cf. Անպատեհ.
ԱՆՊԱՏԿԱՆ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐԵԱԼ. ἁνεπιτήδειος. ineptus. Անյարմար. անվայելուչ. անդէպ. տե՛ս եւ ԱՆՊԱՏԵՀ.
Յանպատկան նիւթոյ. (Լմբ. ատ.։)
Անպատկանաւոր նիւթ. (Իգն.։)
Անպատկանաւորս արձակէ ձայնս. (Պիտ.։)
Մարմնոյ ուրուք անպատկանաւորելոյ առ ընդունել զանձնաւորական ազդմունս. (Սահմ. ՟Թ։)
impudent, disrespectful, irreverent, immodest, shameless;
impudently, without shame, irreverently, disrespectfully.
ἁναιδής. impudens, ἁναίσχυτος. inverecundus. Որ ոչ պատկառի. անամօթ. լիրբ. աներես. ութանմազ, առլանմազ, առսըզ.
Մեղայ անպատկառս՝ քո բարձրութեան։ Կերպ անպատկառ. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ծ՟Զ։)
Ոչ ունելով զերկիւղ, եւ անպատկառ ի մարդկանէ. (Շար.։)
Պարզերես. աչալուրջ. համարձակ. անաչառ. պանծալի. ուր չիք տեղի ամօթոյ. ճեռմակերես.
Անպատկառ դիմօք, անդանդաղ ճեպով։ Անպատկառ խօսնակք։ Անպատկառ յանդիմանիչ. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ ՟Ձ՟Ը։)
Զնա ածել մեզ անպատկառ ի պատասխանիսն վկայ. (Մագ. ՟Դ։)
Անպատկառ քննութիւն իրաւանց. (Խոսր.։)
Անպատկառ ճգնութեանց. (Նար. կուս.։)
cf. անպատկառաբար;
cf. անպատկառապէս.
effrontery, impudence, shamelessness;
irreverence, disrespect.
ἁναίδεια. impudentia. Չպատկառիլն. անամօթութիւն. աներեսութիւն. աներեսութիւն. առսըզլըգ, էտէպսիզլիք.
Փոքր համարեցաւ կամ զանպատկառութիւն ի հօրէն, եւ եղեւ ի յանէծս. (Եփր. գող.։)
Հետեւեալ լինի զեղխութեան՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
without image.
ἅμορφος. informis. Որոյ չիք պատկեր զգալի. անտեսակ. անմարմին.
Յորժամ անպատկեր ասասցի, զի անմարմին է՝ կոչի անպատկեր. (Սեբեր. ՟Է։)
without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.
Օրհնաբանի՝ բարին որպէս ամենայն բարեաց պատճառ, որպէս չարեաց անպատճառ. (Դիոն. ածայ.։)
Անպատճառդ միշտ իմում կորստեան. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Անպատճառ է չարեաց աստուած. (Բրս. չար.։)
Որ չէ պատճառեալ յայլմէ. սեպհականեալ ստորոգելի հօր աստուծոյ, որպէս ոչ ծագեալ յայլմէ անձնէ, ոչ ծնաել, եւ ոչ բղխեալ.
Եթէ մեծ է հօր ոչ յումեքէն լինել, ոչ ինչ նուազ որդւոյ՝ յանպիսւոյ հօրէ (գոլ). վասն զի անպատճառի փառացն հաղորդի, եւ յանպատճառէն (է). (Առ որս. ՟Գ։)
Հայր անպատճառ է, եւ պատճառ. որդի յանպատճառէն, եւ ոչ պատճառ. (Ի գիրս հց. տաթեւ.։) cf. ԱՆՍԿԻԶԲՆ.
որպէս Անեղ, հասարակ երից անձանց.
Պղատոն ասէ, մի է պատճառ ամենայնի, եւ ինքն անպատճառ է. (Ոսկիփոր.։)
Հայր է պատճառ անպատճառից, որդւոյ ծննդեամբ՝ հոգւոյն բղխմամբ. (Շ. խոստ.։)
Որ բոլորից ես պատճառ էից, անպատճառից, եւ որոց պատճառաւ. (Շար.։)
Չունօղ զպատճառ արարչական, կամ վախճանական, կամ ապացուցական, եւ կամ իրաւացի. սէպէպսիզ, վէսիլէսիզ.
Ոչինչ անպատճառ լինել տացի եւ ի մէնջ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անբան արհեստք լսին, այսինքն ոչ անպատճառք. քանզի ոչինչ է արհեստ, որ ոչ ունի պատճառս։ Հմտութիւն է միոյ իրի անպատճառ գիտութիւն, ոչ գիտելով զպատճառն։ Ի ձեռն տեսականին եւ բանի գայ ի գործածականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Թ։)
Անպատճառ սպանումն. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)
Անպատճառ օցտօղ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Որ ոչ տայ պատճառս բամբասանաց. անմեղ. աննվաս. անմեղադրելի.
Անխիղճ եւ անպատճառ իցեն առ հեռաւորս եւ առ մերձաւորս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ղ։)
Զի դու անպատճառ եւ անխոշտանկելի իցես. (Պտմ. աղեքս.։)
Առանց պատճառի. իբր անյայտ ծագմամբ. ինքնին, եւ վայրապար.
Ունի եւ ջուր, որ անպատճառ այսր եւ անդր հոսի. (Խոսր.։)
Թագաւորն անպատճառ լի ցասմամբ կայր. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
Եթէ այրն անպատճառ թողու զկին. (Մխ. դտ.։)
Եւ Անվրէպ. առանց կարելոյ պատճառել ինչ. հարկաւ.
Այս բան հոռոմոցն սովորութիւն է, զատկի անպատճառ հաղորդելն. (Լմբ. պտրգ.։)
Պատարագ մատչի անպատճառ. (Տօնաց.։)
cf. Անպատում.
ἅφραστος. inenarrabilis. Անպատում. անթարգմանելի. անճառելի. անասելի. անբացատրելի. տիլէ՝ վասֆէ կելմէզ.
Անպատմելի աստուածութիւն, կամ լոյս, կամ յեղանակ ծննդեան, երանութիւն, պատիւ. պարգեւասիրութիւն, կարողութիւն. թշուառութիւն. (Աթ. ՟Դ։ Շար.։ Կիւրղ. գանձ.։ Նար.։) (Պիտ.։)
Հրաշալի օրինակաւ.
Ոչ մատամբ տառ ձեւացեալ աստուծոյ, այլ ե՛ւս անպատմելի, արեամբ որդւոյն աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Անպատեհ.
ἁνήρμοστος, ἁπρεπής, ἁνάξιος. incongruus, inconveniens, indignus. Անպատկան. անպատեհ. անյարմար. անվայելուչ. անտեղի. անարժան. անկարգ, անշնորհք. մինասիպէթսիզ, ճայիզսիզ.
Ասել անպատշաճ է. (Եզնիկ.։)
Առն թագաւորի անպատշաճ. (Փարպ.։)
Զպատշաճն իմ յառաջագոյն՝ անպատշաճ վարկեալ զկնի. (Արշ.։)
Անպատշաճ հարցուածք, կամ կարգումն (բանի), վարք, իրք. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Յանպատշաճսն տեսանիցեն զոք եղեալ. (Շ. ընդհ.։)
Զտերունի գանձն յանպատշաճ ձեռս մատնէ։ Զմանկունս տգէտս եւ զանպատշաճս՝ քահանայութեան վիճակեցաք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Անպատեհութիւն.
Ոչ կարեն մանկունք առագաստի պահել սակս անպատշաճութեանն. (Նանայ.։)
disrespectful.
Որ ոչ դնէ այլում պատիւ. անարգու. անգոսնիչ.
Զամենեսեան ատելիս (այսինքն ատեցօղս) եւ անպատուադիրս ունին. (Իգն.։)
that does not love honours.
Որ ոչ սիրէ կամ ոչ խնդրէ զպատիւ. խոնարհ. անփառասէր.
Խոնարհագոյն էր, եւ անպատուասէր քան զամենայն ոք. (Սոկր.։)
Եւ Ո՛չ պատուասիրելի. անարգ. անշուք.
Մին անպատուասէր է, եւ միւսն անկարգ. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։) Ըստ կրկին նշ. ասի եւ յն. ἁφιλότιμος.
not grafted;
that cannot be grafted;
that cannot be united.
ԱՆՊԱՏՈՒԱՍՏ եւ ԱՆՊԱՏՈՒԱՍՏԵԼԻ. Զոր չէ մարթ պատուաստել. անկցելի. եւ Անկարկատելի օրինակաւ. աշթոսթմազ, էքլէնմէզ.
Քակտիչ լուծանօղ անպատուաստ խզմամբ։ Բաժանեցայ, եւ անպատուաստելի կտրեցայ։ Անպատուաստելի հարուածեալս, կամ լուծեալս. (Նար. մծբ. եւ Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
cf. Անպատուաստ.
cf. Անպարիսպ.
Քաղաքս անպատուր. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
to dishonour.
ἁτιμάζω. honore privo, dehonsto, contemno. Չպատուել. անպատիւ առնել. անարգել. արհամարհել. թշնամանել.
Մի՛ անպատուեր զնա. (Սիրաք. ՟Գ. 15։)
Ոչ անպատուեաց զտիկինն իւր, այլ անպատուեցաւ տիկինն. (Փիլ. լին.։)
Աստ զժամանակն միայն անպատուեմք, ուր մանաւանդ պատուելի՛ է զի դէպ ժամանակն։ Մի՛ որ յայսոսիկ է զարդն՝ անպատուեսցուք։ Ընդ բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրոյն անպատուեցայց։ Զաստուած անպատուես. (Առ որս. ՟Ա. ՟Ը։)
Անպատուել զդիս, կամ զթագաւորս. (Ագաթ.։)
Զոր առ աստուածսն ունին, անարգեն շատք, եւ անպատուեն. (Եզնիկ.։)
Անպատուել զյիմարաբար պատուեալն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Աստուածութիւնն ոչ յարգի յումեքէ, եւ ոչ անպատուի. (Յճխ. ՟Բ։)
Զոր աստ անպատուեաց եւ խոտեաց, անդ ընդէ՞ր պատուեաց. (Մագ. ՟Է։)
Սիրելի՞ է՝ որ անպատուեացն, մի՛ կորուսաներ զսիրելւոյն բարին. մի անգամ անպատուեաց, եւ բիւր անգամ պատուեց եւ պատուէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ոչ անպատուիս ի քաղցրութեանց։ Անպատուեցաւ ճաշակն պտղոյ։ Անօգուտ եղեալ՝ անպատուի։ Հողոյս անպատուելոյ. (Նար.։)
Ամենայն մարգարէ յիւրում գաւառի անպատուի։ Յանպատուիլ մի՛ խռովիք. (Կլիմաք.։)
Աշտէիւ խոցեալ յանպատուողաց հրէից. (Սարկ. հանգ.։)
unpunished.
Ոչ պատուհասեալ. անպատիժ. առանց պատուհասի կամ պատժոյ. անպարտ. անվնաս. ճէզասըզ, միւֆթէ կեչմիշ.
Ոչ անպատուհաս. թողու զչարութիւնն. (Փիլ. լին.։)
Թողցին անպատուհաս. (Պիտ.։)
Անպատուհաս ես մնացից յահեղ մրրկէ անտի. (Յհ. կթ.։)
Անպատուհաս անցցուք. (Կոչ. ՟Ծ՟Զ։)
unspeakable, unutterable, inexpressible, ineffable.
ἁνεκδιήγητος, ἅφραστος. inenarrabilis, inexplicabilis, indicibilis. Անպատմելի. անթարգմանելի. անճառ. անասելի. նագլ օլունմազ, տիլէ՝ վասֆէ կէլմէզ.
Անպատում պարգեւ. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 15։)
Կառք անպատմին. (Գանձրն.։)
Անքնին եւ անպատում է առ արարածս իւր։ Անպատում բարիք։ Ի տեսիլս անպատումս։ Առեալ զանպատումն ի պատմել. (Ագաթ.։)
Ամենայն աշխարհն լի էր անպատում նեղութեամբք. (Եւս. պտմ.։)
Անպատում համերութիւն, կամ չարչարանք. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Գործեցեր զանպատումսն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Չեւ պատմեալ. անլուր.
Իրս անպատումն իմն նորոգս ցուցաւ. (Փարպ.։)
Ասէ. նախանձեցուցի զձեզ յազգս անպատումս, վասն ազգին քրիստոնէից. (Եփպ. օրին։)
Չպատմօղ. որ զանց առնէ պատմել.
(Վասն հրեշտակաց) անպատում եղեալ մովսեսի, զի մի՛ ընդ անզգայ արարածքս համարեսցին. (Ագաթ.։)
irreverence;
dishonour.
որ ի գրչաց ոմանց գրի եւ ԱՆՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁτιμία. ignomina, ignobilitas, dehonestamentum, contumelia. Անպատիւն գոլ. վիճակ անպատիւ. անշքութիւն. անարգութիւն. նուաստութիւն. ցածութիւն. անարգանք. թշնամանք. անպատուելն, եւ իլն. ի թիպարսըզլըգ, հագարէթ, ալչագլըգ, այըպ.
Յանպատուութենէ (կամ յանպատութենէ) ի պատիւ վերաբերեաց. (Յճխ. ՟Դ։)
Տեսեալ զմարդն յայնպիսի անպատուութեան՝ ոչ կարաց անտես առնել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ընդ կուսութեան զծնունդն, եւ ընդ անպատուութեան՝ եւ որ քան զամենայն պատիւս բարձրագոյն։ Դարձուցեր զերեսս քո, եւ անպատուութեամբ լցաք. (Ածաբ. յայտն. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Անպատուութիւն արհամարհանաց. (Նեղոս.։)
Համբերել նախատանաց եւ անպատուութեանց. (Սարգ. կ. ՟Գ։)
Լցուցանել ի ծնողսն անպատուութիւն. (Պիտ.։)
Արդարն ոչ զրկանս համարի իւր զոմանց անպատուութիւնն. (Լմբ. առակ.։)
Ոչ իմացաւ զպատիւն, գոնեա զանպատուութիւն զգասցի. (Ճ. ՟Ա.։)
Անպատուելն այլոց զմեզ. անարգելն.
Ամենեւին բռնադատեա՛ զբնութիւնդ ի վերակացուին մերոյ պատուական անպատուութիւնն, ի հարկանելն եւ ի սաստելն եւ այլն. (Կլիմաք.։)
insupported, unprotected, abandoned.
ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.
Անպատսպար տառապեալ, կամ թշուառ, կամ անկեալ։ Ոչ անպատսպար ի մնալ թեւոց քոց օգնականութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
Անպատսպարանք լինիցին ի քումմէ բարերարութենէդ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 11։)
Անպատսպար եւ անայցելու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Անպատսպար վայրս ունէր քաղաքն. (Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)
Անպատսպար աղքատութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ Վրք. ոսկ.։ Շ. մտթ.։)
Եւ Այն՝ յոր ոչ լինի պատսպարիլ կամ ապաւինիլ.
Ի յայսմ անպատսպար ապաւինութենէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Զի ապրեսցուք մեք յանօրէն եւ յանպատսպարան մարդկանէ. այսինքն ի հալածչաց եւ ի կեղծաւորաց. (Եփր. ՟բ. թես.։)
Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
cf. Անպատսպար.
ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.
Անպատսպար տառապեալ, կամ թշուառ, կամ անկեալ։ Ոչ անպատսպար ի մնալ թեւոց քոց օգնականութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
Անպատսպարանք լինիցին ի քումմէ բարերարութենէդ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 11։)
Անպատսպար եւ անայցելու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Անպատսպար վայրս ունէր քաղաքն. (Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)
Անպատսպար աղքատութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ Վրք. ոսկ.։ Շ. մտթ.։)
Եւ Այն՝ յոր ոչ լինի պատսպարիլ կամ ապաւինիլ.
Ի յայսմ անպատսպար ապաւինութենէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Զի ապրեսցուք մեք յանօրէն եւ յանպատսպարան մարդկանէ. այսինքն ի հալածչաց եւ ի կեղծաւորաց. (Եփր. ՟բ. թես.։)
Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.
ἁκατασκεύαστος, ἁπαρασκεύαστος, ἁπαράσκευος. incompositus, incomparatus, imparatus. Որ չէ պատրաստ կամ պատրաստեալ. ուր չկայցէ պատրաստութիւն. անյարդար, անկազմ. անյարմար. թէտարիքսիզ, հազըր օլմայան.
Երկիր էր աներեւոյթ եւ անպատրաստ. (Ծն. ՟Ա. 2.)
Անպատրաստ առ ի բուսուցանել. (Լմբ. սղ.) կամ անպատրաստ (ի պէտս) բնակութեան։
Զանդունդս անպատրաստս. (Ագաթ.։)
Զի մի՛ բնակարանք անպատրաստք լինիցին. (Նիւս. սքանչ.։)
Գտանիցեն զձեզ անպատրաստս. (՟Բ. Կոր. ՟Թ։ 4։)
Անպատրաստ գտան գալստեան փեսային շիջեալ լապտերօք. (Շար.։)
Անպատրաստք էին։ Անպատրաստ տեսանէր զիւր գունդն. (Փարպ.։)
Ձայնն ահագնալուր ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)
Որ դոյզն պատկերն է անպատրաստից։ Մնացի անպատրաստ։ Անպատրաստ գտեալ զիս ինքեան. (Նար.։)
Անպատրաստ, այսինքն անպատշաճ եւ անգործ ի բնական կրիցն, զոր այժմ ունի պտղատու լինել. (Շ. ՟բ. պետ. խ։)
Ցաւն անպատրաստ առնէ զնա առ ամուսնութիւն. (Մխ. դտ.։)
ἁφύλακτος. incautus. Անզգոյշ. անհոգ. թոյլ. սագընմազ.
Յայլ յանցանաց զգուշանայ, այլ անպատրաստ լինի ի բամբասել, ի բարկանալ. (Նար. խրատ.։)
Վնասեն օդոյ փոփոխմունք, կամ աշխատութիւնք անպատրաստք. (Խոսր.։)
Մի՛ տապ տօթոյն յանպատրաստս պահուն զարմատս հատեալ ցամաքեցուսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Անպատրաստաբար. անզգուշութեամբ, թուլութեամբ.
Յանպատրաստ ուտելոյ եւ ի քնոյ (շաժին պոռնկական խորհուրդք). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
ՅԱՆՊԱՏՐԱՍՏԻ ԼԻՆԵԼ. Անպատրաստ գտանիլ. չեւ պատրաստեալ ունել զկարեւորս. թէտարիքսիզ պուլունմագ.
Նոքա յանպատրաստի էին ի մարդոյ եւ յանասնոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
ՅԱՆՊԱՏՐԱՍՏԻՑ. ἁφυλάκτως, ἁιφνίδιον. incaute, improvise. Յանակնկալ պահու. յանկարծակի. զաֆիլ, ափանսըզ.
Ոչ իբրեւ զգող ի վերայ հասանէ մեզ, եւ ոչ յանպատրաստից տանի։ Յանպատրաստից ի ձեռս անկանիցիք. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Ա։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Պարտիմք զգուշութեամբ գնալ, զի մի՛ երբէք յանպատրաստից անկեալ ի նոսա՝ վնասիցիմք. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ այլն։)
Յանպատրաստից ի վերայ հասեալ. (Լաստ. ՟Դ։)
Եկն եհաս յանպատրաստիցն ի վերայ քաղաքին։ Յանպատրաստիցս, որպէս ասացաք. (Ճ. ՟Ա.։)
want of preparation;
unfurnished state.
Ոչ գոլն յօրինեալ՝ կազմեալ պատրաստութեամբ. անզարդութիւն, անշքութիւն. անպաճոյճ գոլն.
Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)
Զի՞նչ իցէ անպատրաստութիւն երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Զնախնի խաւարն գեղատխուր անպատրաստութեանն ի լոյս փոխեցեր. (Նար. գանձ հոգ.։)
Եւ Անպատրաստ գտանիլն անձին.
Կենաց դեղս վասն անպատրաստութեանն ինձ պատժելոյ լինի առիթ. (Լմբ. պտրգ.։)
Կրկին ամօթ է յանպատրաստութենէդ, որ ոչ մնացեր վշտաց գալոյն. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Անզգուշութիւն. անհոգութիւն. պղերգութիւն. իհմալլըգ, շաշգընլըգ, ահմագլըգ.
Դաւիթ յանպատրաստութենէն անկաւ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
Ցաւք եւ հիւանդութիւնք՝ ոմանց լինի յանպատրաստութենէ, եւ ոմանց յորկրամոլութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Յանպատրաստութենէ եղեալ (վնասն՝) առողին լիցի. (Մխ. դտ.։)
Մեռանիցի մանուկն յանպատրաստութենէ նոցա. (Կանոն.։)
cf. Անպարոյր.
cf. ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ. Անպարագիծ էին բոլորից բնութեանց՝ լայնածաւալ տեղի. (Շար.։)
Անպարագիծն աստուած բանիւ ձեւացեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
Բաւանդակեցաւ ի մարմնի անպարագիծն աստուած. (Շ. բարձր.։)
cf. Անպարոյր.
ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ որ եւ ԱՆՊԱՐԱԳԻԾ. ἁπερίγραφος, ἁπερίγραπτος. incircumscriptus, non circumscriptus, incomprehensibilis, immensus. Անպարագրելի. անպարոյր. անբովանդակելի. զոր չէ մարթ շրջափակել ծրիւ. անվայրափակ. անսահման. անեզրական. եւ անչափ. ընդարձակ յոյժ յոյժ.
Աճեցոյց զերեւոյթն անպարոյր եւ անպարագիր մեծութեամբ. (Փիլ. իմաստն.։)
Անպարագիր պատկեր, կամ տիպ, կամ զօրութիւն։ Անպարագիր տեղի ամենեցուն։ Անպարագիրն հայր, կամ էակ. (Նար.։ որ եւ խչ. ասէ.)
Որ անպարագիրն է յէութեան. (Շար.։)
Զլայնագոյն եւ զանպարագիր կալուածս։ Ջուրց համատարած անպարագիր մեծութեամբ ծաւալեալ. (Պիտ.։)
immensity.
Անպարագիրն կամ անբովանդակելին գոլ. անբաւութիւն. անչափութիւն.
Զտուեալն ի տեառնէ զիւրն անպարագրութեան ամենասուրբ եւ աստուածային պատկեր բարեպաշտին աբգարու. (Սարկ. պատկ.։)
Երկիցսն ասել, բազմացուցից զքեզ յոյժ յոյժ, զբազմութեանն զանպարագրութիւնն եւ զանբաւութիւնն ցուցանել. (Փիլ. լին.։)
busy, not at leisure;
not engaged in business
ἅσχολος. cui otium non est, occupatus. Որ չունի ժամանակ պարապորդ. զբաղեալ յոյժ.
Այր եմ ծերացեալ, եւ անպարապ ի թարգմանութեանց. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Լի ամենայն բարութեամբ, շնորհեն եւ անպարապիցն. (Փարպ.։)
Գնացէ՛ք, զի անպարապ եմ ես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
Անպարապ լինելով ի մարմնամոլութեանն յղփութենէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անպարապ լեալ ի պատերազմէ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի հալածանաց եւ ի խռովութեանց անպարապ պատահեցան. (Մխ. դտ.։)
Անպարապ հոգեւորական զինուն արարեալ, մահու ծառայեցուսցէ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
to be busy, to be occupied.
Ոչ դատարկանալ. չլինել թափուր. չպակասիլ. չպարպիլ, լեցուն մնալ.
Լի եւ պատարուն վերելեաւն՝ յաւիտեան անպարապասցի. (Անյաղթ բարձր.։)
Չունել զպարապ. զբաղեալ գտանիլ.
Ոչ առաքեցին յանտիոք. վասն զի առ երուսաղէմացիսն անպարապացեալ էին. (Ոսկ. գծ.։)
want of leisure, business.
ἁσχολία. occupatio. Անպարապն լինել ի յաճախութենէ գործոց. պատաղումն. զբաղանք. չունելն զժամանակ. այնպէս պարապելն յիրս ինչ՝ մինչեւ չկարել պարապել յայլ ինչ.
Տկարութիւն, տարակուսանք, ժամանակի անպարապութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Յանպարապութեան նորա՝ եղբարցն հոգալ (այլ ոք կարասցէ)։ Մի՛ գուցէ՝ կարացեալ ուրուք լնուլ զպատուէրն, պատճառեսցէ զգործոյն անպարապութիւն։ Արուեստաւոր հնարքն անպարապութեան առիթք լինէին։ Ո՛վ գարշելի եւ անկատար անպարապութեանն. (Բրս. հց. եւ Բրս. չար. եւ Բրս. մկրտ.։)
Յաղագս այլ ինչ մեծ անպարապութեանց չհոգացան իրացս. (Փարպ.։)
Անպարապութիւն յաշխարհակալացն հարստահարութենէ. (Յհ. իմ. ատ. ՟Դ։)
σχολή. mora, studium, lucubratio. Դեգերումն. պարապումն. փոյթ. բանի մը հետ ըլլալը.
Զբազմապատիկ ի մարմնի զոգւոյ դեգերմունս անպարապութեան։ Ոչ երբէք դադարէ յայսպիսի անպարապութենէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Բ։)
Ի սոյն զանպարապութիւն մեր մաշեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
incomprehensible.
ἁπερινόητος. qui mente comprehendi nequit. Զոր անմարթ է պարագրելով իմանալ. անբովանդակելի. տիրապէս անիմանալի. անհասանելի.
Ի քեզ հաճեցաւ բնակել անպարիմանալին աստուած։ Անպարիմանալին խորք. (Թէոդոր. կուս. եւ Թէոդոր. խչ.։)
Ըստ անճառելի եւ անպարիմանալի խառնմանն եւ միաւորութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Գր. տղ.։)
Յիշեա՛ անպարիմանալիդ զաշխարհակեցոյց տնօրէնութիւն։ Վասն անպարիմանալի պարանոցին (մօր քո եւ կուսի), զորով փարեցար. (Բենիկ.։)
without rampart, unwalled.
ἁτείχιστος. carens muro, muro non cinctus. Որ չունի զպարիսպ. անպատուար. հիսարսըզ, տուվարսըզ.
Քաղաք անպարիսպ. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 20։ Առակ. ՟Ի՟Ե 28։)
Յաղագս մահուան ամենայն մարդիկ ի քաղաք անպարիսպ իցեն բնակեալ. (Ոսկիփոր.։)
without bragging, modest.
ԱՆՊԱՐԾ եւ ԱՆՊԱՐԾԵԼԻ. ἁκόμπαστος. alienus a jactantia et ostentatione. Հեռի ի պարծելոյ. ոչ պարծօղ. անսեթեւեթ. խոնարհ. չպարծենցօղ.
Անպարծ զարդ։ Վասն անպարծելի զիրսն համարելոյ։ Տե՛ս զանպարծելի բարեխնամութիւնն. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. եւ 37։)
want of boasting.
τὸ ἁκόμπαστον, ἁκενόδοξον. Չպարծելն. անփառասիրութիւն. խոնարհութիւն.
Չհրամայեաց ասել (ումեք), զի անպարծութիւն եւ անմեծարգութիւն ուսուցանիցէ։ Զի ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Տե՛ս դու ինձ զքրիստոսի զանպարծութիւնն։ Զի ամենեւին զնուազութիւն (խոնարհ), եւ զանպարծութիւն ցուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25. ՟Բ. 6։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։ եւ Ոսկ. ես.։)
immodest, unchaste, indecent, bawdy, obscene;
dissolute, debauched;
—ս, indecently.
ἅσεμνος, incastus, impudicus, inhonoratus, ἁκάθαρτος, immundus, impurus. Օտար ի պարկեշտութենէ. անհամեստ. անամօթ. եւ Անվայելուչ. անմաքուր. աղտեղի. անսուրբ. անդէպ. էտէպսիզ, փիս, եագըշըգսըզ, պէթ.
Քննին անպարկեշտիցն բանք. (Մանդ. ՟Գ։)
Պարկեշտացուցանել պանծալի տառիւք զանպարկեշտսն. (Սարկ. լուս.։)
Անպարկեշտ ծաղկեցեալ ալիքս եփրեմի. (Նար. ՟Բ.)
Անպարկեշտ էր կարծել զնոյն ինքն զքսերքսէս ինքնին զգործն կատարել. (Արիստ.։)
Զատանել ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. եւ ի մէջ պարկեշտից եւ անպարկեշտից. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
immodesty.
ἁκοσμία. invenustas. Պակասութիւն պարկեշտութեան եւ վայելչութեան. անամօթութիւն. անպատշաճութիւն. անշնորհքութիւն. էտէպսիզլիք. էրքեանսըզլըգ.
Ի պարկեշտացուցանել զանպարկեշտութիւնն ապաստան լինին։ Անպարկեշտութեանն պատնէշս բանից շուրջ արկանեն. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
Հետեւեալ լինի զեղխութեանն՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Նոյնաբանութիւն ելով՝ անպարկեշտութիւն ըն՛բառսն ցուցանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
uncircumscribed;
unbounded, immense;
incomprehensible.
ἁπερίγραφος, incircumscritus, ἁπερίληπτος, qui comprehendi nequit, incomprehensus. ԱՆՊԱՐՈՅՐ որ եւ ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ. Որ ոչն պարուրի. ոչ շրջափակեալ. անպարագրելի. անբովանդակելի.
Անորոշելի եւ անպարոյր ժամանակ։ Անպարոյր եւ անպարագիր մեծութեամբ։ Բազմութիւն անպարոյր։ Ազգի ազգի խնկոց բազմութիւնք, անպարոյր զանազանութիւնք. (Փիլ.։)
Սկիզբն եղելոցս՝ անպարոյր, եւ առանց ծայրից ըմբռնման. (Շ. բարձր.։)
Անպարոյր են իմաստք երրորդութեանն. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
Իբր Անսահմանաբար.
Աստուած ոչ ժամանակի կարօտանայ, այլ՝ ամենայն անժամանակ եւ անպարոյր ի գիտութեան նորա կային անմարմնապէս. (Նախերգ. փիլ.։)
cf. Անպարոյր.
ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿ ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ. cf. ԱՆՊԱՐՈՅՐ. ἁπερίληπτος. non comprehensus. Որ ոչն պարունակի. անբովանդակելի.
Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)
Անպարունակ մեծութիւն, կամ բացարձակութիւն։ Ի քեզ անպարունակն աստուած մարդացեալ. (Նար.։)
Անպարունակ եւ անվայրափակ կայենիցն. (Անան. եկեղ։)
Պարունական ամենայնի, իսկ ինքն անպարունակելի։ Անպարունակելին թաքնութիւն. (Դիոն.։)
Անհասանելի եւ անպարունակելի. եւ ասեմ, ոչ զի էն, այլ եթէ զի՞նչ է. (Առ որս. ՟Է։)
Անպարունակելի աստուածութիւն. (Նար. յովէդ.։)
Անպարունակելին ի քեզ պարունակեալ տաղաւարեցաւ. (ՃՃ.։)
Աստուածային անվայրափակ եւ անպարունակելի զօրութեանն. (Անան. եկեղ։)
Անպարունակելիդ վարակեալ դրժանօք. (Պիտ.) իբր անչափ եւ անհամար։
cf. Անպարունակ.
ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿ ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ. cf. ԱՆՊԱՐՈՅՐ. ἁπερίληπτος. non comprehensus. Որ ոչն պարունակի. անբովանդակելի.
Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)
Անպարունակ մեծութիւն, կամ բացարձակութիւն։ Ի քեզ անպարունակն աստուած մարդացեալ. (Նար.։)
Անպարունակ եւ անվայրափակ կայենիցն. (Անան. եկեղ։)
Պարունական ամենայնի, իսկ ինքն անպարունակելի։ Անպարունակելին թաքնութիւն. (Դիոն.։)
Անհասանելի եւ անպարունակելի. եւ ասեմ, ոչ զի էն, այլ եթէ զի՞նչ է. (Առ որս. ՟Է։)
Անպարունակելի աստուածութիւն. (Նար. յովէդ.։)
Անպարունակելին ի քեզ պարունակեալ տաղաւարեցաւ. (ՃՃ.։)
Աստուածային անվայրափակ եւ անպարունակելի զօրութեանն. (Անան. եկեղ։)
Անպարունակելիդ վարակեալ դրժանօք. (Պիտ.) իբր անչափ եւ անհամար։
irreproachable;
irreproachably
ἁκατάγνωστος, ἁνεπίληπτος. irreprehensibilis. Ազատ ի պարսաւանաց. անստգիւտ. անմեղադրելի. անանգոսնելի. այըբլանմազ.
Անպարսաւ լինել. (Տիտ. ՟Բ. 8։)
Ստուգադրութիւն անպարսաւ. (Փարպ.։)
Անպարսաւ վարք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անպարսաւ կիրք. (Տօնակ.։)
Ճշմարիտ եւ անպարսաւ խորհդածաց. (Սարկ. քհ.։)
Անպարսաւ է աղօթելն՝ քան չարաբանելն վասն նորին. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Անպարիսպ.
Յանպարսպաւորքաղաքի կամ յաւանի իցէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
unblamable, innocent;
not due;
— առնել՝ կացուցանել, to clear, to acquit.
ἁθῷος. innocens, insons, ἁναίτιος, innoxius, καθαρός, purus. Ոչ պարտաւոր. անպարտական. ազատ ի պարտուց, ի յանցանաց. ի պատժոց. անմեղ։ արդարացեալ. քաւեալ. սուչսուզ. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Դ. 10։ Ել. ՟Ի՟Ա. 19. 28։ ՟Ի՟Գ. 7։ Օր. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Թագ. ՟Գ. 29։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Դ. 4։ Երեմ. ՟Է. 6։ ՟Ի՟Բ. 3. 17։ ՟Ի՟Զ. 15։ Դտ. ՟Ժ՟Ե. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 9։ Յովէլ. ՟Գ. 21։)
Մինչեւ յե՞րբ զարիւն անպարտից հեղուս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Դնել նշան ի ճակատ անպարտիցն արանց. (Շ. հրեշտ.։)
Զանպարտսն պարտաւոր մահու արարեալ։ Եւ ես անպարտ եւ ատաքոյ մեղադրութեան մնացից. (Յհ. կթ.։)
Անպարտ գտաւ յիսուս յատենի. (Գանձ.։)
Առանց պարտեաց. յանիրաւի. տարապարտ. նահագ եէրէ.
Մի՛ լայք մեռեալք զյիսուս կենդանին, զայն որ անպարտ վիրաւորեցին. (Գանձ.։)
Իսկ անդ յասելն՝ Զիմ միածինն անպարտ տանջեցին, լինի ած. եւ մկ։
Մեք յանպարտս զմարդիկ սպանանէաք, եւ սա յաշխարհի զմեռեալս յարուցանէր. (Եղիշ. երէց.։)
Անպարտ խոցոտիմք ի չարէն. (Լմբ. սղ.։)
Նոյնպէս իմա՛ զասելն.
Վտարանդի լեալ յանպարտ թշնամեաց տարապարտուց. այսինքն յանիրաւի (գործողաց) ի թշնամեաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 33։)
Զոր չէ պարտ առնել. անվայելուչ. տարադէպ.
Անպարտ հանդերձ. (Ոսկ. եբր.։)
Գուցէ այլ մեծամեծս եւ անպարտս խօսեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ձեզ անպարտ (էր) մոռանալ զճգնութիւն հարցն սրբոց. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
որպէս Անպարտելի. անյաղթ. եէնիլմէզ.
Ի վերայ հասեալ անպարտ եւ անշարժ մտաց վկային. (Ճ. ՟Ա.։)
Յայսմ անպարտ եւ անվանելի արուեստից լուծցին որոգայթքն. (Նար. ղ։)
very or more innocent.
Իբր Անիրաւագոյն.
Որ այսր ի խնդիր արկանիցի, անիրաւագոյնս եւ անպարտագոյնս խնդրիցէ. (յն. մի բառ, անտեղագոյն) (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
not guilty;
innocent.
Ոչ պարտակեալ. չամփոփեալ. ցրիւ. ցիր եւ ցան.
Դեւք զպատկերն աստուծոյ ամենայն ուրեք անպարտակ ցրուեցին. (Վրդն. սղ.։)
cf. ԱՆՊԱՐՏ ըստ ՟Ա նշ.
Անպարտականդ մահու. (Ագաթ.։) (Շար.։)
Անպարտականդ այս տարագրութեան։ Յայնմ սոսկալի եւ անպարտական զենման. (Նար. ՟Կ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Ո՞յր աղագաւ անպարտականին խաչն նախատանաց. (Լմբ. ստիպ.։)
Եւ ըստ յետին նշ.
Զօրութիւն մեծ, եւ հարստութիւն անպարտական. (Գէ. ես.։)
that suffers innocently, innocent.
Անպարտ ի կրել. անպարտ չարչարեալ.
Յանպարտակիրդ մարմին չափեալ զբնութեանս մերում զտաժանականն տագնապ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Որ ինչ ոչ է ի պարտուց, այլ ձրի. կամաւ յանձն առեալ. կամաւոր, եւ անակնունելի.
Անպարտակիրն ազգակցութեան (այսինքն մարդեղութեան բանին) երկնիչ վերստին. (Նար. կուս.։)
indefatigable.
invincible, unquered;
insurmountable, unsubdued.
ἁήττητος, ἁκαταγώνιστος. invictus, insuperabilis, inexpugnabilis. Անյաղթելի. անյաղթ. հզօր. զօրաւոր. բուռն. եէնիլմէզ, ալթ օլմազ.
Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Անպարտելի զօրութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։) (Շար.։)
Անպարտելի բռնութիւնք, կամ տարերք, կամ պարիսպ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
Զանպարտելի զշնորպսն աստուծոյ՝ պղնձոյ նմանեցոյց մովսէս. (Եղիշ. խաչել.։)
Մեծ եւ անպարտելի է սէրն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Անպարտելի մնացին ի հրապուրանաց. (Շար.։)
Փորձ գտեալ եւ անպարտելի ի տրամականսն։ Երկոքումբք անպարտելի գտաւ. (Իգն. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ յամենայնի լեալ իմաստունք, եւ մի՛ (այսինքն եւ ո՛չ) անպարտելիք. (Առ որս. ՟Գ։)
cf. Անվայրափակ.
ԱՆՊԱՐՓԱԿ եւ ԱՆՊԱՐՓԱԿԵԼԻ. Անվայրափակ. անպարոյր. անպարագիր.
Անպարփակ թագաւոր։ Անպարփակելի աստուած. (Զքր. կթ.։)
useless, vain, frivolous, insignificant;
vile, abject, miserable, despicable, worthless;
— առնել, to render useless, to spoil;
յանպէտ, յանպէտս, vainly.
ἅχρηστος, ἁνωφελής. inutilis. Որ ոչ լինի ի պէտս. անպիտան. անշահ. անօգուտ. չնչին. ումպէտ. անարգ. անկարգ. ֆայտասըզ, իշէ եարամազ.
Յամենայն պէտս անպէտ կացցէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 19։)
Որոշել զպիտանացուն, եւ զանպէտն. (Անյաղթ պորփ.։)
Շիւղ մի անպէտ։ Սովորութիւն անպէտ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
Անպէտ դատաւոր, կամ քաղաքապէտ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զբանս անպէտս. (Գր. տղ.։)
Անպէտ էր ասել զայս. եւ ոչ վայրապար անպէտ, այլ եւ վնաս մեծ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Ընկալուչք յանպիտաց. (Նար. մծբ.։)
Զսարգիս մեղապարտ ծառայ աստուծոյ եւ զանպէտ կրօնաւոր յիշեցէ՛ք ի քրիստոս, աղաչեմ. (Սարգ. յիշ. ՟բ. յհ։)
ՅԱՆՊԷՏ, ՅԱՆՊԷՏՍ. Յումպէտս. վայրապար. ի զուր. յանպէտ իրս. նաֆիլէ.
Մի՛ վատթարաց վատներ յանպէտ. (Շ. այբուբ. ՟Ա։)
Մի՛ յանպէտս զժամանակս մեր ծախել. (Խոր. ՟Ա. 4։)
իբր Առանց կարեւոր պիտոյից. անխնամ.
Թողեալ զծերն անպէտս, եւ սովեալս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
cf. Անպէտ.
ἅχρηστος, ἁχρεῖος. inutilis, ἁδόκιμος, improbatus, rejectaneus. Նոյն ընդ ԱՆՊԷՏ. որպէս Ոչ իմիք պիտանացու. անշահ՝ անօգուտ իր։ կամ անձն։ (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 22։ Մտթ. ՟Ի՟Ե. 30։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 10։ Ովս. ՟Ը. 8։ ՟Բ. 11։ ՟Գ. 11։ ՟Դ. 5։ ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ժ՟Զ. 29։ Փիլիմ. 11։)
Ի բանից եւ ի ձեռաց անպիտան առնէր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 5։)
Եւ եւս՝ որպէս մերժելի, հերքելի. ընկեցիկ. անհաճոյ. խոտան. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 27։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 5―7։ Եբր. ՟Զ. 8։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 8։ Տիտ. ՟Ա. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 12։)
Ընտրել զպիտանին, եւ զանպիտանն. (Փարպ.։)
Ո՛վ անպիտանդ ի պիտանեանց։ Անպիտան աստուծոյ, եւ սրբոցն մասնակցութեան. (Նար. ՟Ը. ՟Թ։)
Կարի յոյժ քամահելի անպիտանիցն։ Ազատ յանպիտան անարգութենէն. (Պիտ.։)
Անպիտան եւ վնասակար ուսմամբ։ Անպիտան եւ գարշելի օրինացդ։ Յաղտեղի եւ յանպիտան մարդկանէ։ Անպիտան մահուամբ ելանիցեմք. (Փարպ.։)
Անպիտան գրեցին զդէմս բանին, եւ պարսաւելի. (Նար. մծբ.։)
Մարդոց ապականելոց մտօք, եւ ի հաւատս անպիտանից. (Սարկ. հանգ.։)
to be useless, to become useless, to spoil.
ἁχρειόομαι. inutilis sum. Անպիտան լինել կամ գտանիլ. (Սղ. ՟Ժ՟Գ. 3։ ՟Ծ՟Բ. 4։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 16։ Հռ. ՟Գ. 12։)
Տեղի՝ որ արատի, անպիտանանայ. (Խոսր.։)
Ցօղն եւ անձրեւն ի դէպ ժամու պիտանի, եւ ի տարադէպն անպիտանանայ. (Լմբ. առակ.։)
to render useless.
ἁχρειόω. inutile reddo. Անպիտան առնել կամ կացուցանել.
Զամենայն վիճակս բարիս անպիտանացուսջիք. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 19։)
Ի սպառսպուռ ջախջախանս անպիտանացուցանել. (Դատ. ՟Է. 26։)
inutility;
littleness, insignificance;
baseness, vileness.
ἁχρηστία. inutilitas Անպիտանն գոլ. անշահութիւն. խոտանութիւն. վատութիւն. վատթարութիւն. տգեղութիւն.
Անպիտանութիւն փայտի որթոյն. (Պիտ.։)
Անպիտանութիւն մարդոյ, եւ վարուց նորա. (Եզնիկ.։)
Անպիտանութիւն ծնողացն. (Լծ. կոչ.։)
Յանպիտանութիւնս կործանելոց է. (Եզնիկ.։)
Յերեսացն անպիտանութենէ կոչէ զանուն ազգին անգեղտուն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
racing in chariots;
chariot-race.
Արշաւօղ կառօք. կառընթաց. եւ ընթացք կառաց.
Երբեմն իբր զկառարշաւ ձիաւարութեամբ զփրկութեանցն խօսեր բանս։ Այլեւ ի կառարշաւնսն (կամ ի կառարշաւանսն) յաջողապէս պատկանեալ. (Պիտ.։)
having many coaches, waggons or carriages.
Ոյր իցեն կառք բազումք.
Եթէ ոք կառաւէտ երիւարաշատ առ հեզութեան նստիցի ի մտրկի իշոյ, զարդարէ խոնարհութեամբ զկարդ հեզութեան. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.
Տ. ԿԱՌՆ, եւ ԿԱՆԿԱՐ։ Շփոթի ի գրչաց եւ ընդ ծառ, որպէս ոստ ծառոյ.
անկանէր ի գետն մեծ կուր. անդ ի միջոյ (կամ իմ իջոց) գետոյն դիպեալ կառ մի ի կղզոջ, եւ ի լուղ անցանէր՝ եղեալ ի ծառն. (Կաղանկտ.։)
ԿԱՌ 3 cf. ԿԱՌՆ, եւ ԿԱՆԿԱՐ։ Շփոթի ի գրչաց եւ ընդ ծառ, որպէս ոստ ծառոյ.
անկանէր ի գետն մեծ կուր. անդ ի միջոյ (կամ իմ իջոց) գետոյն դիպեալ կառ մի ի կղզոջ, եւ ի լուղ անցանէր՝ եղեալ ի ծառն. (Կաղանկտ.։)
ԿԱՌԱՓԵՄ որ եւ ԿԱՌԱՓՆԱՏԵԼ. Զկառափն հարկանել, եթէ՛ գլխատելով, եւ եթէ կռփելով, եւ տանջելով. գլխուն զարնել, եւ գլուխը զարնել՝ կտրել.
Գողգոթայ, որ է տեղի կառափելոյ. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 33. յն. տեղի կառափին. վասն որոյ ի Ղկ. եւ Յհ. գագաթն դնի։)
Իսկ Բրսղ. մրկ. իմանալով զկառափն իբր գանկ ադամայ, գրէ.
Քրիստոս կառափեցաւ անդ մարմնով. կառափելն քերթելն է զմիսն մինչեւ ցոսկերսն. որ է անլուր։
Զբազումս ի պաշտոնէիցն կառափեալ սատակեցին. (Արծր. ՟Բ. 3։)
Եւ որ զմարգարէն ոչ կառափեաց, վրիժապարտ գտաւ. (Խոսր.։)
Golgotha, place of the skull, place of execution.
Տեղի կառափման, այս ինքն գլխատման, կամ սպանման. լեառն գողգոթայ, եւ խաչն.
Բերէ զգագաթն՝ բարձրութիւն սորա (խաչի), եւ զկառափետղն ձեւ սորա։ (Փոխէ) զկառափետղն ի կենաց գործետղ. (Անյաղթ բարձր.։ Շ. անդ։)
to grasp at, to lay hold of, to cling to;
to be caught by, bent or fixed on.
(լծ. կառն, այս ինքն փուշ. եւ կռուիլ) πήγνυμαι pangor, concrescor, haereo, figor ἑφελκύομαι attrahor. Զկայ առնուլ՝ որպէս կռուան գտեալ. մածանիլ. ըմբռնիլ. ձգիլ. մխիլ. յարիլ. պնդիլ. հաստատիլ. փակչիլ, կպչիլ, պինտ կենալ, կայնիլ.
Երկիր յոչինչ հասանելով՝ ի միջին կառչի. (Շիր.։)
Կառեաւ փիլոն իմ ի դուռն եկեղեցւոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Ոսկր ինչ ձկան կառուցեալ ի քիմս եպարքոսին. (Վրք. սեղբ.։ եւ Բուզ.։)
Զամենայն չարիս՝ որ փողոցաց (աղմոյն կամ փչոյն) կառուցեալ է ի նմա, ջնջեսցես ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Ունի զնետսն կառուցեալս ի նմա. (Նոննոս.։)
to thrash corn;
cf. Կասիմ.
cf. ԿԱՍՈՒՄ. ԿԱՍԵՄ չ. cf. ԿԱՍԻՄ։ Գտանի եւ ներգործականն սորա՝ որպէս Կասեցուցանել.
Զճեպ զղջմանն փոքր ինչ կասեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cinnamon;
cf. Կակժիրակ.
ԿԱՍԻ ԿԱՍԻԱ. Նոյն եւ յն. լտ. κασία, κασσία casia, cassia. եբր. գէծիա, եւ ֆաննակ (իբր փիւնիկեան). իտ. canella. ռմկ. տարչին. որ եւ ԴԱՐԵՃԵՆԻԿ, ԿԱՍԻՄՈՆ. Բոյս եւ ներքին կեղեւ նորա բարակ՝ անուշահոտ, ի կարգի համեմից եւ խնկոց. լինի յեթէովպիա, եւ յարաբիա, ի դաշտին Կիննամայ. վասն որոյ եւ Կինամոմոն ասի.
Ո՞ր տերեւ, ո՞ր կասի, ո՞ր ստաշխն, ո՞ր զմուռ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զմուռս եւ ստաշխն եւ կասիա ի զգեստէ քումմէ. (Սղ. ՟Խ՟Դ. 9։)
Ցորենովք եւ խնկովք եւ կասեաւ. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 17։)
ուր ասէ Եսայի նշեցին.
Կասիայն ասեն՝ եւ նա մանրուածու խունկ է.
Ծխովք անուշիվք կնդրկի եւ կասիայի. (Նար. խչ.։)
Ստաշխն, որ է անուշահոտ որպէս կասիայն. (Վանակ. յոբ.։)
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
ԿԱՍԻՄ կամ ԿԱՍԵՄ. (պ. փեասթէն, որ է պակասել. ի մեզ արմատն է՝ կամ, կաս, կաց. կամ կայք, կայս) ἑκλείπω, διαλείπω, λήγω, ἁφίσταμαι, ἁσθενέω, ἑλάσσομαι deficio, desino, desisto, cesso καταπίπτω animo concido. Յետս կալ. յետս ընկրկիլ. զկայ առնուլ յանկարծ. կալ մնալ. նահանջիլ. յետնիլ. վերջանալ. տկարանալ. պակասիլ. նուազիլ. լքանիլ. դադարել. ետ կենալ. քաշուիլ, կայնիլ, դադրիլ, խրտիլ, պակսիլ.
Կասեսցին ի ճանապարհս իւրենց. (Նաւ. ՟Բ. 5։)
Կասեցին (կամ կասեսցին) իպատերազմէ։ Կասեաց ընթացօղն յընթացից իւրոց։ Մի կասեսցէ իտալոյ զպտուղ. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 30։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Է. 8։)
Ոչ կասէր ի հպարտութենէ անտի։ Որ ոչն կամէին կասել երբէք ի խորամանկութենէ չարեաց իւրեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 7։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 10։)
Ոչինչ կասեաց զհոգեւոր կաթն դիեցուցանել. (Խոր. ՟Գ. 66։)
Մի կասեսցի ի յուսոյն. (Խոսր.։)
Կասեցան գթութիւնքն ընդ նահանջել կենդանութեան. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Կասիցէ ինչ ի բարիս ռանելոյ։ Յորժամ տեսանիցեմք զչար ոք մեծացեալ, մի՛ ինչ ընդ այն կասիցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։ Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
thrasher;
thrashing-machine.
Եթէ եզն չիցէ կասիչ.
Եթէ ոչ իցէ եզն կասիչ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Կասկածաւոր.
Կասկածելի կենցաղս. (Ճ. ՟Բ.։)
to suspect, to have a suspicion of, to be doubtful, to doubt, to distrust, to mistrust, to be diffident, mistrustful of.
ὐποπτεύω suspicor եւ այլն. Ի կասկած անկանիլ. ի կասկածի լինել. խիթալ. զանգիտել. երկնչել. կասկածիլ.
Կասկածել յազգաց երկրին, կամ յերեսաց թագաւորաց, ի սովէ, յերկիւղէ. (՟Բ. Եզր. ՟Գ. 2։ Երեմ. ՟Է. 16։ ՟Խ՟Բ. 16։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 6։)
Վասն կնոջ, զորմէ կասկածէ այրն՝ շնացեալ գոլ. (Նախ. թուոց.։)
Մի՛ կասկածել ի կայսերէ՝ սակս այնր. (Խոր. ՟Բ. 29։)
Չկասկածէ ինչ ի հրէից անտի. (Իգն.։)
Զի եւ Զմոռացեալսն անգամ մի՛ կասկածիցեն. (Նանայ.։)
to thrash corn;
to triturate, to pound, to bruise, to grind.
ԿԱՍՈՒՄ որ եւ Կասեմ, եցի, եա՛. ἁλοάω trituro. Կամնել. մանրել զորայս, զօրանն, զցողունս ցորենոյ կամնասայլիւ. ջարդել. ջախել.
Կասոյր ի կալն ցորեան։ Կա՛ս զնոսա, եւ մանրեսցե՛ս զժողովուրդս բազումս։ Որ կասուն, յուսով վայելել։ Կասեսցես զլերինս։ Կասեսցեն զամուր ամուր քաղաքս ձեր։ Իբրեւ զօրան վականակ կասցի. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 20։ Միք. ՟Դ. 13։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 10։ Ես. ՟Խ՟Ա. 15։ Երեմ. ՟Է. 17։ ՟Ծ՟Ա. 33։)
Ի կասուլ զսերմանեալն. (Պիտ.։)
Կասու զմեծ բանակն ասորստանեայց, այս ինքն կոտորէ. (Գէ. ես.։)
Ոչ թէ նոքա կասեցին անձին ուժով, այլ զօրութիւնն աստուծոյ մանրեաց եւ փշրեաց. (Լմբ. միք.։)
Ցանեցին եւ քաղեցին արտս, եւ կասեցին, եւ շեղջեցին։ Կասեալ կուտեցին. (Ոսկիփոր.։)
Կասօղ եւ մանրօղ իբրեւ զզուարակ. որ եւ կալոտի. (Նախ. եզեկ.։)
to joke, to jest;
to rally, to mock, to laugh at.
ἑμπαίζω illudo καταγελάω irrideo εὑτραπελεύω facetiis vel scurrilitati deditus sum. Կատակ առնելով ծաղրել. խաղ առնել. հեգնել. երգիծանել. խաղալ բանիւք.
Կատակէին եւ ծաղր առնէին զմարգարէս նորա. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 51։)
Ի ծունր իջեալ առաջի նորա՝ կատակէին. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 29։)
Ամենայն որ կոխիցէ զնա, կատակելով կատակեսցէ. (Զաք. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Որ կատակէ զաղքատով (ա՛յլ ձ. (ծաղր առնէ զաղքատն). Առակ. ՟Ժ՟Է. 5։)
Ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Կատակեաց զնոքօք հեղիաս, եւ ասէ, գոչեցէ՛ք բարբառեցարո՛ւք մեծապէս. (Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։)
Եթէ ոք դատարկաբանեսցէ, եւ կատակեսցէ. (Բրս. կանոն.։)
cf. Կատակերգ.
κωμῳδός comoedus. Երգով կատակօղ ի թատրոնի. քերթօղ քատակացոյց եւ ծաղրածու. միմոս. եւ յն. ձայնիւ, ԿՈՄԻԿԵԱՆ.
Եւրիպիդէս ողբերգակգ արիստոփանէս կատակերգակ երեւէին. (Շիր. քրոն. (ուր ըստ Եւսեբ. երգայարդար. բայց յն).)
Այսպիսի ինչ առ ի կատակերգակացն ասացեալ։ Կատակերգակ քերթող կոչէ զհոմերոս. (Նոննոս.։)
Զմենանդրոս ասեմ զգլուխ կատակերգակացն։ Զյոյժ հռչակելոյ կատակերգակիս մենանդրի. (Պիտ.։)
fond of comedy.
φιλευτράπελος jocosus, jocis gaudens. Սիրօղ կատակերգութեան. փո՛յթ ի կատակել զայլովք.
Զեղխութիւնգ ծաղրական գոլ, եւ անարգողասէր, եւ կատակերգասէր. (Արիստ. առաք.։)
to act comedy;
to jeer, to mock, to rally.
ԿԱՏԱԿԵՐԳԵՄ կամ կատակերգակեմ, կատակերգկեմ, կատակերգսարկեմ. κωμῳδέω comicum ago, mordeo, taxo. Կատակերգութեամբ ծաղրել. կծանել ճարտար բանիւք. հեգնել. այպանել. եպերել. ունչս առնել.
Կատակերգողացն յօժարութիւն ծիծաղելի ինչ առ մարդիկ ասելոյնգ կատակերգելով ձեռնարկութիւն առնել ասելոյն։ Ո՛չ իցէ պարտ զոչ եւ մի ոք ի քաղաքացեացն կատակերգել. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Հեթանոսք կատագերգեն զսքանչելիսն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
Ծաղր լինիմ. կատակերգեալ լինէի. (Մխ. երեմ.։)
Կատակերգկի հերմէս, եւ ասի մսախոյզ. (Նոննոս.։)
Լռեցան առաջինք, եւ կատակերգսարկին նորքս. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
speaking furiously,
Որ խօսի իբրեւ զշուն կատաղեալ.
Զայս ամենայն լուաւ ի կատաղախօս ի շնաբերանն փիսակայ. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
furious, impetuous, fierce, frantic, fiery, passionate, violent, unruly, wild, untamed, ferocious.
(լծ. լտ. գադու՛լլուս, թ. գօդուղ). λυσσαλήεις , λυσσήρης rabidus, rabiosus μανικός, ἕκφρων insanus, furiosus, furibundus ἅγριος agrestis, ferus, ferinus, ferox, immanis. Գազանացեալ որպէս զշուն. վայրենացեալ. վայրենի. գազանական. որ եւ մոլի, մոլեալ, մոլեգին. կատղած.
Կատաղի գազան կամ գազանք, լեզուանութիւն, զայրացումն, ցասումն, ալիք կամ գնացք ցանկութեան, զազրագործութիւն. (Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 89։ ՃՃ.։ Սկեւռ. աղ.։ Սարգ. եւ այլն։)
Ցնորեցուցանէ որպէս զկատաղին. (Յճխ. ՟Գ։)
Ո՛վ կատաղիք։ Ընդդեմ կատաղեացն ո՛րչափ չարչարեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)
to become furious, to be enraged, to fly into a passion, to put oneself in a fury, to break into a fit of rage, to fall into a violent passion.
λυσσάω, λυττάω (որպես գայլանալ). in rabiem actus furo μαίνομαι insanio ἁγριαίνομαι efferor, ferocio, saevio. Գազանանալ. վայրենանալ. մոլիլ. մոլեգնել. ցնորիլ. վառիլ բորբոքիլ. կատղիլ.
Ի բաց վազեսցէ իբր ի գազանէ վայրենացելոյ եւ կատաղեցելոյ։ Կատաղեալ եբրայեցիքն. (Փիլ.։ Խոր.։)
Իբրեւ զշուն հուի կատաղիլ ընդդէմ օտարացն։ Է՞ր վասն այդչափ կատաղիք ի ցանկութիւն շահիցդ։ Ծերքն՝ որ ի շուշանն կատաղեցան. (Սարգ.։)
Եւ կամ զբանաստեղծացն, զի միասացից զիմաստութիւն, յոր մանկանց պատուասիրութիւն կատաղի եւ մոլի. (Առ որս. ՟Ժ՟Է։)
Որք զայնչափ մոլեկան կատազութիւն կատաղէին։ Զորպիսի՞ կատաղութիւն չկատաղէին։ Զո՞րկատաղութիւն ոչ կատաղէին. (Սեբեր. ՟Թ։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Գէ. ես.։)
improved;
improving.
Մաքրիչ եւ լուսաւորիչ, եւ կատարելագործ։ Իսկ զկատարելագործսն՝ որպէս հանճարիչս կատարողականին հաղորդութեան՝ կատարել զնուիրեալսն. (Դիոն. երկն.։)
Կատարելագործ անկատարից եւ լցուցիչ բոլորից. (Լմբ. հանգ.։)
կատարելագործ իմաստւթիւն. (Երզն. մտթ.։)
to finish;
to improve, to perfect.
τελεσιουργέω perficio. Կատարեալ կամ կատարելագոյն գործել. կատարել.
Զառ ի հնոցն զթերի ինչ կատարելագործել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մաքրի եւ լուսաւորի եւ կատարելագործի. (Դիոն. երկն.։)
Զառ ի նմայն ժողովեալսն ոչ կարողանայր կատարելագործել. (Անան. եկեղ.։)
Քաջավայելչագոյնս զթագաւորութեան կատարելագործեալ զժամանակն. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Միացեալ խորհրդով ի հացն՝ եւ կատարելագործեցաւ մարմին քրիստոսի. այսինքն տիրապէս եղեւ. (Բրսղ. մրկ.։)
equally perfect.
συντέλων una perficiens, conferens. Որ զոյգ ընդ այլում է կատարիչ. համագործ.
Տեսանե՞ս եւ զորգի ոչ նուազ կատարելակից հօր գոլ առ ի յաշակերտացն խնամատարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Կամ συντελεύθεις una perfectus. Որ այս կատարի, հանգոյցն այլոց ի չափ հասանէ.
Տղայակից եղեւ, եւ աճակից, եւ կատարելակից. (Աթ. ՟Ա։ (այլ այժմու յն. կերողակից եղեւ, կամ հացակից։))
grown up, adult.
Երեսնամեայ՝ կատարելահասակ ադամական մարմնով. (Ճշ. հին.։)
Յայնմ ժամանակի առ կատարելահասակս ոմանս կատարիւր երախայութեանն կարգ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մարդիկ կատարելահասակք գ Կատարելահասակք զմեզ նորոգելով յանվախճան կեանսն. (Խոսրովիկ.։)
of ripe understanding, discreet, prudent, judicious, sage.
Հասուն մտօք. ողջամիտ.
Կատարելամիտ իմաստնոց. (Ագաթ.։)
Խօսեր զկատարելագոյնս գիտութիւն կատարելամիտ անձանց. (Համամ առակ.։)
cf. Կատարելամիտ.
Արթուն մտօք եւ անզբաղ խորհրդով եւ կատարելիմաստ հոգւով զաղօթսն հատուսցուք աստուծոյ. (Խոսր. պտրգ.։)
perfectly, in perfection;
entirely.
ԿԱՏԱՐԵԼԱՊԷՍ որ եւ ԿԱՏԱՐԵԼԱԲԱՐ. Կատարեալ օրինակաւ. անպակասաբար, անթերի. եւ Տիրապես. կամ բոլորովիմբ. բովանդակապես.
Ծնաւ կատարելապէս ի մարիամայ սրբոյ կուսէն. (Հանգ.։)
ՈՒնել, զգենուլ, գործել կատարելապես. (Պրպմ. ՟Դ։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
Կատարելապէս վիշապանալ. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Կատարելապէս զմասունս առաքինութեան պարունակեալ կրէ յինքեան։ կատարելապէս յարդարի։ Յաղագս կատարելապէս պանծանաց. (Պիտ.)
Կատարելապէս եւ դեմ յանդիման խօսիմք. (Շ. բարձր.։)
Այժմ ոչ կատարելապէս ճանաչէք զիս, որպէս զկնի համբարձմանն՝ յորժամ հոգին սուրբ իջանեցէ ի ձեզ. (Կիւրղ. ղկ.։)
completion, accomplishment.
Իբր Կատարումն. լմննալը. յն. τελείωσις perfectio, consummatio
Մատուցին զպատարագս նաւակատեաց, եւ զկատարելեաց տաճարին. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 9։)
author of all Mysteries;
high-priest;
minister, celebrator.
τελετάρχης, τελεταρχικός origo perfectionis, primitus initians . Բուն կատարիչն խորհրդոյ՝ աստուած. եւ քահանայապետ, եւ քահանայապետական. աստուածային. Նա՝ որ ի քահանայագործութիւն յանդգնաբար շարժեցաւ, եւ ոչ ի կատարողապետէն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Կատարողապետն սրբազնադրութիւն երկնայնոցն քահանայապետութեանց. (Դիոն. զոր Մաքս. մեկնէ աստուածային դրութիւն սրբազան խորհրդոց։)
to fore-run, to precede;
to guide, to conduct;
to announce.
προτρέχω praecurro, curro ante, anteverto ἅγω duco. Յառաջընթաց լինել. հորդորել զճանապարհ. առաջնորդել. եւ քարոզել. նախաձայնել.
Մարգարէքն յառաջագոյն կարապետէին, կամ կարապետեցին. (Ոսկ.։ Սեբեր.։ Եւս. քր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
Մկրտիչն կարապետել եկն, եւ յառաջագոյն ճանապարհ հորդել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Ընդ նոյն ճանապարհ երթալ, ընդ որ ոտք սրբոյս կարապետեն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ճանապարհիս՝ որ ի կեանս անապականս կարապետէ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ձայն հրեշտակապետի առ կոյսն մարիամ կարապետող. (Թէոդոր. կուս.։)
Որ ի կորուստն կարապետէ. (Նար. ՟Ե։)
Իբր թէ ի ձեռանէ նոցա եւ ի կարապետե լոյն այս ամպրոպ չարութեան (եղեւ). (Յհ. կթ.։)
Զբառնալ եպիսկոպոսութեան ի տանէ արշակունեաց, եւ զկարապետել անարժանից. այսինքն առաջնորդել, առաջնորդ լինել. (Արծր. ՟Ա. 15։)
light baggage.
Աղքատին կահկարասի.
Սուգ մեծ առնուին աղքատն, յորժամ յափշտակէին ի նոցանէ զչնչին կարասեակն. (Լմբ. ովս.։)
carrying goods;
baggage-bearing;
beast of burden.
Բեռնակիր կամ գրաստ բարձօղ կահուց կարասեաց.
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
σκεῦος, σκευή, ἁποσκευή, ἁπαρτία vas, instrumentum, supellex, appararus, sarcina. Կահ. անոթ. աղխ. կազմած. սպաս տան. զարդ. գործի, եւ բեռն. կահ կարասի.
Տացէ ընկերի իւրում արծաթ, կամ այլ ինչ կարասի զիւր յաւանդ։ Աւասիկ թագուցեալ է ընդ կարասեաւ։ Ընկեցին զկարասին որ էր ի նաւին՝ ի ծով անդր։ Զկարասին ընկեցիկ առնէին։ Ետուն զգիր կարասւոյն (յն. մի բառ, νόμισμα , նոմոս, վճիռ. decretum ) յիշխանս կողմանց։ Զամենայն զկահ եւ զկարասի նոցա գերեցին։ Ամենայն կահիւ կարասեաւ իւրեանց կորեան։ Կահիւ եւ կարասով (բանակին). եւ այլն։
ԿԱՐԱՍԻ, χρήματα opes, pecunia, divitiae, substantia, emolumentum. Ինչք. դրամ. գոյք. ըստակ.
Անինչ եւ առանց կարասվոյ լինել։ Մեծատունք՝ որ ի կարասւոջն հարեալ են ( այսինքն ընչասերք)։ Կարասի վասն այնորիկ ասի, զի ի կիր ոք արկանիցէ եւ զի ի պէտս ոք ծախիցէ։ Կարասոյ վնաս առաւել սովոր է զայրացուցանել զմարդիկ. (Ոսկ. եւ Փիլիպ.։)
Սկսաւ պատրել զոմանս կարասեաւ։ Չպատրի մեռեալ ի կարասւոյ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Ծառայել ձեզ ոչ միայն կարասոյ ծախիւք։ Կորնչին ամենեւին տամբք եւ կարասեաւ. (Փարպ.։)
Գաղտ յեղիշայէ գնաց զհետ զօրականին, եւ առ կարասի. (Կիւրղ. թագ.։)
Տուժեսցի նա տեառն կարասւոյն. (Եփր. ել.։)
Ապա եթէ եպիսկոպոսն կարասի առնուցու (դրամ իբրեւ կաշառ). (Կանոն.։)
Եթէ կարասեաւ, եւ եթէ մահուամբ թափել ի թշնամեաց. (Նար. երգ.։)
Գնեսցո՛ւք զմարդասիրութիւն աստուծոյ կարասեաւ (այսինքն ողորմութեամբ յընչից). քանզի քրիստոս վաճառէ զարքայութիւն ընդ կարասոյ. (Հ. կիլիկ.։)
Առ գութ կարասոյն ի տուէ եւ ի գիշերի ի գործս ձեռաց զմեզ տագնապես. (Եւագր. ՟Ի՟Բ։)
written regularly;
register, account book.
Կարգաւ գրեալ տոմար. հաշուեգիր. համարակալութիւն.
Կիսացն զի շատ տուաւ շնորհքն յաստուծոյ, եւ ոմանց սակաւ, նոյնչափ եւ պահանջի, երկքանչիւրըստ իւրում կարգագրի. (Զքր. կթ.։)
to write methodically, in order;
to set down in writing.
ԿԱՐԳԱԳՐԵԼ. Կարգաւ գրել։ (Եղիշ. ՟Ա։ Տօնակ.։)
to put in order, to order, to dispose, to arrange.
συντάσσω coordino. Կարգաւ կամ ի կարգի դնել. կարգի դնել. կարգաւորել. սահմանել.
Կարգադրեցի շրջաբերութեամբ ի նոյն պայմանի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Աստուած որ կարգադրեաց հարցն զթլփատութիւն, նոյն ինքն եւ ասաց, եդից ուխտ նոր. (Աթ. ՟Թ։)
Աղօթս սուրբ պատարագին, եւ այլոց կարգադրեալ կանոնիցն. (Շ. ընդհանր.։)
order, command;
ordered, established.
Թագաւորք եւ տեարք առ ժամանակ մի ըստ քո կարգածոյ տիրեն նմանեաց իւրանց. (Խոսր.։)
Գիրք աստուածային զիւր ազգն ի բաց հատեալ, այսինքն է զսեմ, ելիք զայլսն իբրեւ զարհարմարհեալս, եւ իւրոցն անարժան կարգածոցն բանի համարեալ. (Սամ. երէց.։)
Սարկաւագն դռնապան կայր կարգած. (Նչ. Ի գիրս խոսր.։)
to conjecture, to guess.
Կարծեօք իմն գուշակել. խոկալով դատել. կրահել.
Կարծօղ (ասի) քննիչ, որ ի փորձոյ նկատէ զհանդերձեալսն իբր կողմելով. եւ բազում անգամ ի դէ՛ կարծէ. այլ մեծ է միջոցն ընդ մարգարէն եւ նդ կորովամիտն. (Գէ. ես.։)
սկիհն գործի իմն հմայութեան, որ է կողոմելով ընտրութիւն. (Վրդն. ծն.։)
անտիճելով եւ կողոմելով չըգյ ըղորդ. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Կողոպուտ.
Եթէ հանիցէ ոք զկողոպտած սկայի. (Ես. ՟Խ՟Թ. 24.) յն. σκῦλον spolium.
Լցցուք զտունս մեր աւարաւ ... եւ կողոպտածօք տկարացն. (Համամ առակ.։)
Եւ մեք գերիք, եւ ընչից կողոպտած. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
Վաճառականք ոմանք կողոպտածք ի յազգէն թուրքաց. (Պտմ. վր.։)
spoiler, despoiler, pillager, plunderer, robber.
կողոպտեսցեն զկողոպտիչս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 10։)
Անժուժկալք կողոպտիչք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Մաքսաւորն օտար վաստակոցն բաժանորդ էր, եւ կողոպտիչ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Զթիկունս իմ ետու ի հարուածս. ակիւղաս ասէ, վիրաւոր չարաց. այլքն գանահարաց ասեն ... այլքն կողոպտչաց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Կողով.
Առցես զառաջինս պտղոց. եւ արկես ի կողոփ։ Առցէ քահանայն զկողոփն ի ձեռաց քոց. (Օր. ՟Ի՟Զ. 2. եւ 4։)
knee-pan;
rattle, toy.
Որպէս յն. κεφαλή . Գլուխ. ըստ որում կունտ ծայր ոսկերաց՝ խաղալիկ տղայոց. extremum ossis, crassius illud rotundumque.
Իբրեւ զլիցս, եւ զկողոփոցս հաշուին զամենայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
heel-bone;
button;
*trunk of a tree;
արձակել՝ քակել զկոճակս, to button, to unbutton.
bud, germ.
Նոյն ընդ Կոճ. որպէս կունան սրունից, եւ այլն.
Մինչեւ ի կոճակսն էր պարգեւօտն. (Ոսկիփոր.։)
Կախեցին (փոխանակ մարդոյ) մեծ կոճակ մի փայտ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Դ.։)
ԿՈՃԱԿ ԱՌՆՈՒԼ՝ սերմանց ցանելոց, է Սկսանիլ ուռնուլ նոցա եւ ծլիլ։ (Վստկ.։)
ԿՈՃԱԿ ՄԵՂՈՒԱՑ, է փեթակն, եւ գունդ նոցա դնելի ի փեթակի։ Վստկ. ՟յա. ուր եւ լինին ճոխագոյն բանք։
ԿՈՃԱԿ. որպէս ռմկ. օղ, օղակ. Ճարմանդ. զօդ.
Յորոց (ի բեւեռաց խաչին) զմինն առնելով բարեպաշտն կոստանդիանոս՝ սանձաց կոճակս ձիոյն իւրում շինեալ պատրաստեաց՝ օրհնութիւն ընդունել յաստուծոյ. (Լմբ. զքր.։)
Տայ ի բեւեռաց քրիստոսի ի ձեռս իմաստուն դարբնի, եւ արար զնա կոճակ սանձի ձիոյ. (Պիտառ.։)
ginger;
պան ի —է, – bread.
to vex, to torment, to deal harshly with.
ԿՈՃԿՑԵԼ. Որպէս Կսկծեցուցանել. հարսահարել. չարչրկել.
Կոճկեցէք դուք զանաւագն, որ ընդ ձերով ձեռամբ է. (Ոսկ. ես.։)
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
ἑκκόπτω excido. Կոճ կոճ թոպել կամ շոպել. կոփելով կոփել. յօդ յօդ կոտորել. ի բաց կտրել, հատանել. քշտել. քանցել. կոտրտել, կըրտել, ջարդուբուրդ ընել, կտրտել ձգել.
Որ զարմատն հատանէ, յայտ է թէ եւ՛ս առաւել զոստսն կոճոպիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Կոճոպեցին զչարութիւն. (Եփր. համաբ.։)
Կոճոպէին զոստս բարեպաշտութեան ձերոյ։ Զառաքինութեան ոստս մի՛ կոճոպեսցուք սնափառ ախտիւ. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ծ՟Բ։ Երզն. մտթ.։)
Կարկուտն զպտուղս դաշտաց յանխնայ կոճոպէր։ Մահն յառողջութենէ յափշտակէ, եւ յառոյգութենէ կոճոպէ։ Կոճոպէ զնոսա ի սկզբանն (անզաւակելով զծնունդս նոցա)։ Ծաղկեալ խոտոյն ի գազանաց կոճոպել. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ովս. Լմբ. սղ.։)
Մատունք կոճոպէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Մկրտութեամբն յամենայն չարութենէ թլփատեալ կոճոպեցան եւ ազատեցան հոգիք մեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Չար արխիւ դիւին զմարմինն շինէ, եւ զհոգին կոճոպէ. (Կանոն.։)
count;
earl.
Աշխարհին իւրեանց մասինն կացուցին յոյնք կոմէսս իշխանս. (Խոր. ՟Գ. 46։)
Յետ սորա կոմէսք կալա ... մարզպանք պարսից կալան մինչեւ առ մեզ. (Եզնիկ երէց.։)
point of section in grape stalk.
Իբր Ողկոյզակապ. կապ կամ ծնօտ ողկուզի՝ ուստի հատանի։ (Վստկ.։)
diarrhoea, looseness of bowels, flux, dysentery.
Լուծումն որովայնի իսհալ, ճիւհաֆ որպէս յն. տիա՛րրիա. (Գաղիան.։)
to beat, to strike, to bemaul, to beat to death, to torture, to put to the rack, to murder, to slay, to massacre, to butcher, to kill in a violent cruel manner.
τυμπανίζω fustibus ad necem caedo συγκόπτω verbero. Չարչար գտնել կոճիւք փայտի կամ թմբչաւ. թոպել. բրածեծ առնել. խոշտանգել. քարկոծել, յօշատել, կտտամահ սպանանել. թակել, ծեծել փետել, ջարդել.
Կէսք կոշկոճեցան. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 35։)
Կոշկոճեցան. (յակովբ է, որ յաշտարակէն ընկեցեալ թոպեցին. Ոսկ. եբր.։)
Զբժիշկս կոշկոճիցեն։ Առեալ զբանդականսն կոշկոճիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Ամովս էր ի թիկուայ. եւ ամասիա կոշկոճեաց զնա. (Մահ ամովսայ.։)
Առեալ զոսկին կոշկոճեալ, զգլուխս դիզն իւրեանց պսակօք զարդարեն. (Թղթ. բարուք.։)
Կոշկոճել քարամբք բանից, կամ բամբասանաց քարաձգութեամբ, կամ իրաւանցն վիմօք, կամ վճռաւ. (Նար.։)
Կոշկոճիցի, հոգայցէ, եւ կրթիցի (վարդապետն). (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
Յամենայն կողմանց բազում իրօք (իբրեւ ալեօք) կոշկոճին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)
to form, to shape, to fashion, to figure.
ԿՈՇՐԱՅԵԼ. Բառ անյայտ. իբրու Կշռութեամբ յարմարել, յօրինել, համեմատ կազմել. յն. տպաւորել կամ կերպարանել. διατυπόω efformo, reformo.
(Անդրիագործն) յղկէ զունչս, եւ զհոտոտին. կոշրայէ զբերանն, այլ չիք բարբառ ի շրթունսն. (Սեբեր. ՟Է։)