tithable.
to decimate, to tithe, to take tithes.
ἁποδεκατόω, δεκατόω decimo. Տասնորդ տալ, եւ առնուլ.
Տասանորդն տասանորդեսցես յամենայն արմտեաց սերմանց քոց։ Յամին երկրորդի կրկին տասանորդեսցես։ Տասնորդէք զանանուխ եւ զսամիթ եւ զչաման։ Պատուէր ունէին տասանորդել զժողովուրդն. եւ ղեւի իսկ՝ որ զտասանորդսն առնոյր, տասանորդեցաւ։ Քահանայ տասանորդեսցէ զղեւտացիսն. եւ ղեւտացիքն ի տասանորդաց մերոց տասանորդեսցեն քահանային մեծի։ Զայգիս ձեր տասանորդեսցէ. զհօտ ձեր տասանորդեսցէ. եւ այլն։
tither, tithe proctor.
δεκατολόγος decimarum exactor. որ եւ ՏԱՍՆԱԺՈՂՈՎ. Որ առնու զտասանորդ կամ ժողովէ.
Տասանորդիչք զքաղաքս ունին. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
decimation, tithing.
Տասնորդելն, իլն. տասանորդ.
Ի յաղթողէն ծանօթանայր պատուասիրական փոխանորդութեամբ տասանորդութիւն. (Պիտ.։)
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
Նոյն է եւ յն. տէգա. լտ. տէչէմ. δέκα decem. սանս. տասան. պ. տէհ, տահ. Թիւ կատարեալ ըստ մատանց երկոցունց ձեռաց. երկիցս հինգ. տասը.
Եթէ գտցի անդ տասն. ոչ կորուսից վասն տասանցն։ Տասն ուղտ։ Ի տասն դահեկանէ։ Իբրեւ աւուրս տասն։ Յետ աւուրց տասանց։ Տասն սոքա. եւ այլն։
Գտցես ի տասունսն զմինն, եւ ի մինն զտասունսն։ Զպակասումն չորրորդ տասինն (խ թուոյ) լցուցիք։ Գառինք չորրորդ տասունք։ Քսանն եւ կցականն երկուց տասնից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Շար.։ Թէոփիլ. ՟խ մկ։ Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Տալ մի ՛տ տասանէ. (Եփր. յես.։)
ՏԱՍՆ. Իբր Տասներորդ օր. δέκατος decimus.
Յամսեանն եօթներորդի՝ ի տասն ամսոյն։ Որ օր տասն էր ամսոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 29։ Թուոց. ՟Ի՟Թ. 7։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 4. 12։ Եզեկ. ՟Ի. ՟Ի՟Դ. 1։)
ՏԱՍՆ ԱՆԳԱՄ. մ. δεκάκις, δέκατον decies, decem vicibus. Տասնիցս. կրկնելով մինչեւ ի տասն նուագս. տասը անգամ.
Փորձեցին զիս՝ այս տասն անգամ. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 22։)
Decalogue.
ՏԱՍՆԱԲԱՆԵԱՅ ՕՐԷՆՔ. δεκάλογος decalogus, decem praecepta dei. Տասն պատուիրանք կամ պատգամք աստուծոյ, գրեալք յերկուս տախտակս. Մծբ. ՟Ա։ Երզն. ՟ժ. խորան.։ Ասի եւ Տասնբանեան. Տասնպատգամեան. եւ այլն։
decalitre.
decagram.
ten-stringed;
decachord, lyre, harp.
δεκάχορδον decachordum, decem chordarum. Ունակ տասն աղեաց կամ լարից, որպիսի էր քնարն դաւթի, որ եւ սաղմոսարան.
Տասնաղեայ սաղմոսարանաւ սաղմո՛ս ասացէք նմա. (Սղ. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ՟Ա. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
Հնչէր նովաւ զերգ սաղմոսին՝ իմաստնապէս ի տասնաղին. (Յիսուս որդի.։)
Արի՛ք ննջեցեալք երգով ընդառաջ, շարժեա՛ զտասնաղիդ՝ դաւիթ օրհնութեամբ. (Տաղ.։)
Կախարդէ զնա ձայնիւ տասնաղեացն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Տասնտաղի միաւորեալն զգայարանք շնչոյ եւ մարմնոյ. (Պրոկղ. կուս.։)
Լարեա՛ տասնաղի ընդդէմ իմ քնարահարութիւն. (Եփր. զղջ.։)
Այսօր դաւիթ հայրն քո յօրինեսցէ զլարս տասնաղւոյն իւրոյ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
ten-fingered.
ՏԱՍՆԱՄԱՏՆԵԱՅ կամ ՏԱՍՆՄԱՏՆԵԱՅ. Ունօղ զտասն մատունս. որպիսի են կրկին ձեռք, եւ կրկին ոտք.
Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)
cf. Տասնամեան.
ՏԱՍՆԱՄԵԱՅ ՏԱՍՆԱՄԵԱՆ. δεκαετής, δεκαέτηρος decem annos natus δεκαετία, δεκαετηρίς decennium, decennale tempus. Որոյ են ամք տասն. ամաց տասանց. տասը տարուան.
Թողլով որդի տասնամեայ՝ անուն արտաշէս։ Ի տասնամենից եւ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 55։ Սոկր.։)
Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)
decennial, of ten years;
ten years old.
ՏԱՍՆԱՄԵԱՅ ՏԱՍՆԱՄԵԱՆ. δεκαετής, δεκαέτηρος decem annos natus δεκαετία, δεκαετηρίς decennium, decennale tempus. Որոյ են ամք տասն. ամաց տասանց. տասը տարուան.
Թողլով որդի տասնամեայ՝ անուն արտաշէս։ Ի տասնամենից եւ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 55։ Սոկր.։)
Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)
decameter.
of six months.
δεκαμηνιαῖος, δεκάμηνος decimum mensem agens, decimestris. Որոյ են ամիսք տասն. տասն ամսոց.
Տասնամեայ ժամանակաւ (լուսնի) մածեալ. (Իմ. ՟Է. 2։)
Ըստ առակողին տասնամսեայ մածուցեր զիս. (Տօնակ.։)
Ըստ ծննդեան կատարեալ թողուլ զտասնամեայսն նշանակէ. (Արշ.։)
Իսկ (Լմբ. իմ.) գրէ.
Սովորութիւն է եբաայեցւոցն զթիւ ամսոցն լուսնովն բերել. որով տասն թուի ամիս յղացմանն։
ten-storied.
δεκάστεγος . Ունօղ տասն յարկս ի վերայ իրերաց. տասը խաթով.
Կայր աշտարակ տասնայարկ. (յն. δωδεκάστεγος . երկոտասանայարկ) (Պտմ. աղեքս.։)
decagon.
cf. Տասնպատիկ.
cf. ՏԱՍՆՊԱՏԻԿ։ Վրք. հց. ձ։ Հողն միապատիկ, ջուրն տասնապատիկ (չափով) ... հուրն միապատիկ ծանր, օդն տասնապատիկ. (Մխ. այրիվ.։)
decurion, corporal.
δεκάδαρχος, δεκάρχος, δεκαρχής decurio, praefectus decuriarum λοχαγός cohortis praefectus, manipuli ductor. Պետ տասանց. գլուխ տասն արանց կամ զինուորաց.
Յիսնապեսա, եւ տասնապետս. (Ել. ՟Ժ՟Ը։ Օր. ՟Ա։)
Իշխանս ... տասնապետս. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 55։)
Հաստատէ տասնապետն զտասունս իւր։ Տասնապետն պատժէ զիւրսն. պատժի եւ տասնապետն, եթէ ոչ հնազանդի իւրում հարիւրապետին. (Արիստ.։ Մխ. դտ.։)
decastere.
denary, ten, half-a-score.
the Decalogue.
Ո՛չ տասնբանեան՝ մատամբ դրոշմեցեալ աստուծոյ։ Տասնբանեան պատուիրանօք։ Քան զտասնբանեան օրէնսն. (Անյաղթ բարձր.։ Շ. անդ։ Լմբ. ժղ.։)
Ասի եւ զմասանց հաւատոյ ի հանգանակին, որ եւ ժբ հաշուին.
Զտասնբանեան հաւատս մեկնութեամբ պատմէ ըստ տասն պատուիրանին աստուծոյ. (Լծ. կոչ.։)
ten, half-a-score;
decade.
δεκαδικός denarius. Տասնաթիւ. ուր իցեն տասն թուով իրք. եւ Տասներորդ.
Տասնեակ հարուածով տանջեալ զեգիպտացիսն. (Սարկ. հանգ.։)
Երեսուն արանց՝ երեք տասնեակ թուովն. (Արծր. ՟Բ. 2։)
Պետրոս գլուկխ առաքելոցն՝ հանդերձ տասնեակ թուոյ՝ առաքելական գնդին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի յաւարտումն կատարման իններեակ յոբելինին, ի սկիզբն պսակելոյ մտի տասնեկին. (Նար. յիշ.։)
Կոփեաց այլ տախտակս, յորում գրեաց աստուած զառաջին տասնեակն (պատգամս)։ Զսուրբ անասնոց տասնեակս ոչ փրկել գնովք, եւ ոչ փոխանակել այլով. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
Հրաշակերտեաց զհրեշտակս տասնեակ դասուք. (Մխ. այրիվ.։)
ՏԱՍՆԵԱԿ. գ. δεκάς decussis. Տասն կամ տասներորդ թիւն.
Ի միակէն մինչեւ ի տասնեակն։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ. եւ այլն. (Փիլ. ՟ժ. բան. ստէպ։)
Իսկ յասել նորա անդ.
Տասնեակ է առ ի տանել եւ բաւել զամենայն զագսն թուոց, եւ բանից՝ որք ըստ ըուոց են եւ համեմատութեանց եւ յարմարութեանց եւ շարաձայնութեանց. իմա՛ որպէս յն. որ է ընդունել, եւ այլն։
Որովք լցեալ լինի թիւ տասնեկին. (Վրդն. սղ.։)
Երեսուն թիւ արծաթոյդ բաղկանայ յերիս տասնեակս. առաջին տասնեկաւ անարգեցին զտասն պատուիրանսն. երկրորդ տասնեկաւն ուացան զփրկութիւն մովսիսի, երրորդ տասնեկաւն չհաւատացին երկրին պարգեւաց. (Եղիշ. մատն.։)
by tens.
Տասնաւոր. տասնեակ. տասն տասն.
Արդ այսպիսի տասնեան ամբարձեալ՝ դարձեալ ի նոյն դառնայ թիւ, Մագ. (՟Ձ՟Գ։)
Երկուց վիմատիպ տասնեան տառ պատգամաց. (Սիւն. տաղ խչ.։)
tenfold.
Ի սեռ. բառիս Տասնեակ, նոյն ընդ նմին. որպէս տասն. եւ տասնեկին.
Տասնեկի պատուիրանացն յանցաւորք գտան. (Նչ. եզեկ.։)
Տաղանդ ընկալաք. (գործեսցո՛ւք տասնեկի եւ հնգեկի յարդաւորութեամբ. Սկեւռ. յար.։)
Տասնպատիկ. տասնիցս կրկնելով.
Զպարտսն ոչ միայն կրկին, այլեւ տասնեկին եւ հթարիւրապատիկ հատուցանելով. (Բրսղ. մրկ.։)
tenth part;
decade.
Տասներորդն. տասնեակ.
Տասներորդ մասն, որ է տասներեակ։ Տասներեակս եւ հարիւրեակու Երաքտասան երեք ամսոց, եւ կէս տասներեկի. (Փիլ. լին.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Փարպ.։)
Երկու ամք պակաս յերից տասներեկաց. (Կաղանկտ.։)
for the tenth time, tenthly.
cf. ՏԱՍՆԵՐՈՐԴ. մ։ Թր. քեր. ըստ հին ձ։
tenth;
tenthly.
δέκατος, -τη, -τον decimus, -a, -um. Վերջինն տասն թուոյ կամ տասանց.
Մինչեւ ի տասներորդ ամիսն։ Յաւուրն կամ յամին կամ յամսեանն տասներորդի։ Ի տասներորդում (աւուր) ամսեանս այսորիկ։ Ի տասներորդում կամ ի տասներորդի նորին ամսոյն։ Տասներորդ մասն։ Ժամ էր իբրեւ տասներորդ.եւ այլն։
Կամ գ. իբր Տասներորդ մասն. տասանորդ.
Չափն էր տասներորդ երից գրուաց։ Տասներորդն գրուի եղիցի կապիճ.եւ այլն։
Կամ մ. Տասներորդ անգամ. ի տասներորդ կարգի.
Նախ՝ զի մի՛ ... Երկրորդ՝ ... Տասներորդ՝ որ անխտիր է յամբարշտութիւն, կորիցէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Տասնեքին.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
Իջին եղբարքն յովսեփու տասնեքին։ Զտասնեսին մենքենկովթս։ Տասնեցունց մենքենովթացն։ Զպուտնադսն տասնեսին։ Տասնեքին արքն՝ որ ընդ նմա։ Զտասնեքումբք աստիճանօք.եւ այլն։
the whole ten;
all the ten.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
Իջին եղբարքն յովսեփու տասնեքին։ Զտասնեսին մենքենկովթս։ Տասնեցունց մենքենովթացն։ Զպուտնադսն տասնեսին։ Տասնեքին արքն՝ որ ընդ նմա։ Զտասնեքումբք աստիճանօք.եւ այլն։
ten times.
Տասնիցս տասն առաւելեալ մերօք. (Իգն.։)
of ten cubits.
δεκάπηχυς decem cubitorum. որ եւ ՏԱՍՆԿԱՆԳՆԵԱՆ. Ունօղ զչափ տասն կանգնոց.
Քարամբք մեծամեծօք տասնկանգնէիւք եւ ութկանգնէիւք. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 10։)
ten thousand;
cf. Բիւր.
Զի դու իբրեւ զտասնհազար ի մէնջ ես. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
cf. Տասնհարուածեան.
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
Հար զնոսա տասնտարուածեայ գաւազանաւն. (Եփր. ել.։)
Եկն եհաս ի վերայ նորա (փարաւոնի) տասնհարուածեան հատուցումն, կամ ցասումնն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. ել.։)
of the ten plagues.
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
Հար զնոսա տասնտարուածեայ գաւազանաւն. (Եփր. ել.։)
Եկն եհաս ի վերայ նորա (փարաւոնի) տասնհարուածեան հատուցումն, կամ ցասումնն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. ել.։)
of ten dogmas.
Ուր բովանդակիցի տասնեակ հրաման կամ վարդապետութիւն հաւատոյ.
Ասացեալ վասն տասնհրամանեան հաւատոյ. (Կոչ. ՟Դ. 1. յն. վասն տասն տօկմայից։)
drawn by six donkeys.
decempedal;
ten-footed.
decime, tenth part.
deciliter.
cf. Տասանորդական.
decigram.
decimeter.
decistere.
ten, the number ten.
δεκάς decussis. Տասնեակն գոլ. տասնեակ.
Զքառակին, որ է էութիւն տասնութեան. (Փիլ. ել. ՟Է. 27։)
cf. Տասնբանեան.
Ընկալաւ մովսէս տասնպատգամեան օրինադրութիւն ի ձառն մեծի մարգարէի. (Մանդ. ցանկ.։ Պիտ.։)
decuple, tenfold;
ten times as much.
δεκαπλοῦς, δεκαπλάσιος, -ον, -ων decuplus, decemplex եւ այլն. Տասն անգամ կրկնեալ կամ կրկնելով.
Գտաներ զնոսա տասնպատիկ առաւել քան զամենայն գէտս. (Տասնպատիկ եզերո՛ւք դառնալ եւ խնդրել զնա. Դան. ՟Ա. 20։ Բար. ՟Դ. 28։)
Տասնպատիկ իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ լինէր։ Ընծայէր առաւել եւս տասնպատիկ յաւելուածով քան զմիանգամայն իսկ ընկալեալն ի նմանէ։ Տասնպատիկ տուժեսցի քեզ այն. (Ոսկ. ՟Բ. 32։ Յհ. կթ.։)
to decuple, to increase tenfold.
Տասնպատիկ առնել. տասնիցս կրկնել զնոյն թիւ.
Եւ զբազմապատիկն տասնպատկել. (Վրդն. ծն.։)
decemvir.
decemvirate.
decastile.
impotence, feebleness.
Անդ էառ վէրս մահ՝ ի մեռեալ մարմնոյն (քրիստոսի) զազդոյ զապիկարութիւն. (Ոսկս. կողոս։)
wickedness, iniquity, malice, flagitiousness, villainy.
Վկայել զմարդոյ ըստ ամենայն ապիրատութեան. (Օր. ՟Ժ՟Թ. 15։ Տե՛ս եւ Յուդթ. ՟Ը. 9։ Սղ. ՟Հ՟Բ. 8։ Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 9։ Կող. ՟Գ. 25։)
Ոչ գանողացն ապիրատութեան՝ սպառնացար։ Զապիրատութիւնսն, զինքնասիրութիւնսն. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Խ՟Ե։)
Զայս ամենայն առակել ի մարդ՝ ապիրատութիւն մի մեծ է. (Կոչ. ՟Է։)
Զի՞նչ լինիցի քան զայս առաւել ապիրատութիւն։ Բազում եկեսցէ զհետ ապիրատութիւն (այսինքն անտեղութիւն). (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
Գարշելի իսկ ապիրատութիւնն եւ անիրաւութիւնն. (Պղատ. մինովս.։)
tale, story, trifle, bawble.
Մեկնիչ քաջ չեղէ, գէթ բանիկ ասէի. (Երզն. քեր.։)
(Հերեսիովտք) բանկունս իմն շարադրեալ՝ ասել յանդգնեցան զայս ինչ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
cf. Բանիմաստ.
confidential, authorized, accredited, estimable, influential.
Ոյր բանք ընդունելի են առաջի այլոց. խօսքը անցուկ.
Սիսիանոս՝ տիբերի հազարապետ, որ յոյժ բանկայ էր արքայի, միանգամայն զազգն հրէից կորուսանել խնդրէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
green-grooer;
— կին, herb-woman.
որ եւ ԲԱՆՋԱՐԱԾԱԽ. Վաճառօղ զբանջարս. խոտեղէն ծախօղ.
Ես աշխարհական եմ բանջարավաճառ. (Վրք. հց. ձ։)
herbaceous.
Լա՛ւ է կոչունք բանջարեղէնք (յն. հանդերձ բանջարովք) սիրով եւ շնորհիւ. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
cf. Բանտարգել.
Սոյնպէս բանդք բանդակալաց. (Յճխ. ՟Ի։)
cf. Բանտարգել.
Որ ոք՝ զի կապեալ եւ ի բանտի կայցէ, եւ առեալ զշղթայսն՝ զայլ զիւր ընկարսն զբանտականսն կոշկոճիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Բանդականաց եւ կալանաւորաց արձակումն. (Վրք. սեղբ.։)
Հիւրոց եւ հիւանդաց եւ բանտականաց. (Խոսր.։)
զԿապանս իւր, եւ զամենայն բանտականաց. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բանտարգել.
Եւ այսպէս զմիմեանս քաջալերեալ ի ժամանակս բանտամուտ վշտացն. (Ղեւոնդ.։)
gaoler, keeper of a prison.
ԲԱՆՏԱՊԱՀ կամ ԲԱՆԴԱՊԱՀ. δεσμοφύλαξ custos vinculorum, commentariensis Պահապան կամ վերակացու բանտի, եւ բանտականաց. զընտանպէքճիսի, զընտանպան.
Տանել զբանտապահսն, եւ սպանանել։ Վասն մահու բանտապահացն. (Կոչ. ՟Զ։)
Թողին զբանդ իւրեանց բանդապահքն. (Բրս. գորդ.։)
Բանտապահն իպողիտոս. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ժ.։)
cf. Բանտապահ.
Ընդէ՞ր, որպէս առ Պետրոսիւն, որ ել ի բանտէ, պատժին բանտապանքն (յն. պահապանք), սոյնպէս եւ որ Քրիստոսի բանտապահքն (յն. պահօղք) էին, ոչ պատժեցան. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Բանտապահ.
Ետ նմա շնորհս առաջի բանտապետին։ Եւ ետ բանտապետն զբանտն ի ձեռս Յովսեփայ։ Պատուիրեցին բանտապետին զգուշութեամբ պահել զնոսա, եւ այլն։ Ոչ իշխանքն կարող են ընդդէմ դառնալ, եւ ոչ բանտապետք. (Ճ. ՟Ժ.։)
prisoned;
— առնել, to imprison, cf. Զնդանեմ, cf. Բանդեմ, cf. Կալանեմ.
ԲԱՆՏԱՐԳԵԼ կամ ԲԱՆԴԱՐԳԵԼ (իսկ Բանտարգելոց, ընթերցի՛ր Բանտարկելոց) Արգելեալն ի բանտի. բանտարկեալ. բանտակալ. բանտական.
Երթալ զհիւանդն եւ զբանդարգելն տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7. (յն. զկապեալն. որ եւ ասի կա՝անւոր)։)
Հիւանդին եւ բանդարգելին ի տես գնաց. (Լմբ. առակ.։)
Նա եւ ի բանտարգելսն եւ ի հիւանդսն, թէ կամիս, բարեգործես. (Խոսր.)
Մնացեալքն անկցին ի բերդս ամուրս, եւ ի բանդարգելս անելս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զբազումս ի սրբոցն ես բանտարգել առնէի. յն. ի բանտս փակէի. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 10։)
Ընդ բռամբ ածեալ զհակառակամարտն՝ բանդարգելս առնիցէ. (Տօնակ.։)
imprisonment, detention.
Բանտարգելութեամբ զնոցայն ոք տանջեալ գտցէ անձինս. (Պիտ.։)
cf. Բանտարգել.
Բանտարկելոցն է նստիլ ի սենեկի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Իսկ սուրբն ի բանտին անդադար ուսուցանէ զբանտարգեալս. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Գ.։)
cf. Բանտարգել.
Առնու զշղթայս յամենայն բանտաւորաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Յիշէին զԳրիգորիոս. (զո՞ արդեօք. զբանդաւորն. Ոսկ. լս.։)
to distribute, to share, to part, to divide, to dispense, to assess;
to disseminate.
διανέμω, ἁπονέμω, μερίζω, μεταδίδωμι distribuo, impertior, νέμω tribuo, χορηγέω suppedito, subministro, largior Բաշխ կամ բաժին տալ իւրաքանչիւր ումեք ըստ արժանեաց, կամ ձրի որպէս պարգեւ. բաժանելով տալ. մասնաւորել զբարիս, զուտելիս, եւ այլն. մատակարարել. տնտեսել. պարգեւել, շնորհել. բաժնել.
Առանց նախանձու բաշխեցից։ Բաշխեաց պարգեւս։ Զաւար նորա բաշխեսցէ։ Եւ զերկուս ձկունսն բաշխեաց ամենեցուն, եւ այլն։
Արդարութիւնն ոչ ուրուք ելով ոսոխ՝ բաշխէ տայ զարժանիսն ըստ իւրաքանչիւր իրի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Հոգին՝ որ զայսպիսի բաշխէ եկեղեցւոյ արժանաւորացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հաւասարից անհաւասար բաշխելն է անիրաւ. (Նիւս. բն.։)
Որ զամենեցունց զխնամս ըստ իւրաքանչիւր պիտոյից բաշխէ. (Եզնիկ.։)
Բաշխէ իւրաքանչիւր օգուտս. (Փարպ.։)
Հաւասարութեամբ բաշխիւր երկրածնաց՝ մանանային զուգամասնութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Կամ διαιρέω divido Բաժանել, որոշել, եւ սփռել.
Բաշխեաց զմանկունսն ի լիա եւ յՌաքէլ. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 6։)
Իբրու զի տասն են (պատուիրանք), բաշխեաց յերկուս հնգեակս, զորս յերկուս արյանս փորագրեաց։ Երիս բաշխելով տալով ի մի իւրաքանչիւր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. քհ. ՟Դ։)
Զողորմութիւն եւ զշնորհս բիւրուց ազանց բաշխեալ աւետարանէ։ Որք ի բազում տեղիս բաշխեցան, սփռեալ տարածեցան. (Նար. խչ.։)
Բաշխեմ զբարբառ իմ որդւոց մարդկան. ((այսինքն բարբառիմ, կամ ձայն արձակեմ). Առակ. ՟Ը. 4։)
Կամ νέμω, διανέμω distribuo, dispenso Տնտեսել, տնօրինել. (ուստի եւ νόμος օրէնք)
Իրաւապէս բաշխել զդատաստանս. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
gift, present, gratuity, donation.
Տային զանձինս յանօրէն բաշխոյս կաքաւչաց. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14։)
distribution, apportionment, division.
Հուր յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն ըստ էականին կշի՛ռ բաշխութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Բաշխութիւն.
διανομή, νομή, χορηγία distributio, erogatio, largitio Բաշխելն եւ իլն (ըստ ամենայն առման).
ԲԱշխելն ընչից, կամ աթերաց։ Բաշխման յաղթանակաց։ Ձրի բաշխմամբ։ Բաշխմունք պարգեւաց։ Անաչառ կամ հաւասար բաշխմամբ. (Մանդ. ՟Դ։ Խոր. ՟Գ. 62։ Սարկ.։ Նար.։)
Զաստուածայնոյն շնորհացն բաշխումն։ Որպէս նիւթով իւրիք ի մարմնական բնութեան բաշխմամբ պիտաւորեալք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Կենարար մարմնոյ եւ արեան տեառն բաշխումն։ Բաշխմամբ կենդանարար խորհրդոյ. (Խոսր.։ Շար.։)
Գերագոյն քան զմիտս անուշահոտութեան բաշխման զընդունակութիւն. (Դիոն. երկն.։)
story, idle talk, stories, nonsense, prattle, quackery.
ἁδολεσχία loquacitas intemopestiva, garrulitas, nugatio որ եւ ԲԱՋԱՂՈՒՄՆ. Պաղատումն ի շատախօսութիւն. աղճատանք. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք. ցնորք. երազաբանութիւն. առասպելք. ցնդածի խօսք.
Դուք ինքնին գիտէք զայրն, եւ զբաջաղանս նորա. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 11։)
Թողում զառասպելեացն բաջաղանս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Բաջաղանք մոլորելոց մտաց ի դիւաց։ Զնոյն բաջաղանս այլովք պատմութեամբք կարկատեցին։ Անմտութեամբ լի են բաջաղանքն. (Եզնիկ.։)
Յայտնութիւնք դիւաց լինէին ի բաջաղանս պատիր խաբէութեան մոլար պաշտաման. (Խոր. առ արծր.։)
Ոչ մարմինն յերկնից իջեալ՝ ըստ առաջին եւտիքեայ բաջաղանացն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ԲԱՋԱՂԱՆՔ. συμπλοκή complicatio Պատաղումն, իբր ցնդումն, եւ պատատումն ի ծուփս խորհրդոց.
Զսրտին բաջաղանս (յերեսաց յայրատ տեսութեան) հրամայէ խափանել Քրիստոս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Ի նոյն տիպքն՝ միտքն բաջաղանս երազոց ծնանի. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
cf. Բառգիրք.
Ի բառագրացն ըռըստակիսի. (Երզն. քեր.։)
to bellow, to low;
to roar.
Հարկաւոր էր բառաչել. (Նիւս. կազմ.։)
Յանասնոց, որ առ մեզ բառաչեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Իբրեւ խաչանց ի մի բարբառ բառաչելոց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 43։)
Ամենայն կենդանիք ի զենումն ածեալ՝ բառաչեն. (Սկեւռ. ես.։)
Անասուն կապեալ յորժամ տեսանէ զտէրն իւր՝ ընդդէմ նորա բառաչէ. (Անան. զղջ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Ոչ յայտնեաց Աբրահամ որդւոյն իւրում, թէ դու ես գառն պատարագի, զի մի՛ բառաչիցէ ի գոլով . (կամ) զի մի՛ բառաչեսցէ ընդդէմ հօրն. (Եփր. ի նինուէ.։)
Դեւն իբրեւ զառիւծ եղեալ, եւ ընդ դէմն բառաչեալ, ոչ կարաց խափանել զնա ի հոգեւոր աղօթիցն. (Լմբ. սղ.։)
renowned, famous, excellent;
rich.
(իբր բառից արժանի. լծ. եւ փարթամ. որպէս եւ յն. է՛ւբօրօս) Մեծանուն, եւ մեծատուն. ճոխ. մեծափառ. անուանի. հռչակաւոր. հոյակապ. պանծալի.
Ցոյցք հացտուացն բառացի մեծութեա. յն. մի բառ εὑπορία opulentia։ Փիլ. (տեսական.։)
Առաւելապէս իմն կամեցեալ երեւեցուցանել բառացիս առ բնաւ ազգօք։ Արտաքին վայելիւք երջանիկ բառիցս. (Պիտ.։)
Եթէ ոչ բարձրասցիս ըստ մարմնոյ բառացի գոլ. (Մագ. լ։)
dictionary, vocabulary, lexicon, glossary.
ԲԱՌԳԻՐՔ որ եւ ասի ԲԱՌԳԻՐ, ԲԱՌԻ ԳԻՐՔ. λεξικόν lexicon, vocabularium, dictionarium Նոյն է եւ ԲԱՌԱԳԻՐՔ, կամ ԲԱՌԱՐԱՆ. Գիրք հաւաքման եւ մեկնութեան բառից՝ յայլեւայլ լեզուս ըստ ազգի. որ երբեմն էր գործ թեթեւ յամենայն ազինս, եւ դարուց ի դարս ճոխացաւ.
Յըռստակիսի բառգրոցն քաղեալ. (Երզն. քեր.։)
Ի բառգիրն տե՛ս։ Ի բառի գիրք տե՛ս. (Ոսկիփոր.։)
lever;
porringer;
handle.
ἁναφορεύς vectis Լծակք, ձողք՝ որովք բառնան զիրս ծանունս.
Առին զտապանակն բառնալեօքն ի վերայ ուսոց իւրեանց։ Զտապանակն, եւ զբառնալիս նորա։ Շուրջ ունէին բառնալիքն, եւ հայէին գլուխք բառնալեացն. (եւ այլն. ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ե. 8.9։)
Եւ զկասկարայս, եւ զբառնալիս, եւ զսանսն. իմա՛ ընդունարան՝ որ տանի ինչ յինքեան, որպէս սկաւառակ, եւ այլն։ (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 16.)
that spins or weaves finely;
finely spun or woven.
Որ բարակ կտաւս մանէ.
Ամաչեսցեն կտաւագործքն բարակամանք. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 9։)
Յորժամ զօրագոյն ինչ յարեսցի ի տորգս սարդի ոստայնի բարակաման, պատառէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Բարակաման կերպասուք զզգեստսն պաճուճեսցեն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Բարապան.
Բարապետն զուարթ մի՛ յաղթահարեսցի ի քնոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
personified;
— բան, prosopopoeia.
ἡθοποιητικός, ἡθοποιός morum fictione Որ ինչ ասի բարառնաբար, կամ բարառնութեամբ։
Բարառնական է, որ ըստ ժամանակի շարադրի, ի բուսոց կամ ի տնկոց առադրեալ օրինակի. (Տօնակ.։)
prosopopoeia;
allegory.
ἡθοποιΐα morum adfectuumve expressio, effictio Առնելն՝ այսինքն ձեւացուցանել եւ նմանեցուցանելն ստեղծաբանութեամբ զբարս մեռելոց կամ անշնչից. խօսք առ անկենդանս, կամ ի դիմաց անխօս կենդանեաց եւ տնկոց. cf. ԴԻՄԱՌՆՈՒԹԻՒՆ.
Հին առասպել ոլոմպիանու փիլիսոփայի, որ վասն առիւծուն եւ զուարակացն են բարառնութիւնք. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Ամբա՛րձ զաչս քո Երուսաղէմ. (բարառնութեամբ խօսի առ քաղաքդ. Մխ. երեմ.։)
Անցցուք ի հանդիսի՝ բարառնութեան բանիւ իբր ընդ կենդանւոյ ընդ սրբոյ մօրս մերոյ (եկեղեցւոյ) խօսելով. (Անան. եկեղ։)
Այժմ ձգէ զբան ի բարառնութիւն (ի դէմս խաչի). (Շ. բարձր.։)
Լայնաբար՝ որպէս Այլաբանութիւն. նմանաբանութիւն. իմաստ խորհրդաւոր. եւ Ստեղծաբանութիւն.
Գոյ եւ այլ բարառնութիւն ի տեղւոջն. (Եղիշ. յես.։)
Զանուն գետոյն եւ ջրոյն այժմ վկայութիւն փոխեալ՝ յայտնեաց զստուգութիւն բարառնութեանն։ Տե՛ս զբարառնութիւն առակիս։ Ոչ բնաւ շրջէ զբարառնութիւն անուանցն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Բարառնութեամբ է ասացեալդ՝ որ ճշգրտէ զճշմարտութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
Բարացուցական բամբռան բառացի բարառնութեանց։ Խոստովանութիւն յօդակապս բարառնութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
manners, custom.
ἧθος, ἑθισμός mos, morum proprietas, institutum Բարք. բոյս բարուց. բնաւորութիւն. սովորութիւն.
Զբարաւորութիւն եւ զկամս նոցա. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Զհաւուցն զբնութիւնն եւ զբարաւորութիւնն։ Միամտութեամբն, եւ հաւանականաւն, եւ բարաւորութեամբ։ Է սա իմաստութեամբ եւ բարաւորութեամբ քան զձուկն անմիտ. (ՃՃ.։)
idle tales, nonsense, tiresome repetitions, silly story, prating, gossip, dotage
ԲԱՐԲԱՆՋ ԲԱՐԲԱՋ. φλυαρία nugae, τερκρέια garriendi subtilitas, garritas Բաջաղանք որպէս պառաւանց. շչիւն որպէս կախարդաց. ընդ վայր բարբառումն որպէս պապաջումն. շաղփաղփութիւն. ցնորք. աղճատանք. բանդագուշանք. առասպելք.
Համարիմ զիմաստութիւնն յունաց (արտաքնոց) յիմարութիւն եւ բարբանջ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Յառասպելս, եւ իբրեւ ի բարբանջս եւ ի դրդնջիւնս պառաւանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Այս ի մտաց թափելոց են բարբաջանք։ Զսատանայական բարբանջս բարբանջել (որպէս զվհուկս). (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
Իբրու զբարբաջ ծերութեան (յն. պառաւական առասպելս), որ անցեալ զառանցեալ իցէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Որք զիւրեանց մտաց զբարբաջ հաստատել կամէին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Է։)
cf. Բարբանջ.
Զամենայն զայսպիսի ինչ բարբանջմունս ի բաց հանէ յօրէնսդրութենէ. (Փիլ. բագն.։)
Ըստ հեթանոսական բարբանջմանցն, որ բախտս եւ ծնունդս ասեն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Թողեալ զառասպելաց նոցա բարբանջմունս (կամ բարբաջմունս). (Խոր. ՟Բ. 67։)
Անպէտ բարբանջումն եցոյց զարտաքին ուսմանսն. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։)
Զըստ քնոյն զերեւութուտ բարբաջմունս. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Բարբանջ.
ԲԱՐԲԱՆՋ ԲԱՐԲԱՋ. φλυαρία nugae, τερκρέια garriendi subtilitas, garritas Բաջաղանք որպէս պառաւանց. շչիւն որպէս կախարդաց. ընդ վայր բարբառումն որպէս պապաջումն. շաղփաղփութիւն. ցնորք. աղճատանք. բանդագուշանք. առասպելք.
Համարիմ զիմաստութիւնն յունաց (արտաքնոց) յիմարութիւն եւ բարբանջ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Յառասպելս, եւ իբրեւ ի բարբանջս եւ ի դրդնջիւնս պառաւանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Այս ի մտաց թափելոց են բարբաջանք։ Զսատանայական բարբանջս բարբանջել (որպէս զվհուկս). (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
Իբրու զբարբաջ ծերութեան (յն. պառաւական առասպելս), որ անցեալ զառանցեալ իցէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Որք զիւրեանց մտաց զբարբաջ հաստատել կամէին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Է։)
cf. Բարբանջ.
Բարբանջանացն եւ առասպելաբանութեանցն. (Պիտ.։)
Բարբանջանս, եւ խաբեբայից գրեանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Այդպիսի բանք՝ բարբանջանք են, եւ խաբէութիւն սատանայի. (Վրք. ոսկ.։)
Յեղիփազու ի բարբանջանացն զերծեալք եղիցուք. (Իսիւք.։)
Խոնարհեալ ի նենգապատիր բարբաջանս ոմանց. (Յհ. կթ.։)
Զամենայն ինչ զայսպիսի բարբաջանս ի բաց մերժելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի սատանայական բաջաղմունս եւ բարբաջանս. (Ոսկ. տիտ.։)
to make tiresome repetitions, to chat, to prattle, to bawl, to tattle.
ԲԱՐԲԱՆՋԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՋԵՄ. παραφθέγγομαι, ληρέω inepta loquor, nugor, deliro, garrio Շաղփաղփել. շաղակրատել. աղճատանս եւ օտարոտիս բարբառել. խօսել որպէս զառանցեալ պառաւունս. առանցանել. ցնորիլ.
Արտաքոյ գրոց սրբոց բարբանջեն. (Եզնիկ.։)
Այլք արբենան, եւ բարբանջեն։ Բարբաջեմք, զայլ եւ այլս խօսիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Դ։)
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն եւ զառանցիցէ, եւ սկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Առանց առանցանելոյ եւ բարբաջելոյ զգաստաբար կերակրիմք։ Առանցանիցէ եւ բարբանջիցէ եւ խելագարիցէ։ Կրկին իրք են արբենալոյն. մին՝ բարբաջելոյ, զանցանել զգինեաւ, որ է յանցանք. եւ միւսն՝ գինելն, ոչ բարբաջելով գինեզանցութեամբ. (Փիլ.։)
Բարեկամք բարբաջէին. (Իսիւք.)
(Արբեալքն) սկսանին աղճատիլ եւ բարբաջել. (Գէ. ես.։)
Անաստուած մոլորութեամբ բարբաջեալք. (Սիսիան.։)
cf. Բարբանջեմ.
ԲԱՐԲԱՆՋԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՋԵՄ. παραφθέγγομαι, ληρέω inepta loquor, nugor, deliro, garrio Շաղփաղփել. շաղակրատել. աղճատանս եւ օտարոտիս բարբառել. խօսել որպէս զառանցեալ պառաւունս. առանցանել. ցնորիլ.
Արտաքոյ գրոց սրբոց բարբանջեն. (Եզնիկ.։)
Այլք արբենան, եւ բարբանջեն։ Բարբաջեմք, զայլ եւ այլս խօսիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Դ։)
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն եւ զառանցիցէ, եւ սկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Առանց առանցանելոյ եւ բարբաջելոյ զգաստաբար կերակրիմք։ Առանցանիցէ եւ բարբանջիցէ եւ խելագարիցէ։ Կրկին իրք են արբենալոյն. մին՝ բարբաջելոյ, զանցանել զգինեաւ, որ է յանցանք. եւ միւսն՝ գինելն, ոչ բարբաջելով գինեզանցութեամբ. (Փիլ.։)
Բարեկամք բարբաջէին. (Իսիւք.)
(Արբեալքն) սկսանին աղճատիլ եւ բարբաջել. (Գէ. ես.։)
Անաստուած մոլորութեամբ բարբաջեալք. (Սիսիան.։)
to speak;
to cry out, to exclaim.
ԲԱՐԲԱՌԻՄ որ եւ ԲԱՐԲԱՌԵՄ. φθέγγομαι, ἁποφθέγγομαι, λαλέω vocem edo, loquor Մարդկային ձայնիւ խօսել. հանել բան ընդ բերան. արտաբերել. գոչել. խօսիլ.
Նենգութիւն բարբառիք։ Զպարկեշտս բարբառիմ։ Մեծաբանս սնոտեաց բարբառեալ։ Հարցուկք բարբառեցան աշխատութիւնս եւ այլն։
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Արշաւելով (յորսս) զխիզախականն եւ զաղեղնայինն եւեթ բարբառեսցին. (Փարպ.։)
Ծածկաբար զԱստուծոյսն առ իս բարբառելով։ Բարբառելով զէլի էլին. (Յհ. իմ. ատ.։ Շար.։)
Բարբառեցաւ Դաւիթ ի զօրն։ Բարբառէր առ նա աբեսաղոմ։ Բարբառեալ մեծաձայն՝ լացին։ Բարբառեսցին ի վերայ քո (զօրք) որ իջանեն ի քեզ։ Տէր ի սիովնէ բարբառեցաւ։ Բարբառեցաւ յիս տէր, եւ կորացոյց զիս։ Բարբառեցաւ, եւ ասէ, արի՛ կա՛ց մանո՛ւկ դու։ Բարբառեսջիք ի վերայ վիմին (յն. առ վէմն) յանդիման նոցա, եւ տացէ զջուրս իւր. եւ այլն։
Զի՞նչ արդեօք աստուածամարտդ բարբառիս յաստուածային ձայնիւ բարբառէր առ սուրբ կանայսն. (Շար.։)
Բանամ զշրթունս, բարբառիմ լեզուաւս, բողոքեմ զանձնէս. (Ժմ.։)
Յորժամ ցնծղայքն բարբառեսցին. (Վեցօր. ՟Դ։)
haggling, hesitating.
Բարբարելն (զոր տեսցես)
Բարբարէիք իմնէ. բարբարանս ասէ զերկբայ կամս, զառնել եւ զոչ առնել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
to hesitate, to haggle;
to be busy, embroiled, perplexed.
ԲԱՐԲԱՐԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՐԻՄ. ἁκαιρέομαι opportuitate temporis destituor Չլինել պարապ եւ ձեռնհաս. չգտանել դիպող ժամ. կամ Պատճառել չունել զժամանակ. (ըստ յն. անժամանակիլ)
Եւ դուք զմտաւ ածէք հոգալ ինչ վասն իմ, որպէս եւ հոգայիքն, բայց բարբարէիք իմնէ. (Փիլիպ. ՟Դ. 10։)
Ուր ի Մեկն. ոսկ. յհ. ասի
Որպէս հոգայիքն դուք, բայց բարբարեցարուք իմն վասն յապաղիչ մոլորութեանցն, որ պատեալ էին զձեօք. (Եփր. փիլիպ.։)
increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.
Ոմանք փառաց եւ պատուոյ բաղձացեալք, եւ բարգաւաճանաց առժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ։ Պարծանք եւ բարգաւաճանք. (Փիլ. ստէպ։)
Այս իսկ են պարծանք, եւ զսոյն բարգաւանճանս համարիմ. ((յն. մեծ. լտ. բարձր) Ոսկ. մտթ.։)
Անստգիւտ բարգաւաճանօք։ Զմեծագոյն բարգաւաճանացն մրցանակս. (Պիտ.։)
Բարգաւաճանս հարուստս առ թշնամիսն ցուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Ինձ բարգաւաճանք, եւ ոչ քեզ. (Լմբ. սղ.։)
to make flourish;
to civilize.
Զոր քո սիրելութեան անուամբ բարգաւաճեցեր։ Զընդ միմեանս յեռեալ իրք առաքինութեանն միով անուամբ բարգաւաճեաց. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
Հրճուեալ բարգաւաճէ զնոսա. (Ճ. ՟Թ.։)
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Եւ այլոց արուեստագիտացն ըստ քաղաքի քաղաքի, որք բարգաւաճեցան եւ քաջք եղեն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
Յառաւելն ողորմիլ՝ կրկին բարգաւաճիս։ Որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ բարգաւաճի։ Արժանապէս բարգաւաճեցաւ բանիւ անեղին. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Է. եւ Նար. առաք.։)
Ոչ թէ Աստուած ի մեր օրհնելոյն բարգաւաճի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ օրինակի բարգաւաճեալ մեծի մարգարէին Մովսէսի. (Կանոն.։)
cf. Բարգաւաճանք.
Թելադիր բարգաւաճութեան ամենայն հասակի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Ի ժողովսն նահատակին, յորս բարգաւաճութիւնն եւ քաջութիւնքն երեւին. (Փիլ. լին.։)
to accumulate, to hoard;
to bind up;
to compound, to conjoin.
συντίθημι compono, congero Դիզել, եւ դիզացուցանել. շեղջակուտել. բազմապատկել. բաղադրել. շարադրել. բաղկացուցանել. յաւելուլ յիրեարս.
Դիզի բարդեցի։ Բարդիմ, եւ անդրէն տոչորիմ։ Բարդելոց ի վերայ միմեանց։ Բարիք բարդեցեալ։ Նամակ բանիւք բարդեցեալ։ Բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս։ Բարդեցեր զհոտ բուրման անուշահոտ սրբութեան. (Նար.։)
Առնելն՝ զամենայն օգուտս հոգեւորականս յինքեան բարդեալ ունի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Որպէս զի բարդեսցեն անձանց իւրեանց ի մարդկանէ. (Կլիմաք.։)
Բազում ախտս բարդեցեր քեզ։ Ինքն իւր բարդ է վիշտս, որ ցուցանէ զանձն իմաստուն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
Բղխէ զծուխ չարութեանն, որ առաջի իմ բարդի. (Լմբ. ստիպ.։)
Եօթնն յինքն բարդեալ՝ ծնանի զյիսունն, միով պակասեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։)
accumulation, heap;
composition, formation.
Ծխոյն բարդութեան։ Բանիցս բարդութեան. (Նար. ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
Աճումն սրտմտութեան, բարդումն ոխակալութեան։ Մոռացումն մահու, բարդումն ամբարհաւաճութեան. (Կլիմաք.։)
well deserved, worthy, obliging.
Բարեացապարտն Թէոդոս։ Բարեացապատին Վահանայ. (Խոր. ՟Գ. 46։)
Աստուծոյ սպասաւոր, եւ մեզ ի բարիս բարեացապարտ. (Յհ. կթ.։)
fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.
εὑτυχής, εὑδαίμων secunda fortuna utens, fortunatus, felix, faustus որ եւ ԲԱՐԵԲԱԽՏԻԿ. ԲԱՐԵԲԱՂԴ. ԲԱՐԵԲԱՍՏ. Որ ունի զբարի՝ այսինքն զյաջող բախտ. բարերջանիկ. բախտաւոր.
Ի ձեռին քաջին եւ բարաբախտին Ներսէսի. (Խոր. ՟Գ. 56։)
Զմարմին հովուին մեր քաջի՝ հովուաց բարեբախտաց գտեալ. (Վրդն. լս.։)
Ոչ երբէք կարասցէ (ախտաւորն) բարեբախտ գոլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Շնորհաւոր եւ բարեբախտ առ ամենեսեան երեւելին. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Հաստատուն կայցէ մնասցէ բարեբախտ կեալն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.
Ըստ ժամանակին չարաբախտ զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)
Արտաքոյ բարեբախտիկ ասպարիզին խայտալով՝ ըստ օրինի խստերախաց կենդանեաց. (Սարկ. աղ.։)
Յորս եւ բարեբախտիկ եղեալ՝ թագաւորաց. (Վրք. սեղբ.։)