action, act, deed.
Ասի իրակութիւն երկար վասն զամանակն բազում գոլ։ Եթէ բացատրեսցէ ոք, քանի. ինչ իրակութիւն է, ամանակաւ սահմանեսցէ, տարեւո՛ր. (Արիստ. քանակ.։)
Զի զյաղագս մարդկան իրակութիւնն արասցէ, զփրկութիւն մարդկան գործեալ. (Աթ. ՟Դ։)
Կարգեցից որ ինչ վասն սոցա զրոյցք, եւ իրակութիւնք իւրաքանչիւր. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Զմի եւ զնոյն յայտնէ զճշմարտութեանն իրականութիւն։ Առ մի եւ նոյն առեալ իրակութիւն զնոյն երկոքին ակնարկեսցեն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Յուզեցան չար իրակութիւնք։ Ոչ բերէր առժամայն ի զգայութիւն զգործեցեալ իրակութիւն. (Յհ. կթ.։)
meddling, fussy, busy;
factotum, busy-body, meddler.
յանդգունքոմանք եւ իրահամարձակք վերնագրեցին զդաւթին երեմիայի եւ անգէի. (Նախ. սղ.։)
speaker of truth;
lawyer, barrister;
just, true.
δικαιολόγος, ἁληθινός caussidicus justus, verax. Ստուգաբան. իրաւախօս, արդարախօս, եւ իրաւամբք կամ արդար դատախազ.
Երբեմն այր աւազակաց լինել ի նոցանէ, ասէ զտաճարն, եւ ա՛րդ տուն վաճառի, զերկոսեանն ցաբան երեւեցուցանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
to speak truth;
to plead;
to practise law.
δικαιολογίζω, -ζομαι caussam defendo. իրաւունս բարբառել. զիրաւացին իրաւամբք հաստատել. եւ Դատախազ լինել.
Ոչ ապաքէն եւ առաքեալ այսուօրինօք իրաւաբանէ զառաջնորդացն հարկաւոր պարտիս դարմանատրութեան. (Խոսր.։)
զիրաւաբաբանել դատաւորին ի դատաստանին, եւ զմեր անպատասխանի լինելն։ Սկսանի դատաւորն իրաւաբանել, եւ մի ըստ միոջէ ըզյանցանսն ցուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե. ՟Թ։)
Իոկ հայրդ բարերար զանչափութիւն սիրոյն յայտնելով իրաւաբանէր առանձ (Սկեւռ. աղ.։)
veracity;
reasoning, argument;
pleading.
διακαιολογία caussae defensio, et accusatio. Հաւաստաբանութիւն, ստուգութիւն բանից. արդարադատութիւն եւ Դատախազութիւն.
Խորհէր ի միտս, թէ զիա՛րդ գտցէ զասացելոցն իրաւաբանութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Իրաւաբանութիւնն աստուծոյ առմեզ. (Ածաբ. կարկտ.։)
cf. Իրաւապէս.
Ոչ իշխանաբար, այլ իրաւաբար գիտել զլաւա եւ զվատթարն. (Փարպ.։)
jurist, lawyer, counsellor.
συνίστωρ conscius. Որ գիտէ զիրաւն եւ զճշմարիտն. գիտակ իրաց.
Զկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն։ Ամենեքին գոհ են զքէն. բոլորք առ ցագէտս ունին. (Եզնիկ.։)
jurisprudence, law, right.
ἑπιγνωμοσιώς cognitio (juris et justitiae), arbitrium. գիտութիւն իրաւանց եւ օրինաց. Հանճարեղութիւն. զգօնութիւն. իմաստութիւն. եւ Ճշմարտութիւն.
ի շրթունս իւր կրէ զիրաւագիտութիւն. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 23։)
Հնչէին զիրաւագիտութիւն աւետարանին կենաց. (Համամ առակ.։)
that judges righteously, just, equitable, incorruptible.
Փախեաք առ ձեզ՝ ՟Ադատ կարծելով. (Մագ.)
justice;
right judgment.
Զարաչական զօրութիւնն աստուծոյ. (Արշ. ՟Ժ՟Թ. յորմէ եւ Լծ. կոչ.։)
համարիմք զորկրամոլութեան ախտն բնական պէտս, զբարկութեանն՝ իրաւադատութիւն. (Լմբ. առակ.։)
whose thoughts are bent on justice, just, equitable;
— լինել, to be composed, adjusted;
— առնել, to accord, to conciliate, to reconcile.
ԻՐԱՒԱԽՈՀ կամ ԻՐԱՒԱԽՈՐՀ. Որ Խորհի զարդարն եւ զիրաւն. արդարասէր. արդարակորով. իրաւարար.
Որ ի բնէ արդարակորով եւ իրաւախորհ էր. (Եզնիկ.։)
Զիա՞րդ իրաւախորհ արդարոյն ընդդեմ մեղաւորացն մահու զինեցայց. (Նար. ՟կա։)
եւ ոչ այլ ոք գտցի իրաւախոհ ի ձեզ, որ ընտրէ զիրաւունս, այլ յանհաւատիցն խուզէ զիրաւունս եղբայր յեղբօրէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Կամ Ուղղախորհ. ողջախորհուրդ. խոհական. զգօն. ուշիմ. բանիբուն. իմաստուն. որպէս յն. ἑπιγνώμων cognoscens.
Արդարն իրաւխոհ սիրէ զանձն իւր։ Որք իրաւախոհք են յանձինս իմաստունք են։ Աղքատի ոչ գտանին միտք իրաւախոհք. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ի՟Թ. 7։)
truth-speaking, truthful, veracious.
justly, worthily, equitably, deservedly.
Իրաւապէս բաշխել (այսինքն առնել) զդատաստանս. (Օրին. ՟Ա։)
Աղուէս իրաւապէս կոչէ զնոսա. (Լմբ. սղ.։)
Բամբասեսցի իրաւապէս իբրեւ զհեթանոսեւ զմաքսաւոր. (Շ. ընդհ.։)
աստանօր իրաւապէս առցէ բանս զկայ։ իրաւապէս առեալ զկայ դադարէ յայնմ ոճոյ ընթացից. (անյ. բարձր։ Լմբ. իմ.։)
Իրաւապէսառ հոգին յարէ զբերկրումնն, մարմնական բարբառով մեծացուցանել զնա, եւ հոգւովն ցնծալ յաստուած փրկիչն։ Իրաւապէս ուրեմն ասացաւ խորտակումն թագաւորութեան բանսարկուին. (Կիւրղ. ղկ.։)
cf. Արդարասէր.
Հաւանեցուցեալզնոսա իրաւասէր բանիւք. (Ոսկիփոր.։)
that renders justice, judging rightly;
judge, arbiter, umpire, mediator;
— կացուցանել, to make judge;
— անբողոքելի, sovereign judge.
Եղիցի տէր դատաւոր եւ իրաւարար ընդ իս եւ ընդ քեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Դ. 16։)
Որպէս զերկրաւորսիրաւարար ասեմք, որ զչարագործն եւ զպիղծն եւ զանիրաւն ի բանտս մատնեն. (Յճխ. ՟Ե.)
just, equitable, right, reasonable;
lawful, legal;
honest, worthy, righteous;
justly, equitably, reasonably;
— է, it is right, just.
Եւ որպէս Օրինաւոր. հարազատ.
ԻՐԱՒԱՑԻ. առաւել ասի զիրաց եւ զբանից, որպէս Իրաւական, դիպօղ եւ վայելչական. որ ինչ է ըստ իրաւանց.
Պարծէի զբարւոքն եւ զիրաւացին. (Նար. ՟Ծ՟Թ։)
դիմազ. ԻՐԱՒԱՑԻ Է. դիմազ. δικαιώτερον ἑστι justum ac aequum est. Իղաւունք են արժան է եւ իրաւ.
ինձ ծերագունիս արդեօք իրաւացի է ասել յառաջագոյն (զիմ կարծիս). (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Իրաւացի է միշտ զարմանալ. (Պիտ.։)
զոր համառոտաբար դնել իրաւացի է. (Լմբ. պտրգ.։)
իրաւացի նիւթէ զվճիռն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Անաչառ է դատաւոր, եւ իրաւացի առնէ զդատաստանն. (Խոսր.։)
Բարի ոստ (աստուածասիրութեան), որ է մարդասիրութիւն, իրաւացեաւն առ նմանն պահել զարդարակոն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
who discerns between and judges, who decides;
judge, arbiter.
Որ ընտրէ զիրաւունս.
cf. Յիրաւի.
Իբրու ռամկականն ձայնիցս Իրաւ, իրաւացի. եւ Յիրաւի. զորս տեսցես.
Դատեաց զմեզ ըստիրաւի իւրոց դատաստանացն. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Յորժամ իրաւի ոք տանջի, ամաչէ եւ տառապի. (Նչ. եզեկ.։)
հերովդէս ի յիրաւի խռովէր, քանզի թագաւոր էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6.) յն. εἱκότως jure.
affair, transaction, circumstance;
occupation, employment, negotiation of affairs, business, practice;
cf. Գործ.
Ի ձեռն ամենայն քահանայականին իրողութեան։ Պարունական իրողութիւն ամենեցունց նոցա իւրոցն սրբազանից. (Դիոն. եկեղ.։)
Հայելով ի մտաց իմոց տկարութիւն, եւ յիրողութեանցդ մեծութիւն եւ բարձրութիւն, յոյժ զարհուրեցայ. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
cf. Իցէ՜ թէ;
why? for what reason ?
աղէքսանդրէ, իցի՛ւ թէ էիր եւ դու իմ որդի, զի քեւ ազանց իշխէի. (Պտմ. աղեքս.։)
Գէ՛թ յարարիչն աշխարհի նայեցեալ, իցի՛ւ ուսանել ի նմանէ զարուեստն. (Եզնիկ.։)
Իցի՞ւ այն բարեբաստութիւն, յորժամ յանուրջն պարք լուսաւորացն զերկրպագութիւն մատուցանէին իմածին դեռածաղիկն համբակի. (Պիտ.։)
Խնդրել (էր) իցիւ քո գոնեա թէ զի մեռուցից զսաւուղ, եւ ոչ կեցուց զսամուէլ. (Եփր. թագ.։)
Եթէ վասն ողորմութեան արար զոր արարն, պահեալ իցիւ զգալուստ որդւոյն իւրոյ մինչեւ ի վախճան աշխարհի. (Եզնիկ.։)
that produces, or brings oil, ointment or essence.
μυροφόρος unguentum portans, vel tenens. ըստ յն. միւռոնաբեր. այսինքն Բերօղ զիւղս անոյշս եւ զխունկս յօծանել զմարմինն տէրունական. cf. ԽՆԿԱԲԵՐ, եւ նովին նշանակութեամբ ԽՆԿԱԶԳԵԱՑ.
իւղաբեր եւ սուրբ կանայք։ Իւղաբերից եկեալ ի սուրբ գերեզման քրկչին. եւ այլն. (Շար.։)
Ձեզ աւետիք է իւաբերաց՝ խնկաբերից կանանցդ երջանկաց. (Գանձ.) (որ է անսովոր հոլով)։ Գրի եւ իբր ռմկ. Եղաբեր, ից. (Սկեւռ. յար.։ Ոսկիփոր.։)
that produces oil, oily, unctuous.
ἑλαιηρός olearis, olearius. Որ բղխէ յիւրմէ զպարտութիւն իւղոյ կամ ձիթոյ.
Զանուշահոտ զմեղրահամ քաղցրութիւն բանջարացն եւ զզանազանումն իւղաբուղխ սերմացն, (Փարպ.։)
to anoint the head, to initiate, to conseerate, to ordain.
ԻՒՂԱԳԼԽԵՄ ԻՒՂԱԳԼԽԻՄ. μυέω, τελείνω , τελέω, τελετουργέω initio, sacro, consecro, dedico, ungo. Իւղել խորհրդաբար զգլուխն. կատարողապետել, եւ կատարիլ. օծանել, եւ նուիրել, ձօնիլ, իլ (աստուծոյ, կամ կռոց). որ եւասի ԻՒՂԱԳԼՈՒԽ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ.
to be initiated;
to be consecrated, ordained.
ԻՒՂԱԳԼԽԵՄ ԻՒՂԱԳԼԽԻՄ. μυέω, τελείνω , τελέω, τελετουργέω initio, sacro, consecro, dedico, ungo. Իւղել խորհրդաբար զգլուխն. կատարողապետել, եւ կատարիլ. օծանել, եւ նուիրել, ձօնիլ, իլ (աստուծոյ, կամ կռոց). որ եւասի ԻՒՂԱԳԼՈՒԽ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ.
hair-ointment;
sacred unction for the head only;
initiation;
admission to the rites and mysteries of a religion.
μύησις, τελετουργία, τελετή initiatio, consecratio. նուիրումն. կատաղութիւն. խորհրդազգածութիւն. օծումն. Ձօն (գովելի կամ պարսաւելի).
Պարտ է մեծիւ իւղագլուխ ինել իւղագլխութեամբ։ Զեւ եւս ի մեծամեծսն կատարեալ եւ իւղագլխեալ իցէ զիւղագլխութիւնն։ Արժանաւորս իւղագլխեսցիս իւղագլխութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)
Զի՞նչ օգուտ եղեւ քահանայապետիցն ազնուականն այն իւղագլխութիւն (կամ եղագլխութիւն). (Վահր. երրդ.։)
anointed;
initiated, sacred.
μεμυημένος, τετελεσμένος initiatus. իբրու Այն՝ որոյ գլուխն իցէ օծեալ խորհրդաբար. Նուիրեալ. սրբազանեալ. ստուածարեալ. խորհրդազգած. նուիրական. ձօնեալ.
իւղագլխեալ, եւ իւղագլուխ, կախարդացվատթարաց անուանք են. փոխանակ ասելոյ՝ ձօնելոց առ հեթանոսս, եւ համարելիոց իբր աստուածարեալս, եւ խորհրդազգածս դից։
perfumer;
cf. Իւղարար.
μυρεψός unguenti coctor, unguentarius. (եւ որպէս իւղագործական) μυρεψικός ad unguentrium pertinens. որ եւ ԻՒՂԵՓԱՑ. Կազմիչ իւղոց անուշից ի պետս օծման, բուրման եւ այլն. ըստ յն. ասի՝ միւռոնեփեաց. միսկճի.
perfumery.
արուեստ իւղագործաց. եւ կազմելն զիւռոն. կամ Օծումն. իւղագլխութիւն.
steeped in aromatic oil, unctuous, all over oil;
— գլուխ, perfumed head.
զիւղաթուրմ ցցունսն յանդգնեալ հոլանեալ՝ հող ի գլուխ տանէին. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
to oil, to anoint, to grease.
զուարակք եզաց իւղարկեալք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Իւղարկեմ.
Իւղեա՛ զգլուխդ իւղով սրբով. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Իւղեալ կրկնակի զարձանն՝ տուն աստուծոյ կոչէ զտեղին. (Նախ. ծն.։)
Իբր զիւղեալ պատրոյկ վառեսցի. (Մաշտ.։)
Ակիւղաս ասէ, զիւղեալն իւր, իսկ այլքն՝ ցօծեալ իւր ասեն. (Ոսկ. ես.։)
that produces oleaginous fruits, perfumes, ineenses;
olibanum, frankincense, incense-tree.
ծառ՝ որ բերէ զպտուղս իւղաւորականս. եւ կամ Խընկաբեր.
Ի պարտեզ իւղենեաց տածեալ գրգեցէք. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
perfumer.
Իւղեփեացք իւղոյն եւ խնկոցն։ Լցին խնկովք, եւ ազգի ազգի իւղովք իւղեփեցաց. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 30։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։)
զօրէն իւղափեաց ամանոց յինքն ընկալաւ. իմա ըստ յն. իւղեփեցաց, կամ իւղեփեցական։
perfumery.
յիւղեփեցութենէ եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ արժան է գտանել զփախուստ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
a little oil.
Դոյզն եւ չափաւոր իւղ. ձէթ.
his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.
Տեառն իւրոյ։ Տեառն իւրում։ Ի տեառնէ կամ ի ծառայէ իւրմէ։ Տէր ի տաճար սուրբ իւրում, տէր յերկինս յաթոռ իւրում (իբր ի տաճարի, աթոռի)։ Իւրով պաշտաման զինուն։ Ծառայից իւրոց։ Զծառայս իւր։ աշակերտօքն իւրովք.եւ այլն։
իւրով անձամբ առնէր զյաղթութիւն. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Իւրով անարատ կրօնիւքն։ Ոչ զիւրսն խրատելով որդիս. (Պիտ.։)
Նշան տեսողաց զնա իւրում քաջութեան (այսինքն իւրոյ)։ Թողու զթագաւորութիւնն արտաշրի որդւոյ իւրոյ (այսինքն իւրում). (Յհ. կթ.։)
Իւրէ էութեանն զներհակս ոչ ընդունել. իսկ թէ էութեանն իւր է այս, իւր եղիցի աստուծոյ։ Նորա իւր է։ Իւր է նորա։ Նորա իւր է հոգին, որպէս եւ հօր. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. ստէպ։)
ԻՒՐՔՆ. ա.գ. ἵδιοι, -ια proprii, -ia οἰ αὑτοῦ sui. որ եւ ԻՒՐԱՅԻՆՔՆ. Մերձաւորք՝ ազգակիցք՝ կամ ընտանիք իւր.
Յիւսն եկն, եւ իւրքն զնա ոչ ընկալան. (Յհ. ՟Ա. 11.)
Իւրս զհրէասն անուանէ.
ԻՒՐ, կամ ԻՒՐԵԱՆ, րեաբ, կամ րեւ, կամ րեաւ, իւրեանք, եանց, եամբք. գ. դերանուն էական. αὑτοῦ, ἐαυτοῦ sui ipsius, sibi, se եւ այլն. Ինքեան. անձին իւրոյ. ինքեանք. իսկ փոխանակ եզակի ուղղականի պակասելոյ՝ դնի ինքն կամ Անձն. ինքը, իր, իրեն, իրենք, իրենց.
Վասն իւր ասէ։ Առ կամ ընտրեաց իւր։ Առեալ ընդ իւր։ Արկեալ զիւրեւ կտաւ մի։ Յաղագս իւրեանց։ Զհանդերձս իւրեանց։ Յանձինս իւրեանց։ Ունէին առ իւրեանս.եւ այլն։
Ունելով զիւրեաւ տեռ։ Ոչ եթող առանց իւր զաշխարհս. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 86։)
Իւրաքանչիւր ոք զիւր բեռանցն հոգայ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Զյանցմունս նախնեացն՝ իւր վարկանիցի։ Համագոյ հօր իւր հզօրի. (Նար.։)
Զերկիրն յիւր վտարեալ, բռնացեալ ունէր։ Զբազումս յիւր (այսինքն ի կերպարանս իւր) կերպարանեալ էր ի մէջ իւրոյ գնդին. (Բուզ. ՟Ե. 1. 43։)
Կեղծաւորեն զիւրեանս. (Համամ առակ.։)
Զիւր ինքեան զիսկագոյնն եւ զհարազատագոյնն։ Ինքն իւր իւքեան խոնարհեալ երկրպագէ յիմարաբար. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
himself.
Տեառն իւրոյ։ Տեառն իւրում։ Ի տեառնէ կամ ի ծառայէ իւրմէ։ Տէր ի տաճար սուրբ իւրում, տէր յերկինս յաթոռ իւրում (իբր ի տաճարի, աթոռի)։ Իւրով պաշտաման զինուն։ Ծառայից իւրոց։ Զծառայս իւր։ աշակերտօքն իւրովք.եւ այլն։
իւրով անձամբ առնէր զյաղթութիւն. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Իւրով անարատ կրօնիւքն։ Ոչ զիւրսն խրատելով որդիս. (Պիտ.։)
Նշան տեսողաց զնա իւրում քաջութեան (այսինքն իւրոյ)։ Թողու զթագաւորութիւնն արտաշրի որդւոյ իւրոյ (այսինքն իւրում). (Յհ. կթ.։)
Իւրէ էութեանն զներհակս ոչ ընդունել. իսկ թէ էութեանն իւր է այս, իւր եղիցի աստուծոյ։ Նորա իւր է։ Իւր է նորա։ Նորա իւր է հոգին, որպէս եւ հօր. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. ստէպ։)
ԻՒՐՔՆ. ա.գ. ἵδιοι, -ια proprii, -ia οἰ αὑτοῦ sui. որ եւ ԻՒՐԱՅԻՆՔՆ. Մերձաւորք՝ ազգակիցք՝ կամ ընտանիք իւր.
Յիւսն եկն, եւ իւրքն զնա ոչ ընկալան. (Յհ. ՟Ա. 11.)
Իւրս զհրէասն անուանէ.
ԻՒՐ, կամ ԻՒՐԵԱՆ, րեաբ, կամ րեւ, կամ րեաւ, իւրեանք, եանց, եամբք. գ. դերանուն էական. αὑτοῦ, ἐαυτοῦ sui ipsius, sibi, se եւ այլն. Ինքեան. անձին իւրոյ. ինքեանք. իսկ փոխանակ եզակի ուղղականի պակասելոյ՝ դնի ինքն կամ Անձն. ինքը, իր, իրեն, իրենք, իրենց.
Վասն իւր ասէ։ Առ կամ ընտրեաց իւր։ Առեալ ընդ իւր։ Արկեալ զիւրեւ կտաւ մի։ Յաղագս իւրեանց։ Զհանդերձս իւրեանց։ Յանձինս իւրեանց։ Ունէին առ իւրեանս.եւ այլն։
Ունելով զիւրեաւ տեռ։ Ոչ եթող առանց իւր զաշխարհս. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 86։)
Իւրաքանչիւր ոք զիւր բեռանցն հոգայ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Զյանցմունս նախնեացն՝ իւր վարկանիցի։ Համագոյ հօր իւր հզօրի. (Նար.։)
Զերկիրն յիւր վտարեալ, բռնացեալ ունէր։ Զբազումս յիւր (այսինքն ի կերպարանս իւր) կերպարանեալ էր ի մէջ իւրոյ գնդին. (Բուզ. ՟Ե. 1. 43։)
Կեղծաւորեն զիւրեանս. (Համամ առակ.։)
Զիւր ինքեան զիսկագոյնն եւ զհարազատագոյնն։ Ինքն իւր իւքեան խոնարհեալ երկրպագէ յիմարաբար. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
produced by himself, his.
Յիւրմէ ծնեալ. հարազատ. եւ Իսկական. բուն.
Իւրածին զարմին։ Ըստ իւրածին որդւոյն միածնի. (Մագ. ՟Լ՟Դ։ Վրդն. յանթառամն.։)
his own, his.
Վասն օտար փարձութեանց իւրական ստանան զտրտմութիւն։ իւրական առաքինութեամբ. (Սահմ. ՟Ը. ՟Ժ։)
Իւրական բանիւն։ Եւ զիւրական անուն վիմին՝ շնորհէր նմա զանշարժելին. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստ.։)
built or constructed by himself.
the same as he, in conjunction with him.
Տայր հրաման արքայն արշակ դնել անուն դաստակերտին յիւրակից անունն արշակաւան. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
egotist, that thinks only of self;
— շահասիրութիւն, self-interest.
Որ զիւրն կամ զանձինն եւեթ ունի զհոգ.
his, his own;
—քն;
his parents, servants;
his works, deeds, property, wealth, goods.
ինքնաբուն իւրայնոյփառացն զօրութեամբ վերացեալ. (Ագաթ.։)
Իւրայովքն (կամ իւայօք, կամ իւայիւք) զօրօք, կամ վառելովք, կամ համազգօք. (Յհ. կթ.։)
ԻՒՐԱՅԻՆՔՆ գ. ἵδιοι proprii, sui. Իւրքն. որպէս մերձաւորք՝ ազգականք ընտանիք իւր.
Աքար իւրայօքն կըրեաց զսատակումն. (Բրս. հց.։)
Եզրի եւ իւրայոցն։ Յանդիմանեալ յիւրայնոցն. (Յհ. կթ.։)
որպէս զյոլովն՝ ոչ գանձապահ էր իւրայոցն, եւ ոչ իբրեւ իւրոյ հայէր՝ մեծութեանն, այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Հաւասարեաց ըզմերս իւրայոցն։ Աշխարհ ամենեւին յիւրայնոցն ինչ ի նոսա ոչ տեսանէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
like himself, of his own nature.
կալաւ զլեառն հանդերձ իւրանման արդկանաւ ի բնակութիւն։ Յիւրանման զնստագոյն եւ յոյժ խորին վայրս երկրի. (Պետ.։)
like him.
Իսկ ի միակն ճշմարտի, յորում ամենայն զօրութիւն իւրապէս զիւրն ունի. (Անյաղթ բարձր.)
Որ ի նմանէն եղեն, իւրապէս՝ այսինքն առանձնապէս, կամ նմանապէս զիւրն ունի։
created by himself.
Եհան զկապուտն իւրաստեղծ ի կապանաց օգտողին։ Իւրաստեղծնհօտից տածօղ. (Նար. ՟հե. եւ խլ։ Փչեաց ի պատկերն իւրաստեղծ զիմաստաբաշխ հոգին. Սկեւռ. ես.։)
միայն ստորագրի այս իսկապէս գիտողի զգաղտնիս իւրաստեղծ մարդոյն. (Տօնակ.։)
to appropriate to himself;
to usurp.
իւրացուցանէ հոգին զամենայն ինչ զմարմնոյն։ Իւրացուցանէ բանն զորս իւրոյն մարմնոյ էր. զի իւր՝ մարմինն, եւ այլոյ ուրուք էր։ Մի՛ զարմանար, թէ զմարմնոյ տկարութիւնս իւրացուցանել ասեմք նմա մարմնով. (Պրպմ. ՟Ը. եւ ՟Լ՟Թ։)
Մի՛ պարծեսցի բանսարկուն վանեալ զքո ստացեալս իւրացուցանել. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Յափըշ տակելով իւրացուցանեն զօտարին. (Բրսղ. մրկ.։)
forged by themselves.
Տիրադրուժք՝ իւրեանցակուռ ձուլելոյն երկիր պագանէին. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
his, his own.
cf. իՒՐԱԿԱՆ. եւ ԻՒՐ. , իւրոյ. Ինքնին զիւրոյին ծեծէր զդէմբն։ Կապեն զիւրոյին անձանց զձեռս եւ զոտս։ Ունելն զիւրոյին զնախնեացն քաջաբար զթագաւորութիւնն. (Փարպ.։)
the act of appropriation;
property, substance.
Իւրաքանչիւր ոք ի զգայարանացն ըստ նմանութեան իրիք եւ իւրութեան՝ իւրոցն զգալեաց լինի ընդունակ. (Նիւս. բն.։)
Ոչ այնպէս զմարմնոյն նկարագրութիւն, որչափ զիւրութիւն զառ ի նոցանէ ուղղելոց առաքինութեանցն բացայայտէ. (Բրս. ծն.։)
Որպէս նորա ըստ իւրութեան տնօրինականի զմարդկայինսն, եւ մարմնոյն՝ զնորայսն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ տես անդ եւ ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Ե. ՟Խ՟Ա։)