cf. Վայրիջիմ.
crystal;
crown-glass.
Զվանակնէ (կամ զվանականէ) ասեն, թէ ի ջուրց՝ որ պաղեալ խստանան եւ այլն։ Վանականն մեծ պայծառ լուսաւորութեամբն. (Վեցօր. ՟Գ։ եւ Շիր.։)
cf. Վանատուր.
to syllable.
Կամ թէ ըստ Երզնկացւոյն՝ իբր պարփակել կամ վանգակելով պատել տառիւք եւ յանգիւք. զի կարծի նշանակել երբեմն եւ Պաշարել, վտանգել. կամ շփոթի եւ ընդ Վանգել.
Վանգ, իբր թէ ի միոջէ կողմանէ ձայնաւորն վանգեալ իցէ. իսկ փաղառութիւն՝ որ է հեգ, շուրջանակի պտտեալ ունի զձայնաւորն։ Վանգ ասի, յորժամ ձայնաւորն ի միոջէ կողմանէ ի ձայնորդացն վանգեալ իցէ՝ յառաջոյ կամ ի վերջոյ. իսկ փաղառութիւն՝ որ շուրջանակի պատեալ է ձայնաւորն ի ձայնորդացն։ Որ է ըստ մտի մեկնութիւն. ուր ի յն. մի եւ նոյն է վանկ կամ փաղառութիւն, այսինքն ի միասին առումն տառից ինչ։ Տարտամ է եւ միտ բանիցս.
to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.
Եհար Դաւիթ զայլազգիսն, եւ վանեաց զնոսա, եւ առ զգէթ եւ զգեօղս նորա։ Եթէ վանեսցի ժողովուրդ քո Իսրայէլ առաջի թշնամեաց։ Վանեաց տէր զբենիամին առաջի որդւոցն Իսրայէլի։ Վանելով վանին առաջի մեր։ Անուամբ տեառն վանեցի զնոսա։ Վանեցին զթշնամիս։ Յարիցէ վանիլ զերկիր.եւ այլն։
usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.
Եթէ ոտնահար եղէ ի վերայ գլորման թշնամւոյ իմոյ, եւ ասացի ի սրտի իմում, թէ վա՛շ։ Իբրեւ փող հարկանի, նա վա՛շ վա՛շ կարդայ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 29։ ՟Լ՟Թ. 25։ տե՛ս՝ Սղ. ՟Լ՟Դ. 25։ ՟Լ՟Թ. 16։ կթ. 4։ Եզեկ. ՟Զ. 11։ ՟Ի՟Զ. 2։ ՟Լ՟Զ. 2։)
Զի թէ մարմինդ ասասցէ վա՛շ, հոգիդ հիւանդ լինի եւ հաշ. (Շ. այբուբ.։)
Առաքինի մայրն ձայնէր, վա՛շ լիցի ո՛վ մանկունք. վա՛շ քա՛ջքդ ինձ, վա՛շ անմարմինքդ գրեթէ ի մարմնի, վա՛շ վերակացուք օրինացն, եւ իմոյ ալեացս. (Ածաբ. մակաբ.։)
Որպէս ասէր պարմենիդէս սոկրատայ, վա՛շ զի թուոյ յիշումն արարաք ... եւ յիրաւի ասէր, թէ է՛ւղէ, որ է վա՛շ. (Պրոկղ. շղկ.։)
cf. Սայլատունք.
Բնակեալ որպէս թէ ի վաչեակս կամ ի վաչեայ տունս. վրանաբնակ, կամ ի սայլս զետեղեալ.
lowness of birth, low extraction;
abjectness, vileness.
Եթէ զտնանկութիւն թշնամանիցէ, կամ զվատագրոհութիւն (կամ զվատգրոհութիւն), ծա՛ղր արա դարձեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
ill-starred, luckless, unfortunate;
— առնել, to render unhappy, to oppress, cf. Թշուառացուցանեմ, cf. Վատթարեմ;
to discomfit, to overcome.
պ. պէտէխթէկ. որպէս չարախտար կամ չարաստղ. Չարաբախտ. թշուառ. ուստի՝ ՎԱՏԱԽՏԱՐԱԿ ԱՌՆԵԼ՝ է Չուառացուցանել, վատթարել.
Վատախտարակ. որ ի քմէ (այսինքն ի դարանի) կացեալ՝ ընդ կրուկն դարձուցեալ շփոթէ։
cf. Տգեղ.
Իբր թէ չքնաղագեղ ընդ վատակերպոյ, եւ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ. (Խոր. ՟Բ. 60։)
inconsideration, thoughtlessness;
malicious intention;
evil disposition.
Միթէ առ ագահութեան եւ վատամտութեա՞ն տուաւ նմա այնպիսի բարութիւնք. (Ոսկ. ես.։)
worse, more wicked.
ἤττων, ἑλάττων minor, inferior, vilior. (ռմկ. տահա պէթէր, պէթին պէթը ). Առաւել կամ յոյժ վատթար. անպիտանագոյն. յետնագոյն. ստորագոյն.
Զի թէ ընդ այլսն կշռեսցին, վատթարագոյն գտանին. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
Առ վատթարագոյնսն՝ որ մեծնցէ եւ առաջին կանգեալ, նա է ողորմելի եւ թշուառական. (Նիւս. թէոդոր.։)
Եթէ այսպէս դիպեցաւ, ոչինչ գոյ վատթարագոյն քան զսա. (Արիստ. առինչ.։)
cf. Վատազգի.
Վատթարազգի (ասի առ մարդիկ), որ յաղքատ հարց, կամ վասն թշուառութեան, եւ կամ վասն հեզութեան։ Աղքա՞տ ասաց քեզ, եւ կամ թէ վատթարազգի, եւ անմիտ։ Իբր թէ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ. (Առ որս. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Խոր. ՟Բ. 60։)
Ո՛վ ծառայ քրիստոսի, մի՛ ինչ ուսցիս (կամ կրեսցես) վատթարազգի, հաւատովք քաջալերեցի՛ր։ Յոյժ վատթարազգի եւ կարճմտութիւն է կարծելն, թէ եւ այլն։ Ինքն ըստ ինքեան եւ ո՛չ ուրեք է՝ ոչ վատթարազգի (վիճակ), եւ ոչ բարետոհմութիւն ազգի. (Ածաբ. աղք. եւ կիպր։ Նիւս. կուս.։)
badly, ill.
Ոչ վատթարս բժիշկս զմեզ կարծէք ... եթէ վատթարապէս եւ եթէ ուղղապէս զայգ կարծէք. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
Վատնեաց զինչս իւր, զի կեայր անառակութեամբ։ Որպէս թէ վատնիցէ զինչս նորա. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Ժ՟Զ. 1։)
cf. Վատնումն.
Զոր օրինակ անդ ընկեցիկ զբեռինսն առնեն, նոյնպէս եւ աստ գրեթէ ամենայն բարութեանցն վատնութիւն լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
Զի թէ եղիցի ծովակուր ընկղման մատնել, եւ թէ ոմանց մարդախոշոշ գաղանացն վատնումն։ Սրոյ վատնումն։ Զաշխարհս հայոց մի՛ տար ի վատնումն. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Փարպ.։)
dissipation, waste, dilapidation, prodigality;
loss, havoc, dispersion.
Զոր օրինակ անդ ընկեցիկ զբեռինսն առնեն, նոյնպէս եւ աստ գրեթէ ամենայն բարութեանցն վատնութիւն լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
Զի թէ եղիցի ծովակուր ընկղման մատնել, եւ թէ ոմանց մարդախոշոշ գաղանացն վատնումն։ Սրոյ վատնումն։ Զաշխարհս հայոց մի՛ տար ի վատնումն. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Փարպ.։)
bad, wicked, malicious, perverse, froward;
infamous, unchaste;
wretched, miserable, unhappy.
ՎԱՏՇՈՒԷՐ կամ ՎԱՏԸՇՈՒԷՐ. πονηρός improbus. որ եւ գրի ՎԱՏԱՇՈՒԷՐ (առաւել առ յետինս). որպէս թէ Վատուչուառ. Վատ եւ թշուառ. հէք. թշուառական. չարագործ. անզգամ. անօրէն. չար. ժանտաժուտ. աներես.
Բարւոք ասէր վատշուէրն (կամ վատաշուէրն), թէ մատն աստուծոյ է այս։ Կարծէր վատշուէրն՝ մարդկան օգնութեամբ յաղթել ճշմարտութեան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
Առանձինն կեայ անպիտան վասն վատութեան։ Ո՛րչափ չար է վատութիւն։ Տէրն զվատութիւն ընդ չարութեան լծեաց, ասելով. չա՛ր ծառայ եւ վատ։ Ոչ եթէ ի պատճառս վատութեան, եւ ո՛չ փախչելով յաշխատութենէն. (Բրս. հց.։)
Այսչափ ի վատութիւն հատեալ եմք. սակայն չասէ աստուած, եթէ վասն զի ի վատութիւն հատեալ էք, չծագեմ զարեգակն։ Եթէ յընչից ազատ իցես, եւ ի վատութիւնս հատանիցիս, զի՞նչ օգուտ իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. 19։)
weak, debilitated;
thin, emaciated, spare, meagre, slender.
Թէ վատուժ է վերնատունն, յիշեցուցանէ՝ թէ ամրացո՛ զտունս. ապա թէ ներքնատունն լինի վատուժ, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
beam-feathers.
Զմինն (ի ձագուց՝ արծիւն) մերժեալ ընկենու վարազաթեւոքն։ Եւ թէ ոք զվարազաթեւսն նորա յապաւիցէ ի բաց, անպիտան զնա առ թռիչսն առնիցէ։ Տէր աղքատացուցանէ զհզօր վարազաթեւսդ քո. (Վեցօր. ՟Ը։ Սարգ. յկ. է։ Եփր. թագ.։)
cf. Վարատեցուցանեմ.
Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)
to run, to gallop.
Յամենայն կողմանս վարգին, եւ ընդ հանուր արշաւին, եւ ընդ բնաւս սլանան։ Յորժամ ընդ հիւսիսի վարգին, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ հարաւ ոչ սուրայցեն. (Եզնիկ.)
rose-bearing;
—ք, rose-garden.
Ասէ հիւսն ցվարդաբերն. դու ի՞նչ արուեստ գիտես, եւ նա ասէ, թէ զայս սալայս (կողովս) ես կու զուգեմ. (Ոսկիփոր.։)
Transfiguration of our Lord.
Վարդավառ ասի, որ է՝ Արդ աւար, եւ կոչի Վարժարան. այլ վասն զի յոյնք զսա պայծառակերպութեան եւ պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք վարդավառ, նոյն եւ մի, զոր այս հրաշաձայնէ պայծառութիւն։ Էր երբեմն սովորութիւն ոմանց ի վարդավառի ցանել զմիմեամբք զվարդաջուր. իսկ յետոյ մնաց առ ռամիկս լոկ ջրացանութիւն. մինչեւ կոչել ոմանց եւ զտօնն Շատրուան։ Իսկ Մենինսքի գրէ, թէ կոչի ապրիզէգեան, որ է ասէ տօն հայոց, քաղդէացւոց, եւ պարսից, ջրացանութեամբ ի վերայ միմեանց՝ նաեւ վարդաջրով, ի ժգ թըրմախ ամսոյ, որ է չորրորդ օր գարնանային հասարակածի։
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Յանհիւթ ապառաժ տեղին թէպէտ վարել վարիցէ ոք, անմասն եղեալ ի պաղոյն զրկի. (Ագաթ.։)
Ոչ եթէ բռնի ինչ վարելով, այլ պատիր խաբէութեամբ տան (դեւք) գործել անբաւ չարիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որ վարենն զաշխարհ, որպէս թէ չվայելիցեն. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 31։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
Երանի թէ կարէին զանձն իմ վարժել։ Վարժեցաւ մովսէս ամենայն իմաստութեամբ եգիպտացւոց. (Յոբ. ՟Լ. 24։ Գծ. է. 21։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
Եթէ տարիս ոք վարկցի։ Զնոցայն լաւ վարկուցեալ քան զիւր փրկութիւն։ Զնոցայն լաւ վարկուցեալ քան զիւր փրկութիւն։ Ոչ պարտ վարկուցեալ ի հռոմ դառնալ։ Իբրեւ զհզօր ինչ զմեզ վարկանելով. (Խոր.։)
cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.
Կամ թէ լսիցե՞մ տակաւին զձայն գուսանաց եւ վարձակաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 35։)
hired, paid, mercenary;
renter, tenant, lessee;
journey-man, day-labourer.
Գնաց տուբի խնդրել վարձաւոր (կամ վարձուոր)։ Զազգատո՞հմ իմ խնդրես, թէ վարձաւոր (կամ, եթէ վարձուոր), որ երթայցէ ընդ որդւոյդ քում. (Տոբ. ՟Ե. 5. 16։)
to take at a fixed price;
to hire, to keep in pay.
Զայլս հրապուրեալ՝ արծաթով վարձաւորեն, ասել՝ թէ լուաք եւ այլն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Վարձկանութիւն.
Մի՛ կար յայլ ոմանս վստահանալով. զի ոչ եթէ սուրբ են աղօթք, որ վարձաւորութեամբ լինի այլում. այլ դու քեզէն փութա՛ առնուլ զպտուղ աղօթիցն. (Մաշկ.։)
net, netting;
snare.
Այսպիսօրէն գործով իբր վարմաւ որսորդաց թակարդեալ՝ հատան ի զօրութէնէ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to catch, to take in a net.
Ի վարմարկել զնա հինին՝ այնպէս համարէին, թէ արդ եկեալ անկեալ իցէ ի բուռն որսն. (Ոսկ. ես.։)
moth, worm, wood-fret-ter, moth-worm;
ring-worm, herpes.
Իբրեւ ցեց հանդերձի, եւ որդն փայտի։ Իբրեւ զցեց ի վերայ ձորձոց։ Իբրեւ ցասր՝ որ ուտիցի ի ցեցոյ։ Ցեց ոսկերաց՝ սիրտ հոգած։ Ապա թէ ոչ՝ եւ զիս ցեց կերիցէ.եւ այլն։
mud, mire, dirt;
ընդ — գալ, to get splashed, to be covered with mud.
Ո՛չ այնպէս ցիխն վնասէ աչաց, իբրեւ զլկտի երեսն տեսանել։ Կամի այնպիսին, թէ մարմինն կնդ ցիխ գայր, եւ ոչ մորթն (կօշկաց)։ Ընդ ցեխ գայցէ, փոշւով ծածկիցի։ Զոգիսդ ամենեւին ի ցիխ ընկեցեր։ Լա՛ւ էր տղմով եւ ցխով ծեփել զերես. (Ոսկ. մտթ.։)
bull-headed;
Bucephalus;
bull-head.
Ուր էր ցլագլուխ ձին։ Այս է ցլագլուխ ձին։ Ինձ թուի թէ յաստուածոյ հրամայեալ ցլագլուխն՝ աղեքսանդրի այնպէս առնել. (Պտմ. աղեքս.։)
chimera, half-bull-half-elephant.
Ի թէոդոսի (մեծի) աւուրս երեւեցան ի հնդկաց գազանք՝ ցլափիղք, եւ ուղտինձք. (Շիր. քրոն.։)
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
belter.
Առ աչս երեւոյթ եւ ցնորք համարին զմարմինն Քրիստոսի։ Զի եթէ իբրեւ ցնորք առ աչօք էր ծնունդն, ապա իբրեւ առ աչօք ցնորք էր փրկութիւնն։ Եղեալ հաւաստեաւ եւ առանց ցնորից մարդ։ Ոչ ցնորիւք ասէ, այսինքն կարծեօք, այլ ստուգապէս մարդ եղեւ. Աստուած ճշմարիտ, եւ մարդ անսուտ (Քրիստոս), եւ ո՛չ ըստ ցնորից ցուցեալ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Կոչ. ՟Դ։ Պտրգ.։ Խոսր. պտրգ.։ Գերմ.։)
imaginary, fanciful, fantastic, illusory, chimerical, extravagant, air-built.
deranged, frantic, delirious, frenzied, raving, mad;
— առնել, to strike with frenzy, to torment with madness;
— լինել, to be a prey to delirium, to be tormented by a diseased imagination, to be infatuated.
Եթէ ոք եկեսցէ յանապատէ, որ համբաւակոծ ցնորակոծ առնիցէ, մի՛ ելաներ։ Արուեստիւք ստութեամբ խաբէութեան գործովքն ցնորակոծ առնէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.
Մի՛ կարծիցես, եթէ փոփոխումն է հոգւոց մարդկան ի միմենաց մարմին, որպէս ոմանք ցնորեցան ասել. (Մեկն. ղկ.։)
pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.
Ցնորք համարին զմարմինն Քրիստոսի. եւ թէ իբրեւ ընդ ցնցուղ անց ընդ կոյսն։ Տիկս իմն կազմեն. եւ ապա երկուց փքոցն ի ցնցուղսն հողմաբերս, եւ անտի յամենայն փողսն տալ զփուքն ... Երկու փողակք տան եւ առնուն զօդն՝ իբրեւ ցնցղով իւիք սոսորդով ի բերանս։ Յորժամ ոլոռունք կաթինն պանրացեալ խնուցուն զցնցուխ ստեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ եւ Շ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Է. ՃՃ.։)
Ցնցուղս լուսոյ ճառագայթից ծագեաց ի ջուրցն։ Արեգակն զցնցուղս ճառագայթիցն յինքն ծրարեալ՝ ի մայրն դառնայր։ Ցնցուղք լուսոյ հրատին (իմա՛ հրդեհին) յաղթէր ճառագայթից արեգական։ Կաթսայն ի հիւսիսոյ ի հարաւ ձգէր յայնժամ զցնցուղս եռանդեանն. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ի՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)
showing, indication, mark, index, sign, testimony;
demonstration, evident proof;
show, appearance, parade, ostentation;
spectacle, laughing-stock, butt;
հաստատուն —, plain proof;
— բարեկամութեան, show of friendship;
— մեծարանաց, demonstration of respect;
ի —, ի —ս, ի —ս ինչ, only for show, for pretence, for ostentation;
—ս առնել, to shew, to show off, to make parade or display of, to display;
առնել ինչ ի —ս մարդկան, to do any thing so as to be seen of men, ostentatiously, for mere shew, to obtain applause fraudulently;
լինել ի —ս, to be exposed to mockery or contempt, to be the laughing-stock, the butt of;
զոմանս — առնել ի խրատ այլոց, to hold up to opprobrium for example to others.
Մի՛ առնել առաջի մարդկան՝ որպէս թէ ի ցոյց ինչ նոցա։ Զամենայն գործս իւրեանց առնեն ի ցոյցս մարդկան. (Մտթ. ՟Զ. 1։ ՟Ի՟Զ. 5։)
Եթէ մերձեսցի ոք յայլ զբազմունս (ցնորս), եւ գիրս դիւաց, եւ ի ցոյցս լուսնի եւ աստեղաց. (Կանոն.։)
cf. Ցորքան
Ցորչափ եմք ի կենցաղս, չպարտիմք յուսահատ լինել, թէպէտ եւ մեղաւոր եմք. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Է։)
bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;
Կովս քառասուն, ցուլս տասն։ Եթէ հարցէ ցուլ։ Ցուլ քարկոծ լիցի, եւ տէր ցլուն անպարտ լիցի։ Անդրանիկ ցլու գեղ նորա։ Ցուլք գէրք պաշարեցին զիս։ Զարիւն ցլուց եւ նոխազաց ոչ կամիմ։ Եւ զծովն իջոյց ի ցլուցն պղնձեաց երկոտասանեցունց. (եւ այն։)
Արիւն ցլու արբեալ վաճանեցաւ։ Զցլու միս ուտել դարման է մարմնոյ. բայց եթէ զարիւնն ոք ըմպիցէ, սատակի. (Եւս. քր. ՟Բ։ Եզնիկ.։)
Զցլէն ասեն (ախտարք), թէ ըստ նմանութեան ցլու զօրաւոր եւ անձնեայ է. (Շիր.) (այն է աստեղատունն ընդ հայկ եւ ընդ բազմաստեղս եռանկիւնի ձեւացեալ աստեղբք, որպէս երեւի եւ ճակատ ցլու հանդերձ կզակաւն)։
shouts of joy;
air, song, glee, ditty, ballad;
pomp, show;
— բառնալ, to sing a song.
ՑՈՒՑ. πομπή pompa. գրի եւ ՑՈՅՑՔ. Որպէս թէ ցունծք, այսինքն Ցնծութիւն. կամ ցոյցք ուրախութեան. հանդէս. երգ ուրախութեան, ձայն նուագաց կամ նուագ ձայնից. շաչիւն. շառաչիւն.
Կայթիւք վազելով՝ ցուց բարձեալ մարդկան, զքաղաքամէջսն լցին խնջոյիւք։ Ի նուագս բամբռան, եւ յերգս ցցոց եւ պարուց։ Միթէ ի ցո՞ւցս պարիցես. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 5։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.
Տպաւորեա՛ յոգւոջ սոցա զձեւ մարմնոյ (կամ մարմնոց) ցուցակի. Պտրգ. այսինքն արտաքին տեսլեան կամ կերպարանաց սոցա, որք մարմնով խոնարհեալ կան յերկրպագութիւն։ Այսպէս մեկնէ ճոխագոյն եւ Լմբ. որպէս եւ ի յն. պարզ եւս գրի։ Այլ յաւելու Լմբ. զի թէ ոք իմասցի զայդ վասն մարմնոյն Քրիստոսի, իմացեալ լինի սուրբ խորհուրդն յանդիման երեւեցուցիչ մեզ զՔրիստոս ընդ զգալի տեսակօք.
garrulous, glib, chattering;
loose, disordered, dissolute, lewd.
Եւ եթէ առ ցոփս ոչ ունիցիս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Միթէ բաժանիցէ. զաստուած, որպէս յունաց ցոփքն, զկէսս՝ աստուածս սանդարամետականս անուանեն, եւ այլս՝ երկնաւորացն. (Ոսկ. ես.։)
Ո՛չ եթէ ցոփ ոք եւ թեթեւ, այլ՝ այր համեստ եւ հաստատուն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)