opposite, contrary.
Միշտ ընդդիմադարձ լինելով, եւ յետս կալով ի ճշմարտութենէն. (Նանայ.։)
opposition, objection.
Որպէս յընդդիմադրութենէ կազմութիւն (բանիցս)։ Ընդդիմադրութիւն օտարափառացն։ Ընդդիմադրութիւն ոչ ճշմարիտ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Ընդդիմակաց;
— ցաւք or —ք, adversity, calamity.
Ստահակ ասին ընդդիմակայք ճշմարտութեան. (Շ. բարձր.։)
Եթէ աղքատասցի եղբայրութիւնն յընդդիմակայ ցաւոց։ Պարտ է ի ձեռն աղօթից եւ խնդրուածոց վճարել (իլ) յընդդիմակայիցն (իրաց). (Բրս. հց.։)
that resists, opposite, contrary.
Որք ընդդիմակացքն են, կրեսցեն դատաստան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
opposition, resistance.
ἕνστασις, ἁντίστασις resistentia եւ այլն. Ընդդէմ կալն. դիմամարտութիւն. ճիգն ընդդէմ կալոյ.
adversary, antagonist
cf. Դիմամարտութիւն.
to resist;
to repel, to repercute.
Որք դաւաճանէին եւ ընդդիմահարէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
contrary, inimical, opposite;
adversary, antagonist.
Սէր սուրբ ... ընդդիմամարտ մեղաց. (Յճխ. ՟Ժ։)
opposition, resistance, action, combat
to grow familiar, to become familiar;
to make acquaintance;
to get used or accustomed to, to habituate one's self.
ԸՆԴԵԼԱՆԻՄ ԸՆԴԵԼՆՈՒՄ. ἑθίζομαι, νομίζω adsuefio πειράζω, μελετάω tendo, curo, exerceo me Կրթիլ, եւ ընդել լինել. սովորիլ, վարժիլ, ընտանենալ, բերիլ, յարիլ, ճգնիլ, ջանալ, փորձ փորձել. սովրիլ.
Ընդելեալ է բնութեամբ (աստուածային իրն) վերնագունին հասանել պատուի։ Ընդելեալք՝ իբր ասեն զճպռանցդ ազգ, օդով կերակրիլ։ Առ սակաւ սակաւ ընդելեալ։ Ոգիքն յառաջ քան զմարմինսն յօտարութիւն ընդելեալ լինի. (Փիլ.։)
Փոխանակ տան միտքն եւ զգալին, եւ (ի սոյն) միշտ կրթին եւ ընդելանին. յն. ճգնին. (Փիլ. այլաբ.։)
to make familiar, to tame;
to instruct;
to tame, to render mild and less ferocious.
Այսոքիւք ուսուսցէ եւ ընդելացուսցէ մեծի յուսոյ աւետեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
to enchase, to fit into, to set, to mount, to enchase, to set in a bezel;
to string pearls, to interweave, to entwine, to braid, to form a tress;
ընդելուզեալ ակամբք՝ մարգարտով, adorned, set with jewels or pearls, ornamented with gold, or arabesqued;
ընդելուզեալ յոսկի, set in gold.
Ընդելուզանելով պա՛րտ է եւ ձեւացուցանել եւ պճնել զբանս ի գործոցն։ Երդնլով, եւ զբոլոր ճառսն երդմամբ ընդելուզանելով։ Ամենաբազում գովութիւնս ի մի վայր ժողովեն, եւ ընդելուզանելով. եւ այլն. (Փիլ.։)
Էր նոցա գանձ բազում ի կարաս թաքուցեալ ի գետնափոր տանն. եւ յերկիւղ կասկածանաց եղեալ՝ թէ իցէ ընդելուզեալ տաճկաց՝ գտեալ զպահեստ գանձին՝ ծախիցեն զզօրութիւն նորա. (Արծր. ՟Բ. 6։)
familiarity;
acquaintance;
custom;
յ— ածել, to familiarize with;
— ունել ընդ ումեք, to be familiar with.
Գազանք ո՛չ եթէ բնութեամբ են չարք, որպէս ընդելութեամբն ցուցանեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Զի ընդելութեամբ երկրայնովս առաւելութիւն վերնումն թագաւորութեան յայտնապէս ճշմարտեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Իսկ եթէ զսովորութիւնն պատճառս դնիցես, եթէ յայլ ընդելութիւն կրթեսցես զանձն, զամենայն դիւրաւ վճարեսցես։ Զայլ իմն սիրոյ պատճառս խնդրեմք անձանց, ոմանք զազգականութեանն, եւ ոմանք զընդելութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Գ. 6։)
cf. Ընդելացուցանեմ.
Ընդելոյց զնոսա տէրն մեր յառաջագոյն։ Նախ յառաջագոյն ընդելոյց զբերան ի ճաշակ գինւոյ իւրոյ. (Եփր. համաբ.։)
to prolong, to make last a long time;
to extend;
to defer, to spin out, to groat length.
Զճգնութիւնն եւ զաղօթսն ընդերկարել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Յերկուանամ.
cf. Յերկուանամ.
a few pulse, pease, beans.
Ի մէջ երկուց աւուրց հազիւ ճաշակէր զոգէպահ ընդիկն. (Ստեփ. սեւան. ի մաշտ.։)
universal, general, catholic;
— եկեղեցի, the catholic or universal church;
cf. Թուղթ, cf. Ժողով.
Տրամախոհութիւն է՝ ընդհանրականացն հանդերձ պատճառաւ գիտութիւն։ Գիտութիւն է ընդհանրական. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
interval, space;
discontinued, intermittent;
loose;
different, separate;
less, lesser;
intermittent;
differently, otherwise;
nor more nor less;
ամք սակաւ ինչ — իբիւրուց, a little less than 10 000 years;
ի՞ւ իցեմք — ի նոցանէ, in what do we differ from them ? ոչ ինչ — է ի նմանէ, he differs not from him;
նուազ ինչ — ի փչմանէ լինել շնչոյն, to be almost at the last extremity, or last gasp;
չեն — յերազոց, they resemble dreams.
Ոչինչ ընդհատ երեւեցան յայնցանէ, որ ոչ ճաշակեցին զաշխարհ. (Եղիշ. ՟Ը։)
interruption, intermittence, intermission, discontinuance, relaxation, cessation.
ԸՆԴՀԱՏՈՒԹԻՒՆ ԸՆԴՀԱՏՈՒՄՆ. ἁποκοπή decisio, interruptio Միջահատութիւն. հատումն շարունակութեան. կրճատումն. միջոց տալը, կտրիլը.
cf. Ընդհատութիւն.
ԸՆԴՀԱՏՈՒԹԻՒՆ ԸՆԴՀԱՏՈՒՄՆ. ἁποκοπή decisio, interruptio Միջահատութիւն. հատումն շարունակութեան. կրճատումն. միջոց տալը, կտրիլը.
to knock, to clash, to strike, to heat;
— զերկաթ, to strike fire.
Ճաշակելեացն՝ ճաշակելն, շօշափելեացն՝ ընդհարկանելն։ Հանդարտեալ են ամենայն զգայութիւնք եւ դադարեալ, մինչեւ եկեալ ընդհարցի՝ որ շարժէն արտաքուստ. (Փիլ.։)
Ընդհարկանիմք ի խղճէ մտաց. (Լմբ. սղ.։)
collision, shock, conflict.
Ոչ թոյլ տայ նմին ընդհարկանումն խղճի ամօթոյ մեղացն՝ առ Աստուած ընտանեբար մերձենալ. (Լմբ. սղ.։)
to give, to put into ones hands, to grant;
to take away, to appropriate to one's self.
Մեծ պատճառ խոնարհութեան մեզ ընդձեռելով. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ.) յն. παρέχω (լծ. հյ. պարգեւել)
to lie down at length, supine;
to become idle, negligent, feeble;
to adorn one's self magnificently, gorgeously;
to make an ostentatious display, to dress pretentiously;
to become vain or insolent.
ԸՆԴՈՂՆԻՄ որ եւ ՅՈՂՆԻԼ. Յողն անկանիլ. յորսայս անկանիլ ի վերայ ողին. յուլանալ. յանհոգս նստիլ. անգործ կալ. եւ Զհետ լինել ընդունայնութեանց եւ պաճուճանաց. (յն. պէսպէս)
Կարի իմն հեշտացուցիչք են (գովեստք), եւ ընդողնելոյ պատճառք. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
that leaps, that bounds;
jumping, starting;
by stealth, stealthily;
rebounding, by fits and starts;
by skips and jumps;
palpitating, bounding;
— ի քնոյ լինել, to awake suddenly, to start from sleep;
— ի քնոյն զարթուցանել, to rouse suddenly, hurriedly;
— կալ, to leap, to hop, to rebound;
to start back with fear, to be startled, to retire, to frighten;
— խաղալ, to leap, to jump up, to rouse one's self;
— երթալ, to go with fear and trembling;
to go by leaps;
— խաղացումն ուսոց, շարժումն թիկանց, աչաց, shrugging of the shoulders;
nervous twitching of the eyes;
— անցանել, to leap, to leap over.
Յորովայնի զնա մարմնով յղացեալ կրեաց, եւ ոչինչ ընդոստ եղեալ անճառ տնօրէնութեան բանին Աստուծոյ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
boaster, braggart.
Որ ընդոստանու ի խօսել. մեծամեծս կոտորող. մեծաբան. պոռոտաբան. քոֆ քուֆ՝ ճորռ ճուռթ խօսօղ
to leap, to recoil, to start with fear;
to be aroused, frightened, dismayed;
to shy, to be testive;
to be disturbed, disconcerted;
to get angry.
Զի մի՛ յանկարծակի ընդոստիցին՝ (կամ ընդոստիցեն) կա՛մ ճչելով կամ կոծելով. (Մամբր.։)
to trample under foot;
to despise;
to dishearten, to humble, to subdue, to drive out, to push.
καταπατέω conculco Ընդ ոտիւք կոխան առնել, նուաճել. եւ Առ ոտն հարկանել. արհամարհել. ոտից տակ առնել.
Զանճառութիւն շնորհին ընդոտնեալ։ Զերկնաւորին պաշտօն ընդոտնեալ։ Փառաւորութիւն ընդոտնեալ. (Նար.։)
receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.
Ընդունակ լինել շնորհաց մարգարէութեան։ Ընդունակ առնէ կենդանարար բանին. (Յճխ. ՟Ե։)
ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτός acceptus, gratus Ընդունելի. հաճոյական. արժանընկալ. արժանընդունակ. եւ Ընկալեալ.
Ի ձեռն սոցա ընդունակ եւ հաճոյական մաղթանաց հայցմա աղօթից. ա՛յլ ձ. ընդունական. (Նար. առաք.։)
acceptance;
capacity, reach;
participation;
capacity;
— ջերմութեան, heating -.
Տաճարացո՛ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քո. (Պտրգ.։)
vain, void, useless;
empty;
indolent, idle;
in vain, uselessly, empty;
— առնել զակնկալութիւն, to deceive, to disappoint, to frustrate, to destroy the illusions of;
ամենայն ինչ — է, all is vanity.
μάταιος, κενός vanus, vacuus, inanis Ի սպառ ունայն. դատարկ. սնոտի. նանիր. սին. փուճ.
ԸՆԴՈՒՆԱՅՆ. մ. εἱς κενόν in vanum Իբր Ընդ ունայն. ի սնոտիս. ի նանիր. ի զուր. փուճ տեղը.
romancing, prattling, chattering, prating;
chatterer, idle talker
prate, prattle, chitchat, nonsense, chattering
ματαιολογία vaniloquentia Բան սնոտի. դատարկաբանութիւն. փճախօսութիւն, փուճ կամ դատարկ խօսք.
vanity, frivolity, futility;
nothing.
ματαιότης vanitas Ունայնութիւն. նանրութիւն՞ սնոտի ինչ. փուճ բան, փուճ ըլլալը.
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
δεκτός, προσδεκτός, εὑδόκιμος acceptus, acceptabilis, gratus Արժանի ընդունելոյ. հաճոյական. հաւանելի.
reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.
(իբր ներգ) ἁνάληψις, ἁντίληψις, ἁποδοχή reeptio, admissio Ընդունելն. հաճիլն. սիրով եւ պատուով ժողովելն առ ինքն. եւ Յինքեան կրելն. ընդունակութիւն. եւ Ընդունօղ.
Ընդունելութեան հոգւոյդ սրբոյ։ Հոգւոյն սրբոյ ընդունելութեան արժանի արար. (Պտրգ.։ Յճխ. ՟Ի։)
Նեփթաղիմ յագուրդ ընդունելութեանց։ (Ասեր) եղիցի ընդունելութիւն եղբարց։ Ընդունելութիւնք երեւեցելոյն ի մորենւոջ եկեսցեն ի վերայ գլխոյն Յովսեփայ. (Օրին. ՟Գ.) մեկնին նաեւ որպէս Հաճութիւն, կամ Ընդունելի իրք։
ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. (իբր կր) τὸ δεκτόν acceptum esse, acceptatio Ընդունելի կամ ընկալեալ լինելն. հաճութիւն, իբր հաճոյականն գոլ. եւ Հաճոյական ինչ.
Ոչ հանդիպեցայ ընդունելութեան յիմում վիճակիս. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Եւ քեզ ի հաճութիւն ընդունելութեան։ Զբանիդ հաւատամ զընդունելութիւն. (Նար. ՟Կ՟Դ. ձ։)
to receive, to take, to admit, to embrace, to accept, to make welcome;
to gather together;
to derive;
to impetrate, to obtain;
to suit, to agree;
to approve, to confess, to consent, to acknowledge;
ոչ —, to deny, to disavow, to disapprove;
— զոք յաւազանէ, to stand godfather, godmother to a child;
մեղս —, to fall into sin;
— մտաց աչօք, to conceive, to seize mentally;
պատուով — զոք, to receive with honour;
ոչ բարւոք — զոք, to give a bad reception;
— յինքետն, to learn by heart;
յաստուածս ընդկալաւ զնոսա, he has made of them his gods;
ի քէն ընդկալայ զկեանս, I owe you my life.
(ի Ունիմ, կալայ) δέχομαι, εἱσδέχομαι, ἑκδέχω, -ομαι (ի διά , եւ ἕχω ) λαμβάνω, ἁναλαμβάνω suscipio, recipio, accipio κομίζω fero, porto եւ այլն. Յինքն առնուլ հաճութեամբ. յանձն առնուլ. հաւանիլ. հաճիլ. ըմբռնել. առնուլ. բառնալ. հիւրընկալել. իրեն կամ իր քովը առնել.
who receives, receiver, acceptor;
recipient.
Գթութիւն՝ խլիչ ագահութեան, եւ ընդունիչ սակաւապիտութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
quackery, idle talk.
Ընդունայնաբանութիւն. վայրապար խօսք. շաղփաղփութիւն. շատխօսութիւն. փճախօսութիւն.
cf. Ընդունայնաբան;
magician, enchanter.
Ընդվայրաբան. ունայնաբան. զրախօս. փճախօս.
cf. Ընդունայնաբանութիւն.
Սովորութիւն է դիւաց ճըռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել, զոր եօթանասունքն ընդվայրախօսութիւն թարգմանեցին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ընդվայրահար.
Ստորին. անպիտան. երեսէ ձգած, փուճ.
haughtiness, pride.
Ամբարհաւաճութիւն եւ ընդվզանքն՝ ի վերայ դիմաց երեւեալ լինին. (Փիլ. լին.։)
to revolt, to resist, to disobey, to rebel, to throw off the yoke;
to lift up the horn, to become proud, arrogant, haughty, ostentatious;
to turn the back disrespectfully;
to throw one's self headlong, to precipitate;
ընդվզեալ ի բաց վազել յեշխանութենէ, to free from domination, to shake off the yoke.
Ընդվզեալ ուռճանայր առասպելապատում ճառիւքն գեր զբազումս. (Պիտ.։)
Քաղաքայնոց ոչ իսպառ ի վերայ գեղջկացն ընդվզեալ պերճանալ. (Յհ. կթ.։)
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
Նոյն ընդ Ենթադրել. ներքոյ արկանել. առ ոտն կոխել. տապաստ արկանել. նուաճել. վանել. ընկրկել.
that runs, that walks;
current;
— ճանապարհ, practicable, passable.
concurring;
accompanying;
agreeing, concordant;
coincident;
concomitant.
Ուղեւորաց ճանապարհի՝ լերո՛ւք ի նոյն ընթացակից. (Շ. հրեշտ.։ Շ. ոտ.։)