letter-writer;
— լինել, to write a letter.
διαβάλλων, ἑνδεκτής deferens, delator, proditor. եւ այլն. Ամբաստանօղ գրով. գրօղ զնամակ ամբաստանութեան. բանսարկու. մատնիչ, գուշակ.
Ամբաստանօղ նամակագիրն։ Որ գանձին եւ գաւառին նամակագիր էր։ Նամակագիր եղեն զերկուց կանանց վասն զորդիս իւրեանց թլփատելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 11։ ՟Դ. 1։ ՟Զ. 10։)
epistolary.
letter-case.
letter-carrier, postman, messenger, courier, post.
Բերօղ եւ տարօղ նամակաց. թղթաբեր. թղթատար սուրհանդակ.
Հրեշտակ զոմն նամակակիր ի սեպհականն իւր հայրենական գաւառն առաքեաց. (Նար. խչ.։)
letter-presenting.
cf. ՆԱՄԱԿԱԳԻՐ, cf. ՆԱՄԱԿԱԿԻՐ. Որ բերեալ մատուցանէ զնամակ.
Հետեւեցուցաք զսուրհանդակ բանիս ընթացից՝ աւետապատճէն նամակամատոյց՝ առ մեծի հովուիս պատուասիրութիւն. (Նար. մծբ.։)
letter, epistles;
— առնել, to write letters.
Նամակք. թուղթք.
Հրամայէր նամականի առնել ... եւ կնքել նամականին իւրաքանչիւր մատանեաւ ... եւ տուեալ ցնոսա զամենայն նամականին։ Զքաջն վարդան եւ զընկերակիցս նորա խաբեցեր նամականիւ առ կայսր եւ առ նորին սպարապետն. (Փարպ.։)
post, post-office;
գլխաւոր — տան, post-master;
պաշտօնեայք — տան, post-office clerk;
կնիք —տան, post-mark;
մնալի ի —տան, poste restante, to be left at the post-office.
letter-box.
cf. Նանիր.
Ինանրական չար խորհրդոցն ոմանց հրապուրեալ։ Նանրական մտօք թագ կապեալ սպարապետին հայոց. (Յհ. կթ.։)
Որպէս զի զմեզ փրկեսցէ ի նանրական աշխարհէս. (Զքր. կթ.։)
Այլ յուսացաւ յ՛ոյժ մարմնական, ու ի մեծութիւն իւր նանրական. (Շ. եդես.։)
hare, puss;
Lepus, the hare;
արու —, buck-hare;
մատակ —, doe-hare;
ձագ —ի, levret;
հետք —ի, form, prick;
գետնափոր —, rabbit, cony;
cf. Ճագար;
—ի ականջ, hare's ear;
—ի ոտն, hare-foot, hare-wort.
• , ի-ա հլ. «նապաստակ» ՍԳր. Իւս. օր. Վեցօր. 192. որից նապաստակի ա-կանջ «մի տեսակ խոտ. լտ. auricula leporis կամ chantarellus» Բժշ. նապաստակակեր «նապաստակ շատ ուտող». նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Մե-ծոփ. 122, իբր նախատական վերադիր Վրաց. «Եւ անարի և որովայնամոլ, արբեցող և լա-պաստակակեր ազգն Վրաց, որ հանապազ չի գիներբուս նստեալ պարծէին»։ Գրուած է ալապազտրակ Վրդ. առ. 195, լապաստակ Վրդ. առ. 196։
• Ինճիճեան, Հնախ. Գ. 21 ապաստա-նող։ ՆՀԲ «նա որ ապաստան լինի ի վէմս»։ Lag. Btrg. bktr. Lex. 70, 27 իրան. arnab (իմա՛ արաբ. [arabic word] ︎ ar-nab) «նապաստակ» բառին է կցում։ Տէրվ. Նախալ. էջ 82 վերջին վանկը հա. մարում է պհլ. tak, պրս. tāxtan, հյ. ըն-թանալ «վազել». հմմտ. լակոն. ταχί-νας։ Հիւնք. ապաստան բառից։ Bugge KZ 32, 62 մերժում է կցել լտ. lepus ևոլ. λέπορις, ֆրանս. lapin ևն ձեերին, ո-րոնք նշանակում են «նապաստակ կամ ճագար»։ Patrubány SA 1, 189 պրս. nabast «անկապ, ազատ»+ պհլ. a'։ (մասնիկը)։ Oštir, Beitr. alarod. 7։ հլտ. laurex, lepor «նապաստակ». հանգլ. rabbit, բասկ. erbir, յն. λεβηρίς «նապաստակի որջ»։ Meyer-Lubke, Rom. etym. Wört. 4902 հիմնվելով Bugge-ի յիշատակութեան վրայ՝ կցում է ֆրանս. lapin, պորտուգէզ. laparn իբեր. *lappar, լտ. lepus բառերին՝ կասկածով։ Josef Bruch KZ 46, 365 իմանալով՝ որ ըստ Andreas հայ. բառի հին ձևը ունի n նախաձայնը (իսկ l գաւառական և նոր ձև է միայն), մեռ-ժում է վերոյիշեալ համեմատութիւնը։
• ԳՒՌ.-Սեբ. նաբասդագ, Պրտ. լափուս-տագ, Զթ. լափուսդօգ, լափուսդոգ, Սլմ. Վն. լապըստրակ, Բլ. լապըստրագ, Տփ. լապուս-տրակ, Ոզմ. լապըզտըրակ, Մշ. լաբըստըրագ, Ալշ. լաբըզդըրագ, Ախց. լափըստրակ, Մկ լըպըստրակ, լըպըզտրակ, Երև. ալապըս-տրակ (Կ. Սարաֆեան, Բանալի գիտութ. 1788, էջ 159 ունի ալապաստրակ ձևը), Ագլ. ըլըպա՛զտրակ, Գոր. Ղրբ. ըլըբա՛ստրակ, ՀՋղ. ալապօստրակ (Kiggs, A vocabulary 96 իբր ժողովրդական ձև ունի նապստակ).-սրանց ներկայացուցիչն է լապըստկանք «նապաստակներ» կեղծ-Շապհ. 75, ուր ան-շուշտ յետին ձևափոխութիւն կայ։ Այս բո-լորի մէջ եղած ր ձայնը և ն>լ ձայնափո-խութիւնը ցոյց են տալիս, որ բառի հնագոյն ձևն էր *նապարստակ, ուր ր շչականից առաջ ջնջուեցաւ հայերէնի մէջ, իսկ բարբառնե-րում՝ տեղափոխութեամբ հեռանալով շչա-կանից՝ անկումից ազատ մնաց. միևնոյն ժամանակ՝ ն-ր տարանմանութեամբ դար-ձաւ լ-ր։
λαγωός, λαγώς, -ός, δασύπους lepus. (իբր Նա որ ապաստան լինի ի վէմս). ռմկ. նապըստակ, լամպըստակ. (լտ. լէ՛բուս. յն. լաղօ՛ս, եւ տասի՛բուս, իբր թաւոտն). Երէ երկչոտ՝ կարճոտն եւ երագոտն, մեծականջ, պոչատ, որոճօղ, այլ ոչ թաթահերձ. լինի պէսպէս գունով, եւ սպիտակ իսկ. ...
Վէմք ապաւէն նապաստակաց. (Սղ. ճգ. 18։ Տե՛ս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 5։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 7։)
Որ ի տուարածի նապաստակի եհաս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի մարտի երկիւղածութեան ոչ երբեք տարցի նապաստակ զերկրորդութիւն եղջերուի. (Փիլ. լիւս.։)
ՆԱՊԱՍՏԱԿԻ ԱԿԱՆՋ. լապըստակի անկաճն. Անուն խոտոյ. ... (Բժշկարան.։)
cf. Նատիփ.
• «մի տեսակ փոքրիկ խմորեղէն». Խնդրեաց նատիփս. Վրք. հռ. բ. 365 (ըստ ՆՀԲ նատիկս). Գնեա՛ ինձ պղակունտա, այսինքն նատիփ. Վրք. հց. բ. 358. երկուսն էլ ուղղելի նաստիկ։
• = Յն. ναστός. ναστίσxος «փոքր կարկան-դակ». գալիս է ναστός «սեղմուած, թանձր, հաստ», νασσω «սեղմել» բառից։-Հիւբշ. 367։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։ Պատահական նը-մանութիւն ունի արաբ. [arabic word] nada «ևառ. կանդակ շինել» (Կամուս, թրք, թրգմ. Ա. 57)։
ՆԱՏԻԿ կամ ՆԱՏԻՓ. Փոխանակ գրելոյ Նաստիկ. յն. նասդի՛սգօս. ναστίσκος (ի ναστός placenta ). placentula. Պլակինդի փոքրիկ. ... cf. ՊՂԱԿՈՒՏՐ.
Խնդրեաց նատիկս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Գնեա՛ ինձ պղակունդա, այսինքն նատիփ. (Վրք. հց. ձ։)
nutmeg.
• «հնդկընկոյզ, coco, cocos nu.-čifera» Բժշ. յիշում են միայն ՋԲ, ՓԲ (իբո գւռ. բառ!) և ՀԲուս. § 2178։
• = Պհլ. *nargīlak ենթադրեալ ձևից, որի հետ հմմտ. պրս. [arabic word] nārgīl. սրանից է տառադարձուած արաբ. [arabic word] nārjil «հնդկընկոյզ». (արմաւենու նման ծառ է. մինչև մարդու գլխի մեծութեամբ ընկոյզներ է տալիս. շատ սննդարար ուտելիք է. նրա-նից են պատրաստում նաև մեղր, իւղ և կաթ. ընդարձակ նկարագրութիւնն ունի Իբն-ի-Բա-տուտա II. էջ 206-211)։
• Ուղիղ մեկնեց Նորայր, Բառ. ֆր. 254 ա.
cf. Նարկայ.
• «մի տեսակ թմրեցնող ձուկ, թըմ-րաձուկ. լտ. torpedo» Փիլ. լիւս. 139. գրուած է նաև ներկէս (կարդա՛ նարկէս) Վեցօր. 138.
• = Յն, νάρϰα, νάρϰη, νάρϰης «թմբրաձուկ». ծագում է ναρϰόω «թմրեցնել» բայից։-Հիւռ». 367։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։
ՆԱՐԿԱ կամ ՆԵՐԿԷՍ. Բառ յն. նա՛րգա, կամ նա՛րգի. νάρκη, νάρκα torpedo. որ է թմրութիւն, կամ ընդարմացուցիչ. Անուն ձկան. թմբրաձուկն.
Իսկ որ ասին նարկա, զհոմանուն ախտն յորժամ կազմեսցէ այնոցիկ՝ որ ի նա հպին ձկունքն, դիւրաւ զնոսա կարթաբար որսայ. (Փիլ. լիւս.։)
Փոկք եւ դլփինք եւ ներկէսք, որ անուանեալ կոչին սեղակք. (Վեցօր. ՟Է։)
torpedo, crampfish.
cf. Նարգէս.
ՆԱՐԿԷՍ կամ ՆԱՐԿԻՍ. cf. ՆԱՐԳԷՍ։
cf. Նարգէս.
ՆԱՐԿԷՍ կամ ՆԱՐԿԻՍ. cf. ՆԱՐԳԷՍ։
orange-blossom;
ջուր —ծաղկի, orange-flower water.
dyer.
βαφεύς, ποικιλτής, ἁνθοβάφος tinctor, artifex variegandi, infector. Ներկօղ նարօտուց. ներկարար.
Զթուխ մազ ի սպիտակ փոխէ. զոր ամենեւին նարօտաներկաց ճարտարութիւն չէ ձեռնհաս ներկանել. (Սեբեր. ՟Ը։)
Գունակ գունակ ծաղկով զարդարեալ է առ հասարակ ամենայն երկիր. որոց ոչ կարեն նմանեցուցանել նարօտաներկք իւրեանց ճարտար արուեստագիտութեամբ։ Ոչ երբէք ուրեք յիմաստուն նարօտաներկաց կարաց յայնպիսի գոյնս ներկել յաշխարհի. (Վեցօր. ՟Ե։)
Շմաւոն եպիսկոպոս սղակ քաղաքի եւ տիսբոնի. զոր անուանէին որդի նարօտաներկաց. (Ճ. ՟Բ.։)
Նարօտաներկս լինել (հրէից), եւ օդագործս, եւ որ այլ այսպիսիս. (Պիտառ.։)
dyeing.
βαφή, βάψις, ποίκιλσις tinctio, tinctura, artificium variegandi. Արուեստ նարօտաներկաց. ներկելն զնարօտս.
Ի նարօտաներկութիւնս, յոստայնանկութիւնս, այլեւ յամենայն օրինակ արուեստից. (Կանոն.։)
shipwrecked;
— նաւաստի, ծովագնացք, the shipwrecked mariners or people, the survivors from a wreck;
— լինել, to be shipwrecked, cast away.
ναυαγός naufragus. Ոյր նաւն է բեկեալ խորտակեալ. կրօղն զնաւաբեկութիւն.
Փրկեա՛ ի վտանգէ զնաւաբեկս ի յալեաց ծովէ (կամ ծովու). (Շար.։)
ՆԱՒԱԲԵԿ ԼԻՆԻՄ. ՆԱՒԱԲԵԿԻՄ, ացայ. ναυαγέω, -έομαι naufragor, naufragium patior, vel facio. Կրել զխորտակումն նաւու. վտանգիլ կամ կորնչիլ ի ծով յերեսաց խորտակման նաւին (իրօք կամ նմանութեամբ.
Ի ներքոյ կալով նաւելն մեզ, հետեւի նաւաբեկ լինել՝ կամ ոչ. (Նիւս. բն.։)
Նաւաբեկեցայց եւ ի յուսոյ։ Նաւաբեկեցելումն տու՛ր ձեռն. (Ածաբ. Առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. աղք.։)
Առ նաւահանգստին բիւրաւոր բեռամբքն նաւաբեկեցաւ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Մի՛ քրէիքուր վարուց չարութեամբ նաւաբեկեալք ապաշաւեսջիք. (Յհ. կթ.։)
to run aground, to strand, to founder, to be lost.
ՆԱՒԱԲԵԿ ԼԻՆԻՄ. ՆԱՒԱԲԵԿԻՄ, ացայ. ναυαγέω, -έομαι naufragor, naufragium patior, vel facio. Կրել զխորտակումն նաւու. վտանգիլ կամ կորնչիլ ի ծով յերեսաց խորտակման նաւին (իրօք կամ նմանութեամբ.
Ի ներքոյ կալով նաւելն մեզ, հետեւի նաւաբեկ լինել՝ կամ ոչ. (Նիւս. բն.։)
Նաւաբեկեցայց եւ ի յուսոյ։ Նաւաբեկեցելումն տու՛ր ձեռն. (Ածաբ. Առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. աղք.։)
Առ նաւահանգստին բիւրաւոր բեռամբքն նաւաբեկեցաւ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Մի՛ քրէիքուր վարուց չարութեամբ նաւաբեկեալք ապաշաւեսջիք. (Յհ. կթ.։)
shipwreck, wreck;
stranding.
ναυαγία, -άγιον naufragium. Բեկումն կամ խորտակումն նաւու. նաւաբեկն լինել. կէմի ՝ կամ.
Փարիսեցին ի նմին ի նաւահանգստին ընդ նաւաբեկութեամբ անկաւ։ Նաւաբեկութիւն ընդունել։ Հաստատեցաւ սիւն խաչին ի նաւ աշխարհիս, եւ աշխարհս առանց նաւաբեկութեան մնաց. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. զատիկ.։)
Հանդիպեալ նաւաբեկութեան. (Նիւս. կուս.։)
Նաւաբեկութեամբ խորասոյզ եղեալ կորնչի։ Եթէ հասարակաց դիպեսցի նաւաբեկութեան մահ։ Եւ՛ս չարագոյժ զնաւաբեկութեանցն ունի զտարակոյս. (Պիտ.։)
Եռացոյց ի վեր զալիս, եւ սաստիկ նաւաբեկութիւնք լինէին. (Ղեւոնդ.։)
Ի նաւաբեկութեան կորնչիցի. (Յհ. կթ.։ Տե՛ս եւ Պիտ. 39. 248. 423։)
sea-faring, navigating, travelling by sea;
navigator;
voyager;
— լինել, to navigate;
to go by sea, to voyage;
—ք, navigable waters.
ՆԱՒԱԳՆԱՑ ՟Ա. ՆԱՒԱԳՆԱՑԻԿ. Որ ինչ հայի ի նաւագնացութիւն. նաւական.
Ծովն մեծ, զոր ոչ երբէք կոխեաց ոտն մարդոյ նաւագնաց գնացիւք. (Վեցօր. ՟Դ։)
Նաւագնացիկն ճանապարհորդութիւն մեդեայ. (Պիտ.։)
boat, bark, barge;
— գետոյ, wherry, sculler;
— վենետկեան, gondola;
տաճիկ —, caic;
անգղիական —, outrigger;
— նաւու, yawl, skiff, shaloop;
— տափարակ, ferry-boat, lighter;
վարձ, սակ —ի, tariff, rate.
πλοιάριον navicula. Փոքրիկ կամ միջակ նաւ ծովակաց եւ ծովեզերեայց. ... տե՛ս եւ ՆԱՒ, եւ ՄԱԿՈՅԿ, ԿՈՒՐ, եւ ՎԱՐՔԱ։
Նաւակ մի պատրաստական. (Մրկ. ՟Գ. 9։)
Տատանեալ հոգիս ի յայսմ աշխարհի՝ մարմնոյս շինուածով իբր ի նաւակի. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
Թէպէտեւ նաւակն հատցի (ի նաւէն). (Վրք. հց. ՟Զ։)
ՆԱՒԱԿ. θηρίκλειος, -εια thericlejus, -leja ποτηρία calices, vasa caelata convivalia. որպէս Նուագ կամ քարէնաւ. Բաժակ եւ գաշխուրան ի ձեւ նաւակի. որ եւ Սկահ, Սկահակ. (որպէս եւ յն. ըսգա՛ֆի, ըսգաֆի՛ս, ըսգի՛ֆօս, է գոգաւոր ինչ. տաշտ. նաւակ, եւ բաժակ).
Ափսէք, եւ տաշտք, եւ ըմպիկք, եւ պատժականք, եւ բազմաձեւ արուեստականագոյն նաւակք, եւ ճախարակեայք. (Փիլ. տեսական.։)
remora, echineis, suck-fish, achandes.
ἑχενηΐς echeneis, remora. Անուն ձկան, որ ասի ունօղ՝ այս ինքն ըմբռնօղ զնաւ.
Ձկնիկն մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի էքինէիս, որ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւական, այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծ նաւաց (այս ինքն նաւակաց). (Վեցօր. ՟Է։)
boat-shaped.
bridge of boats, pontoonbridge.
Կամուրջ կազմեալ նաւօք կամ նաւակօք.
Զօրացն պարսից կողմնապահաց հատեալ զչուանս նաւակամրջին եփրատու. (Խոր. ՟Գ. 13։)
Խնդրէր (կարգել) զինքն պահապան նաւակամրջացն (կամ նաւակարմնջացն). (Ղեւոնդ.։)
bay, road, road-stead, anchoring-ground, anchorage, harbour, haven, port.
ὄρμος, ὁρμητήριν ormus, statio marina;
navale, -lia. Կայանք նաւուց, որ եւ ասի ՀԱՆԳՐՈՒԱՆ ՆԱՒԱՑ. նաւատեղի կամ նաւահանգիստ մանեկաձեւ.
Նաւահանգիստք, եւ նաւակայք աստուծոյ կամօքն ի ծովեզերսն ինքնեակ փորեալք. (Նիւս. կազմ.։)
naval;
nautical;
— զօրութիւն, sea-forces, marine, navy;
— գիտութիւն, navigation, art of sailing.
ναυτικός navalis. Սեպհական նաւուց. եւ Ծովական.
Որ զայրուձին, եւ նաւական ունէր բազում զօր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Նաւական զօրութիւն կամ զօրութիւնք, կամ մեծութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
to build a ship.
Ի նաւակառել՝ նախ իմացումն կատարելութեան նաւին. (եւ այլն. Անյաղթ ստորոգ.։)
cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.
Նաւակառոյցք առաջինք՝ փիւնիկեցիք ասին. (Նոննոս.։)
Նաւակառոյցն առնու զընդհանուր փայտ։ Նիւթ, որպէս նաւակառուցի՝ տախտակք, եւ բրտի՝ կաւ. (Սահմ. ՟Ե։ եւ Անյաղթ պորփ.։)
Սակաւ թերեւս (նիւթ) գտցէ ոք, որով վարիլ նաւակառուցացն հարկաւոր է. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Որպէս նաւակառոյց ոմն զնաւ կառուցանելոյն սկիզբն արկանելով. (անդ. ՟Է։)
Նաւակառուցաց պաշտօնն. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Նաւակառոյցք բիւրաբեր կառուցանելով նաւ. (Բրս. սղ.։)
Զնոյն ինքն զնաւակառուցէն (զնոյէ), եւ զայլոց նահապետաց։ Նաւակառոյցն քսիսութրէս (նոյ). (Խոր. ՟Ա. 3։ Մագ. ՟Հ՟Դ։)
Գիտեմ եւ ես, զի բարի է նաւակառոյց լինել. (Լմբ. սղ.։)
Որ ոչ է հմուտ նաւակառոյց լինել (տպ. նաւավարել), թողուլ (ունի) ի տեղեկագոյնսն, որ դիտեն ընդդէմ կալ ալեացն. (Իգն.։)
Նաւակառոյցք լեալք սրավար թիակօք իբր ի տապանի ինչ. (Յհ. կթ.։)
cf. Նաւագործ.
Նոյն ընդ Նաւակառոյց. նաւագործ.
Նաւ արուեստաւ հանճարով կազմեալ տեսեալք՝ զնաւակառուն գովեմք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
fit for shipbuilding purposes.
ναυπηγήσιμος navibus fabricandis aptus. Որ ինչ հայի ի կառուցումն նաւի, կամ առ նաւագործութիւն.
Զիա՞րդ իցէ նաւակառուցական նիւթիւ տեղի գաւառին այնորիկ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Գաւառ լի նաւակառուցական ծառօք. իբրու դիւրապէս զնաւակառուցականն առտուիցեն զօրութիւն։ Այսոքիկ ի նաւակառուցական զինուորութեան բանք. (անդ։)
inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.
• (սեռ. -տեաց) «բացման հանդէս. 2. տարեդարձ» ՍԳր. Եւս. քր. և պտմ. «տօնի նախորդ օրուայ կէս ուտիսը» Տօնակ.։
• = Բարդուած է նաւա և կատի-ք բառերից. առաջինը զնդ. ❇ nava-, պհլ. [other alphabet] navak, պրս. ❇nav, nō «նոր» բառն է. իսկ երկրորդը՝ որ Վն. և Ոզմ. առանձին գործա-ծական է, ստոյգ մեկնութիւն չունի ռեռ. ամ. բողջը իրանեան փոխառութիւն է, որովհետև կարելի չէր հայերէնի մէջ օտար nava-բա-ռով բարդութիւններ կազմել։
• Հները՝ իբրև օտար բա՞ռ՝ թարգմա-նում են «նորոգութիւն կամ ուրախու-թիւն». այսպէս՝ «Նաւակատիք նորոգու-թիւն թարգմանի կամ ուրախութիւն. Նա-ւակատիսն նորոգումն թարգմանի, Ի. զի նաւակատիս անուանէ, զնորոգութիւն բնութեանս մերոյ յայտնէ». (Տօնակ, ըստ Ածաբ. ի նոր կիր. և Շար.)-«Նա-ւակատիսն նորոգումն թարգմանի». (Տաթև. ամ. 477).-«Իսկ նաւակատիս՝ տօն ուրախութեան կամ նորոգումն թարգմանի». (Տաթև. ձմ. ճլդ. և հարց. 509)։ -«Նաւակատիքն նորոգութիւն թարգմանի». (Օրբ. հակաճռ. է. 96)։-Ինճիճեան, Եղանակ Բիւզ. 1819, 150 հյ. նաւ (ըստ յն. լտ. նաւ «այն մասն եկե-ղեցւոյ՝ ուր կայ ժողովուրդն») և կատ-արել բառերից և կամ նախակայ-տիռք կամ նախախայրիք, նախահատիկ, նորախայրիք, նորահատիկ։ ԳԴ պրս. [arabic word] navgān «նաւակատիք, այսինքն հանդէս տօնի՝ վասն կատարման շի-նուածոյ տաճարի ևն»։ Ինճիճեան, Հը-նախ. Գ. 18 հյ. նոր բառից՝ որ լինում է բարդութեան մէջ նաւ։ ՆՀԲ «որպէս նորակերտիք, նոր կերտել, ըստ պրս. hav kardan, navgān, զի և ըստ յն. ասի εγϰαίνια «ներնորութիւն»։ Հ. Ա. Բագրատունի, Զարգաց. քեր. 686 և 691 պրս. nav «նոր» և հյ. կատարել բա-ռեռից։ Մորթման ZDMG 26, 574 բևեռ. nulus։ Հիւբշ. ZDMG 35 (1881), էջ 664 առաջին մասը դնում է պրս. nav, իսկ երկրորդ մասը անյայտ։ Տէրվիշ. Մա-սիս 1882 հոկտ. 5 և Լեզու 121 նշա-նակում է բուն «նորոգ կատարումն» և գալիս է նաւա «նոր»+կատ (արմատ կատ-ար-ել բայի. հմմտ. մեծ-ար-ել, զարդ-ար-ել) ձևերից։ Հիւբշ. Arm. Gram. 202 կազմուած ի մասնիկով պհյ. *navakat-<զնդ. *navakata-ձևից, որ գալիս է nava-«նոր» և զնդ. kata-, պհլ. kat, katak, պրս. kad, kada «տուն» բա-
• ռերից։ Հիւնք. սանս. nava, պրս. naν և ϰατοιϰια «բնակութիւն» բառերից։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Ջղ. Տփ. նավակատիկ. Երև. նաւակատիկ, նօվակատիկ, Մրղ. նա--գադիք, Խրբ. նավագադիք՝, Հճ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. նավագադիգ, Ասլ. նավագադիք. նավագադի*, Մկ. նmվmկmտիկ, Տիգ. նm-վmգmդիք, Ագլ. նըվըկա՛տիկ', Գոր. նըվը-կա՛տիկ, Ղրբ. նըվըկա՛տըէ՛գ՝, Սլմ. նավկա-տիկ', Ալշ. Մշ. ավակադիգ, Վն. կատիկ, Ոզմ կատէ՛կ.-իսկ Վանում ունինք և աւագ-կա-տիկ «Ջատկի նաւակատիքը», իբր «աւադ կամ մեծ նաւակատիք»։
ἑγκαίνια encaenia, dedicatio, festus dies novi operis memoriae dicatus. (որպէս Նորակերտիք. նոր կերտել. ըստ պ. նէվ քէրտէն. նէվկեան, նիւկեան. զի եւ ըստ յն. ասի էնգէնիա, ներնորութիւն. եէնիլիք ). այն է Տօն եւ հանդէս ուրախութեան վասն կատարման նոր կերտուածոյ, կամ նորոգութեան նորա. եւ Նորոգումն յիշատակի այնր շինութեան՝ ամ ըստ ամէ. որպէս եւ պսակադրութեան եւ թագաւորութեան թագաւորաց եւ քահանայապետաց.
Նաւակատիք նորոգութիւն թարգմանի, կամ ուրախութիւն։ Նաւակատիսն նորոգումն թարգմանի։ Եւ զի նաւակատիս անուանէ, զնորոգութիւն բնութեանս մերոյ յայտնէ. (Տօնակ. ըստ Ածաբ. ի նոր կիր. եւ Շար.։)
Կատարեցաւ տաճարն, եւ արարին նաւակատիս տանն տեառն մեծաւ ուրախութեամբ։ Ի նաւակատիս տանն տեառն։ Եղեն յայնժամ նաւակատիքն յերուսաղէմ։ Ի նաւակատիս սեղանոյն։ Այս է օրէն նաւակատեաց սեղանոյն՝ յաւուրն, յորում օծ զնա։ Շինեալ իցէ տուն նորաշէն, եւ ոչ արարեալ իցէ նմա նաւակատիս։ Գալ ի նաւակատիս պատկերին, զոր կանգնեաց արքայն նաբուքոդոնոսոր։ Երթիցուք ի գաղգաղա, եւ արասցուք նաւակատիս թագաւորութեան.եւ այլն։
Ասպարէսք ըստ նաւակատեացն քաղաքին (ի ռերորդ ամի շինութեան հռովմայ) ընթանային։ Վասն տօնից նաւակատեաց եկեղեցեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ եւ Եւս. պտմ. ՟Ժ. 3։)
(եկեղեցին) առանց նաւակատեաց օրհնութեան՝ օծման՝ լոկ տուն է. (Շ. թղթ.։)
Արարին նաւակատիս մեծ հարսանեաց՝ փեսայութեան դերանկին (յերկրորդ նուագի). (Արծր. ՟Գ. 3։)
ՆԱՒԱԿԱՏԻՔ. որպէս Շաբաթ օրն շաբաթապահոց՝ կանխեալ քան զտօն վարդավառի, վերափոխման, եւ խաչի.
Շաբաթ տօն է նաւակատեաց սուրբ խաչին. (Տօնակ.։)
Իսկ յասելն (Տօնակ.)
Երեք նաւակատիքս առանց մսակերութեան. ակնարկէ ի ճրագալոյցս, եւ ի խաչ, եւ ի վարդավառ, քան զորս դնէ կանխել մի մի յիսնեակ պահս։
cf. Նաւագործութիւն.
small boat, skiff, cock-boat.
σκάφη scapha. Նաւակ փոքրիկ. կուր. մակոյկ.
Անկեալ դնի լուծեալ իբրեւ զնաւակիկ ինչ յալեաց ծփանաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
voyaging together;
fellow-voyager.
σύμπλοος navigationis socius. Որ ի միասին նաւարկէ, կամ է ի նաւի ընդ այլս.
Նաւակից մեղ եղեւ փիլաքր՝ սարկաւագօք հայրապետին կոստանդինուպօլսի. (Շիր. զանձնէ։)
Ոչ նաւակից լինել եւ ճանապարհորդ, եւ ոչ քաղաքակից ասի իսկապէս իմաստուն ընդ անզգամին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 74։)
shipwrecked.
Նաւակոծեալ. եւ Նաւակոծօղ.
Ոչ զհողմն կոծելով, այլ զխաւարային իշխանն առնէր նաւակոծ. (Անան. ի պետր.։)
Ելեալ Պօղոս ի նաւակոծ ծփանաց ալեաց. (Ճ. ՟Ա.։)
ՆԱՒԱԿՈԾ ԼԻՆԻՄ, եղէ. ՆԱՒԱԿՈԾԻՄ, եցայ. ձ. ναυαγέω naufragor. Կրել ալէկոծութիւն. եւ Բախիլ նաւու զքարի. նաւաբեկիլ.
Երիցս նաւակոծ եղէ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 25։)
Նաւակոծեցան ի հաւատսն. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 20։)
cf. Նաւակոծիմ.
to suffer shipwreck, to be lost, to perish by shipwreck.
ՆԱՒԱԿՈԾ ԼԻՆԻՄ, ՆԱՒԱԿՈԾԻՄ. ναυαγέω naufragor. Կրել ալէկոծութիւն. եւ Բախիլ նաւու զքարի. նաւաբեկիլ.
Երիցս նաւակոծ եղէ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 25։)
Նաւակոծեցան ի հաւատսն. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 20։)
shipwreck.
Ի նաւակոծութիւն անկեալ՝ հանին զնա ալիք ծովուն ի ցամաք. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ.։)
Նաւակոծիլն. նաւաբեկութիւն. որպէս յն. ναυαγία, -ιον naufragium.
Ընդէ՞ր նախ քան զնաւակոծութիւն՝ նաւաբեկութիւն (յն. նոյն բառ) անձին գործիցես. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
Ապրեալ էր ի նաւակոծութենէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Նաւակոծութիւնս արար (այսինքն յարոյց) ի ծովու. (Նոննոս.։)
Ամենայն ընդ հեծուեթամբ անկաւ, եւ տունն նաւակոծութեամբ լցաւ. (Իսիւք.։)
cf. Նաւամարտութիւն.
Սպանումն յամենայն տեղիս լինիցի, այլ եւ ի ծով նաւակռիւք. (Լմբ. յայտն.։)
Պատմեցին զնաւակռուութեանցն ի ծովու։ Զնաւակռուութեանցն ի ծովու, զքաղաքամարտութեանցն ի ցամաքի. (Պիտ.։)
cf. Նաւամարտութիւն.
Սպանումն յամենայն տեղիս լինիցի, այլ եւ ի ծով նաւակռիւք. (Լմբ. յայտն.։)
Պատմեցին զնաւակռուութեանցն ի ծովու։ Զնաւակռուութեանցն ի ծովու, զքաղաքամարտութեանցն ի ցամաքի. (Պիտ.։)
to sail together.
συμπλέω, συμπλώμι una navigo. Նաւակից լինել. նաւել. ի միասին.
Որոց նաւենն՝ նաւակցեա՛, որոց ճանապարհորդեն՝ ճանապարհակցեա՛։ Նաւորդացն նաւակցեա՛, ուղեգնացացն ճանապարհակցեա՛. (Ոսկ. եւ Բրս. պտրգ.։)
sea-faring;
navigator, voyager.
πλωτῶν navigans. որ եւ ՆԱՒԱԼՈՒՂԱԿ, ՆԱՒԱԼԻՒՂ. Որ լուղի նաւաւ, այսինքն նաւէ. (զի ըստ յն. նաւելն նշանակէ եւ լուղիլ). նաւօղ. նաւորդ.
Ամենայն նաւաղօղակն (կամ նաւալուղակն) ի մի վայր ժողովեալ՝ ոչ բարձցեն թեփ մի ի տանոյ նորա, եւ ի նաւս ձկնորսաց խալամ նորա. (Յոբ. ՟Խ. 26։)
yawl, pinnace.
σκάφη scapha, cymba. Մակոյկ նաւու. կուր. սանտալ.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւեցուցանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
fighting at sea;
naval fight;
— լինել, to fight a battle at sea;
— տորմիղ նաւաց, fleet, army.
ναυμάχης, ναυμάχος navali praelio decertans. Մարտիկ նաւաւ ի վերայ ծովու. նաւամարտ, եւ նաւամարտական.
Նաւամարտիկ լինէին ընդ նմա։ Տորմիղ նաւամարտիկ նաւաց. կամ նաւամարտիկ տորմիղ նաւաց։ Յաղթել ի նաւամարտիկ կռուին։ Նաւամարտիկ պատերազմաւ. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
Զնաւամարտիկ հնարս հնարեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Նաւամարտիկ ընթացս կազմեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Որ ի թերմուպողիս կռիւն, եւ ի սաղամին նաւամարտիկն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
flotilla.
navigable.
to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.
πλέω, ἁναπλέω, ἁποπλέω, καταπλέω navigo, a portu solvo, provehor in altum, navi devehor, appello in portum. Արկանել զնաւն ի ծով, եւ յառաջ խաղալ կամ վարել. նաւել. ճանապարհորդել ընդ ծով. միջամուխ լինել ի խորս, կամ ի ծովէ ի ցամաք գալ.
Անտի նաւարկեալ՝ գնացին յԱնտիոք. (Գծ. ՟Ժ՟Դ. 25։)
Ամենայն կազմածովք պատրաստ լինել ի նաւարկել։ Հարցեալ՝ թէ յո՛ ուրեք նաւարկիցէ։ Առագաստ ձգեալ՝ նաւարկել ի հայս կամէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Նաւարկեալք հմտաբար ընդ զրահեղեղ կռապաշտութիւնսն, շնորհազարդ փայլմամբ փայլեալք ի յերկնային նաւահանգիստն. (Շար.։)
Նաւարկելով անխռովական՝ ընդ ծով կենացս այս հիւթական. (Շ. տաղ ի մեծն ներսէս.։)
Ծով է կենցաղս. եւ նաւարկեն ի սա մարդիկ զանազան եւ բիւր շաւղօքն. (Լմբ. առակ.։)
provident, circumspect, considerate;
exact, just, punctual, scrupulous;
sly, politic;
sober, moderate;
wary, mature.
Չի՛ք ինչ զգուշաւոր ամրութիւն քան զերկիւղն Աստուծոյ։ Յետ զերկիւղն Աստուծոյ հայցել՝ անարատ մնալ եւ զգուշաւոր ասէ զկեալն յաշխարհի. (Խոսր.։)
Զմանկունս օրհնեա՛ տէր, եւ զարգացո՛ ի զգուշաւոր կեանս. (Ճ. ՟Ժ.։)
Գիտէ Աստուած՝ զգուշաւոր արկանել հիմն մեծագոյն իրաց. (Վրդն. ել.։ (Առ յետինս վարի ռմկ. ոճով, որպէս Զգո՛յշ, զգուշացօղ)։)
with circumspection, slily;
strictly, punctually.
ԶԳՈՒՇԵԱՒ ἁσφαλέως, ἁσφαλῶς, ἑπιμελῶς , παρατήρων diligenter, accurate , observans որ եւ ԶԳՈՒՇԱՒ. (ի հոլովականէ բառիս Զգոյշ) Զգուշաբար. զգուշապէս. զգուշութեամբ. ուշ դնելով, փութով խնամոց. խորհրդով.
Զգուշաւ փակեալ լինի տապանն։ Զգուշեաւ եւ պահպանութեամբ ասէ, զի ի վեր յարուցեալ լինի ո՛չ ի սառայէ, այլ ի մեռելոցն։ Զգուշեաւ (կամ զգուշաւ) ընդ միտ ածեալք, եւ սպաս կալեալ գրեցին։ Զգուշեա՛ւ սպասեա՛ (այսինքն դիտեա՛), զի տասներորդ է Նոյ ի հողածնէն. (Փիլ.։)
wise, learned, skilful;
sober, discreet, prudent;
tame, familiar, gentle.
πρᾶος, ἤμερος mansuetus, cicur (իբր Զգայուն յոյժ, զգաստ, զգոյշ. հակառական անզգայի, եւ անզգամի). Ուշիմ, եւ ուշեղ. այսինքն մեղմ, հանդարտ, հեզ. ընդել. ցածուն. հլու, (մարդ, եւ անասուն). եւս եւ σοφός sapiens συνετής intelligens Հանճարեղ, իմաստուն, ներհուն, բանիբուն. խելօք, խելօքիկ, անմեղ.
Զբազում անզգամս տեսանեմք զգօնացեալս, եւ զգօնս անզգամեալս. (Եզնիկ.։)
Սուրբ Յակոբ ... կոչեցաւ Զգօն, այսինքն է հանդարտ, իբր թէ հեզ. որ է հաստատուն, այս է անփոփոխ. (Նար. մծբ.։)
Զգօն է թռչունն եւ սուրբ (աղաւնի). (Ոսկ. մտթ.։)
Իսկ Զգօն՝ ըստ որում իմաստուն՝ յոյնք եւ լատինք զՍուրբն Յակոբ Մծբնացի կոչեն Σοφός sapiens. տե՛ս եւ ի ԶԳՕՆԱԿԱՆ, ԶԳՕՆՈՒԹԻՒՆ, եւ յայլ ածանցս։
good, well-behaved, peaceful, quiet, affable, courteous.
Հանդարտաբար. եւ Ցածուն. հանդարտական.
Առեր զլուծն խոնարհութեան ի զգօնաբար կրօնաւորութիւն. (Գանձ.։)
Ի գայլոցն եւ ի գառանցն օրինակի զբարս մարդկան իմանալ, զոմանս վայրենամիտս, եւ զկէսս զգօնաբարոյս. (Գէ. ես.։)
Կամ ըստ (Ոսկ. ես.)
Կէսն վայրենամիտք, եւ կէսն զգօնաբարոյք։ Վասն վայրենամիտ մարդկան, եւ զգօնաբարոյից ասէ։
cf. Զգօնաբարոյ.
Զգազանամիտ բարս մարդկան կոչէ գայլս, եւ զգօնամիտս կոչէ գառինս։ Վայրենամիտք եւ զգօնամիտք ի միասին բնակեսցեն, եւ միմեանց ինչ ոչ վնասեսցեն. (Ոսկ. ես.։)
to become wise;
to grow familiar.
Կամօք չարանայ (բանականն), եւ յորժամ կամի՝ կարօղ է զգօնանալ։ Եթէ բնութեամբ չար ինչ էր օձ, ոչ զգօնանայր երբէք ի գազանութենէ անտի իւրմէ. նա աւանիկ տեսանեմք ի հնարագիտութենէ թովչաց զգօնացեալ. (Եզնիկ.։)
Թէեւ գազան էր, սակայն եւս զգօնանալ պարտ էր. (Ոսկ. մտթ.։)
to render wise;
to tame, to subdue, to humanize.
Զձի խստերախ հանդարտութեամբ զգօնացուցանեմք։ Զգազանս զգօնացուցանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Զմոլորական մտաց խակութիւն զգա՛ստ յարմարէ. զանբանական վընջողութիւն ասուն կենդանեաց ողջախոհաբար զգօնացուցանէ. (Նար. խչ.։)
Որ այնչափ զգօնացուցանել զօձս գիտեն. (Եզնիկ.։)
Զմեր գազանական բարկութիւնն զգօնացուսցուք. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ։)
to go out, to free one's self, to set one's self at liberty.
Ելանել ըստ չափ, ըստ սահման. կարգէ դուրս ելլալ, կամ վեր ըլլալ.
Որք ըստ ժողովրդեանն տկարութեամբն զանցանէին, եւ ամենեւին զմարմնաւոր օրինօքն զելանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
intemperate, lewd, debauched, luxurious, dissolute, spoiled;
slippery, lubricous, inconstant, voluble;
frail, weak;
—ք են ճանապարհք նորա, his ways are dissolute.
ԶԵՂԽ կամ ԶԵԽ. σφαλερός labilis, lubricus, fallibilis, erroneus (իբր Զելեալ ըստ չափ, կամ զեղեալ, կամ սահեալ) որպէս Սխալական. սահական. անհաստատ. զաղփաղփուն. լպրծոտ.
Զեղխք են ճանապարհք նորա. (Առակ. ՟Ե. 6։)
Զամենայն գործն (շինուածոյ) զեղխ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Մանուկն՝ զեղխ եւ զաղփաղփուն (է) խորհրդովք. (Ոսկ. եփես.։)
Փափաքանօք աւելորդաց փութան գործով կրթել զզեղխ հմտութիւն արուեստիս (նաւարկութեան) ... կրթել զանհաս արուեստին զեղխ հմտութիւն. (Պիտ.։)
ԶԵՂԽ, կամ ԶԵԽ. ἁκόλαστος, ἅσοτος luxuriosus, prodigus (լծ. եւ սեղեխ). Վարուք զեղծն. չափազանց յուտելիս, յըմպելիս, եւ յամենայն իրս. փափկակեաց. անառակ. ցոփ. շուայտոտ. պակշոտ. անկարգ. (անձն, եւ գործն). շըլըխտի, թոյլ.
Զեխն ի պոռնկութիւն եւեթ ծախէ զժամանակս իւր։ Ոչ ի հարկէ էր պոռնկութիւն քո, այլ ի զեղխ եւ յաճախագոյն կամաց. (Ոսկ. ես.։)
Ընդունիցի՞ս բնակակից զոմն եւ կամ դրացի, որ յոյժ գոյ արիագոյն, եւ ոչ իցէ ողջախոհ, այլ զեխ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ողջախոհն՝ քան զեխն, եւ խոհեմականն քան զանզգամն. (անդ. ՟Ե։)
Ոչ եւս պարկեշտս, այլ ամենեւին յամենայնի զեխք, անժոյժք։ Ի ձեռանէ պակշոտելոց զեղխիցն ապրեցուցանէր. (ՃՃ.։)
Նոքա կերպարանօղք են, եւ սոքա զեղխք. (Եզնիկ.։)
Զեղխ է վարուք, այլ ոչ կրակապաշտ. (Խոր. ՟Գ. 63։)
Զեղխ վարուց տանել։ Հանդուրժել զեղխ եւ անարժան կարգի. (Փարպ.։)
Զեխ կենաց աշխարհիս ցանկացեալ. (Եղիշ. դտ.։)
Ոչ խառնիխուռն յարձակին ի զեղխ իգամոլութիւնս խառնիցն։ Զկարճելն ի զեղխ յարձակմանէն. (Պիտ.։)
licentiousness, luxury, wantonness.
Անառակութիւն. զազրագործութիւն.
Զմին՝ զրադաշտ ոմն զեղխագործութեան դնէ (ընծայէ). (Եզնիկ.։)
brimful, heaped up, overloaded.
Լցեալ մինչեւ ի զեղումն կամ ի զեղխութիւն.
Թակոյկս լիաբուղխս զեղխալիցս գինւով. (Ոսկ. ղկ. յն. բոլորեալ իբր պսակաւ. լեփլեցուն։)
cf. Զեղխիմ.
Մանաւանդ գինւով, որով բազումքն իսկ զեղխանան. (Եզնիկ.։)
habitual debauch.
ԶԵՂԽԱՆՔ կամ ԶԵԽԱՆՔ. cf. ԶԵՂԽՈՒԹԻՒՆ.
Որք ցամաքեալ էք պահօք ի զեխանաց արբեցութեան եւ ի փափկութենէ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to abandon ones self to luxury, excess, debauch, to be dissolute;
to be intemperate, licentious, prodigal, extravagant;
— ի դինւոջ, to drink hard, to gormandize;
ըստ մոլորութեանն Բաղաամու զեղխեցան զհետ վարձուց, they ran greedily after the error of Balaam for reward.
Վասն որոյ ի հարկէ զեղխեն, ըստ տեղեացն եւ օդոցն փոփոխման խաբեալք. (Պիտ.։)
cf. Զեղխեմ.
ԶԵՂԽԻՄ կամ ԶԵԽԻՄ. որ եւ ԶԵՂԽԱՆԱԼ. διαμαρτάνω pecco, erro որպէս Յանցանել, սխալել.
Զեխեսցի՝ որ բացատրեացն. որբար, թեւ՝ եթէ բացատրեսցի հաւու, ո՛չ հակադարձէ, հաւ թեւոյ. (Արիստ. առինչ.։)
Այլ առաւել՝ Զանցանել ըստ չափ. կամ արտաքս զեղանիլ. ἑκχύομαι effundor որ եւ Սխալակել գինւով, եւ այլն.
Ի զեղխողացն եւ յարբեցողացն փախիցո՛ւք. (Ոսկ. մտթ.։)
Թէ զեղխիս, եղեր ծառայ ախտին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
intemperance, orgies, debauch, luxury, excess, extravagance, extremity, depravation, lust, licentiousness.
ԶԵՂԽՈՒԹԻՒՆ կամ ԶԵԽՈՒԹԻՒՆ. ἁνάχυσις, ἕκχυσις effusio, luxus, luxria, libido գրի եւ ԶԵՂՈՒԹԻՒՆ, համաձայն յն. Զեղումն յաւելորդս. անառակութիւն. շուայտութիւն. սխալականութիւն. անարգելութիւն. անժուժութիւն.
Ի նոյն անկարգութեան զեղխութիւն. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 4։)
Հակառակ են պարկեշտութիւն, եւ զեղխութիւն. եւ արդարութիւն, եւ անիրաւութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Զեխութիւն է չարութիւն ցանկականին, ըստ որում յօժարեալք լինին առ ի վայելուածս յոռին (կամ յոտին, այսինքն ստորին) հեշտութեանց. (Արիստ. առաք.։)
Հետեւեալ լինի զեղխութեան՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (եւ այլն. անդ։)
Թէ ի նմին զեղխութեան (արբեցութեան) մնացեալ յերկարեսցէ, որոշեսցի։ Եւ ո՛չ մարմնական զեղխութեամբ զսուրբ աւուրցն խորհուրդ արհամարհել. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Զեղխութիւն.
Չոքաւ ի կենցաղական զեղխումն. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
dissolute, incontinent, free, wanton, debauched;
spoiled;
careless, neglected, indolent, sluggish;
negligence, carelessness, inattention;
negligently.
ἁσελγής petulans, lascivus, mollis διαφθάρμενος decorruptus Կարի եղծ. իսպառ եղծեալ ապականեալ. թուլամորթ. ցոփ. զեղխ, եւ անհոգ. աւրած, գէշ.
Որ ի զեղծ վարս ինչ իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Ոչ հաներ ի սրտէդ զեղծ (կամ զ՝եղծ) եւ զաղտեղի մտածութիւնս. (Մաշկ.։)
Զեղծ եւ վատթար գտար ի խնդրելն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Զմարգարիտ պատուական ոչ դնեն զեղծ վայրապար ի տուն գանձու, այլ կապեալ ծրարեալ. (Եփր. աւետար.) այսինքն յանհոգս. շըլըխտի կերպով։ Տե՛ս եւ ԵՂԾ ԶԵՂԾ։
destroying, injurious;
badly done, wicked.
Խանգարիչ. ապականարար. վատթար. ոչ բարւոք գործեալ.
corrupted, spoiled, perverse.
Ապականեալ մտօք.
Զաղտեղիս զեղծամտեալս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
to spoil, to ruin;
to abuse, to deceive, to delude, to seduce, to beguile;
to rob, to steal, to ravish;
զեղծեմ զգատաւորս (ընչիւք), to corrupt judges.
Եկն եգիտ՝ զեղծ զամենեսին ջրհեղեղն. յն. ի վայր քարշեաց, կամ ընկլոյզ. (Ոսկ. մտթ.։)
ԶԵՂԾԱՆԵՄ ԶԵՂԾԵՄ. յն. պէսպէս, ἑκχέω, ἑκχύω effundo παρασύρω praepostere traho καταχράομαι abutor ἑλέγχω, ἁπατέω vinco, decipio ἁναστρέφω everto եւ այլն. Չարաչար եղծանել, ապականել. վնասել. խանգարել, խաբել. կր. վատթարանալ. եւ Վատթարիլ. յետնիլ. սխալել. (լծ. եւ հեղձուցանել, հեղձնուլ). ... եւ այլն.
Զի մի՛ զեղծիցիմ (կամ զեղծցիմ) ինչ իշխանութեամբս իմով յաւետարանի անդ. յն. չարաչար վարիցիմ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 18։)
Գինին զեղծէ զըմպելիսն։ Մտանիցէ գաղտ ի տուն ընկերի իւրոյ զեղծել ինչ։ Չզեղծիցի յաստուածապաշտութենէ։ Վարուք ինչ զեղծիցին։ Ի խորհրդական զգուշութենէն զեղծիցի. (Եզնիկ.։)
Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)
Եղծայ, զեղծայ։ Ինձ միայնոյ զեղծանիլ իսպառ։ Գոյին կազմած զեղծեալ. (Նար.։)
Ի փոքուն զեղծի եւ ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Զեղծանեմ.
ԶԵՂԾԱՆԵՄ ԶԵՂԾԵՄ. յն. պէսպէս, ἑκχέω, ἑκχύω effundo παρασύρω praepostere traho καταχράομαι abutor ἑλέγχω, ἁπατέω vinco, decipio ἁναστρέφω everto եւ այլն. Չարաչար եղծանել, ապականել. վնասել. խանգարել, խաբել. կր. վատթարանալ. եւ Վատթարիլ. յետնիլ. սխալել. (լծ. եւ հեղձուցանել, հեղձնուլ). ... եւ այլն.
Եկն եգիտ՝ զեղծ զամենեսին ջրհեղեղն. յն. ի վայր քարշեաց, կամ ընկլոյզ. (Ոսկ. մտթ.։)
Զի մի՛ զեղծիցիմ (կամ զեղծցիմ) ինչ իշխանութեամբս իմով յաւետարանի անդ. յն. չարաչար վարիցիմ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 18։)
Գինին զեղծէ զըմպելիսն։ Մտանիցէ գաղտ ի տուն ընկերի իւրոյ զեղծել ինչ։ Չզեղծիցի յաստուածապաշտութենէ։ Վարուք ինչ զեղծիցին։ Ի խորհրդական զգուշութենէն զեղծիցի. (Եզնիկ.։)
Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)
Եղծայ, զեղծայ։ Ինձ միայնոյ զեղծանիլ իսպառ։ Գոյին կազմած զեղծեալ. (Նար.։)
Ի փոքուն զեղծի եւ ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Զեղծանեմ.
Ոչ ինքն միայն գարշութեամբ եղծ զկեանս, այլեւ համօրէն իսկ զԱսորեստանեայց պետութիւնն զեղծեցոյց. (Եւս. քր. ՟Ա. յն. վեր ի վայր արար, կամ խանգարեաց։)
mental aberration, madness, folly.
Զեղծմտութիւն է՝ որ ջանանն, զի պակասեալ լինի գիտութիւնն Աստուծոյ. (Եւագր. ՟Ժ՟Թ։)
corruption, depravation, debauchery;
disorder.
ἁτοπία absurditas եւ այլն. Կարի եղծութիւն. անկարգութիւն. անտեղութիւն.
Գիտէ զմեղացն զեղծութիւն։ Մի՛ իշխանս, մի՛ մարգարէս, որք զնոյն զեղծութիւնս ուղղիցեն. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Զեղծանեմ.
Իբրեւ զնենգաւոր եւ զկասկածոտ՝ առեալ մեկուսի զմարդն՝ զեղծուցանէր. իբր խաբել. խելքէ հանել. (Եզնիկ.։)
Այնչափ զինուք վառեալ կինն (Յոբայ) կամէր զեղծուցանել. յն. բախել, խախտել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Կարծէին, թէ զեղծուցանել ինչ կարիցեն. (անդ. 18. յն. ձգել, յանկուցանել։)
Բազում պարգեւ խոստացեալ առ ի զեղծուցանել. յն. յեղաշրջել, պատրել. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
Բան սուտ եւ զեղծուցանելի միաբանեալ էք ասել առաջի իմ. այսինքն պատիր, փուտ. յն. ապականեալ. (Դան. ՟Բ. 9։)
to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.
եւ կր. ԶԵՂՈՒՄ կամ ԶԵՂԱՆԻՄ. καταχέω, διαχέω , ἑπιχέω, ὐπερχύω, ἑκχύω, ἑκχύομαι effundo, perfundo, -or;
effluo ἑπιβάλλω , ἑκτείνω superjicio, extendo եւ այլն. Հեղուլ յորդութեամբ եւ լիուլի. զեղուցանել. լնուլ. հոսել. սփռել. ծաւալել. դիզանել. կուտել. առատանալ. լիանալ. տարածիլ. լեփ լեցուն ընել՝ ըլլալ, դիզել, դիզուիլ, շատնալ, թափթփիլ.
Զալիսն ի նաւն զեղոյր. (Մրկ. ՟Դ. 37։)
Լցցին կալք ցորենոյ, եւ զեղցին հնձանք գինւոյ եւ իւղոյ։ Զեղուն գուբք. (Յովէլ. ՟Բ. 24. ՟Գ. 13։)
Երկայնէր ճակատն՝ զեղոյր, որ զբարձամբք լերանցն, որ զձորովք եւ զխորովք եւ զդաշտիւք. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 40. յն. ձգեալ կամ ծաւալեալ լինէր։)
Միշտ զեղուն բարիքն ի յուշոյս իմ տեսութենէ. այսինքն ի դուրս թափին։ Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ։ Որ ի մեզ զեղեալ յառաւելութենէ։ Խնդութեամբ զեղեալ եպիսկոպոսն. (Նար.։)
Զգիրկսն տարածեաց, զմանկամբն զեղաւ, եւ համբուրիւ յինքն ժողովեաց. (Լծ. կոչ.։)
Ո՞վ տայր ինձ այժմ զմարմնովն Պօղոսի եւ Պետրոսի զեղուլ (յն. պարազեղանիլ), եւ բեւեռել ընդ գերեզմանս նոցա. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.
եւ կր. ԶԵՂՈՒՄ կամ ԶԵՂԱՆԻՄ. καταχέω, διαχέω , ἑπιχέω, ὐπερχύω, ἑκχύω, ἑκχύομαι effundo, perfundo, -or;
effluo ἑπιβάλλω , ἑκτείνω superjicio, extendo եւ այլն. Հեղուլ յորդութեամբ եւ լիուլի. զեղուցանել. լնուլ. հոսել. սփռել. ծաւալել. դիզանել. կուտել. առատանալ. լիանալ. տարածիլ. լեփ լեցուն ընել՝ ըլլալ, դիզել, դիզուիլ, շատնալ, թափթփիլ.
Զալիսն ի նաւն զեղոյր. (Մրկ. ՟Դ. 37։)
Լցցին կալք ցորենոյ, եւ զեղցին հնձանք գինւոյ եւ իւղոյ։ Զեղուն գուբք. (Յովէլ. ՟Բ. 24. ՟Գ. 13։)
Երկայնէր ճակատն՝ զեղոյր, որ զբարձամբք լերանցն, որ զձորովք եւ զխորովք եւ զդաշտիւք. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 40. յն. ձգեալ կամ ծաւալեալ լինէր։)
Միշտ զեղուն բարիքն ի յուշոյս իմ տեսութենէ. այսինքն ի դուրս թափին։ Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ։ Որ ի մեզ զեղեալ յառաւելութենէ։ Խնդութեամբ զեղեալ եպիսկոպոսն. (Նար.։)
Զգիրկսն տարածեաց, զմանկամբն զեղաւ, եւ համբուրիւ յինքն ժողովեաց. (Լծ. կոչ.։)
Ո՞վ տայր ինձ այժմ զմարմնովն Պօղոսի եւ Պետրոսի զեղուլ (յն. պարազեղանիլ), եւ բեւեռել ընդ գերեզմանս նոցա. (Ոսկ. հռ.։)
heaped, brimful, redundant;
թաթաղուն, շարժուն եւ —, pressed down, shaken together and running over.
Չափ բարւոք՝ թաթաղուն շարժուն եւ զեղուն տացեն ի գոգս ձեր. (Ղկ. ՟Զ. 38։)
to heap, to overflow.
Զի մի՛ զմահու, այլ զկենացն զեղուսցեն պտուղ։ Զեղուցանէ անժուժելի վտանգս. (Պիտ.։)
to restrain, to retrench, to contract;
to throw into the shade, to eclipse, to darken, to obscure, to cloud;
to discount, to cash.
Իսկ եթէ ընդդէմ դարձեալ ոգորիցիս, զեղչես, եւ չառնես զյաղթութիւն. (անդ. 8։)
συσκιάζω, ἑπισκιάζω obumbro, obscuro (լծ. ար. զըլլ. եւ թաթար. չօղա, որ են ստուեր). Ստուերացուցանել. կարճել զյայտնի տեսութիւն. շուք ձգել, մթընցնել.
Զի թէ Հոգին Սուրբ չհամարեցաւ ամօթ զայնպիսի պատմութիւն կարգել մի ըստ միոջէ, ո՞րչափ եւս առաւել եւ ո՛չ մեզ պարտ իցէ չեղչել։ Եւ որք զայն թաքուցանեն, նոքա առաւել զառաքինութիւն նորա զեղչեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Զնոցին դիակունս առ երդովքն ուրեմն ի տանիս զեղչեալս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ոչ վիմով ծերպի զեղչել, եւ զյետոյսն միայն տեսանել. (Յհ. կթ.։)
Սակաւ մի անդր ծագեաց զբանն, եւ ասէ, Բանն մարմին եղեւ. եւ զայլն ամենայն զեղչեաց, զխոհուրդն յղութեան, զծնունդն սրբութեան, զսնունդն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զեղչելն եւ զբազկելն, եւ զկարճառօտ բանն ի համառօտ կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
cf. Զետեղ;
— պահել, to place in safety.
ԶԵՄԵՂ կամ ԶԵՄՈՒՂ. cf. ԶԵՏԵՂ։
cf. Զեմեղ.
ԶԵՄԵՂ կամ ԶԵՄՈՒՂ. cf. ԶԵՏԵՂ։
to have pity or compassion;
to free from danger.
ԶԵՄԵՂԵԼ. Թուի Զմեղել. որպէս ռմկ. մեղքընալ. այսինքն Խնայել. ի գութ շարժիլ, կարեկից լինել.
Եթէ առ տկարութեան չզեմեղիցէ, ապա ոչ այժմ թագաւորել է նմա. (Եզնիկ.։)
cf. Զոհագործութիւն.
Իսկ սա իբրու ինքն քահանայ սկսանէր զենագործութիւն ի վերայ որդւոյն. (Փիլ. իմաստն.։)
sacrificed, immolated.
Ոյք ուտեն միս հեղձուցիկ, կամ մեռելոտի կամ զենածոյ. (Կանոն.։)
to be sacrificed or immolated.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω, καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
Առէ՛ք ձեզ ոչխար, եւ զենջի՛ք ի զատիկ։ Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն։ Եզեն Ադոնիա ոչխարս եւ եզինս եւ գառինս։ Եզեն Սողոմոն զզոհսն։ Առնուլ զսուրն, եւ զենուլ զորդին իւր։ Զենէ՛ք, կերիցո՛ւք։ Եզեն հայր քո զեզն պարարակ։ Արի՛ Պետրոս, զե՛ն եւ կեր.եւ այլն։
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
Քահանայքն էին սակաւք, եւ ոչ կարէին զենուլ զողջակէզսն. յն. δέρω տէրիսինի չըգարմագ. տեռել. իմա՛ մորթել, այսինքն մորթազերծ առնել.
Զենէ՛ք զկենդանարարօղ զենողացն զնա. (Ճ. ՟Բ.։)
Զենանիլ։ Զենանի. (Փիլ. ել.։ Նար. ՟Լ՟Գ։ Լմբ. յանառակն։)
Որ առ հնոյն էին զենմունք, ի զենանելն մեռանէին. իսկ Տէրն մեր հանապազ զենանի ի փրկութիւն աշխարհի. (Շ. բարձր.)
shambles, slaughterhouse;
altar;
the Cross, the Holy Rood.
Զբագինս զայս կոչէ զենարան ... վասն յար պահելոյ զզենլիսն. (Փիլ. բագն.։)
Տեսի հրեշտակ, զի կայր ընդ աջմէ զենարանին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Մերթ՝ Սպասք սպանդից, կամ սպանդանոց.
Ասեմ եւ զսպանդունիսդ՝ ի վերայ զենարանաց (կարգեալ). (Խոր. ՟Բ. 7։)
cf. Զոհ.
Զենելութիւն զնա արժան է կոչել. (Փիլ. բագն.)
cf. Գագաթնակէտ.
victim, that is ready to be sacrificed;
immolation.
Եզեն Յակոբ զենլիս ի լերինն, եւ կոչեաց զեղբարս իւր՝ ուտել հաց։ Զե՛ն զենլիս, եւ պատրաստեա՛, զի ընդ իս ուտելոց են։ Եւ եղիցի նուէր յորդւոցն Իսրայէլի ի զենլեաց փրկութեան իւրեանց։ Զեն զզենլիս իւր լի զենլեօք եւ բարեօք։ Ի զենլեաց իմոց, զոր զենի ձեզ.եւ այլն։
Զենլի պատարագացն եւ սպանդիցն ... քահանայիցն միայն հրամայեալ է. իբր զենումն կամ զոհ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
to slaughter, to kill;
to immolate, to sacrifice.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω , καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
Առէ՛ք ձեզ ոչխար, եւ զենջի՛ք ի զատիկ։ Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն։ Եզեն Ադոնիա ոչխարս եւ եզինս եւ գառինս։ Եզեն Սողոմոն զզոհսն։ Առնուլ զսուրն, եւ զենուլ զորդին իւր։ Զենէ՛ք, կերիցո՛ւք։ Եզեն հայր քո զեզն պարարակ։ Արի՛ Պետրոս, զե՛ն եւ կեր.եւ այլն։
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
Քահանայքն էին սակաւք, եւ ոչ կարէին զենուլ զողջակէզսն. յն. δέρω տէրիսինի չըգարմագ. տեռել. իմա՛ մորթել, այսինքն մորթազերծ առնել.
Զենէ՛ք զկենդանարարօղ զենողացն զնա. (Ճ. ՟Բ.։)
Զենանիլ։ Զենանի. (Փիլ. ել.։ Նար. ՟Լ՟Գ։ Լմբ. յանառակն։)
Որ առ հնոյն էին զենմունք, ի զենանելն մեռանէին. իսկ Տէրն մեր հանապազ զենանի ի փրկութիւն աշխարհի. (Շ. բարձր.)
act of slaughtering;
victim, sacrifice.
Համարեցաք որպէս զոչխար ի զենումն (կամ ի սպանումն). (Սղ. ՟Խ՟Գ. 22։)
Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։)
Անմահական զենմամբ բաշխեցար. (Փարպ.։)
Զենումն անմահ։ Անպարտական զենման։ Ի զենումն ածաւ։ Զենումն մեծ քան զհաբէլին։ Ի նուէր քո զենման. (Նար.։)
Զենմամբ սրոյ ի բանաւոր ողջակիզումն. (Շար.։)
crawling, creeping
Զեռալն. կայտռումն. իսկ Զեռմունք՝ իբր զեռունք, կայտառք.
Ծով եւ գետք խայտացեալ՝ ծափս հարցեն զեռմամբք. (Զքր. կթ.) ի մկրտ. իմա՛ եռացմամբ, կամ զեռնովք։
reptile, creeping animal;
acquatic insects;
creeping, crawling.
ἐρπετόν, -τά reptile, -lia Կենդանի՝ որ զեռայ. որպէս սողունք ի վերայ երկրի, կայտառք ի ջուրս, եւ թեւաւոր միջատք յօդս. ամմէն կենդանի՝ որ կըշարժի.
Զեռունս շնչոց կենդանեաց։ Շունչ զեռնոց կենդանեաց։ Ամենայն զեռուն որ է կենդանի։ Ամենայն զեռուն թռչնոց։ Ի զեռնոց թռչնոց։ Յամենայն զեռնոց՝ որ զեռայցեն ի վերայ երկրի. (Ծն.։ եւ Ղեւտ.։)
Զեռուն ասելով, զամենայն ինչ՝ որ կենաց մասն ունի եւ զեռալոյ, զեկոյց. (Վրդն.։)
Զեռունքն՝ որ ի ջուրս ի ներքս են. (Եզնիկ.։)
Ի զազիրն զեռնոց։ Անմաքուր զեռնոցն (որովայնի)։ Զեռունք սարդից եւ ունկնամտից. (Նար.։)
ԶԵՌՈՒՆ ասին լայնաբար եւ ամենայն կենդանիք.
Ընծայաբերս նմա առնէին երիվարս ընտիրս, եւ զանազան զեռնոց մորթս. (Կաղանկտ.։)
Ամենայն սողուն զեռո՛ւն ի վերայ երկրի. (Ծն. ՟Է. 21։ ՟Ը. 11։)
Մերթ՝ Շարժուն, իբր շարժական ինչք.
Իսկ որ այլ ինչ էր զեռուն եւ կարասի, վաճառեաց ... եւ բաշխեաց կարօտելոց. (Աթ. անտ.) իմա՛ զկենդանիս, եւ զզարդս տանն. եւ այլն։
ԶԵՌՈՒՆ. իբր Եռացեալ, ջերմ, կամ ականակիտ.
Կերակուր անպաճոյճ, անաւելի հաց, եւ զեռուն ջուր. (Փիլ. ել. ՟Բ. 8։)
place, spot;
placed, arranged;
assured, firm;
— առնուլ, to place one's self, to put one's self, to stop, to stand still, to halt, cf. Ետեղանամ.
(ի բառէս ԵՏՂ, ետեղ). Ուստի ԶԵՏԵՂ ԱՌՆՈՒԼ՝ է Զտեղի, կամ զետղ՝ զկայ առնուլ.
Եւ ա.մ. իբր Զետեղեալ. առկայացեալ. հաստատուն. անփոփոխ. (որ վրիպակաւ գրի եւ ԶԵՄԵՂ, կամ ԶԵՄՈՒՂ).
Մարտակից եղեալ իւրոց մանկանց՝ ամենայնիւ զետեղ պահէ։ Մինչ այս ամեթ եւ զետեղ պահեսցի կարգ, ամենզան բարեփառութիւն յաշխարհս յորդեալ զեղցի. (Պիտ.։)
Պսակեաց զգնացեալսն ... առ իւր պահել զետեղ եւ անարատ. (Ոսկ. եբր. ՟Դ։)
Հոգիս սերմանես, ուստի ոչ ոք ինչ կարիցէ առնուլ, այլ պինդ ունին եւ զետեղ պահին (յն. պինդ պահին) բազում հաւաստեօք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Եթէ ցանկանաս եւս ընչից, անդր փոխեա՛, ուր մարթիցի զետեղ (կամ զեմուղ) յամուր բերդին պահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20.) յն. ἁσφαλῆ tuto։
to be placed, established.
Ի նոյն տեղւոջ նաւահանգստին՝ զետեղանան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
ԶԵՏԵՂԵՄ ԶԵՏԵՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ այլն. καταπαύω, ἰδρύζω colloco. Ի տեղւոջ ուրեք հանգուցանել, դադարեցուցանել, հաստատել. բնակեցուցանել. տեղաւորել
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)
Ի միտս իւր զայն միայն զետեղեալ. (Յհ. կթ.։)
Զմիտս մոլորականս զետեղեցուցանեն ընթերցուածք. (Եւագր. ՟Ե։)
cf. Զետեղեմ.
ԶԵՏԵՂԵՄ ԶԵՏԵՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ այլն. καταπαύω, ἰδρύζω colloco. Ի տեղւոջ ուրեք հանգուցանել, դադարեցուցանել, հաստատել. բնակեցուցանել. տեղաւորել
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)
Ի միտս իւր զայն միայն զետեղեալ. (Յհ. կթ.։)
Զմիտս մոլորականս զետեղեցուցանեն ընթերցուածք. (Եւագր. ՟Ե։)
to place one's self, to install or settle or establish one's self;
to find a situation, to obtain or find a place.
καταπαύομαι, καταμένω collocor, requiesco Զկայ առնուլ ի տեղւոջ. հանգչել, դադարել. հանդարտել. տեղաւորւիլ.
Լա՛ւ էր թէ անդէն զետեղեալ եւ բնակեալ էաք առ եզերբ Յորդանանու. (Յես. ՟Է. 7։)
Զետեղեցան, եւ յամենայն կողմանց անդր ժողովեցան։ Դեռ անդէն ի տեղւոջն զետեղեալ էին խաղաղութեամբ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զետեղեալ անդէն զտեղեաւն՝ բազում հանգամանս ցուցանէ վասն յարութեանն. (Եզնիկ.։)
Եւ այժմ ի քումմէ խնամակալութենէ զետեղեալ՝ թագաւորութիւնս. այսինքն հանգուցեալ հանդարտեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Հայկն թաքչի, Խոսրով զետեղի, Պարթեւն նուազի. (Մագ. ՟Ծ՟Բ. այսինքն վախճանեալ դադարէ։)
Ի վայրս ինչ անդաստանաց կացեալ դադարեցայց։ Ուր յետոյ ոտք մարմնացելոյդ Աստուծոյ զետեղեալ կացին։ Ի սահմանելի քառից տարերաց զգայականաց զետեղեալ որոշեցար. (Նար.։)
Յետ այսր ամենայնին՝ սակաւ աւուրք զետեղեցին, ապա դարձեալ, եւ այլն. այսինքն զտեղի առին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)