reddish, red;
scarlet;
— մորթ խոյոց, morocco, spanish leather;
— փայտ, Brasil-wood, queen's wood.
Շիկակարմիր մորթով զարդարեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
inhabited, peopled;
flourishing, prosperous.
Յապականութիւն դարձուցանէր զշինանիստ քաղաքացն եւ աւանացն ցանկալեաց. (Ագաթ.։)
building many edifices;
compiling good regulations.
Էր մեծախորհուրդ շինարար, եւ զարդարեալ պայծառացոյց զսուրբ աթոռն։ Այր շինարար էր, շինեաց այլ ժամատուն անտաշ վիմօք. (Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Գ.։ Կիր. պտմ.։)
to found, to build, to erect, to construct, to make;
վերստին —, to rebuild, to build up again or anew;
to renew, to restore;
to edify, to instruct, to set a good example.
οἱκοδομέω, ἑποικοδομέω, κτίζω եւ այլն aedifico, fabrico, condo եւ այլն. Շէն եւ տուն՝ տաղաւար եւ բնակարան կառուցանել. հիւսնել. կերեալ՝ կազմել զո՛ր եւ է իրս. հաստել. յօրինել. յարդարել. յարմարել. շէ՛ն եւ կանգուն պահել նորոգութեամբ զիրս, կամ բարի օրինակաւ զմարդիկ. բարեկարգել. բարեզարդարել. օգտել. օգնել. շինել, ընել, շտկել.
edifying, exemplary.
Եւ էր նա այր բարեմիտ, եւ շինիչ եւ զարդարիչ եկեղեցեաց. (Պտմ. վր.։)
to go out, to be extinguished or quenched;
to be dimmed, obscure;
to pass away, to cease, to be buried in oblivion;
to cool, to grow cool, to be quenched, to become extinct;
to die peaceably.
σβέννυμαι extinguor. Իջմամբ՝ կամ զիջմամբ նուազիլ եւ սպառիլ լուսոյ կամ բոցոյ ճրագ եւ կրակի։ Նմանութեամբ՝ Մեռանիլ, դադարիլ. հանդարտել եւ անցանել. մարիլ, անցնիլ ... նիշէսթէն. (որ է նստել, զնստանիլ)
Շիջաւ դարձեալ մարգարէութիւն, որպէս այլ բարիքն։ նշանքն շիջան, զի մի՛ հաւատքն ապականեսցի. (Մխ. երեմ.։)
to extinguish, to put out, to quench;
to dim, to cloud, to obscure;
to quench, to cool, to allay, to cool down;
to stifle, to smother;
to exterminate, to kill.
σβέννυμι, σβεννύω, ἁποσβέννυμι , κατασβεννύω extinguo, exstinguo. Տալ շիջանիլ. անցուցանել զճրագն. հեղձուցանել զհուր. դադարեցուցանել. բառնալ. մեռուցանել. մարել, անցընել.
entombed, buried.
Ի դադարման եղծման շիրմաւոր, արարչական բանին սպասաւոր. (Նար. մծբ.։)
dim-sightedness, squinting, blindness;
dazzling, hallucination;
հարկանել շլացութեամբ, to strike blind;
հարկանել շլացութեամբ զմիտս, to beguile, dazzle, seduce or fascinate the imagination.
Հարցէ զքեզ տէր յիմարութեամբ, եւ շլացութեամբ, եւ ապշութեամբ մտաց։ Հա՛ր զազգդ զայդ շլացութեամբ. եւ եհար զնոսա շլացութեամբ ըստ բանին եղիսէի։ Հարին շլացութեամբ իբրեւ զայնոսիկ՝ որ առ դուրս արդարոյն. (Օր. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 18։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 16։)
to banish, to exile, to drive away.
ՇԿՕԹԱԿ կամ ԸՇԿՕԹԱԿ ԱՌՆԵԼ. (իբր յն. էքսօթէ՛օ, օթէ՛օ. թ. էօթէ՛ էթմէք, էօթէյէ՛ սիւրմէք որպէս եւ լտ. էքսօթիգուս ՝ է օտար, տարաշխարհիկ) ἑξωθέω extrudo, proscribo, in exilium mando. Տարագրել. տարագիր առնել. վարել յօտարութիւն. արտասահմանել. քշել. Գունդ կազմէին՝ որ զնոսա շկօթակ արասցենզ յանդարձ օտարութիւն։ Շկօթա՛կ արասջիր յայնկոյս քան զկուրան եւ զմակուրան։ Իբրեւ զգերի մի անաշխարհիկ շկօթակ արարի զնա այնչափ յօտարութիւն հեռաւոր։ Երանելի՛ այրն. զորմէ դու ասես, շկօթակ արարի. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
cf. Շղարշ.
Բազում եւ երեւելի զգեստս արքունական՝ ոսկէճամուկս, եւ շղարշատեռն հրաշանկարս։ Շղարշատեռ վառիւք զնա զարդարեալ։ Ի շղարշատեռն յառագաստից զնա պճնեալ պայծառացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Շղարշ.
Բազում եւ երեւելի զգեստս արքունական՝ ոսկէճամուկս, եւ շղարշատեռն հրաշանկարս։ Շղարշատեռ վառիւք զնա զարդարեալ։ Ի շղարշատեռն յառագաստից զնա պճնեալ պայծառացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
very transparent veil, gauze;
crape.
Բազում եւ երեւելի զգեստս արքունական՝ ոսկէճամուկս, եւ շղարշատեռն հրաշանկարս։ Շղարշատեռ վառիւք զնա զարդարեալ։ Ի շղարշատեռն յառագաստից զնա պճնեալ պայծառացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
chain;
chain, concatenation, continuity, series;
— ոսկի, gold chain;
—ք գերութեան, the bonds of slavery;
արկանել ի —ս, to chain, to enchain, to put in chains, irons or fetters;
խորտակել զ—ս, to break one's chains.
Կամ նմանութեամբ. σειρά series, linea. Շարք. կարգ շարունակեալ. դասաւորութիւն. Դաւթի, այլեւ ընդ զաւակի նորա. ուստի կարգեցաւ շղթայն արդարոց. (Եփր. թագ.։)
bastard, misbegotten, baseborn;
bastard, natural son or daughter;
adulterine child.
Շնորդիքն առնուն բազում անգամ զբուն որդւոցն զարդարակն. (Վրդն. ել.։)
endued, adorned with graces, graceful, virtuous.
Շնորհօք զարդարեալ. վայելչազարդ. բարեշուք. առաքինի, հոգեւոր ձրից ընդունակ.
cf. Շնորհալից.
ՇՆՈՐՀԱԼԻ՝ մականուն տուաւ իրաւամբք սրբոյն Ներսեսի կլայեցւոյ ի բազում դարուց հետէ. իսկ մխիթար ապարանցի՝ անխտիր Շնորհալի կամ Շնորհալից կամ Ներսէս Շնորհաց կոչէ զկլայեցին եւ զլամբրոնացին՝ շփոթելով եւ զգրուածս ինչ նոցա։
much obliged, very grateful, mindful of benefits received;
— գոհութիւն, gratefulness, gratitude, thankfulness;
— գտանիլ ումեք, -զանձն դաւանել առ ոք, to be indebted for, to owe, to be under obligations, to be beholden to;
— կացուցանել զոք, to oblige a person, to obtain a right to his gratitude;
— եմ բիւրուց խնամոցդ, ով եղբայր, I am grateful to you for all your care, my brother.
granting or granted gratis.
Շնորհատուր վարդապետութեամբն իւրով։ Զարդարեցան շնորհատուր օրինօք նորա. (Վրք. ոսկ.։)
to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.
ՇՆՈՐՀԱՒՈՐԵԼ. Որպէս Շնորհել. շնորհ ինչ առնել. եւ Շնորհօք զարդարել.
painter;
plasterer.
Ի հարկի կացուցին զդարբինս եւ զշպարարս. (Պիտառ.։)
to rouge, to paint the face with rouge, to fard.
Շպարել, գեղեցկազարդել։ Շեպարել, զարդարել։
to be prodigal, to live lavishly, to squander, to waste, to dissipate, to lavish, to abandon oneself to debauchery, to lead a dissolute life.
Մի՛ լիցի այնքան առաջի իմաստնոցդ շռայլել. իմա՛, ընդարձակիլ, համարձակիլ։
noise, tumult, rumour, clamour, uproar, row;
public rumour, report;
ի — համբաւոյն, at the news or report of;
—ն աղաղակի նոցա, their cries, shouts;
ի — ահեղ պատերազմի, at the terrible news of war;
at the dreadful preparations for war.
Եթէ ոչ լուիցէք ձայնի իմում՝ եթէ ոչ շռինդդ մեծ եւ յոյժ դարձցի ի փոքրկութիւն ի մէջ ազգաց, ուր ցրուեցից զձեզ անդր։ Իբրեւ շռինդն իմն յանկարծուստ հարկանէր. (Բարուք. ՟Բ. 29։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)
humming-top, whipping-top, peg-top.
Զիա՞րդ ոք կարիցէ զչափ աչացն առնուլ, յորժամ այսր անդր ստէպ իբրեւ զշռնչանն (կամ զշունչանն) շրջիցին. յն. բիւր դարձուածս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
cf. Շտապեցուցանեմ.
Զարհուրեցոյց տեսիլն զմարդարէն, շտապեաց ահն. (անդ. յն. բազում ահ արկ։)
to hasten, to press, to urge, to hurry, to precipitate.
Զարհուրեցոյց տեսիլն զմարդարէն, շտապեաց ահն. (անդ. յն. բազում ահ արկ։)
magazine, storehouse;
butler's pantry;
larder, buttery, pantry, store-room, cellar;
secret chamber;
treasury;
bottom;
heart, the secrets of the heart, the affections;
— ցորենոյ, granary, loft;
— գինւոյ, wine-cellar, wine-vault;
— փայտից, wood-house.
Փոխես զմարդիկ իբրեւ զցորեան յշտեմարանս ի ժամանակս իւրեանց։ Յշտեմարանս արքայութեանդ ժողովեա՛ զմեզ ընդ արդարոցն. (Ագաթ.։ Շար.։)
Ընդարձակել պարտ է զշտեմարանս ականջաց, եւ պատրաստել զաման մտաց. (Իսիւք.։)
to warehouse, to store up, to house, to cellar;
to treasure up;
to lay or put by, to preserve.
Շտեմարանել զսերմանեալն։ Բովանդակն դադարմամբ շտեմարանեսցի։ Շտեմարանեցաք ինչ, եւ զայն եւս այլոց թողաք։ Շտեմարան կոչեաց զարքայութիւնն, ուր շտեմարանելոց է զարդարս. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. երգ.։)
turn, circumvolution, periphery;
revolution;
— աստեղական, զարտուղական, զուգընթացական, sidereal, anomalistical, synodical revolution;
— բեւեռային, circumpolar.
περιφορά, περίοδος, περιαγωγή, περιελίξις circumfactio, conversio. Շրջաբերիլն. շրջանակումն. հոլովումն. պարբերութիւն. պարագայութիւն. շրջան. դարձուած.
wandering, strolling, itinerant, prowling, vagabond;
turn, circumvolution;
circumference, periphery;
հազար ամաց —ս անցուցանել զինքեամբ, to live for a thousand years.
Առ ճշմարիտ հանդարտեալսն առաքէին (դեւք) զշրջագայ եւ զծոյլ կրօնաւորսն. (Կլիմաք.։)
Ի պարս շրջագայ անդադար պաշտամանն. (Եղիշ. միանձն.։)
ՇՐՋԱԳԱՅ. գ. κύκλος circulus. Շրջանակ. շրջաբերութիւն. դարձուած. բոլորըումն.
to take a turn, a walk, to roam;
to wander over, to stroll, to prowl, to turn round, to revolve;
to go round, to circulate.
Են ոմանք (յաստեղաց), որ ի կողմանս հիւսիսոյ միայն շրջագային ... իսկ այս սքանչելի աստեղս երեւումն շարժէր, եւ երբեմն դադարէր, եւ առ շեղ շրջագայէր. (Զքր. կթ. ծն.)
turn, walk, circulation;
turn, rotation, revolution.
περίοδος, κύκλωσις, ἁνακύκλωσις periodus, conversio, gyrus, circuitus. Շրջիլն. եւ Շրջաբերութիւն. պարագայութիւն. պտոյտք. ընթացք. հիռ. շրջան. դարկձ շրջանի կամ ի շրջանի. ժուռ գալն, պտուտ.
Կամ Շրջան առնուլն. վերադարձ.
Կամ Մանուած բանից. դարձուած խօսից.
Այնքան շրջագայութիւնս յօրինեաց վասն զհարցմունս եւ զպատասխանատրութիւնսն յարդարելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
surrounding, enclosure.
Հայեա՛ ի յանզերծ վտանգիցս շրջադրութիւն։ Որ յայսքանեացս շրջադրութիւն զանակնկալն գիւտ նշանակեցեր։ Սանձարկու լեզուի, շրջադրութիւն շնչոյ, կացուցիչ հագագի։ Իբր զընդարձակ ծոց արարածոց, եւ երկրի՝ արեգականն շրջադրութեան. (Նար. ՟Խ. ՟Կ՟Գ. ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.
κάμπα flexura τροπή conversio διέξοδος diverticulum καταιγίς lapsus cum impetu, procella. Շրջաբերութիւն. դարձուած յինքն կոյս կամ ի նոյն վայր եւ ի ժամանակ. պտոյտ. ոլորք. յորձանք. խաղ գետոց. պտուտ.
Շրջան դարձի տեղւոյն ընդդէմ անկեանն. (Նեեմ. ՟Գ. 25։)
ՇՐՋԱՆ ՄԵԾ՝ ըստ տումարագիտաց՝՝ է Հինգհարիւրեակ բոլորակ. ազգ ինչ դարու.
Ժողովեալ ամաց շրջաբերութեան լուսնին, եւ արեգական տարբերութիւն հհաւաքեալ՝ ժողովին. որ լինի մի շրջանն՝ հինգ հարիւր երեսուն երկու։ Արեգակն ի քսան եւ ութ ամին դարձաւ (ի նոյն կէտ ծագման), եւ լուսինն յիննեւտասն, որ լինի շրջան արեգական եւ լուսնի։ Ի յառաջին շրջանին ելն ադամայ ի դրախտէն. եւ յերկրորդ շրջանին ենովք փոխեցաւ ... ի հինգերորդ շրջանին բաժանումն լեզուացն ... Յեօթներորդ շրջանին ի ձեռն մովսէսի կոչէ զազատութիւնն ի վերայ իսրայէլի. եւ այլն. (Զ՝քր. կթ։ եւ Տօմար.։)
circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.
Ահա բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս ընդունայնութեան։ Ի յաւարտումն լրման շրջանակի եօթնեակ դարուց վախճանի. (Նար. ՟Ձ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
ՇՐՋԱՆԱԿ. որպէս Պարունակ. գօտի. կամար. ծիր, բոլորակ. շրջանաւոր աշտիճան. եւ Որ ինչ պատի զիւիք, կամ շրջան առնու կամ կարէ շրջշրջիլ. դարձուած. ծղխնի.
Սիւնս երկուս, եւ շրջանակս քանդակագործից սեանցն ի վերայ գլխոյ սեանցն։ Հանդէպ դրանն մափկաթ մինչեւ յելս շրջանակին։ Եւ ինքն դարձուսցէ զշրջանակս։ Երկաթ բազում ի բեւեռս դրանց եւ դրանն. եւ զշրջանակսն արար դաւիթ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 41։ Նեեմ. ՟Գ. 31։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 12։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Բ. 3։)
Պարանոցիս շրջանակք (այս ինքն դարձուածք). (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
to turn round;
to revolve, to move in a circle;
to frame, to border.
ἁνακυκλόω revolvo եւ այլն. Շրջել. հոլովել. բոլորել. շրջշրջել. յեղանակել. կր. շրջաբերիլ. յածիլ. դարձընել, պտըտցընել. կր. պտըտիլ.
to surround, to compass, to encircle;
to envelop;
շրջապատիմ.
Զօրութեամբն քրիստոսի շրջապատեցաւ խաչն ինքնին, եւ դարկձաւ յարեւելս. ((ռմկ. պտըտիլ) Տէր Իսրայէլ.։)
rotation;
circumlocution, ambages.
Շրջան. եւ դարձուած. պտոյտ. մանուած բանից. եւ Խարդախանք.
to shine on all round, to cover or surround with light.
Արդարութեան արեգակն պայծառ լուսով շրջափայլեալ զմեօք. (Ճ. ՟Գ.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
στρέφω verto, verso μεταστρέφω, διαστρέφω , καταστρέφω, τρέπω converto, transverto, commuto ἁλλοιόω, ἁλλάσσω mutuo եւ այլն. Շուրջ տալ. դարձուցանել. փոխել. յեղաշրջել. այլայլել. շրջանակել. հոլովել. տապալել. ժուռ տալ, կործել, փոփոխել, դարձընել.
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
στρέφω, περιστρέφω verso. որպէս Շրջել. շրջշրջել. այսինքն դարրձուցանել. յեղափոխել. յեղյեղել. դարձմըշտըկել.
to take a walk, to walk, to march, to go;
to turn, to be changed, converted, transmuted;
to fall back, to be upset;
— ժամանակաց, changes, mutations or vicissitudes of time;
— ի մտաց, ի խորհրդոց, to alter or change one's mind, to change sides;
շրջեցաւ գոյն երեսաց նորա, his countenance altered;
cf. Օր.
Հոգի աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջուրց։ Արի՛ շրջեա՛ց ընդ երկիրդ։ Յառնիցէ այրն, եւ շրջիցի արտաքոյ ի ցպոյ։ Շրջել առ տամբ կանանցն։ Շրջի ի վերայ ծովու իբրեւ յատակի։ Ընդ մարդկան շրջեցաւ։ Շրջել զեղբարբք։ Ամենայն շնչոյ՝ որ շրջիցինզ ի ջուրս, եւ ամենայն շնչոյ՝ որ շրջիցի ի վերայ երկրի։ Որ շրջի անարատ յարդարութեան.եւ այլն։
to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.
ἁλλοιόω, παραλάττω, διαστρέφω muto, commuto, verto, converto. Ստէպ շրջել. յայսկոյս յանյնկծոյս կամ այսր անդր դարձուցանել. փոփոխել. ասդին անդին դարձընել, աչքը պտըտցընել, գունը փոփոխել.
to turn round, to turn, to move about;
to walk;
— աչաց, to roll one's eyes wildly;
— յանկողնի, to be uneasy, to tumble and toss in one's bed, to move oneself restlessly from side to side.
Փոփոխիլ. շարժմամբ փոխիլ ի դրից. խաղալ. թեքթեքիլ. դառնալ. ձգձգիլ. յածիլ. դարձմշտըկիլ, թապըլտըկիլ, ծռմըռկիլ.
turning, wheeling;
turn, change, vicissitude.
ՇՐՋՇՐՋԻՒՆ ՇՐՋՇՐՋՈՒՄՆ. διαστροφή versatio, conversio. Շրջշրջիլն. դարձդարձումն. յեղյերումն. փոփոխումն.
change, mutation;
turn, circuit.
act of walking, walk, going and coming;
turn;
change;
overturning, upsetting.
περιόδευσις obambulatio, motus περίοδος periodus, circuitus στροφή, τροπή conversio, versatio. Յածումն. երթեւեկութիւն. մանաւանդ՝ Շրջան, դարձ. շրջաբերութիւն. փոփոխութիւն. յեղյեղումն. յեղանակումն. եղանակ.
Ոչ թիկանց շրջումն, եւ ոչ երեսաց անդրադարձութիւն. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
to take fright, to be startled, to start with fear;
to take umbrage at, to be scare;
to be dazzled.
Շրտեան լքան կասեցին, ի փախուստ դարձան. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 34։)
confusion, broil, embarrassment, trouble, disorder, tumult, uproar;
confused, mixed, confounded, troubled, disordered, out of order;
deranged, complicated;
indistinct;
—ս յուզել, յարուցանել, to excite confusion, trouble, sedition;
աղմուկ —ի յարուցանել, to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row;
յայն աղմուկ —ի, in that disorder;
cf. Աղմուկ.
Եղեւ շփոթ մեծ։ Արարից իրաւունս, եւ ելս շփոթոյն այնմիկ։ Ո՛չ փութով կամ շփոթով, այլ հանդարտ սրտիւ. (ՃՃ.։)