խաւարեալ. մութ. մթին. նսեմ. անլոյս. միգամած.
Երկիր խաւարին եւ մթին։ Էր օրն խաւարին եւ մթին։ Եւ ո՛չ ի տեղւոջ խաւարին երկրի։ Խաւարին լերինք, կամ ճաանապարհք, կամ գանձք։ Ապա ակն քո չար է, ամենայն մարմինդ խաւարին եղիցի։ Չգուցէ մասն ինչ խաւարին։ Ահ խաւարին հասանէր ի վերայ նորա։ Խաւարին կապանօքն արկեալ ի տարտարոսն.եւ այլն։
Իմ որդին անուշահոտ եւ լուսաւոր է, եւ դու խաւարին եւ ժանդահոտ ես։ արար զխաւարինն թագաւոր. (Եզնիկ.։)
Մխեալ ի խորս խաւարին սգոյ. (Յհ. կթ.։)
mossy.
Ուր յաճախեալ իցէ լօռ. Լօռաբոյս.
Ի մառախղուտ տեղիս մայրեաց, եւ ի լօռաւէտս. (Խոսր. ՟Բ. 6։)
the thirteenth letter of the alphahet, and the eighth of the consonants;
forty, fortieth.
տառ բաղաձայն՝ թաւ, եւ կրկնակ, անուանեալ խէ, ունակ զօրութեան կրկին տառիցս՝ գղ. կամ փղ. որպէս առ յոյնս χ խհի, կամ քհի, ասի բաղկացեալ յերկուց քմակից տառիցս, κκ գգ։
Առ եբրայեցիս եւ արաբացիս խէ կամ խը թանձր հնչի ի խորութենէ կոկորդին. այլ առ պարսիկս եւ թուրքս եւ ի հյ. փափկիկ, մինչեւ մերձենալ ի հ. վասն որոյ եւ ի լծորդ է նմին ի մեզ. զի գրի՝ հաղբք եւ խաղբք. հոյակապ եւ խոյակապ. խրասախ, եւ հրասախ, եւ այլն. որպէս եւ նահապետ՝ է նախապէտ, կամ նահանգապէտ։ Իսկ անունս Ռախաբ գրի եւ ռահաբ, եւ ռաքաբ կամ հռեքաբ։
Խ. Լինի լծորդ եւ ընդ ղ. զոր օրինակ սանդուխք, սանդուղք. բախտ, բաղդ. վախճան, վաղճան. եւ աղքատ՝ հնչի որպէս ախքատ (որպէս թէ աղխքատ)։
Խ. ՟խ. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Քառասուն կամ քառասներորդ։
Խէն՝ խրատէ խաղալ ընդ սուրբ գրոց, ընդ անմիտն տղայոց։ Խէն խորհրդակից բարի եղեալ, մերժէ զխորհուրդ խորամանգեալ. (Շ. այբուբ.։)
fraud, deceit, cheat, roguery, imposture.
πτερνισμός supplantatio ἁπάτη deceptio, fraus. խաբք. խաբէութիւն. պատրանք. թաթելն. կարթելն.
Արար խաբանօք, զի կոտորեսցե զծառայս բահաղու։ Կործանեա խաբանօք շրթանց իմոց. (՟տ. թգ. ՟Ժ. 19։ Յուդթ. ՟Թ. 15։)
Առ ի խաբանս եւ ի կորուստ պարզամտացն լինել. (Պիտ.։)
Եւ արդ ի հակակայցն լինելութիւնք, իսկ ապա եւ խաբանքն. (Պերիարմ.։)
Խաբանօք փայտին ճաշակեցաք զմահ. (Շար.։)
Մի մօռանար զխաբանս կորստեան օձին. (Լծ. կոչ.) (տպ. զխաբունս)։
cf. Խաբեպատիր.
fraud, knavery;
deceit, cheat, fallacy, trick, artifice, rogu-ishness, imposture, deception;
chicanery, dissimulation;
villainy, dishonesty;
— ի խաղու, cheat, a cheating trick.
ἁπάτη, πτερνισμός deceptio, fraus, supplantatio ἕμπαιγμα , χλευή illusio, ludificatio ψεύδος mendacium. Խաբ. խաբանք. պատրանք. դաւ. նենգութիւն. դաւաճանութիւն. ստութիւն. կեղծաւորութիւն. մոլորութիւն. ծաղր. խաղ. տես (Սղ. ՟Խ. 10։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 7։ Ես. ՟Խ՟Դ. 20։ ՟Կ՟Զ. 4։ Յհ. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Յհ. ՟Դ. 6։)
Խորամանկ խաբէութեամբ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Նենգապատիրն խաբէութեամբ. (Պիտ.։)
Ի խաբեութիւն մտաց զինքն զինեալ. (Յհ. կթ.։)
Որպէս աշակերտեացն ի մոլար խաբէութիւնն. (Եղիշ. ՟Դ։)
deceitful, fallacious;
seducing, insinuating.
ἑξαπατῶν decipiens, deceptor. Խաբօղ, որ խաբէ, կամ խաբեաց. պատրիչ. մոլորեցուցիչ.
Աստուած արար զերկինս եւ զերկիր, եւ ոչ եթե հրեշտակք, որպէս խաբիչք ձեր քարոզեն. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Երեքեան դուք խաբիչք. (ՃՃ.։)
Զառաջին չարացեալն խաբիչք. (Վրդն. երգ.։)
cf. Խաբանք.
Խաբկանք լինէին հպարտացելոյն լիդեացւոց կրիւսեայ։ Խաբկանօք կոչեալ զտիրան։ Իբր թէ խաբկանօք իցէ գործն. (Խոր. ՟Բ. 12։ ՟Գ. 17. 63։)
Խառնեալ է ընդ մարդկային իմաստութեանն՝ խաբկանաց ազգն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 11։)
Ազգի ազգի խաբկանաց բանիւք զանձինս ծածկեն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զի՞նչ օգուտ զմեզ ի մարդկային ստակարծ խաբկանացն գործիցի։ Խաբկանաց բանիւք ունկն դնել. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)
(Բժժանք) պատիրք եւ խաբկանք են. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
Ոչ միանգամայն ինչ խաբկանօք, որպէս յեգիպտոսէն ելին, ելանէին (ի բաբելոնէ). (Ոսկ. ես.։)
cheating, deceitful, fallacious;
crafty, smirking, smooth-tongued.
Աղուէս նենգաւոր է, եւ խուսաբու, եւ խաբու. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Խաբու.
Խաբող. որպէս անունս յակոբ. եագուպ.
Որդիք ունէր՝ երկու մանուկ, մինըն յիմար (եսաւ՝) միւսըն խաբուկ (յակոբ). (Շ. առակք.։)
cf. Խաբու.
խաբու. խաբիչ. խաբող. (գտանի գրեալ եւ խաբուսակ). Իբրեւ զխաբուսիկն (կամ խաբողիկն) յակոբ. Կոչ. ՟Է։ Խաբուսիկ եւ զամենայն մարդ խաբէ։ Հակառակաբան, ոխակալ, եւ խաբուսիկ. (Ախտարք.։)
deceitful;
deceiver.
Կին խաբող, կամ խաբեբայ.
Զի երեւեսցիս մարդկան առաքինի եւ պահող, խաբուհի, եւ խորամանկ կեղծաւոր. (Ճ. ՟Ա.։)
warlike, martial, brave, valiant;
troubling, perturbing, seditious, factious.
Որ էր անդոտին ի նոյն խազմագործ նենգութենէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Խազմագործ.
στασιαστής seditiosus. Կռուարար. խռովարար. խռովայոյզ. ապստամբ, եւ ապստամբողական.
Այնպէս կռուասէր եւ խազմարար էին ի մանկութենէ. (Ոսկ. ես.։)
Զի այս իսկ եւ զնոսա որ խազմարարք էին՝ ի խոստովանութիւն ածէր. (Ոսկ. գծ.։)
Զորս սա (որթ խաղողոյ) բերէ ի յաշխարհի իբր զխազմարար. (Պետ.։)
Խռովութեան շիջուցի՞չ, եթե ընդ խազմարարս խռովիչ. (Մագ. ՟Դ։)
Տմարդիս, կեղծաւորս, եւ խազմարարս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Այն ոչ զօրականաց գործ է, այլ՝ խազմարար մարդկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
Եթե ոք բարս ունիցի խազմարար եւ խռովարար. (Բրս. հց.։)
blue-eyed.
γλαυκός glaucus, caesius, caeruleus. Ոյր են կապուտակ ականողիք. խաժաչք. կապուտաչութիւն.
Զխաժակնն մարդ գոյ մտածութեամբ սեաւակն իմանալ. իսկ զմարդ առանց բանականին անհնար է մարդ իմանալ. (Անյաղթ պորփ.։)
Զվարսն առիւծու ունէր, եւ աչքն՝ մինն խաժակն. աջն վայրաբեր եւ սեաւ, եւ ահեակն՝ խաժակն. (Պտմ. աղեքս.։)
low, vulgar, plebeian;
— or — ամբոխ՝ մարդիկ, the mob, the rabble, the populace.
Այլ այն խաժամուժ ամբոխն, որ ոդ գիտեն զօրէնս. (Յհ. ՟Ե. 48։)
Զոմանս հովիւս վասն առաջնորդութեան խաժամուժ մարդկան. (Եփր. եփես.։)
man-cook.
Ոչ գոյր նոցա խախամոքք անուշարարք առանձինն, եւ ոչ հացարարք. (Եղիշ. ՟Ը։)
immoderate, derisive laughter.
καγχασμός cachinnus. Մրքիջ, քրքջանք. ծաղր բարձրաձայն եւ անպատկառ. քահ քահ ծիծաղ. քահ քահա.
Ի բերանոյ կրօնաւորին մի երբէք անամօթ խախանք ելցեն. (Եփր. խրատ.) (յորմէ Ստեփ. լեհ. կազմէ զբայդ Խախալ, որպէս քահ քահ ծիծաղիլ։)
Որ պայծառացեալ էր, եւ զարգարէր զմեզ բանիւ վարդապետութեամբ՝ զգեստն, խախանքն կողոպտեցին, զի բարիօք առ ձեզ հանդիպեցաք մերկք. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
chyle;
rennet;
curdled milk, curds.
πυτία coagulum. Խպիտակ հիւթ՝ մակարդ պանրոյ, ելեալ ի խախացոցէ կաթնկեր գառին.
Խախացն ոչ այլ ինչ է, այլ ի նոյն կաթանէ յորովայնէ գառինն պանրացեալ եւ արտաքս եկեալ. (Սանահն.։)
Լինին իբրեւ խախաց կաթին. (Ի գիրս խոսր.։)
Ի պանրէ հայոց զգուշանալ, զի մի գուցէ՝ ասէ, ի մատաղէ գառինն զատկի խախաց մերձեցեալ է ի նոսա. (Շ. թղթ.։)
Խախաց՝ ժողովէ (զկաթն), եւ պնդէ, եւ մակարդ կտրէ. (Բրսղ. մրկ.։ եւս եւ Վստկ.։)
նմանութեամբ ասի
Ձայնն նորա աղաղակեաց զակքէի, եւ եղեւ բարբառն նորա խախաց ի ներքս ի սիրտն նորա. (Եփր. համաբ.։)
Ընկենո՜ւմք մեք զբանն իբրեւ զխախաց (կամ խաղաց) ի լսողսն. (անդ։)