amulet, talisman.
Հմայք էին ... եւ այս՝ որ ընդ պարանոցաւ եւ ընդ արմակաւ ձեռաց գիր գրեալ եւ քսակով կարեալ կապէին զոր ոմանք կղարթք ասեն. (Նչ. եզեկ.։)
clerk, clergyman, ecclesiastic;
clergy;
—ք, the clergy, churchmen.
Կղերքն ամենայն։ Առ կղերս եկեղեցւոյ։ Հանդերձ կղերիւք. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Արծր. ՟Դ. 11։ Յհ. կթ.։)
Հանդերձ կղերականօքն եւ իշխանօքն. (Կորիւն.։)
cf. Կղեր;
clerical, priestly.
Կղերքն ամենայն։ Առ կղերս եկեղեցւոյ։ Հանդերձ կղերիւք. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Արծր. ՟Դ. 11։ Յհ. կթ.։)
Հանդերձ կղերականօքն եւ իշխանօքն. (Կորիւն.։)
cf. Կղեր.
Կղերքն ամենայն։ Առ կղերս եկեղեցւոյ։ Հանդերձ կղերիւք. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Արծր. ՟Դ. 11։ Յհ. կթ.։)
Հանդերձ կղերականօքն եւ իշխանօքն. (Կորիւն.։)
clerkship;
holy orders.
Զգեցցին սոքա հանդերձ կղերիկոսութեան. (Մաշտ.։)
to knot, to tie in a knot, to make a knot, to tie up.
որպէս թէ Կուղ առնել ի կապն կամ կապելով. պնդել. հանգոյց առնել կամ ձկտել. կղթկապ կամ հանկուրց ընել.
Կղթեաց զճոպանն, մինչ զի եւ չկարաց բնաւ շարժել զձեռն. (Զենոբ.։)
excrements, evacuation, ordure;
scum;
waste, loss;
— հրահալեաց, scoria, dross, slag.
Զկղկղանացան զսովորութիւն յառաջ բերես, զհնացեալ եւ զծերացեալ օրինացն դաստիարակութենէն դարձեալ բուռն հարկանես. (Լմբ. պտրգ.։)
to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.
Բազում տարժանմամբ ի հողոյ կղկղել զոսկին, եւ դարձեալ անդրէն ի նոյն խառնակել։ Ըստ օրինի ոսկեհանաց, որք յոլով տաժանմամբ կղկղեն ի հողոյ զզուտն եւ զմաքուրն. (Երզն. մտթ.։)
to shrivel up, to shrink, to double up, to contract, to collapse, to cuddle or coil up.
Օձն ի ջերանալ աւուրցն յար ի գազանութեան կայ, եւ ի ցուրտ աւուրսն կղուեալ՝ իբրեւ զմեռեալ լինի. (Սիւն. առ անտիոք.։)
marble-paved.
Պահէ ի կճայատակ ճանապարհին զդնացս առանց աղտոյ։ Վէմ իմանան զտէրն, ի ձեռն որոյ հոգեւոր ճանապարհն կճայատակ լինի. (Նիւս. երգ.) յն. πεπλακιμένος stratus եւ այլն.
marble-roofed.
պղատոնական պաղպաջուն կճեայարկ տաճարացն լուսափայլն ձեղուն. (Անան. եկեղ։)
to grow horny or callous.
Եղնգոնք ծայրից մատանցն ոտից եւ ձեռացն կճղակացեալք էին. (Ագաթ.։)
Կարկառեա՛ զկճղակացեալ ձեռսդ քո, եւ կա՛լ զոտս մարտիրոսիդ. (Ոսկ. լս.։)
hoofed, having hoofs.
անասուն թաթահերձ կճղակաւոր. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 3։)
cf. Կճղականամ.
ԿՃՂԱՆԱԼ. Կճղականալ. կարծրանալ մորթոյ հանդերձ ոսկերօք.
umbo, the boss of a shield or buckler.
ὁμφαλώδης, ὅμφαλεις կամ ὁμφαλόεις umbelici modo, umbono munitus. (Արմատն երեւի Կումբ. յորմէ եւ կմբթ) որպէս Կմբեթայ. պորտաւոր. այսինքն ուռուցիկ ի ձեւ պորտոյ կամ փորոյ. որ եւ ԿՄԲԱՒՈՐ կամ ԿՄԲՐԱՒՈՐ. cf. ՈՍԿԻԿԸՄԲԵԱՅ.
cf. Գմբեթ.
ըստ ամբարձման կամարի վերնայարկն գնդի ձգման կմպեթի. (Նար. խչ.։)
cupolas, domes.
Բարձրաբերձ կմբեթանին ի հրամանէ տապալէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
who puts away his wife.
Զի մի՛ ամենեւին ի կնահանն ձգիցէ զվնասն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17. յն. արտաքսօղ.)
cf. Կնաթող.
Զի մի՛ ամենեւին ի կնահանն ձգիցէ զվնասն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17. յն. արտաքսօղ.)
to become as a wildboar;
to grow haughty, proud, fierce, insolent.
ԿՆՃԱՆԱԼ. Որպէս զկինճ վայրենանալ հպարտութեամբ. գոռոզանալ. ամբարտաւանիլ. յողն կալ. յն. բարձրավզիլ.
hoggish, resembling a wild hog.
փրփրացեալ դիզեալ զկնճթակերպներեսօք։ Կնճթակերպ երեսօքն հանդերձ։ Եւ դէմք երեսացն կնճթացեալ. (Ագաթ.։)
cf. Կնճթադէմ.
փրփրացեալ դիզեալ զկնճթակերպներեսօք։ Կնճթակերպ երեսօքն հանդերձ։ Եւ դէմք երեսացն կնճթացեալ. (Ագաթ.։)
cf. Կնճթադէմ.
փրփրացեալ դիզեալ զկնճթակերպներեսօք։ Կնճթակերպ երեսօքն հանդերձ։ Եւ դէմք երեսացն կնճթացեալ. (Ագաթ.։)
sesame, sesamum.
ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
Առի զդա ինձ կնութեան։ Ետ զնա աբրամու առն իւրում կնութեան։ Եսաւ առ զմայելէթ ի վերայ այլոց կանանց իւրոց՝ իւր կնութեան։ Ետ նմա լաբան զռաքէլ դուստր իւր կնութեան։ Ա՛ռ դու ինձ զաղջիկս զայս կնութեան։ Եղեւ նմա ի կնութեան։ Լինել քեզ կնութեան։ Եղիցին նոքա մեզ կնութեան եւ այլն.
to grunt.
Խոզացեալ՝ մեծաձայն ճչել, կնչել (կամ գնչել, կամ կանչել). (Ագաթ.։)
bald, bald-headed or bald-pated.
Ե՛լ կնտակ, ե՛լ կնտակ. (ա՛յլ ձ. կնակ. ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 23։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Քանզի քնար եւ տաւիղ ի ներքուստ՝ պղինձ հնչէ առ կնտնտոցն. (Բրս. մախ.։)
Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
baldness, depilation;
chondrine.
Իսկ (Կիւրղ. գանձ.)
Տարտամն մտօք, (եւ) որ զկնութիւնն ունիցի յանձն. է այլաբանութեամբ. որպէս երկչոտութիւն ըստ յն. δειλία.
baptized.
ԿՆՔԱԶԳԵԱՑ ԿՆՔԱԶԳԵՍՏ. σφραγιδοφόρος signatus, baptizatus. Որ կրէ յանձին զկնիքն քրիստոսի, մկրտեալ.
Փոխանակ գայլոյ ոչխար կնքազգեաց. (Ոսկ. ի զաքէոս.։ (ա՛յլ ձ. կնքազգեստ։))
cf. Կնքազգեաց.
ԿՆՔԱԶԳԵԱՑ ԿՆՔԱԶԳԵՍՏ. σφραγιδοφόρος signatus, baptizatus. Որ կրէ յանձին զկնիքն քրիստոսի, մկրտեալ.
Փոխանակ գայլոյ ոչխար կնքազգեաց. (Ոսկ. ի զաքէոս.։ (ա՛յլ ձ. կնքազգեստ։))
the state of a godfather.
Պա՛րտ է հրաժարել ի կնքահայրութենէ այլազգեաց։ Մերձ կացեալ կնքահայրութեամբ. (Կանոն.։)
baptism;
spiritual affinity.
σφράγισμα baptismus, et confirmatio. Մկրտութիւն, հանդերձ դրոշմաւ. կնունք տալը կամ առնելը.
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Ամրափակել. ամրացուցանել. փակել. ծածկել. պնդել. գոցել գափամագ. եւ Արգելուլ. կասեցուցանել. չթողուլ արձակ. գափաթմագ.
Կնքել կայ ի գանձի իմում. (Օր. ՟Լ՟Բ. 34։)
Կնքեցեր զանօրէնութիւնս իմ ի քսակի։ Ի տուէ կնքեցին զանձինս (ի մթին տան), եւ ոչ ծանեան զլոյս. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 17։ ՟Ի՟Դ. 16։)
Կնքեցաւ. եւ ոչ ոք դարձուցանէ. (Իմ. ՟Բ. 5։)
Զայս կատարեալ, եւ կնքեալ զպտուղն նոցա, անցից առ ձեօք ի սպանիա. (Հռ. ԺԵ. 28։)
Ի ձեռն հոգւոյն կնքեմք զսոսա մարմին եւ արիւն քրիստոսի։ Աստանօր կնքեմ զընթացս բանիս. (Լմբ. պտրգ։)
Կնքեցան աւազանաւն։ Կնքեցի՛ր մաքրութեամբ. (Շ. բարձր.։ Ածաբ. մկրտ.։)
Տու՛ք ինձ կնիք։ Պա՛րտ է կնքել. (Կանոն.։)
Կնքեցին զանձինս իւրեանց նշանաւ խաչին։ Եւ ասացեալ զամէնն՝ կնքեաց զինքն եւ այլն. (ՃՃ.։)
cf. Կշիռ.
Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Արդարապէս կշռէ աշխատութեան ձերում զվարձն. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Թ։)
ԿՇՌԵԼ. δοκιμάζω, κρίνω, ἑγκρίνω perpendo, examino, probo եւ այլն. Փորձել. քննել. ընտրել. դատել. չափել. խորհել. որոշել իրօք կամ մտօք.
Ոչ իշխեմք կշռել, եւ հաւասարել զանձինս մեր ոմանց. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 12։)
Կշռեա՛ ինձ արժանն բաւականութեամբ. կարգաւորեա՛. (Առակ. լ. 8։)
Զանձինս եւ ո՛չ բնաւ կշռեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
steel-yard;
cf. Նժար.
Տե՛ս զկշռորդս աստուածեղէն բանին. որ ետես զիս ասէ, ետես զհայր իմ. եւ ու՞ր իցէ որ ի վայր միտիցէ, կամ որի վեր ձգիցէ. (Սեբեր. ՟է։)
reproach, upbraiding, reprimand, admonishing, reproof, reprehension, rebuke, scolding, chiding;
correction, admonition;
adjuration.
Համաձայնել երեմիայի ի կշտամբանս չարեաց հրէիցն. (Նախ. եզեկ.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
Չէ՛ պարտ կշտամբել կամ երդմնեցուցանել՝ որ ոչ յեպիսկոպոսաց համարձակութին ունին կամ աստիճան ինչ։ Ոչ յեկեղեցւոջ եւ ո՛չ ի տուն չեն իշխան կշտամբել. (Կանոն.։)
scolding, grumbling;
exorcising.
Կշտամբիչս ինձ գոյացուցի անիրաւս եւ անպատկառելիս։ Անձամբ անձին մահու կշտամբիչ։ Անդուլ դատիչ, անաչառ կշտամբիչ, եւ այլն. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Խ՟Զ. ՟Ծ՟Ա. ՟Ձ՟Ը։)
Սովորութեան բանքն լինիցին ձեզ կշտամբիչք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
butter;
cf. Կարագ.
(որպէս ի հյ. նոյնպէս եւ յն. արմատն է կով. βοῦς ). βούτυρον butyrum. Իւղ կաթին կովուց, եւս եւ խաչանց, որ թանձրացեալ գնտանայ հարմամբ ի ծփոցի. կարագ. Տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 8։ Օր. ՟Լ՟Բ. 14։ Դտ. ՟Ե. 25։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 2ր։ Յոբ. ՟Ի. 17։ ՟Ի՟Թ. 6։)
to set up, to erect an -.
Աշտարակ իմն բարձր անհնարին կոթողեցին ի դաշտն սենտար. (Ագաթ.։)
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
Խաշինք իմ զկոխան ոտից ձերոց ճարակէին. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 19։)
Խաչն իմ արածի զկոխանս ոտից ձերոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Եբարձ քրիստոս զզօրութիւն նորա, եւ տկարացոյց, եւ կոխոն ետ հաւատացելոց իւրոց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.
πατέω, καταπατέω calco, conculco. Դնել զոտս ի գետին. գնալ ի վերայ. հետս առնել. Ընդ ոտիւք առնուլ. ճմլել. լեսուլ. հնձան հարկանել. եւ Առ ոտն կոխել կամ հարկանել. արհամարհել. Ճնշալ. նուաճել. յաղթահարել.
Կոխել զշաւիղ կամ զշաւիղս, զգաւիթս, զհող երկրի, զքաղաքն սուրբ, զսրբուն. զեսամս տանն. կամ զկաւ, եւ որպէս զմարդիկ, մարդկան զմիմեանս, զազգս, զվիշապ, զօձս, զբանակս, զկեանս, կամ զկալ կամենասայլիւք. գինիի հնձանս, զհնձան գինւոյ, զայգիս, զհունձս եւ զկութս. եւ այլն։
Բազում անգամ ի միտս ձեր քննեալ կոխիջիք՝ մանր մանր ծամելով. այսինքն որոճեսջի՛ք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.
Ի կոխմանէ մատանց ի լարս քնարին տպաւորի ելուստ ձայնին. (Երզն. քեր.։)
lamenting, weeping.
Որ կոծ դնէ անձամբ, կամ տայ կոծ առնուլ, որպէս տէր մեռելոյն. եւ Կոծողական.
fluctuation, heaving, swelling of the sea.
Զբոսնս կոչեալ՝ է կոծանք, եւ փորձանք, եւ ցնորք. (Վրդն. երգ.։)
to beat, to strike, to reiterate blows.
Կոծել զանձն քարամբք, կամ զկուրծս, կամ զերեսս, կամ զստինս. կամ զհորմս. (Մրկ. ՟Ե. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 13։ Եզեկ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 26։)
Անդադար բերմամբ բռնութեան յորձանիցն կոծէ յամենայն կողմանց. (Պիտ.։)
Կոծեսջի՛ք զերեսս ձեր։ Կոծեսցին յերեսս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ի. 43. եւ ՟Ծ՟Զ. 9։)
Ամենայն մորուք խզեսցին, եւ ամենայն ձեռք կոծեսցին. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 37. (իբր կոտորիլ, ցտիլ։))
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
κόπτομαι, κωκύω plango, ploro, lamentor. Կոծ առնուլ կամ առնել կամ դնել. ի կոծ մտնել. ծեծել եւ կոտորել զանձն լալեօք. աշխարել. սգալ ի վերայ մեռելոյ՝ լալեօք եւ ճչիւք. լալ՝ ծեծկուիլ.
cf. Ծոր.
cf. Ծոր. (ի լս. որ է կոծոխուր) որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի եւ արենի։ Ա՛ռ զկոծոխուրն, ու զքիթն եւ զկոթն ընտրէ՛. (Բժշկարան.։)