casket;
handbasket.
Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)
cf. Հալուէ.
Ատելութիւն առաւել դառն է քան զսապռ եւ զլեղի. (Ոսկիփոր.։)
frost, icy cold;
ice, glazed frost.
Անշունչքն եւ սառոյց, ոչինչ աւելի աստուծոյ համարին քան մրդկան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Սաստիկ.
Բարբառ սաստկագոյն քան զորոտմանն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Սաստկագոյնք քան զառիւծս. (Եփր. թագ.։)
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այսինքն զզգայութիւնս վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
severely reprimanded, sharply reproached or harshly punished;
— առնել, to load with reproaches, to reprimand severely, to rebuke sharply, to huff, to lecture, to taunt, to chide, to burst or launch out bitter invectives, to break out in scolding or upbraiding;
— լինել, to be sharply reprimanded, harshly scolded.
Զի թէ ոչ էին անզգայք հրէայքն, առաւել եւս քան զեգիպտացիսն կրեցին չարչարանս ի սաստկակոծ սատակմանն երուսաղէմի. (Աթ. ՟Թ։)
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
Ոստայնս ոչ յոլովագոյնս (ձօնել), քան եթէ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.
Պատկան սարսիւ խաբեաց՝ քան թէ յաղթեաց. (Նար. մծբ.։)
to build altars in high places.
Զպատկերս եւ զբագինս եւ զտաճարս եւ զվերնատունս սոցունց իւրաքանչիւրոց սարաւանդեցին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Զսարդ ո՞չ տեսանես, ո՛րչափ եւ որպիսի եւ ի՛բր սքանչելի իմն։ Սարդք ինքնուսմնակի զայնս որք յանկանելն զբարակագործութիւնսն կազմեն. (Փիլ. լիւս.։)
cornelian.
Բառ յն. լտ. σάρδιον եւ σάρδιος, σάρδινος sardius, sarda, sardinea gemmacarniola (որպէս թէ ի սարդիս քաղաքէ լիդացւոց, կամ ի սարդենիայ կղզւոյ). Քար պահուական՝ կարմիր ի գոյն մսոյ, է՛ որ թափանցիկ, եւ է՛ որ անթափանց՝ քանդակելի. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Ը. 17։ ՟Լ՟Է. 8։ Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 13։ Առակ. ՟Ի՟Ե. 11. 12։ Յայտ. ՟Դ. 3։ ՟Ի՟Ա. 20։)
to dry, to dry up.
երեւեսցի ցամաքն. զի մի կարծիցի, թէ պատճառք սարսատելոյն նորա յարեգականէ իցէ, յառաջագոյն քան զարեգակն սարսատէր ցամաքէր հրամանաւ ամենարդար իմաստութեանն. (Վեցօր. ՟Դ։)
shivering, cold chill, chilliness, trembling, terror;
— առնուլ or ունել զոք, to quake with fear, terror or horror.
Սարսուռ է քան զամենայն ցուրտ ձմերաձնոյ սառնամանիքն (տարտարոսի). (Եղիշ. ննջ.։)
cf. Սարսափելի.
Ով թէ որքան սարսռելի առնէ առ նոսին զբանս. (Լմբ. սղ.։)
cf. Շափիւղայ.
Առաւել քան զքարինս սափիրայ՝ կարգակցութիւնդ ձեր. (Ածաբ. մակաբ.։)
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
black;
sad, gloomy;
ink;
negro;
black;
— փայտ, cf. Եբենոս.
Ածուխ սեաւ է քան զստուեր. (Յճխ. ՟Զ։)
cf. Սեմիար.
Գրիչք երագագիրք սեմագիրք շրջէին ընդ նմա (որոդինեայ) աւելի քան զեօթն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 23։)
tachygrapher.
Գրիչք երագագիրք սեմագիրք շրջէին ընդ նմա (որոդինեայ) աւելի քան զեօթն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 23։)
small room, cabin, cell, hut.
Իւրաքանչիւր առանձինն սենեկիկ առեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
peak, point, summit of a rock, steep rock;
peg, wedge;
steep, cragged, a-peak, precipitous.
Հերձեալ փայտ մեծ, եւ եդեալ սեպս յիւրաքանչիւր կողմանս. եւ իբրեւ եդին, ոստոյց զերիթսն. (Մխ. առակ. ՟Ձ՟Զ։)
kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.
Մարդկային սեռի այսոքիկ պատահին ախտք։ Մարդկային սեռի պատրաստեն հնար քաջողջութեան։ Վեհ քան զբոլորն սեռ իմաստիցն սիրողաց (եփրեմ). (Մագ. ՟Ա. ՟Գ։)
axle, axis, pivot.
Սեռն իմն յստակութեամբ հրեղենաւն նորոգին իւրաքանչիւր մարմինք յարուցելոցն։ Այնքան սեռն եւ լի լուսով երեւի (խաչ), մինչ յաղթահարէ լոյս նորա զամենայն լուսաւորս. (Շ. բարձր.։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Սեռն իմն յստակութեամբ հրեղենաւն նորոգին իւրաքանչիւր մարմինք յարուցելոցն։ Այնքան սեռն եւ լի լուսով երեւի (խաչ), մինչ յաղթահարէ լոյս նորա զամենայն լուսաւորս. (Շ. բարձր.։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
Սերեցից (ըստ յն. եւ քանի մի ձձ) ձեզ մարդիկ զժողովուրդն իմ իսրայէլ. (Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 12։)
cf. Սերկեւլի.
ՍԵՐԿԵՒԻԼ ՍԵՐԿԵՒԼԻ. κιδώνιον μῆλον cydonium malum, cotoneum, malum sydonia, cotoneus. Պտուղ դեղին՝ մեծ քան զխնձոր, ախորժ թթուախառն, եւ ծառ այնր պտղոյ. (յն. գիտօ՛նիօն. որպէսբերք կիտոն քաղաքին կրետայ).
quince;
սինձ սերկեւլի, quiddany;
quince-tree.
ՍԵՐԿԵՒԻԼ ՍԵՐԿԵՒԼԻ. κιδώνιον μῆλον cydonium malum, cotoneum, malum sydonia, cotoneus. Պտուղ դեղին՝ մեծ քան զխնձոր, ախորժ թթուախառն, եւ ծառ այնր պտղոյ. (յն. գիտօ՛նիօն. որպէսբերք կիտոն քաղաքին կրետայ).
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
Սերմանել սերմն։ Որոյ սերմն յիւր ի նմին։ Պտուղ սերման։ Սերմն եւ հուձք։ Տուր սերմն, զի սերմանեսցուք։ Առէք ձեզ սերմանս։ իբրեւ զսերմն դնձոյ սպիտակ։ Սերմն բարի։ Փոքրագոյն է քան զամենայն սերմանիս.եւ այլն։
Իւրաքանչիւր ինչ յիւրմէ սերմանէ ծնանի, եւ ոչ յայլոյ. (Նիւս. բն.։)
large, great, voluminous;
thick, dense;
strong, lusty;
harsh, close;
— գունդ, բանակ, numerous, powerful army;
— ծանրութիւն, great weight.
Ծկոյթ իմ ստուար է քան զմէջ հօր իմոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
Բենն քան զմեն եւ քան զպէ ստուար է, եւ քան զփիւր բարակ։ Ձայնք նոցա ստուար եւ թանձր մեզ լսին. (Երզն. քեր.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։
truthfulness, veracity;
etymology.
Յայտ է եւ ի ստուգաբանութենէն, քանզի նախայօժարական է՝ մին քան զմիւսն յօժարականն. (Նիւս. բն.։)
truly.
Ստուգաբար ինձ վարկցի նախասացականն։ Աղէ՛ գրեա՛ ստուգաբար զլուծումն իւրաքանչիւր պատճառի. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ծ՟Թ։)
to write with certainty;
to rectify.
Զսքանչելիսն, որում մարգարէքն հաւաստեաւ ստուգագրեցին. (Եպիփ. կուս.։)
to be covered with shadow, immersed in shade, darkened, obscured;
to grow cloudy, dark.
σκιάζομαι obumbror σκοτάζω tenebresco. Ստուերամած լինել. մթագնիլ. նսեմանալ. աղօտանալ. խաւարիլ. անշքանալ.
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
Արդի մեծատունքս քան զամենայն ստրուկս ե՛ւս անազատք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ Ծառայեցուցանելով՝ ի ստրկաց պահել ի կարգի. Խոր. ՟Բ. 21. 47։)
acute-angled;
acute angle;
— եռանկիւն, oxygon.
Երեքանկիւն (կամ եռանկիւն) սրանկիւն՝ այն՝ որ սո՛ւր ունի զերեք անկիւնսն. (Եւկղիդ.։)
to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
sacred;
His HoliNess, His Grace.
Զիւրաքանչիւր անկողինս ամուսնութեանն սրբազան եւ ամբողջ պատեսցեն։ Ծախելով զսիրոյն մեծարգի ջերմութիւն ի կոչեցեալն սէր ի սրբազանին յաստուած. (Պիտ.։)
to consecrate;
to deify, to idolize.
Երկոտասան վիճակ դնելով՝ սրբազանել զհասեալն մասն երկաքանչիւրում աստուծոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
hagiology.
Սրբազնաբանութեանց եւ նուիրագործութեանց։ Սաղմոսականին սրբազնաբանութեան։ Սաղմոսացն սրբազնաբանութիւն։ Քահանայականօքն սրբազնաբանութիւնք։ Ոչ զմտաւ ածել աւելի քան զաստուածայնաբար ի սրբազնաբանութեանցն (ի սուրբ գրոց) ասացեալսն մեզ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
cf. Նուիրական.
Այսքանեաց սրբազնական մասանցս ճառեցելոց դու միայնակ պատճառ. (Նար. կուս.։)
holy, pure, chaste.
Տօնից, եւ կարգեալ հրամայելոց իւրաքանչիւր ոք սրբականացն (սրբութեանց), շրջացանիցն խնդրուածոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be holy, sacred, consecrated or set apart, to consecrate or devote oneself.
fit for saints.
Սրբավայելուչս առանձնաւորութիւնս իւրաքանչիւրումն երկնայնոցն զարդու։ Յետնոցն սրբավայելուչ լուսափայլութեանց։ Սրբավայելուչ կոչմամբք սրբի. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
sanctifying;
purifying, cleaning;
abstergent;
razor;
— ձեռաց, towel;
— բաժակի, the purificatory.
Սրբիչ մի՛ ածցէ զգլխով իւրով։ Սուսեր յեսանաւոր սո՛ւր քան զսրբիչ վարսավիրայից. (Թուոց. ՟Զ. 5։ Եզեկ. ՟Ե. 1։)
holiness;
purification;
purity, cleanliness, neatness;
expiation;
offering;
sanctuary;
*Communion;
chastity, modesty;
innocence, integrity, candour;
abstersion;
սրբութեանց or — սրբոց, the Holy of Holies;
— սրբութեանց or սուրբ սրբութեանց, most sacred;
յարկ սրբութեան, temple, church;
— ձեր, Your Holiness;
սրբութեամբ, holily.
Նախ քան զշինութիւն տաճարին սրբութիւն էր տեղին, յորում հանգեաւ տապանակն. (Լմբ. սղ.։)
f. holy;
saint;
Holy Virgin.
Հարսն սրբուհի՝ հօրն քրիստոսի։ Ո՜վ ո՛րքան մեծ է ի քեզդ աւարտեալ խորհուրդ սրբուհի. (Նար. կուս.։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Սրեսցէ զհատու բարկութիւնն ի սուսեր։ Սո՛ւր սո՛ւր, սրեա՛ց եւ զայրացի՛ր։ Սուր սրեալ։ Նետք քո սրեալ են։ Սրել զեղջիւրս։ Ոյք սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս սուսեր։ Սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս զօձի։ Սրեալ առաւել քան զսուր երկսայրի։ Սրեցից իբրեւ զփայլակն զսուսեր իմ.եւ այլն։
Սրելն (եղջերաց) աստ՝ տկարագոյնսն առնելն է. քանզի որ ինչ սրի, անօսրանայ. (Նախ. զքր.։)
faint-heartedness, dejection, despondency, discouragement, consternation.
Տեսիլք ահագինք, եւ արհաւիրք սրտաբեկութեան։ Եւ արդ ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց եւ ահարկու սրտաբեկութեանց։ Ցաւոցն սրտաբեկութեանն. (Վեցօր. ՟Ե։ Նար. ձ։ Բուզ. ՟Դ. 13։)
knowing all hearts.