luxury in dress.
ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՍՏՈՒԹԻՒՆ ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՑՈՒԹԻՒՆ. λαμπροφορεία splendidae vel candidae vestis gestatio, facium gestatio. Պայծառազգեստն լինել. պայծառութիւն. ջահազդեցութիւն, կամ ջահակրութիւն.
Եղիցին նոցա երկինք նոր՝ պայծառազգեստութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Տալ սմա շնորհս սրտի պայծառազգեստութեան. (Մաշտ.։)
Ի կերակուրս, յըմպելիս, ի պարաւորութիւնս եւ ի պայծառազգեստութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւնն եւ լուսաւորութիւն (ճրագալուցի զատկին). (Ածաբ. պասք ՟Բ։)
brilliant-winged, superbly feathered.
Որոյ թեւքն են պայծառ, գեղեցիկ, պսպղուն.
Սիրամարգ պայծառաթեւ. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Պայծառանամ.
Transfiguration.
Պայծառակերպիլն. պայծառութիւն կերպարանաց. մանաւանդ Այլակերպութիւնն Քրիստոսի ի Թաբոր. καταμόρφωσις transfiguratio.
Այսոքիւք տօնիս նկարագրի պայծառակերպութիւն։ Յոյնք զսա Պայծառակերպութեան եւ Պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք Վարդավառ։ Յիրաւի վարդավառ զսա ձայնէ եկեղեցի, եւ պայծառակերպութեան եւ պսակաց տօն. (Խոր. վրդվռ.։)
Այսօր զահագին քո զմիւսանգամ ցուցեր զպայծառակերպութիւնդ ի թաբորական լերին. (Գանձ.։)
Անճառելեացն հրաշից պայծառակերպութիւնք, եւ սքանչելի յօրինուածք. (Անան. եկեղ։)
Դասաւորեա՛ պայծառացեալ ընդ սուրբս քո ... դասակարգեա՛ պճնազարդեալ պայծառակերպութիւն. (Խոսր.։)
magnificently built, superb.
Պայծառ կերտեալ. գեղեցկաշէն.
Ուր եւ շինեացն զպայծառակերտ քաւարանն սուրբ. (Յհ. կթ.։)
Ի շինութիւն պայծառակերտ քաւարանաց. (Ուռպ.։)
very fine, magnificent.
Պայծառ վայելչութեամբ. սպիտակափայլ.
Պայծառավայելուչ սպիտակ են զգեստք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ի՟Թ։)
of a shining aspect, luminous, brilliant.
Պայծառ տեսլեամբ. փառացի. շքեղ.
Սպասս վայելուչս՝ գունագոյնս՝ պայծառատեսիլս. (Կորիւն.։)
Անմահութեան փառացն ցանկացի՛ր. այն է պայծառատեսիլ եւ լուսաւոր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
λαμπρύνω, φαιδρεύω clarifico, illustro, exorno. Տալ պայծառանալ. փայլեցուցանել. լուսաւորել. վայելչացուցանել. զարդարել. փայլեցնել, շէնցընել, փառաւորցընել.
Որ զժողովս ոչ ընչիւք, այլ սքանչելեօք զանազանութեան պայծառացուցանես. (Եւագր. ՟Խ։)
Զկերակրոցն վայելումն պահք պայծառացուցանեն. (Բրս. պհ.։)
Պայծառացուցանելով զբանս իւր՝ ասէ. (Իսիւք.։)
Պայծառացուցեր սուրբ զեկեղեցի։ Պայծառացո՛ զմանկունս քո յօրհնաբանութիւն ծագողին զշող լուսոյ. (Շար.։)
Զհոգւոյ բարետոհմութիւն պայծառացուցանել։ Զսէրն Քրիստոսի պայծառացուցանէ յորդւոց սորա հոգիս. (Լմբ. պտրգ. եւ ստէպ։)
bright coloured.
Պայծառ երանգօք կամ գունով. փողփողեալ.
Պայծառերանգ նիւթով զգեստաւորեալ պճնազարդէր. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Նաեւ ծաղկօք զարդարողին, պայծառերանգ պճնեալ զարդին. (Յիշատ.։)
of a bright countenance, gay, cheerful, sprightly.
Պայծառ դիմօք. ըստ յն. ոճոյ՝ եւ աչօք.
Հրաչեայ սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 21։ 1)
sect of the Paulicians.
Պղտորութիւն. չար. վատթարութիւն. կուրութիւն աղանդոյ պղծագործ պաւղիկեանց.
Նախկին մծղնէութեան պայղակենութեան խեշերանք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to agree, to conclude a treaty, to stipulate, to contract;
to article;
to qualify, to limit.
Պայման առնել, դնել, դաշնաւորիլ. ուխտել. սէօզ գօմագ, փէյլէմէք.
Արք քաջք տաւրացիք, որոց զոգիս ի բաց եդեալ՝ Երուանդեայ պայմանեալ՝ սպանանել զԱրտաշէս. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Պայմանեալ էր արմաւ, եւ տուեալ էր գրաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to shoe.
to create strife, contests or law-suits, to litigate, to question, to dispute;
to struggle hard, to fight, to battle.
ՊԱՅՔԱՐԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻՄ. Ի պայքար մտանել. կագել. մաքառիլ.
Պայքարես ի մաքառմանդ քում. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
Երկայնմտութեամբ պայքարեցաւ ընդ նոսա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Համագունդ ընդ միմեանս հարեալ ի հակառակութիւն եւ ի կռիւ պայքարէին. (Յհ. կթ.։)
popular.
• «հեթանոսա-կան ժողովրդական հասարակաց տօն». մէկ անգամ ունի Ոսկ. եզեկ.։
• -άն πανδημεί, πανδημι, πανδήμιος, πά́νδημος «համաժոռովրդական, հասարակաց» բառից, որ կազմուած է παν «ամբողջ» և δῆμος «ժո-ղովուրդ» բառերից։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
ՊԱՆԴԵՄԻ կամ ՊԱՆԴԵՄԻՆ. Բառ յն. բա՛նտիմօս, բանտիմի՛. այսինքն ամենախումբ, համաշխարհական. Տօն հանդիսի առ հեթանոսս.
Հեթանոսք տանելով ի գերեզմանն կերակուրս եւ ըմպելիս՝ յաւուրս կոչեցեալս պանդեմին, եւ ողջակիզեն զկերակուրսն. (Ոսկ. եզեկ.։)
to cause to emigrate, to estrange, to convey, transport or remove from one's country, to cause to inhabit another place, to dwell elsewhere.
ἁποικίζω, μετοικίζω demigrare facio, deporto. Տալ այլում պանդխտիլ. շրջեցուցանել եւ բնակեցուցանել յօտարութեան.
Զժողովուրդն պանդխտեցոյց ի Բաբելոն։ Զորս պանդխտեցոյց Նաբուքոդոնոսոր. (՟Բ. Եզր. ՟Ե. 12։ Նեեմ. ՟Է. 6։)
Փոխեաց պանդխտեցոյց զնա յերկրիս յայսմիկ. (Գծ. ՟Է. 4։)
cf. Պանդոկապան.
Հանեալ ետ ցպանդոկապետն երկուս դահեկանս. (Ղկ. ՟Ժ. 35։)
Պանդոկին ետ ցպանդոկապետն. (եկեղեցին ցեպիսկոպոսն. Սեբեր. ՟Ժ՟Բ։)
Պանդոկն՝ եկեղեցի Աստուծոյ. պանդոկապետն՝ առաքեալք, եւ նոցին նմանողք վարդապետք եկեղեցւոյ. (Մեկն. ղկ.։)
Հանեալ դահեկան մի՝ ետ ի պանդոկապետն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Ը.։)
Վաճառականաց, եւ պանդոկապետաց, եւ մաքսաւորաց. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Ասացից պանդոկապետ լինել արանցն, որ յամենայնի արիագոյնք (այս ինքն լաւագոյնք) են ի ժամանակի. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
hostship, inn-keeper's calling;
— կնոջ, hostess-ship.
Pandora's-box.
to propagate trees by layers of offsets, shoots or suckers, to provine.
ՊԱՆԴՐԵԼ. Բառ ռմկ. որ եւ ասի ՏԱԿՌԵՑՆԵԼ. Մխել զոստս եւ թաղել ընդ հողով՝ առ ի ձգելոյ նորանոր արմատս. տալտըրմագ. Վստկ. ստէպ. ուր կայ եւ գոյակ. Պանդրի. եւ ածակ. Պանդրած։
cf. Յովազ.
• , ո հլ. «յովազ». մէկ անգամ ունի Եպիփ. բարոյ. =պանթեր Բար. 157։
• = Յն. πά́νϑηა «յովազ», որից նաև լտ. panther, panthera, իտալ. pantera, ֆրանս. panthère, գերմ. Panther ևն։ Յոյն բառը հնդկական ծագում ունի. հմմտ. սանս. [other alphabet] pundarika-«վագր» (բուն նշ. «դեղնաւուն») (Boisacq 745). բայց յետոյ ենթարկուելով ժողովրդական ստուգաբանու-թեան՝ իմացուել է իբր παν «բոլոր» և ϑήρ «գազան» բառերից բարդւած, իբր «ամենա-գազան»։-Հիւբշ. 370։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ.
Որպէս զպանթեռոյն ասէ բարոյախօսն՝ թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)
to praise, to vaunt, to glorify, to sing the praises of, to extol, to cry or preach up, to exalt, to flatter, to laud, to commend.
σεμνύνω, ἁποσεμνύνω magnifice celebro եւ jacto me, ostento. Պանծալի առնել. հռչակել. մեծացուցանել.
Զորս հռչակեցուցեալ պանծացոյց (սուրբ գիրն) Փիլ. (իմաստն.։)
Դրուատեն զգովեստ, զաշխարհն եւ զազգն պաճուճաբանելով, զիրսն պանծացուցանելով. (Խոր. հռիփս.։)
Ամենայն ուժով փորձեցին զայս նախախնամութիւն (բժշկական արուեստի) պանծացուցանել յաշխարհի. (Պիտ.։)
Յոյժ չքնաղ իմն զՅովնան պանծացուցանէ քան զայլ մարգարէս։ Ոչ միայն զաղաղակն բարձրացուցին, այլ եւ բանիւ պանծացուցին. (Երզն. մտթ.։)
to besiege, to invest, to beset, to blockade, to occupy, to shut, to encircle, to enclose, to surround;
ՊԱՇԱՐԵՄ. πολιορκέω, ἑκπολιορκέω urbem obsidione cingo περικάθημι, -θίζω obsideo, circumsideo περιέχω circumdo περικυκλέω, περικυκλόω circumcingo χαρακόω circumvallo ἑμφράττω sepio, obstruo ἁποκλείω, συγκλείω occludo, concludo. գրի եւ ՊԱՐՇԱՐԵԼ. որպէս Պար շարեալ շրջապատեալ. շուրջ փակել՝ պատել, մանաւանդ զքաղաքաւ. եւ պէսպէս նմանութեամբ. չորս դին պատել բռնել.
Պաշարեցին զղեբնա։ Պաշարեն զքաղաքս ի վերայ քո. (Յես. ՟Ժ. 29։ Դատ. ՟Թ. 31. եւ այլն։)
Թշնամիք զանձն իմ պաշարեցին։ Վիշտք դժոխոց պաշարեցին զիս։ Մնացեալն եւ պաշարեալն սովով սատակեսցին։ Զի մի՛ եւս զբերդն շուրջ պաշարեալ պահիցէ։ Պաշարեսցի դուստրն ցանգով.եւ այլն։
Ծով տկար աւազովն պաշարեալ՝ չիշխէ անցանել ըստ հրաման. (Եզնիկ.։)
Ի բազում ժամանակաց հարեալ եւ պաշարեալ եմք ի հոգի եւ ի մարմինս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Փրկութիւն մի՛ կարծեր ի մարմնականս վտանգից. զի բազում անգամ եւ զարդարօքն պաշարեցաւ եւ պաշարի. (Լմբ. առակ.։)
զարեգակն յընթացից կասեցուցանել, զլուսին պաշարել. (Երզն. մտթ.։)
the besieged.
adorable, worshipful.
worship;
idolatry;
service.
Օտարքս պաշտելով զօտար Աստուածս, օտարացոյց զմեզ ի պաշտելութենէ (անտի) օտար (արքայն հրէից). (Ճ. ՟Գ.։)
Ապրեցուցանել զմեզ կռոցն ի պաշտելութենէ. (Շար.։)
Ըստ իւրաքանչիւր ախտիցն վերակացութեան՝ զպաշտելութիւնս պահանջեն (դիքն). (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ի բաց կալ ի պաշտելութենէ պիղծ կռոցն. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ե.։)
Պսակ պաշտելութեան՝ սիովնի նորոյ զարդարման. (Նար. կուս.։ 12)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
λατρεύω colo, adoro σέβομαι, εὑσεβέω pie colo λιτανεύω supplico. Կրօնաւորութեամբ մեծարել զԱստուած. յարգել զնա երկրպագութեամբ, պատարագօք, պաղատանօք, եւ մանաւանդ հաւատարիմ եւ վայելչական ծառայութեամբ.
Եւ է պաշտելն ծառայութեան անուն. (Խոսր. պտրգ.։)
Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։
ՊԱՇՏԵԼ. λειτουργέω, θεραπεύω ministro. որ եւ ասի ԿԱԼ Ի ՊԱՇՏԱՄԱՆ. ԿԱՏԱՐԵԼ ԶՊԱՇՏՕՆ. Սպաս տանել ի տանն Աստուծոյ. առնել զգործս կրօնի.
Մերձենայցեն ի սեղանն սրբութեան՝ պաշտել։ Մտանիցէ ի խորանն վկայութեան՝ պաշտել ի սրբութիւնսն։ Պաշտեցէ՛ք զպաշտօն Աստուծոյ ձերոյ.եւ այլն։
Երեկունն ծունր չկրկնել, եւ յարութեան պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի ձեռին իւրում սաղմոսարան, եւ պաշտէր մեծաձայն. (Հ. դեկտ. ՟Է.։)
ՊԱՇՏԵԼ. διακονέω, ὐπηρετέω ministro, administro. Սպասահարկել. ծառայել. աշխատիլ ի պէտս այլոյ, արբանեկել. մատուցանել զպէտս, դարմանել. հոգալ. պահել. ունել զպաշտօն ինչ, եւ վարել, կատարել. պէտ ընել.
Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։
Ոչ եկի զի պաշտեցայց, ասէ այլ զի պաշտեցից. (Ոսկ. ես.։)
Օդքս՝ զոր Աստուած արար, զամենայն արարածքս միանգամայն պաշտեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։)
Յետ հաստատելոյն հաստատութիւն յաւուրն յերկրորդում, պաշտեաց ստուեր նորա զգիշերսն որ զկնի. (Եփր. ծն.։)
Զկէս աւուրցն ինքն լոյսն պաշտեաց։ Լոյսն անմարմին եւ աննիւթ պաշտէր զչափ աւուրն. (Եփր. եւ Վրդն. ծն.։)
Յովհան Մանդակունի պաշտեաց զաթոռ հայրապետութեանն ամս ՟Զ. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Յղեցեալ յագարակ աշխարհիս՝ պաշտել զանասունս. (Լմբ. իմ.։)
Պահեսցեն զկարգն իւրեանց, եւ պաշտեսցեն զկամս արարչին. (Վրդն. ծն.։)
Պաշտեաց ի նմա (յօձն) զկամս իւր սատանայ. (Եփր. ծն.։)
Հանդերձ այլովք կանամբք, յորս պաշտեցան կամք Աստուծոյ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Իսկ յասելն՝ (Վրդն. սղ. ՟Ի՟Թ։)
Պաշտէ սաղմոսս այս եւ զԵզեկիա. իմա՛, ակնարկէ, որ հայի ի յաջորդ նշ.։ 12
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
տր. խնդ. ὐπερασπίζω protego, propugno, defendo ἁντιλαμβάνομαι , ἁντέχομαι, παρίσταμαι auxilior, adsto. Պաշտպան լինել. հովանի եւ պահապան, օգնական, եւ ջատագով լինել. պահել պահպանել. պատսպարել. սիբէր օլմագ կամ էթմէք. կռնակ կենալ. սագլամագ
Պաշտպանեսցէ քեզ օգնականն քո։ Տէր ամենակալ պաշտպանեսցէ նոցա։ Պաշտպանեսցէ Տէր ամենայն բնակչաց Երուսաղէմի։ Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա։ Գուցէ պաշտպանիցէ Տէր Աստուածն իւրեանց։ Աստուածն նոցա պաշտպանէ նոցա։ Պաշտպանեաց Իսրայէլի ծառայի իւրում.եւ այլն։
Եթէ հնար իցէ՝ պաշտպանել վասն նորա առ Աստուած. այսինքն նպաստ լինել բարեխօսելով. (Վրք. հց. ՟Ի։)
ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ. Փոյթ տանել. հոգալ. արբանեկել. պաշտել. սպասահարկել.
Պաշտպանեսցուք փրկութեան մերում. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Ի գաւառէ հալածական՝ յամենալից բարութեամբ պաշտպանեցելոյ։ Ոչ ի հիւանդութեանն ի սիրելի սպասաւորաց պաշտպանի։ Մեծատունք եւ աղքատք՝ ի յայսմ կենդանւոյ (յարջառոյ) պաշտպանին ի կենացն դիւրութիւն. (Պիտ.։)
Զիա՞րդ կարեմք իմանալի բնութեանն զգալի լեզուով պաշտպանել. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի նուէր քո զենման հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ։ Մի որդի մերովս բնութեամբ յաթոռ հօրն իւր աջոյ՝ յերկնաւորացն միշտ պաշտպանեցաւ. (Նար. կուս.։)
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
Պաշտօղ. պաշտօնատար. սպասահարկու, սպասաւոր. յորում կարգի են եւ հրեշտակք Աստուծոյ. եւ ծառայ. եւ սարկաւագ, եւ այլն. ... եւ այլն. որպէս յն. λειτουργός, -γῶν minister, -trans.
Խօսեցաւ Տէր ընդ Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ պաշտօնէի Մովսիս։ Ետես զաթոռ ծառայից նորա, եւ զկարգ պաշտօնէից նորա։ Պաշտօնեայք եւ արարօղք կամաց նորա։ Ո արար զհրեշտակս իւր հոգիս, եւ զպաշտօնեայս իւր ի հուր կիզելւոյ։ Պաշտօնեայք Աստուծոյ մերոյ անուանեսջիք։ Գոյ ժառանգութիւն պաշտօնէից տեառն։ Սո՛ւգ առէք քահանայք, պաշտօնեայք սեղանոյ.եւ այլն։
Ի ձեռն պաշտօնէիցն՝ սրբագրեցելոցն գրոց լինին ընթերցմունք։ Պաշտօնէիցն ոմանք կան առ սրբազանսն դրունս փակեալս. (Դիոն. եկեղ.։)
Պաշտօնեայս զսարկաւագունս կոչէ. (Մաքս. անդ։)
Կամ որպէս ὐπηρέτης . յորմէ Հիւպերէտ. minister. Տե՛ս (Ես. ՟Լ՟Բ. 5։ Ղկ. ՟Դ. 20։ Գծ. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ի՟Զ. 16։ ՟Ա. Կոր. ՟Դ. 1։)
Ոմանք բժիշկք, եւ ոմանք պաշտօնեայք բժշկացն. սակայն բժիշկս կոչեմք եւ զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Զասացեալսն իսկ իշխանս այժմ պաշտօնեայս օրինացն կոչեցի. (անդ։)
Ըստ բանի ումեմն, թէ ըստ իշխանի քաղաքին՝ եւ պաշտօնեայք նորա. (Գէ. ես.։)
Կամ որպէս σεβόμενος colens, venerans, adorans. Աստուածապաշտ երկիւղած.
Ամօթ եւ նախատինք եղաք ծառայից քոց եւ պաշտօնէից։ Տիտոս Յուստոս պաշտօնեայ Աստուծոյ եւ այլն։ Կամ որպէս θεραπεύων, θεραπευτής obsequens. Ծառայ կամակատար, կամարար.
Գոյ ժառանգութիւն պաշտօնէից Տեառն. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 17։)
Արդ յաղագս պաշտօնէիցս այսքան. (Փիլ. տեսական.) (վասն եսսեանց)։
Կամ որպէս οἱκέτης domesticus, famulus. եւ οἱκονόμος oeconomus. Ընտանի ծառայ, ընդոծին. եւ տնտես, տնօրէն.
Կամ առաւել որպէս διάκονος diaconus, minister. որ եւ ՍԱՐԿԱՒԱԳ.
Այսպէս կամեցաւ թագաւորն առնել պաշտօնեայ ծառայիցն. (Եսթ. ՟Ա. 8։)
Եղիցի ամենեցուն կրտսեր, եւ ամենեցուն պաշտօնեայ։ Ուր եսն եմ, անդ եւ պաշտօնեայն իմ եղիցի։ Աստուծոյ պաշտօնեայ է քեզ ի բարիս։ Ո՞վ է Պօղոսն կամ ո՞վ ապօղոս. պաշտօնեայք, որովք հաւատացէքն։ Որ եւ բաւականս արար զմեզ պաշտօնեայս նորոց կտակարանացս. եւ այլն։
Նոյն բառ է եւ (Եսթ. ՟Ա. 10.)
Ասէ ցեօթանեքին ներքինիս ցպաշտօնեայս իւր։
Առ իւրեանցն պաշտօնսն վարելով պաշտօնայիւք։ Պաշտօնայիւքն համբակօքն վարելով. իբր պաշտօնէիւք. յն. διακόνοις. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
divine office.
Երգ պաշտամանց. ժամերգութիւն. ձայնաւոր պատարագ. եւ այլն.
Մի՛ իբրեւ ջուր ընդ խողովակ անցանէք անմտաբար ըստ խորհրդական բանըս աղօթիցն՝ զոր մատուցանէք, եթէ սաղմոսերգութիւնք են ... եթէ պաշտօներգութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Ուսումնասէր.
Նորաբոյս եւ ուսըմնատենչ համբակաց. (Երզն. քեր.։)
hatred for study;
gross ignorance.
Ուսումնատեացն լինել, խորշումն յուսմանէ. կամաւոր տգիտութիւն.
Մանաւանդ ուսումնատեցութեան. զի ասացին, թէ ինքեանք չեն ուսեալ, եւ զորդիս իւրեանց ի դպրոց ոչ ունին. (Կանոն.։)
Մեղայ ուսումնատեցութեամբ. (Մաշկ.։)
cf. Ուսուցիչ.
Ոչ յուսուցանելեացն միայն համարձակութենէ, այլեւ յառնելեացն արժանաւորութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
διδάσκω, ἑκδιδάσκω doceo, edoceo. Տալ ուսանել եւ գիտել. վարդապետել. վարժել. կրթել. սորվեցնել.
Լո՛ւր իրաւանց եւ դատաստանաց, զոր ես ուսուցանեմ քեզ այսօր առնել։ Ուսուսջի՛ք որդւոց ձերոց։ Ուսուցից զբանս իմ ձեզ։ Զշաւիղս քո ուսո՛ ինձ։ Ուսուցանես հեղոց զճանապարհս քո։ Ուսուցեր զձեռս իմ ի պատերազմ։ Զկտակարանս իւր ուսուցանէ նոցա։ Ուսուցէ՛ք զիս, եւ ես լռեցից.եւ այլն։
Զամենայն չարիս դատարկութիւնն ուսոյց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Զլռութիւն հաւանութիւն լեալ ուսուցանէ առակն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
Հարք ոչ ծնանելովն միայն են հարք, այլ զի եւ կարգս պիտանիս ուսուսցեն որդւոց. (Գէ. ես.։)
Յունական ոճով լինի եւ կրկին հյց. խնդ.
Կամեցաւ ուսուցանել զտգէտսն՝ զծած կեալ խորհուրդսն». իմա՛, տգիտաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա. (հին տպ. զտգէտսն՝ տալով նոցա)։)
Ոչ երբէք ուսուցի զոք զայն ինչ, զոր նախ ես ոչ արարի. (տպ. ումեք) (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ուսուցանել առ հասարակ զբնաւս զարս եւ զկանայս՝ զուսմունս մոգուցն. (Փարպ.։)
Նովին յն. ոճով. կր. իբր Ուսանել. տե՛ս եւ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՄ.
Զանկարծականն ուսուցանիցիս։ Որք զհաւատալն ի մի աստուած հայր ամենակալ ուսուցեալ լինին. (Սեբեր. ՟Դ։ Կոչ. ՟Ժ։)
chief assistant master, vice-principal.
cf. Ուստեք.
πόθεν aliunde. իբր Ուստի իմն. ուստեք. ի տեղւոջէ իմեմնէ. ի կողմանց ինչ. անտի. տեղէմը, տեղաց մը.
Զօր ուստեմն՝ ասեն՝ օտար եկն։ Այր հասանէր ի հռոմայ ուստեմն։ Անդուստ ուստեմն ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէ. (Վեցօր.։ ՟Ը։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
Ո՞րպէս, կամ ո՞ւստ զայլ գտցուք բան՝ թողեալ զսա. քանզի ո՛չ գոյ։ Ո՞ւստ անուանեցան այսոքիկ։ (Պղատ. տիմ.։)
Աստուստ ոք զսա տեսցէ դիւրապէս. ո՞ւստ. ուստի իսկ եւ զքաղաքացն աճմունս. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ո՞ւստ յայտնեցաւ լրբենի աղքատս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. (տպ. սուտ)։)
Յո՞ւստ սերեցան նահապետութիւնք սիսական ազգին. (Ուռպել.։)
Զամենեցուն զո՛ւստն եւ զզիա՛րդն յայտնելով։ Առ ասէ, եւ ստեղծ. զո՛ւստ էառն, եւ զո՛վ էառն ուսար։ Ո՛չ զո՛ւստն, եւ ոչ զորպէսն նշանակեալ բանին. (Խոր. ՟Ա. 1։ Ոսկ. ծն.։ Նիւս. կազմ.։)
Զո՛ւստն ոչ ոք գիտէ, ուստի՞ գայ, կամ յո՛ երթայ. (Համամ առակ.։)
Ո՞ՒՍՏ ՈՒՍՏԵՔ. Ուստի՞ արդեօք բնաւ. ուստի՞ երբէք.
Ո՞ւստ ուստեք ծառք զգենուն զիւրեանց քաջ վայելչութիւն. (Վեցօր.։ եւ Եփր.։)
Յո՞րժամ աշակերտէր, եւ ուստի՞, եւ ո՞ւստ ուստեք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Ո՛չ գիտեմ, եթէ ու՞ստ, այլ եղեւ նմա կարծիս յինէն. (Վրք. հց. ՟Բ. ձ. (տպ. ուստի՞)։)
ա. cf. ՈՒՍՏԵՄՆ.. ποθέν aliunde, ab aliquo, ex quodam (loco, homine) եւն). (որպէս ուստ ոք, կամ իք. յուստ իմեքէ. ի տեղւոջէ իմեմնէ)
Յորժամ հայր սիրելի ուստեք գայցէ, արժանի որդիքն կառօք ընդ առաջ ելանեն։ Ուստեք ժողովէր հոնս։ Միթէ կասկա՞ծ ինչ ուստեք էր նմա. (Ոսկ. թես.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)
Ի թշնամեաց ուստեք (այսինքն ոմանց). (Փարպ.։)
Զո՛ ուստեք ասեն զինէն մարդիկն, թէ իցեմ. իսկ դուք զո՞ ուստեք ասէք». այսինքն զո՞ ոք. յն. լոկ, զո՞. (Մրկ. ՟Ը. 27. 29։)
ՈՒՍՏԵՔ ՈՒՍՏԵՔ. մ. Յայլեւայլ տեղեաց. ի կողմանց կողմանց. աստի եւ անտի. ասկից անկից.
Եւ որ ուստեք ուստեք եկեալ հասեալ էին ի թիկունս օգնականութեան։ Ոմանք ուստեք ուստեք եկեալ ժողովեալ են։ Մոգպետք՝ որք գային ուստեք ուստեք. (Ագաթ.։ Զենոբ.։ Ճ. ՟Բ.։)
ԱՄԵՆԱՅՆ ՈՒՍՏԵՔ. մ. πανταχόθεν undique. Յամենայն կողմանց. յամենայն կողմանէ. ամենայն մասամբ, ըստ ամենայնի. ամմէն դիաց.
Ամենայն ուստեք իբրեւ զմեղուս հաւաքել զպիտանացուսն։ Ամենայն ուստեք զոյգ ինքեան եւ նման. (Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Ուրանօր ի միասին ընթացեալ կուտեցան ամենայն ուստեք։ Ամենայն ուստեք ահից յաճախութիւն լինի. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Խոսր.։)
Ի բնակութենէն, եւ ի հանդերձիցն եւ յամենայն ուստեք յայտ արար, թէ որպիսի ինչ ոք էր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
ԱՅԼ ՈՒՍՏԵՔ, ԱՅԼՈՒՍՏ ՈՒՍՏԵՔ. մ. ἁλλαχόθεν aliunde, aliis ex locis. Յայլմէ տեղւոջէ. յայլոց տեղեաց. յայլմէ ումեքէ. այլուստ. ուրիշ տեղաց.
Փրկեալ ի ձեռն նորա յերկրէն եգիպտացւոց, եւ այլ ուստեք բազում անգամ։ Այլ ուստեք առնու մարմին, եւ այլ ուստեք զպատմուճանն։ Վասն առնս այսորիկ այլուստեք ցուցանել ինչ որ ունիմք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։ Իգն.։)
Զի՞նչ հաղորդութիւն ունէր ընդ մեզ, թէ այլուստ ուստեք էր մարմինն, եւ ոչ ի մերմէ զանգուածոյս. (Ոսկ. մտթ.։)
ԲԱԶՈՒՄ ՈՒՍՏԵՔ. ՅՈԼՈՎ ՈՒՍՏԵՔ. մ. πολλαχόθεν multis e locis, partibus, rebus եւ πολλαχοῦ multis in locis. Ի բազում տեղեաց, եւ ի բազում տեղիս. բազում ուրեք. ստէպ. բազում օրինակաւ. շատ տեղաց, շատ տեղ, շատ կերպով.
Որպէս բազում ուստեք, եթէ կամիցին, գոյ ուսանել։ Որպէս բազում ուստեք ցուցանէ առաքեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։ Բրս. հց.։)
Յօժարութիւն բարուցն կարէ յոլով ուստեք առնել բարի։ Ցուցանի յոլով ուստեք յաւետարանական ասացուածս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 30։)
Ո՛Չ ՈՒՍՏԵՔ. մ. οὑδαμόθεν nullo ex loco, nulla ex parte οὑδαμῶς, μηδαμῶς nullatenus եւ այլն. Յոչինչ տեղւոջէ. յոչինչ կողմանէ. ո՛չ այլուստ. բնաւ ոչ յումեքէ կամ յիմեքէ. ոչ իւիք. ոչ երբէք. ո՛չ. հիչ տեղաց մը. հիչ.
Երկիւղ եւ ոչ ուստեք. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 9։ տե՛ս եւ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 6։ Նեեմ. ՟Զ. 8։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 11։ Դան. ՟Զ. 5։ Հռ. ՟Ժ՟Գ. 1։)
Ոչ ուստեք առնոյր կին, եթէ ոչ ուստի ինքն իսկ էր։ Ոչ ուստեք, քան եթէ յարմատոյ եւ այլն։ Ոչ երկիւղ զնա սասանէ ուստեք. (Ոսկ. մտթ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)
Ոչինչ երեւէր օգնականութիւն ուստեք։ Ոչինչ այնուհետեւ կասկած շփոթից ուստեք ունէր։ Ոչ արտաքուստ ուստեք. (Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Ա. 13. եւ 1։)
Անսովոր է ասել.
Ի յոչ ուստեք եւ յոչ գոյէ եղեն զօրութեամբ աստուծոյ. (Հին քեր.։)
eatable, comestible;
eater;
—ք, food, eatables.
• տե՛ս Յօտ։
ἑσθιόμενος manducandus, edendus, edibilis βρώσιμος, βρώτος esculentus, edulis προσφάγιον opsonium. Որ ինչ ուտի. զոր լինի ուտել. կերակուր. ճարակ. ուտւելու.
Ամենայն ծառ, կամ զամենայն փայտ ուտելի։ Ամենայն ուտելի կերակրոց։ Ի մէջ ուտելեացն կենդանածնաց, եւ ի մէջ չուտելեացն անասնոց։ Մովսեսի չէր հրամայեալ ուտելի առնել զվասն մեղացն.եւ այլն։
Միթէ ունի՞ք ինչ ուտելոյ». այսինքն ուտելի ընդ հացի. (Յհ. ՟Ի՟Ա. 5։)
Ուտելեաց եւ ըմպելեաց պարապեալ. (Խոր. ՟Բ. 21։)
ՈՒՏԵԼԻ. որպէս Կերօղ. որ ուտէն. ἕσθων edens, vescens.
Անկցի ի բերան ուտելեաց. (Նաւում. ՟Գ. 12։)
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
Իգնատիոս կերաւ ի գազանաց վասն վկայութեանն քրիստոսի. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
ն. եւ կր. ուտի, ուտիցի, կերիցի. կերաւ, իբր կերեալ եղեւ - (լծ. յն. լտ. էտօ, կամ է՛տօմե ). ἕδω , մանաւանդ ἕδομαι, φάγω, φάγομαι edo, comedo τρώγω rodio ἑσθίω, ἕσθω vescor καταφάγω, καταβρώσκω , κατεσθίω, κατέδομαι (որպէս չարաչար ուտել). devoro, consumo եւ այլն. Դնել զկերակուր ի բերան, ծասկել, եւ կլանել. ճաշակել. ճարակիլ. եւ Ծախել. վատնել. հալել, մաշել. ուտել եէմէք ... խօրտէն. (որպէս եւ եուտմագ ՝ է կլանել)
Ուտելով կերիցես։ Յամենայն կերակրոց՝ զոր ուտիցէք։ Բաղարջ ընդ եղեգի կերիցեն։ Եւ ոչ ուտիցէք ի նոցանէ հում։ Առ ի պտղոյ նորա, եկեր, եւ ետ առն իւրում ընդ իւր, եւ կերան։ Որ ուտէր ընդ իս հաց։ Ռա՛բբի հա՛ց կեր։ Ուտէին եւ ըմպէին։ Որ ուտէ զմարմին իմ, եւ ըմպէ զարիւն իմ։ Առէ՛ք կերա՛յք.եւ այլն։
Հուր զհակառակորդս կերիցէ։ Նզովք կերիցեն զերկիր։ Եկեր ուտելով զարծաթ մեր. եւ այլն։
Գազան չար եկեր զնա։ Մարախ եկեր զամենայն բանջար երկրին. եւ այլն։
Ուտէին զպարգեւսն՝ զոր տայր նոցա փարաւոն։ Եթէ ուտելով կերեալ էր յաւարէ թշնամեաց. եւ այլն։
Ի տան միում կերիցի։ Միս նորա մի՛ կերիցի։ Մի՛ ուտիցի։ Կամ ուտիցի՞ հաց առանց աղի.եւ այլն։
Ուտիմ միշտ, եւ անուագիմ (մանրիմ) առ սակաւ սակաւ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Զմիտս եւ զմարմինս ուտեն (խղճիւ). (Ոսկ. ես.։ ռմկ. իրենք զիրենք կուտեն։)
Յերկիւղէ եւ ի կասկածոյ եւս առաւել ուտէ զմիտս։ Աստ զմիտս ուտիցեմք, եւ անդ զպատիժսն կրիցեմք. (անդ։)
Իսկ յասել անդ.
Երիթացեալ զերեսս, զմիտս եւ զսիրտս ուտիցէք.
Գէ. ես. պարզէ այսպէս.
Երդումն ուտել անձամբ վասն միոյ փողոյ, եւ սուտ. (Զքր. ծործոր.։)
food, nourishment, victuals.
Պաշար ուտելի. կերակուր. նպար. ռոճիկ. ուտելիք, ապրուստ.
Տուեալ էր զնոսա յուտեստ (յն. ի տուրս անտիոքիդեայ հարճի թագաւորին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 30։)
Եւ զգաւառն յուտեստի պատրաստութիւն համբարաց թողոյր բերդին։ Մինչդեռ թագաւորն արշակ ի կողմանսն ստորին գաւառացն յանգեղ տան էր յուտեստ». կարծի լինել տեղի արքունի ռոճկաց՝ իբր յատուկ անուն։
bringing joy, rejoicing, diverting.
Որ բերէ զուրախութիւն. առիթ բերկրանաց.
Աւետալուր եւ ուրախաբեր ձայն հրեշտակապետին առ կոյսն մարիամ. (Թէոդոր. կուս. որպէս եւ Պիտ.։ եւ ՃՃ.։)
to rejoice, to give joy, to enjoy, to enliven;
to revive.
εὑφραίνω exhilaro, laetifico, delecto. որ եւ ՈՒՐԱԽ ԱՌՆԵԼ. Տալ ուրախանալ, եւ զուարթացուցանել. ուրախացնել.
Որ զզօրս հրեշտակացն ուրախացուցանէ. (Յճխ. ՟Զ։)
Ընկալար զիս, եւ ոչ ուրախացուցեր զթշնամին իմ յիս. (Բրս. հց.։)
Ի ձեռն որոյ եւ զայսորիկ զսկզբնատիպն ասիս ուրախացուցանել. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Ուրախացուցանէ եւ տեսութիւն մտացն զմաքրեալսն. (Խոսր.։)
Ուրախացո՛ տէր ոգւոյս փրկութեամբ, ոյր վասն եմ ի սուգ. (Ժմ.։)
apostate, renegade;
—ն յուլիանոս, Julian the Apostate.
to cause to deny or abjure.
Տալ ուրանալ. ապստամբեցուցանել կամ շրջել ի հաւատոց.
Որ հայհոյէրն զքրիստոս, եւ ուրացուցանէր ի նմանէ զամենայն հաւատացեալս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ուրացուցիք բազումս յօրինաց։ Ի հաւատոցն ուրացուցեալ։ Զորդիս գերեցին եւ ուրացուցին. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Շ. վիպ.։ Գանձ.։)
to cause to fast on friday.
ՈՒՐԲԱԹԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առնել զօր ինչ հանգոյն ուրբաթու պահօք կամ սգով ապաշխարութեան.
Ոչ կատարել ի նոսա (յաւուրս յինանց) տօնս, եւ ոչ ուրբաթացուցանել, զի մի՛ խափանեսցի յարութեանն, պաշտօն. (Ճ. ՟Գ.։)
to drain.
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
• տե՛ս Ուր։
ἅρα, οὗν igitur, ergo, itaque. (որպէս թէ Ուր իմն՝ նշանակ հետեւողութեան կամ մակաբերութեան. որ եւ կոչի բազբանական, եւ շփոթի ընդ երկբայական կամ տարակուսական) Ապա. ապա ուրեմն. այսուհետեւ. արդ . արդեօք. մի՛ արդեօք.
Ապա եթէ հոգւով աստուծոյ հանեմ ես զդեւս, ուրեմն հասեալ է ի վերայ ձեր արքայութիւնն աստուծոյ։ Ուրեմն մոլորեցաք։ Ուրեմն կին քո էր.եւ այլն։
Ի զուր ուրեմն արդարացուցի զսիրտ իմ։ Ապա եւ ջուրք ուրեմն ընկլուզին զմեզ։ Խաւար ուրեմն արդեօք ծածկեաց զիս. եւ այլն։
Եւ դու ուրեմն մոլեգնեցար. դեւ ուրեմն հարաւ ի քեշ. (Ագաթ.։)
Աստուածքն մեր ուրեմն եկեալ իջեալ են ի բանտս. (Եղիշ. ՟Ը։)
ՈՒՐԵՄՆ. τις, τι, τινα, τινι quidam, quaedam, quoddam եւ այլն. Որպէս անուն մասնական, Իմն. ինչ. այն ինչ. (ի յետնոց վրիպակաւ գրեալ Ուրումն) մը, մի.
Մտանէր ի գեղ ուրեմն։ Դատաւոր մի էր քաղաքի ուրեմն։ Հաստատութեամբ ուրեմն պահեն զօրէնս՝ որ ի նմանէ կալեալ է.եւ այլն։
Գնաց յագարակ ուրեմն։ Բնակել կամ երթալ ի տեղի ուրեմն։ Ի վանք ուրեմն. (Վրք. հց. ստէպ։)
Ընդ գաղտնի դուռն ուրեմն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
Կամ փոխանակ գրելոյ՝ Ուրումն, Ումեմն.
Ճառագայթ՝ ուրեմն է ճառագայթ. եւ կերպարան՝ ուրեմն է կերպարան. (Առ որս.։)
Ծեր ոմն բնակէր ընդ եղբօր ուրեմն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
եւ շ. ՈՒՐԵՄՆ. մ. եւ շ. ποῦ alicubi, aliquo, aliquando եւ fere, ferme, circa, circiter. Ուրեք. երբէք. երբեմն. եւ Շուրջ. իբր. գրեթէ. գոգցես.
Ասէ ուրեմն քրիստոս, հա՛յր փառաւորեա՛ զորդի քո։ Ասէ ուրեմն դաւիթ։ Ասէ ուրեմն դարձեալ երանելին յովհաննէս։ Սաղմոսէ ուրեմն եւ երանելին դաւիթ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի վախճան ժամանակիս երեւեալ նմա, եւ խօսեալ ընդ մեզ նովաւ, ասէ ուրեմն որ ասացն. (Մագ. ՟Ե։)
Ուրեմն ըստ եռանկիւնոյ, եւ ուրեմն ըստ վեցանկիւնոյ եւ այլն. (Շիր.։)
Որ առաքեալ ի թագաւորէն ուրեմն (տպ. ուրեք) ի սպասաւորութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Զհարիւրամենիւք ուրեմն էր. (Հռ. ՟Դ. 19։)
Մինչդեռ զվեցհարիւր եւ զքառասուն ամաւ ուրեմն էին, բէղիմոս թագաւորեաց։ Ի գամիրս կոյս, ուրեմն վրիպեաց չոգաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՈՒՐԵՄՆ. ποῦ, πότε, ἅν jam, quidem. Կից ընդ այլ մակբայս առ ի զարդ. թէեւ չիցէ ինչ ի յն. եւ լտ.
Որ անդ ուրեմն ի խորսն կան։ Որպէս անդ ուրեմն ի հինսն։ Անդ ուրեմն երբեմն ի հարուածս եդովմայեցւոց. (Եւս. քր. ՟Ա։ Խոր. ՟Բ. 89։ Նար. ՟Ա։)
Զոր աստ ուրեմն յետոյ ոմանք բարձին։ Իսկ աստ ուրեմն յարուցեալ գունդս։ (Պատմէ) ապա ուրեմն զպատերազմն հնդկաց։ Յետոյ ուրեմն արժանաւորեցան առնուլ. (Խոր. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 7. եւ. ՟Ա. 17. 22։)
Քան զարգիացւոց իշխանութիւնն յետոյ՝ մօտ ուրեմն՝ ամօք երեք հարիւրովք. (իբր՝ գոգցես) (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. ԱՆԱԳԱՆ ՈՒՐԵՄՆ, cf. Ո՛ՒՐ ՈՒՐԵՄՆ, cf. ՎԱՂ ՈՒՐԵՄՆ, եւ այլն։
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
• տե՛ս Ուր։ «ի բառիցս ուր և ոք, իք, ինչ» ՈՒՐԶԷ «զայրացումն». ունի միայն Բռ երեմ. էջ 259։
ՈՒՐԵՔ եւ ՈՉ ՈՒՐԵՔ. ποῦ alicubi, sicubi, aliquo եւ οὑδαμόθι nullibi եւ այլն. (ի բառիցս Ուր, եւ ոք, իք, ինչ) Որպէս Ի տեղի ինչ. կամ յոչինչ տեղի. ի տեղւոջ իմիք, կամ յոչ իմիք տեղւոջ. երբէք. երբեմն. ուրեմն.
Վկայեաց ոչ ուրեք։ Քանզի ասէ ուրեք։ Յորժամ ուրեք յամիցէ։ Յետ բազում ժամանակաց թէ ուրեք (այսինքն երբէք) գայցէ ի տուն։ Ոչ ուրեք առաքեցայ.եւ այլն։
Ոչ ուրեք գտանեմք ասացեալ նորա ի նորումս. (Եզնիկ.։)
Է ՈՒՐԵՔ, ՈՒՐԵՔ ՈՒՐԵՔ. Երբեմն. երբէք երբէք. ըստ տեղւոյն. ի տեղիս տեղիս.
Է՛ ուրեք՝ զի քաջապէս յաղթեցաք թշնամեացն. եւ է՛ ուրեք՝ զի նոքա մեզ յաղթեցին։ Է՛ ուրեք, զի եւ յամէ զտալն առ սէր բարերարութեանն իւրոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Խոսր.։)
Ուրեք ուրեք գտեալ աշխատութեամբ։ Որ եւս ուրեք ուրեք ի ծածուկ յիշխանութեան պարսից ունէին զքրիստոնէութիւն. (Խոր. ՟Ա. 1։ Եղիշ. ՟Բ։)
ՈՒՐԵՔ. ա. իբր մասնական անուն, Իմն. ինչ. ուրեմն.
Ի տեղւոջ ուրեք։ Յանկեան ուրեք. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 1։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 26։)
Որք ի կորիթոս, եւ որք ի կողմն մի ուրեք ծովակալք տիրեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կարծէր ի տեղիսն ուրեք անյայտս գետառուին թաքչել. (Փարպ.։)
to draw;
to sketch, to design, to delineate.
slingers.
• «պարսաւոր զօրք». մի քանի անռամ գործածուած է քերեթին բառի հետ՝ ՍԳր. (այսպէս՝ Բ. թագ. ը. 18, ժե. 18, ի. 7, Գ. թագ. ա. 38, 44, իսկ Ա. մնաց. ժը. 17՝ սեռ. ոփելեթայն). սրանցից դուրս մի մի անգամ գտնում ենք Կիւրղ. թգ. (Քերեթին աղեղնաւորք են և ոփելեթին՝ պարսաւորք) և Մխ. դտ. էջ 267։ Նոյն բառը գրուած է Մագ. թղ. 62 ովթելիթ, որի մասին աւելի մանրամասն տես իմ Հայ. նոր բառեր հին ︎ Բ 2ეր,
• = Եբր. [hebrew word] pəleti բառն է, որ Ս. Գըր-քի յոյն թարգմանութեան ό Փελεϑι տառա-դարձութեան վրայից (այլ ձ. ό Փελετί, φελεϑ-ϑει, φαλλεϑϑι)անցել է հայերէնի՝ό որոշիչ ւ-դը սխալմամբ բառի մասը կարծելով և նը-րան միացնելով։ Եբրայեցի բառը մեկնւում է զանազան ձևերով. սովորաբար կարծւում է որ փղշտացի մի տոհմի անուն է (իբր [hebrew word] pəlēti փոխանակ [hebrew word] pə-Lišti), որ Դաւիթ թագաւորի թիկնապահու-թեան պաշտօնին կոչուեցաւ։ Ուրիշներ մեկ-նում են «դահիճ», «արքունի սուրհանդակ» ևն (տե՛ս Gesenius17, էջ 365բ, Բառ. Ս. Գը, րոց, էջ 554)։ Մեր մէջ ըստ Կիւրղի հասկաց-ւում է «աարսաւոր»։ Նոյնն է հասկանում նաև Մագ. թղ. 62, երբ գրում է. «Իբրու մեն-քանայիւ մրցեալ մակաւասար գագաթանն ռստուցեալ և յռեկացն մարնամասնից իբրու զովթելիթեացն ճահեցուցանէ հանդէպ ճա-կատուն»։-Աճ.
Բառ եբր. որպէս Պարսաւորք ի զօրու.
Քերեթին աղեղնաւորք են, եւ ոփելեթին՝ պարսաւորք. եւ են անուանք գովութեանց, թէ կորովի աղեղնաւորք էին, եւ քաջաձիգ պարսաւորք. (Կիւրղ. թագ.։)
full, very full;
running over, full to the brim;
furnished;
endowed;
adorned.
Թաթաւեալ. թաթաղուն.
Զի՞նչ է եթեր. օդք տարածք եւ թաթաւաւունք, տեսիլ սուրբ յստակ, լի հողմօք բազմութեան. (Պիտառ.։)
paw, foot.
Երկայն պարանոց ուղտու ... յորժամ խոնարհեսցի եւ հասցէ ի թաթուլսն, համարձակ լինի նմա առնուլ ի թփոց եւ ի խոտոց. (Վեցօր. ՟Թ։)
Նոյն ընդ Թաթ, որպէս թէ ի վայր քան զուլն՝ առաջին ոտք կենդանեաց. թաթիկ, տոտիկ. յն. ոտք.
Եւ էր ելեալ եղէգն ընդ թաթուլ բազկին առիւծուն ... զօրէն մարդոյ ի վեր առեալ զթաթուլն՝ նմա զվէրն ... պատէր զթաթ առիւծուն, եւ բժշկէր. (Բուզ. ՟Ե. 26։)
cf. Թալամ.
ԹԱԼԱՆԱՄ ἑκλύομαι dissolvor որ եւ ԹԱԼԿԱՆԱԼ, Թուլանալ. նուաղիլ. ընդարմանալ. թմրիլ. եւ Ցնորիլ կամ շարժլիլ նուաղութեամբ. որ եւ ասի ԹԱԼԹԱԼ ԽԱՂԱԼ. մարմրիլ.
Փոխեաց նա զգոյն իւր, եւ եղեւ նա իբրեւ զթալացեալ. (Եսթ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
Փառաւորեցաւ ի լերին անդ, եւ թալացան անկան աշակերտքն յահէն. (Ոսկ. ես.։)
Մինչչեւ կատարելապէս թմբրիլ եւ թալանալ (կամ թալալ) եւ ընկղմիլ, ի զկնի այնր ի միւս եւս գինարբուս պատրաստին. (Փիլ. տեսական.։)
Ոչ ամենայն թալանալ եւ ցնորել մարդկան ի դիւէ է. (Եզնիկ.։)
Վաստակեալ լքեալ թալացեալ. (Յհ. կթ.։)
Որ ծարաւի է ... թալանայ, եւ այսր անդր տատանի. (Լմբ. սղ.։)
Հոգւով եւ մարմնով թալացեալ նուաղիմ. (Վրդն. սղ.։)
Ուշագնաց եղեւ իբրեւ զթալացեալ. (Ոսկիփոր.։)
Քուն զթալանալն ասէ ի տեսլենէն, զոր օրինակ աչք ի բազում լուսոյ այլայլին. (Տօնակ.։)
Ամենեքեան առ հասարակ հանդերձ թագաւորաւն թալացեալ էին ի ծաղուէ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
to abhor, to detest.
Յորմէ չէ՛ արժան գարշել, անտի միանգամայն զերեսս դարձուցեալ թալկաս. յն. լոկ, բացադառնաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
to fall into a fainting fit, to faint, to swoon, to fall in a swoon;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.
ὁλιγοψυχέω sum animo pusillo Թալուկ կրել. թալանալ յոյժ. թուլանալ իսպառ. նուաղիլ, լքանիլ. կթոտիլ. վհատիլ. մարիլ, մարմրիլ, սիրտը անցնիլ կամ կոտրիլ.
Իբրեւ մարդոց թալկացելոց՝ ծարաւեաց ի սիոն. (Ես. ՟Ի՟Է. 5։)
Հովանի թռչնոյ՝ պատանւոյն թալկացելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Թալկացեալք էին (յերեսաց վշտաց). (Շ. յկ. ՟Կ՟Ա։)
Եթէ բանիւք յասելն թալկանայ մարգարէն, ո՞րչափ չար իցէ տեսանել զսպանեալսն. (Մխ. երեմ. (գրածն, հալկանայ. որպէս թէ հալիլ մաշիլ)։)
swoon, fainting, lipothymy.
Թալկանալն, թալթալ խաղալն. որպէս յն. ἁποπληξία վերնոտութիւն. սարա.
Զախտ գլխոյն, եւ զցաւս ոտին, եւ կամ զթալկացումն յանկարծակի. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
that causes fainting.
Զայսախառն հեծեծութիւնս թալկացուցիչս. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
fainting fit, swoon, swimming in the head, giddiness;
nausea, disorder or rising in the stomach;
— զսրտիւն գալ, to turn the stomach, to disgust, to loathe, to be sick or ready to vomit.
σκοτοδίνη vertigo tenebricosa Թալացումն. թալկացումն. պտոյտք գլխոյ եւ խառնուրդ սրտի ի մաղձոյ կամ ի նուաղմանէ կամ ի լուսնոտութենէ եւ ի ցնորելոյ մինչեւ ի ժայթքումն. մարմըրուք.
Մաղձայոյզ ոք իցէ, եւ թալուկ եւ ցնորք զսրտիւն գայցէ, եւ երթեալ դարձուցանել կամիցի (այսինքն փոխել) զչար մաղձն։ Որոյ թալուկ զսրտիւն գայցեն, (յն. փսխօղն) զառաջինն անդէն ի ներքս ունել եւ զմաղասն ջանան. իսկ յորժամ շարժիցի, այնուհետեւ բազում խիխաւրաս ընկենու արտաքս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 17։ յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
cf. Թախանձ;
թախանձանօք, humbly, in a suppliant manner, earnestly, urgently.
Մեծաւ թախանձանօք աղաչեցին. (Մամբր.։)
Ի մշտադատս հեծութեանց՝ ձանձրացուցիչս թախանձանաց. (Նար. ՟Հ։)
Եթէ զպատուիրանս իմ պահեսջիք, մնասջիք ի սէր իմ. եւ ե՛ւս թախանձանօք, որպէս ես ասէ զպատուիրանս հօր իմոյ պահեցի, եւ մնամ ի սէր նորա. (Բրս. հց. (իբր առաւել ժտութեամբ, որպէս զօրագոյն կամ ազգողագոյն եւ շարժիչ բանիւ)։)
Ի բազում թախանծանաց սրտի իմոյ։ Յամառեալ պնդին ի սուգ տրտմութեան ... անհնարին թախանձանօք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Գ։)
Փոքր ինչ թախանծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն. (Վրք. հց. ձ։)
Բազում կսկիծ լալոյ, եւ աղէտ թախանձանաց եղեւ. (Ուռհ.։)
cf. Թախանձանք.
ὅχλος perturbatio, molestia, moles, tumultus ἁηδές injucundum որ եւ Թախանձ. թախանձանք, Ստիպումն ձեռնարկութեամբ. եւ յոյզ բանից. նեղը խօթելը, մտնալը. զօռ.
Ոչ մի ոք ի սահմանացդ ընդ թախանձութեան մեղադրանօք անկանի։ Կրթեա՛ զքեզ կոչեցելովն առ ի բազմաց թախանձութիւն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)
Ուր չիք ինչ ծաղր, եւ ոչ մարմնաւոր ինչ իրաց թախանձութիւն. յն. աղմուկ. (՟Ա. Տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Կամ Նեղութիւն. անձկութիւն. տաղտկութիւն. դժկամակութիւն.
Ժուժկալութեամբն (խնդրօղ երից նկանակաց՝) յաղթեաց թախանձանացն ... Որ ոչ թախանձութեամբ զգածի (Աստուած), եւ ո՛չ քնոյ ծառայէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Զբազում թախանձութիւնն, եւ զյետոյ բնաւորեալն ... որ են խռովեցուցիչք։ Վասն առ մարմնոցն թախանձութեան տեսանել լինելով։ Եթէ հանդերձեալ են ծիծաղել զինեւ, ոչ իցէ ինչ թախանձութիւն՝ խաղալով եւ ծիծաղելով շրջել ի հանդիսարանի. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. եւթիփռոն.։)
Իսկ որ գրի ի Վարս ոսկ. ըստ հին ձեռ.
Գիտելով քո զբազում թախծութիւնս իմ.
ի ձեռ. նոր՝ դնի,
cf. Թախանձանք.
Թախանձելն. ժտելն. ժտութիւն.
Յաւելեալ ի նոյնս թախանձումն եւ աղերս. (Փարպ.։)
Մեծաւ թախանձմամբ. (Խոր. առ արծր.։)
Եւ Նեղութիւն. անձկութիւն. դժկամակութիւն.
Ամենագորով թախանձմամբ ընդ եղծման ջրողողն զազրագործաց կրկին վշտացար. (Նար. կ.։)
sorrowful, mournful;
sorrowfuily, mournfully.
Ողորմաղերս թախծագին ձայնի ողբերգարկութեան. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
of a mournful countenance, melancholy, sorrowful, sad.
Թախծեալ դիմօք. տխուր երեսօք.
Ամենայն ինչ սգազգեստ եւ թախծադէմ երեւի (յելս աշնայնոյ). (Պիտ.։)
sorrowful, grievous, melancholy.
Եւ այս են պատկանեալ թախծականացն կերպագրութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Րոտեա՛ զերկունըս թախծական. (Շ. թղթ.։ Շ. ոտ.։)
cf. Թախծութիւն.
Զթախծանս զամենայն ի բաց ընկեցեալ. (Նիւս. երգ.։)
Ընչից կորստեամբ ի բախձանս զմեզ արկանելով. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։)
Տրտում թախծանօք անցեալ գնացի. (Յհ. կթ.։)
Կողկողագին թախծանօք հոգւոյ։ Ողորմագին թախծանօք հեծէ։ Դարձցին վտանգք թախծանացն ի հոգեւոր խրախճանութիւն. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ի՟Դ. ՟Լ՟Բ։)
Սրբադեղ առնուլ ... փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն. (Վրք. հց. ձ։)
to grieve, to be afflicted, to mourn.
ԹԱԽԾԻՄ σκυθρωπάζω, σκυθρωπέω vultu tetrico et tristi sum, contristor, moestus sum τρύχομαι affligor κατανύσσομαι compungor որ եւ ԹԱՂԾԻՄ. ԹԱՂՁԻՄ. լծ. թախանձիլ. եւ մաղձոտիլ. Տխրիլ. տրտմիլ կսկծմամբ. ցաւագնիլ. մաղձոտ ու տրտում կենալ, երեսը կախել.
Ոդի՝ որ ի տրտմութեան, թախծեռ շրջի. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
Տարաժամ սգո թախծեալ հայր. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 15։ տե՛ս եւ Երգ. ՟Խ՟Է. 5։ Յոբ. ՟Ժ. 1։ Ողբ. ՟Ա. 7 (որ չի՛ք յն)։)
Թագաւորի թաղծելոյ ի հարուածոցն. (Եզնիկ.։)
Ողորմելի հեծութեամբ թախծեալ ի հոգի։ Մեղուցելոյն իսպառ թախծելոյ. (Նար. ՟Լ՟Թ. ՟Ժ՟Ա։)
Թախծեցաւ երկիր ի ներքոյ ոտից ձերոց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ո՞ ոք (յիշեաց) զանկրելիսն էութեանն, եւ ո՞ թախծեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
cf. Թախծական.
Պատճառ թախծելոյ. տխրեցուցիչ. կամ թախանձեցուցիչ.
sorrow, grief, sadness, affliction, melancholy;
mourning.
ἁηδία moeror ἁγωνία agonia, angor, anxietas որ եւ ԹԱԽԻԾ, ԹԱԽԾԱՆՔ. Կսկիծ սրտի. տխրութիւն դիմաց. նեղութիւն. տագնապ.
Գոյն երեսացն ցուցանէր զսրտին թախծութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 16.)
Ի հուր թախծութեան։ Թառանչ թախծութեան։ Յոգի կամ ոգւով թախծութեան։ Թախծութեամբք եւ հեծեծանօք. (եւ այլն. Նար.։)
Նմանապէս եւ ի զղջանալն՝ ընդ թախծութիւն հոգոցս այսոցիկ ոչ առնէ անտես. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
mallet;
large hammer;
pavers beetle, rammer.
ԹԱԿ կամ ԹԱԿՆ. որ եւ ռմկ. թակ. ասի եւ ԹԱԿԱՂ։ Փայտ գնտածայր՝ ի հարկանել զցիցս. բիր մեծագլուխ. կոփիչ, տոփան. կռան.
Թակն զգլխոյ ձերմէ կոշկոճիչ կապէք զիս. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
Թակաւ բաղխէին. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
Եւ Կենդանի ինչ անյայտ կամ կեղծեալ վասն օրինակի, որ ի յունականն է Մուկն.
Քանզի եւ ո՛չ ներ թակն՝ ակն նշանական, այլ՝ ձայն է այժմ միայն. (Պերիարմ. (յն. մի՛ս, ի՛ս))
Ցուցանէ յումեմնէ կենդանւոյ, որ կոչի թակն. քանզի թակն ասելով՝ տեսակ իմն անբան կենդանւոյ նշանակէ. իսկ ակն՝ ոչ եւս տեսակ կենդանւոյ. ապա ուրեմն ներթականս՝ ակնս ոչինչ նշանակէ։
Յորմէ եւ Երզն. քեր.
Որպէս զայն կենդանի, որ կոչի թակն. զոր թէ զմի գիրն առնու ոք յետ, նա նշանակէ ակն։
beating with a sledgehammer;
hardening with the hammer.
Որ կոփէ թակաւ, եւ Կոփեալն.
Կացնաւորաց, ուռնաւորաց ... պղնձագամս ... թակակոփս. (Վրդն. ծն. (նոր ձեռ. թակնակուռիս. իբր թակաւ կռանող կամ կռեալ)։)
small beetle;
architrave.
ԹԱԿԱՂԱԿ cf. ԹԱԿԱՂ. գրի եւ ԹԱԿԱՂԱՂ.
Երկուց միջնորդաց, այսինքն երկու նշանաւս թակաղակին եւ փայտին. (Լծ. նար.։)
Ըզժամահար փայտն այրեցին, եւ զթակաղաղսըն կորուսին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
capital (of a pillar);
— նաւու, top (in the rigging of a ship).
ῤόπαλον, κρόταλον clava, fustis, crepitaculum Թակ. մանաւանդ ուռն կոչնակի փայտեղէն.
Կարկռճմամբն թակաղին ի վերայ փայտին։ Թակաղն, այսինքն երգիչն (ձայնահան)։ Զկրկտելն թակաղին ի փայտն. (Լծ. նար.։)
ԹԱԿԱՂԱՂ գրի եւ ԹԱԿԱՂԱԿ. κεφαλίδιον, κεφάλιον, κεφαλίς capitulum, capitellum Գլուխ սեան. վերնախարիսխ. խոյակ. (իբրու թագ, թաքքեա. կամ թակ ի վերայ գլխոյ սեան).
Սիւն մի հրեղէն, եւ ի վերայ նորա թակաղաղ մի ամպեայ, եւ խաչ լուսոյ ի վերայ նորա։ Հաւասարք էին այնր լուսեղէն սեանցն թակաղաղի. (Ագաթ.։)
Տախտակք եւ խոյակք, եւ խարիսխք եւ թակաղակք։ Ընդելուզեալ ոսկւով մակաւասար թակաղակին. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Գ։)
Շինեցի յեկեղեցւոջ զերկու սիւնս, որք խարսխօք եւ թակաղանօք պարաբարձեալ ունին զձեղունն. (Ուռպ.։)
he who lays snares or spreads nets.
Ի բազմօրինակ եւ յոքնակի հաղբից՝ ի թակարդադիր (կամ թակարթակիր) բելիարայ չարին. (Գանձ.։)
trapped;
ensnared;
cf. Թակարդադիր.
ԹԱԿԱՐԴԱՊԱՏ եւ ԹԱԿԱՐԴԱՊԱՏԵԱԼ. Թակարդաւ պատօղ, պատեալ, պատելով.
Թակարդապատ արարեալ զքեզ քոյին խորհրդովքն շաղեալ պատեալ. (Կոչ. ՟Բ։)
Թակարդապատ եղեալ ի մենքենայից բանսարկութիւնն. (Ճ. ՟Բ.։)
Տրտմական հոգովք պաշարեալ եւ թակարդապատեալ. (Կորիւն.։)
felt head-piece.
Սաղաւարտ՝ թաղեայ (որպէս կարծի).
Զթաղակ ի գլուխն եդեալ մանուկն աղեքսանդր. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
to be buried together.
Թաղակիցք եղաք մեք (Քրիստոսի՝) մկրտութեամբն. (Կոչ. ՟Ե։)
Որովհետեւ հոգի ընդ մարմնոյ ոչ թաղակցի, ունայն են բազում վաստակք յաղագս թաղման. (Ոսկիփոր.։)
cf. Թաղակցիմ.
ԹԱՂԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԹԱՂԱԿՑԻՄ, եցայ. συνταφός εἱμι sepulcrum commune habeo συνταφέντες consepulti Ի միասին թաղիլ.
Թաղակիցք եղաք մեք (Քրիստոսի՝) մկրտութեամբն. (Կոչ. ՟Ե։)
Որովհետեւ հոգի ընդ մարմնոյ ոչ թաղակցի, ունայն են բազում վաստակք յաղագս թաղման. (Ոսկիփոր.։)
cf. Թաղանթագէղ.
Առագաստաձեւ թաղանթազարդ զմոմն անօսրէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
to harden, to become hardened.
Իբրու թաղ կամ թաղիք լինել. թաղկիլ.
Հաստացեալ թաղիացեալ լինի ուրեք միսն. (Վրդն. ղեւտ.։)
rumpled, disordered, discomposed.
Թաղկեալ վարսիւք. թաւահեր. թաւամազ. մազոտ.
Թաղկավարս խռուցեալ հերով. (Մագ. ՟Ձ՟Գ։)
to grow tighter, thick, to condense, to be condensed.
ԹԱՂԿԻՄ որ եւ ԹԱՂԿԱՆԱՄ, ացայ. չ. συμπίλουμαι, πίλουμαι, συστρέφομαι constipor, concolvor, conglomeror Թաղկ եւ հոծ եւ խիտ լինել. խտանալ. թաղիանալ. կծկիլ. իբրու թաղիք կամ կծիկ լինել.
Եւ ի սոցանէ տակաւին (այսինքն եւ եւ՛ս) թաղկեալն՝ զջուր հոսէ։ Մինչեւ ջուր արդեօք եւ բռնութեամբ զերկրի (զհողոյ) դատարկսն ի միասին թաղկացեալ ունիցի։ Կարծրագոյն իսկ, եւ հոծագոյն թաղկեալ։ Թաղկեալ կօշկացն (յն. թաղկելոց, եւ կօշկաց) լինելութիւն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Ամպ է թանձրութիւն գոլորշատեսակ թաղկեալ, ծննդական ջրոյ. (Արիստ. աշխ.։)
Հելլենացիք հուր թաղկեալ ասացին (զերկինս)։ Զթաղկեալ նշոյլս հրոյն հեղլով ի վայր. (Շիր.։)
Խռուցեալք եւ թաղկեալք (կամ թաղկացեալք) վարսք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հերք թաղկեալ (կամ մազն թաղքեալ) եւ խռուացեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Ճ. ՟Բ.։)
Թլիփն անկուած խիտ եւ հոծ, եւ կարի յոյժ թաղկեալ է։ Մորթ թաղկեալ. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
Թանձրագոյն օդոյն՝ միգով թաղկեալ։ Թաղկեալ վարսիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ը. ՟Ձ՟Գ։)
Եւ կամ խոտն՝ խիտ, կուռ, եւ թաղկեալ է թանձրութեամբ. (Վրդն. ծն.։)
thickness, condensation.
πίλημα, σύστρεμμα constipatio, lanarum coactio, conglomeratio Թաղկիլն. հոծութիւն. խռկումն մասանց յիրեարս.
Հրոյ այս է թաղկումն յարփւոյն բաղկացելոյ հարկաւոր բնութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Կարկուտ լինի ըստ ձիւնաբերին դառնալով ի թաղկմանէ անգայտութեան ի սերտութիւն. (Արիստ. աշխ.։) (յն. յոլորտանալոյ ձիւնաբերին, եւ յառնլոյ զծանրութիւն ի թաղկմանէ։)
Զախտս գլխոյ, եւ զցաւս ոտից, եւ զթաղկումն յանկարծակի, եւ զծանրութիւն ապականութեան ստամոքաց. (Ոսկ. նին.։)
funeral, funereal;
— հանդէս, funeral, burial, funeral rites, procession or train.
Անսովոր ածանցք ի բառէս Թաղումն-իբրու Սեպհական թաղման. գերեզմանական.
Զմեռեալս հոգամք թաղմանական հանդիսիւ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
sepulture, burial, interment;
funeral;
զ— իշոյ թաղիլ, to be buried like an ass.
ταφή sepultura κηδεία funeratio Թաղիլն, եւ ելն. ամփոփումն ի գերեզման. եւ Դիապատումն, յուղարկաւորութիւն. թաղում.
Զանապական թաղումն քո յերկրի։ Թաղմամբ ի նոր գերեզմանի. (եւ այլն. Շար.։)
Կայ ի թաղման ի նմին տեղւոջն. (Զենոբ.։)
Զթաղումն իշոյ թաղեսցի. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 19.) իմա՛ թաղմամբ իշոյ, կամ անթաղ մնասցէ. այլք իմանան՝ ի գերեզման իշոյ. զի անխտիր ասի, ոչ լինել թաղման կամ գերեզմանի արժանի։
thick, close, compact, dense;
client, stable.
(յորմէ Թաթաղուն) Թաղկեալ. խռկեալ. խճողեալ. կուռ. խիտ. տխած, կոխած.
Երկինք՝ թաղուն սերտութեամբն։ Վերին հաստատութիւնն՝ թեթեւ բնութիւն է, որ ունի զսերտութիւն եւ զթաղուն կազմութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մտթ.։)
Օդ թանձր եւ թաղուն. (Շիր.։)
Զխստէ եւ զթաղուն բնութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
the relations, the kindred.
ԹԱՅՐԱԹՈՏՔ կամ ԹԱՐԱԹՈՏՔ. Ընտանիք, մերձաւորք.
Եկի քակել զայր ի հօրէ եւ այլն. ո՛չ եթէ դոյզն ինչ թայրաթոտք ընդ միմեանս անկանիցին, այլ կարի հարազատք եւ սիրելիք միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Ի վաղիւ անդր յարեան ժողով եղբարք եւ թայրաթոտք եւ ամենայն ազգատոհմք. (Եփր. ել.։)
Բարեկամք եւ բարեասացք, եւ բազում ազգատոհմք եւ թաթարոտք. (Վեցօր. ՟Ե։)
abstaining from soups.
Հատեալ, այսինքն հրաժարեալ ի թանէ՝ վասն պահեցողութեան. ապուր կամ թան չուտօղ.
Ոմանք թանահատք, այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (Մանդ. ՟Գ։ կամ Եփր. պհ.։)
Թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք, հեռացեալք յամենայն փափուկ կերակրոց. վասն որոյ եւ թանահատք կոչեցան։ Ոչ առին յանձն ի կիրակէքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. վասն որոյ թանահատք կոչեցան. (Ուռպ.։)
merchant;
shopkeeper;
retailer;
inn-keeper
Վաճառական (ըստ ար. թաճիր. յոքն. թիւճճեար ).
Եղեւ այր թանգար արուեստիւ, եւ հմուտ վաճառականութեան. (Արծր. ՟Բ. 4։)
Եւ Պանդոկապետ. տէր կապելայից. κάπηλος caupo
Ոչ արդարասցի թանգար ի մեղաց. (Սիր. ՟Ի՟Զ. 28։)
mercantile, com-merciale;
esteemed, precious, dear.
Թանկագին. ազնիւ. կամ արժանի մեծաշահ վաճառաց. թանկ, սուղ.
Բացցուք զթանգարական վաճառս հանթից, վաճառեսցուք լսելեաց զգիւտս աշխատութեան մերոյ. (Ագաթ.։)
treasure, treasury;
museum;
cabinet, collection.
Մթերանոց թանգարական իրաց. գանձարան. գանձ.
Ընծայիւք եւ պատարագօք բազմօք յարքունի թանգարանաց, այլ եւ ի տանէ սրբարանաց մերոց։ Առնուլ թանգարանսն գանձուց եւ կարասեաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
fine blade, thin plate;
fine membrane, pellicule;
— ապակւոյ, window-glass.
Իբր Թաղանթ. (լծ. եւ պ. թ. թէնթէ) Ոստայն սարդի. պարզուած, ձգուած. վարագոյր. առագաստ. մաշկ թափանցիկ.
Մարգարէն ընդ թանթ ապակւոյ ընդ աչս կիտին տեսանէր զմեծամեծ գործս Աստուծոյ. (Անան. նին.։) Կայ եւ ռմկ. թանթ, որպէս տարածեալ ոստ եւ բարունակ դդմենւոյ, վարնգոյ, եւ այլն։
a little broth, pottage.
Թան աղքատին եւ դուզնաքեայ. ապուրիկ, ապրիկ.
Ոմանք սակաւ ինչ հացիւ եւ զանպաճոյճ թանիկն եւս յաւելուն. (Մանդ. ՟Գ. կամ Եփր. պհ.։)
Զթանիկն ոսպնեայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Թանկ;
— առնել, to make dear;
— վաճառել, գնոյ տալ, to sell dear;
— գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy at a high price.
cf. Թանգար.
Վասն վաճառելոյ կարասւոյ, եւ թանկարաց. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 5։)
thick, big, great;
fat;
dense;
deep;
coarse, gross;
rude, clumsy, rough;
deep, flat, low (sound);
barytone;
bustard;
in great quantity, thickly;
— միտք, dull-witted, stupid;
— տգիտութիւն, gross ignorance;
— մարմին, weighty, heavy;
corpulent;
— անտառ, մօրուք, dense wood;
thick or bushy heard;
— քուն, deep sleep.
παχύς densus եւ այլն. Ստուար. թաւ. խիտ. նիւթեղ. հարստամարմին. յոյր. լայն. խոր. թանծր, հաստ, խոշոր, գէր.
Ծածկեալ թանձր կտաւով։ Թխագոյն թանձր կտաւոց ծածկումն. (Փարպ.։)
Թանձր եւ խորին քնով. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 6։)
Անտառք թանձունք։ Սղոխք օդոյ, անօսրունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն՝ որ ի լճէն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։ եւ տեսական. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Կէսքն թանձրոյք, եւ կէսքն անօսրունք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Թանձրունքն եւ ծանունքն անդէն մնան. (Շիր.։)
Ծանրութիւն թանձրու անդրանիկ նիւթոյս այս հողոյ։ Հոգիք թեթեւք ի թանձր մարմնի. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. առաք.։)
Աղաբողոնօքն պարծէին, եւ զթանձր մուրուսն առաջի արկանէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։ տպ. թանձրամորուս։)
Զի՞ զարմանաս, թէ զհարկաւոր զօրութեանցն այսպիսի բանս թանձունս խօսի. (Ոսկ. ես.։)
Մտաւորք եւ բանաւորք են հրեշտակք, այլ ոչ հանգոյն մեր թանձունք։ Որք ընդ զգայութեամբս են, զմարմնաւորս եւ զթանձունսս ասէ. (Լծ. ածաբ.։)
Յայսմ բանէ զիջաւ նա ի խոնարհութիւն, եւ ի թանձր եւ յանպատիւ առաքինութիւն. (Կլիմաք. (որ առ մարդիկ թանձր եւ անպատիւ իմն երեւի)։)
ԹԱՆՁՐ. մ. Թանձրագոյնս. խիտ առ խիտ. եւ Խորագոյն.
Բերին տատասկ երկաթի բազում սակառօք, եւ արկին ի գետնի թանձր. (Ագաթ.։)
ԹԱՆՁՐ. գ. Ազգ ջրասոյզ եւ պարարտ հաւու.
Այլ եւ զջրասուզակ ... մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն, փորն, եւ թանձրն, եւ սագն. (Փարպ.։)
heavy and slow, lubber.
Թանձր եւ դանդաղ. ծանրաշարժ. յոյր.
Ե՞րբ իցէ, զի ելից ի թանձրադանդաղ ձանձրալի մարմնոյս. (Եղիշ. ՟Ը։)
very fat.
Ոյր թաղանթն կամ ճարպն թանձր է եւ գէր.
Բոյլս վայրենի էրէոցն յագեցուցեալ թանձրաթաղանթս ... սոնքացեալս գիրութեամբ. (Փարպ.։)
thickly branched, woody.
Ոյր են թանձր թուփք կամ ոստք.
Ուղէշս (այսինքն) ճիւղս, աղօշս տերեւալի եւ թանձրաթուփ. (Լծ. նար.։)
of thick cords or ropes.
Որ ունի լարս կամ չուանս հաստագոյնս. որպիսի են ցանցք խիտ վանդակօք ուռեաց.
Տեսակաւ ուռեկաց թանձրալարի, զոր կազմեն յորոգայթ արջոց եւ եղանց. (Նոննոս.։)
thick;
dense;
leafy, wooded, full of branches;
heaped up, heaped together.
ԹԱՆՁՐԱԽԻՏ ἁμφίλαβης densus, spissius, umbrosus գրի եւ ԹԱՆՁՐԱԽԻԹ. Թանձր եւ խիտ. հոծ. թաւ.
Մայրիք իմն թանձրախիթք, եւ ափափայք անանցք. (Ոսկ. ես.։)
Թանձրախիտ ծառք. (Գէ. ես.։)
Թանձրախիտ բարձրութեամբն (հասկաց) ամպաձեւ երեւի. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Թանձրախիտ յատակ երկրի, կամ ջուրք. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. առակ.։)
Թանձրախիտ մտօք զսիրոյն ճառս ի ներքս մուծանէ. իբր բազմախորհուրդ, հոծեալ։