exercise, to prove oneself.
ՀԱՆԴԻՍԵԼ. ἁγωνίζομαι Ի հանդիսի ցուցանել, մրցիլ. փորձ առնել.
Ես եկի այսր հանդիսել ո՛չ զձիավարականն. (Պտմ. աղեքս.։)
supportable.
Adriatic sea, or gulf of Venice.
ՀԱՆԴՐԻՆ ԱՆԴՈՒՆԴՔ. ἅδρια adria. Ադրիականն ծով, անուն առեալ ի քաղաքէն Ատրիա, որ ի ծոցն վենետկեան։ (Գծ. ՟Ի՟Է. 27։ Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)
drawing out.
Ի ձեռս երկուց ճրագաբերանացն ոսկեաց՝ արկանելեաց, եւ ի վեր հանելեաց զճաշակսն ոսկիս. (Զաք. ՟Դ. 12։)
cf. Հան.
ՀԱՆԻ որ եւ ՀԱՆ, ի. (զոր տեսցես) μάμμη avia. Մայր հօրն կամ մօր. մամ.
Որ յառաջաբոյն բնակեցաւ ի հանւոյ քում լաւոդեայ. իմա՛ ըստ յն. ի հանւոջ քում լօիդէ. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 5։)
Ըստ հին հարուածոց հանւոյն մովաբու. (Նար. ՟Լ՟Զ.)
Հանին՝ մօրն մայրն է. հայելով յայս բան Նարեկի։
Վասն լլկանաց իւրոյ հանւոյն. (Խոր. ՟Բ. 22։)
Ի հանոյն իւրոյ մարիամայ։ Բաց ի հանոյ կամ ի մօրէ կամ ի քերց. (ՃՃ.։ Կանոն.։)
cf. Հան.
Զ՛րահաբ պոռնիկն եւ զազրագործն՝ ողորմեցայ նմա վասն հիւրընկալութեանն, եւ հանիկ ինձ արարի. (Եփր. ապաշխ.։)
Սպան զհանիկն իւր. (Վրդն. պտմ.։)
Վասն գագկայ իմ պապոյն, եւ կատային իմ հանկանն. (Յիշատ.։)
witty or sententious phrase, flash of wit, sally, witticism.
Անմիտ հանճարաբանութիւն մոգին դստեր վասն նոխազին. (Խոր. ՟Բ. 67։)
foresight, insight, sublime science;
wisdom;
sagacity.
Գիտելն զհանճար. խելամտութիւն. հանճար. իմաստութիւն. գիտութիւն.
Արկանել զձեզ ի բովս խրատու հանճարագիտութեան։ Տեղեակ՝ առաւել փիլիսոփայական մտաց հանճարագիտութեան. (Ագաթ.։)
Մարդք խնամատարք քաղաքական հանճարագիտութեանց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Ըստ հանճարագիտութեան իւրում ի մտի եդեալ զոչ կարողելն. (Յհ. կթ.։)
cf. Հանճարեղ.
Հանճարամիտն աղեքսանդրոս. (Պտմ. աղեքս.։)
Քոյին իսկ հանճարայեղց եւ շատիմաց անձամբ. (Ոսկ. գծ.։)
Առլցեալ հանճարայեղց խոհականութեամբ. (Պիտ.։)
Անպատում եւ հանճարայեղձ իմաստութիւն. (Երզն. մտթ.։)
intelligence, wit, ingenuity.
Հանճարեղն գոլ. եւ Հանճար. զգօնութիւն. իմաստութիւն. խելացութիւն, խելք։ (Նար. ՟Խ՟Ը։ Արծր.։ Խոսրովիկ.։ Շ. թղթ.։)
to tax one's ingenuity, to set one's wits to, to contrive, to invent, to devise, to frame.
cf. Հանճարեղ.
ՀԱՆՃԱՐԻՄԱՍՏ ՀԱՆՃԱՐԻՄԱՑ. Ուր գոյ իմաստ կամ իմացուած հանճարոյ. խորհրդաւոր. հանճարաւոր. հանճարեղ. խելացի, բարակ խելքի բան.
Հանճարիմաստ խոհականութեամբ, նախահոգակ խորհրդով. (Յհ. կթ.։)
Թողից եւ զայլսն ամենայն հանճարիմացն մեկնողութիւնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Հանճարեղ.
ՀԱՆՃԱՐԻՄԱՍՏ ՀԱՆՃԱՐԻՄԱՑ. Ուր գոյ իմաստ կամ իմացուած հանճարոյ. խորհրդաւոր. հանճարաւոր. հանճարեղ. խելացի, բարակ խելքի բան.
Հանճարիմաստ խոհականութեամբ, նախահոգակ խորհրդով. (Յհ. կթ.։)
Թողից եւ զայլսն ամենայն հանճարիմացն մեկնողութիւնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
inventor.
ἑπιστήμων, ἑπιστημονικός peritus. Որ հանճարէ կամ վարի հանճարով. ճարտար. հմուտ. խելամուտ. գիտակ եւ գտակ. մակացու.
Քահանայապետ՝ աստուածային այր, ամենայն աստուածայնոյ գիտութեան հանճարիչ։ Զկատարելագործսն՝ որպէս հանճարիչս կատարողականին հաղորդութեան. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. երկն.։)
Կոչէ աստուած հանճարիչս զբեսելիէլ եւ զեղիաբ. (Նախ. ել.։)
sigh, groan, lament.
encyclopedian.
encyclopedist;
—ք, encyclopedia.
cf. Գրահաշիւ.
pantheism.
mineralogy.
mineral;
— ջուր, աղ —, water;
rock-salt;
— ածուխ, cf. Հանքածուխ.
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
ՀԱՇԵՄ ՀԱՇԻՄ. τήκω, ἑκτήκω, -ομαι tabefacio, liquefacio, macero, -or . որ եւ ՄԱՇԵԼ, իլ. (լծ. թ. աշընտերմագ, աշընմագ ) Վատել. հիւծել. ծիւրել. հալել. հալիլ. ծախել. վատնել. տկարացուցանել. կորուսանել. յոգիս ապաստան լինել
Հաշեսցէ մաշեսցէ զհեթանոսս։ Հաշեաց եւ մաշեաց զամենայն՝ որ շուրջ էր զնովաւ։ Հաշեցան ամենեքեան։ Հաշեցան սիրտք նոցա։ Սիրտն հաշելով հաշիցի։ Հաշեսցին յանիրաւութիւնս իւրեանց։ Հաշեսջիք յանիրաւութիւնս ձեր.եւ այլն։
Հաշիցիք յանձինս ձեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 16։ (սխալ է գրել, հաշիցէք, կամ հաչիցէք։))
Ախտիւ որովայնի հաշեսցիս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 15։)
Հաշել զանձինս սովով։ Հաշիլ ի ծարաւոյ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Փարպ.։)
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
Ծունր կրկնեսցուք հաշելով զսիրտս ձեր։ Ի զղջումն եկեալ՝ հաշին խղճիւն, եւ մաշին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Հաշել եւ մաշել (նախանձու ի վերայ ընկերացն բարութեան). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
account, reckoning, calculation, computation;
— ընտրութեան, exact, correct account;
comparison, likening;
ճիշդ, մանրամասն, վերջին —, accurate, detailed, final account;
բոլորակ, *կլոր —, in round numbers;
խառն —, confused account;
սովորական —, running account, account current;
ի —, on account;
ի — իւր, on one's own account;
ի — or հաշուով տալ, to pay on account;
— առնել, to make out an account;
to calculate;
— տալ, to give an account;
to conform, to agree;
ի — ածել, արկանել, to count, to calculate, to compute, to reckon, to number, to enumerate;
— ցուցանել, ընդունել, քննել, ճշդել, մաքրել or սրբել զ—, to present, to receive, to examine, to verify, to audit an account;
փակել, աւարտել զ—, to close, end or conclude, to settle or balance an account;
մտանել ի — ընտրութեան ընդ ումեք, to be compared, confronted with;
առանց հաշուի, incomparable, matchless;
cf. Կշիռ.
• (ո հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն սեռ. -ի) «հաշիւ, համար» ՍԳր. Ոսկ. յհ. Կոչ. «կռիւ, վէճ» Վկ. գողթ. 52, 79. որից հաշուել «համարել, հաշիւ անել» Ղևտ. իէ. 23, Ոսկ. ես. և մ. բ. 18. «համարել, կար-ծել» Ոսկ. մ. ա. 7, 25. Բ. տիմ. Եւս. քր. հաշուընկեր Լմբ. մատ. 321. հաշուակից Մա-ղաք. աբ. անհաշիւ Պտմ. աղէօս. հեշտահա-շիւ Գէ. ես. նոր բառեր են՝ հաշուապահ, հաշուապահական, հաշուապահութիւն, հաշ-ուակալ, հաշուայարդար, հաշուայարդարու-թիւն, հաշուեցուցակ, հաշուետումար, հա-շուետետր, հաշուեգիր, հաշուեկշիռ, հաշուա-գէտ, հաշուեցոյց, հաշուեփայտ, հանրահա-շիւ, գրահաշիւ, օրհաշիւ ևն։
• = Ասոր. [other alphabet] xəšiw «կարծուած, համարուած, հաշուած», [syriac word] xəšaw «հա-մառեր. համրեց», xaššew «կարծեց. են-թադրեց»։-Այս արմատը բնիկ սեմական է, հմմտ. եբր. [hebrew word] xašab, արամ. xšab, արաբ. [arabic word] hisāb, եթովպ. [other alphabet] hasaba, բոլորն էլ «հաշուել. 2. համարել, վարկանել» նշանակութեամբ։ Սեմականից փոխառեալ է շատ հին ժամանակ եգիպտ. hsb «հաշուել»։-Հիւբշ. 308։
• ՆՀԲ լծ. թրք. հիսապ։ Riggs, Քերակ 1856, էջ 60 եբր. xašav։ Հիւնք. վաշխ բառից կամ արաբ. հէսապ։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Ախց. Ալշ. Երև. Կր. Ջղ. Սլմ. հաշիվ, Մրղ. Տիգ. հmշիվ, Ոզմ. հաշէվ։
ψῆφος, λόγος, ἑργασία calculus եւ sententia Համար. սակ. քննութիւն ճշդիւ ըստ թուոյ եւ համարոյ. վէճ. եւ Հաւաստիք. եւ Վարկ. համարումն. (լծ. թ. հիսապ, որպէս եւ սայմագ, սայը է սակ). հիսապը, առնելիք տալիքը տեսնալը.
Ի ճանապարհի տո՛ւր զհաշիւըն Վասն հաշուին որ ի սուրբսն է։ Հաշիւք լինիցին. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 58։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 1։)
Մարդկան սովորութիւն է ի տուրեւառսն ընդ միմեանս հաշիւ առնել։ Հաշիւ արարեալ ընդ ոսոխն. (Լմբ. սղ.։)
Ունիմք առ միմեանս կագ եւ կռիւ, եւ հաշիւս, եւ անդաստանաց բաժանմունս. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Անդ հաշիւ լեալ վասն սրբոյ վկային ... խաղաղանայր (վէճն). (Ճ. ՟Ա.։)
Իմաստուն սեղանաւոր զամենայն աւուր շահ եւ զվաղուեան (կամ զվղեան) յերեկոյին ի հաշիւ ածէ. (Կլիմաք.։)
Զհանդերձեալ ժամանակն ի հաշիւ ածցուք։ Ամենեքեան զսա զնոյն ի հաշիւ արկանեն։ Յարդեանցն բերէր զհաշիւն (զապացոյց). (Ոսկ. յհ.։)
Ի հաշիւ եւ ի համար զգործ սպասաւորութեանն իւրոյ բերելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
ՀԱՇԻՒ ԸՆՏՐՈՒԹԵԱՆ. ἁναλογία, σύγκρισις comparatio. որպէս ճիշդ հաշիւ. եւ Կշռութիւն. բաղդատութիւն.
Ոչ ետու զընտրութեան հաշիւն ի կենցաղոյս ճանապարհի. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Թէպէտեւ մեծ էր ծառայն, սակայն ընդ ծառայակիցս իւր է հաշիւ ընտրութեանն. իսկ որդւոյ ընդ ծառայս՝ առանց հաշուի եւ առանց ընտրութեան են շնորհք։ Եւ ո՛չ ամենեւին մտանէ ի հաշիւ ընտրութեան ընդ արարածս. (Կոչ. ՟Գ։)
to be crippled, maimed.
μαστίγομαι flagellor. Հաշմ լինել. տանջիլ. հարուածիլ.
Մեծատուն՝ որ հաշմեալ է ի մարմին իւր. (Սիր. ՟Լ. 14. (վրիպակաւ գրի հաշմալ։))
Իբր զապիկար հաշմեալ հերքեցայ. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Եթէ կին ուրուք հաշմեսցի. (Կանոն.։)
state of a crippled person;
crippleness, lameness.
Հաշմ գոլն. սախտութիւն.
Որ վասն հաշմութեան մարմնոյ մատեան գտանել փրկութիւն. (Իգն.։)
Զի ոչ յինքեանց հաշմութիւնն հայիցին. (Առ որս.։)
Կէսք կոյրք ծնանին, եւ այլք կաղք, եւ այլք այլ ինչ հաշմութեամբք. (Կիւրղ. ել.։)
cf. Հաշուեմատեան.
book-keeping.
to count, to calculate, to compute, to number;
to repute, to esteem, to think, to deem, to judge, to believe;
to pass for, to counterfeit;
յառասպելս —, to treat as fables.
λογίζομαι supputo, computo. Ի հաշիւ արկանել. համարել, որպէս թուել, ի համար բերել, քննել. խորհել. համրել.
Հաշուեսցի ընդ նմա քահանայն ի գնոցն մինչեւ ցտարին թողութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 23։)
Եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուին ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Ոչ հաշուեցայ ըզծախս վարձին. (Յիսուս որդի.։)
Նախ քան զժամանակս՝ զպասեքս հաշուի. (Կլիմաք.։)
Զիջի՛ր փոքր մի, հաշուեա՛ց զմիտսդ. (Ոսկ. ես.։)
Մի՛ միայն զտանջանսն հաշուիցիս, այլեւ զանբաւ ողորմութիւնն զմտաւ ածջիր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
Հաշուիցի զնա ի բաժին իւր ... ոչ հաշուի նա ի կողմ աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Այնպէս խրատեցաք զծառայակիցսն սիրել, մինչեւ ցնոցա բարութիւնսն մեզ հաշուել։ Քեզ զամենայն իշխանութիւն հաշուիս (իբրեւ արժանւոյ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25. եւ 7։)
Մի՛ երբէք հաշուիցիմք, եթէ մեք զոք հաւանեցուցանեմք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Լաւագոյն զշինուածս մարմնեղէնս քան զհողեղէնս հաշուէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուեալ համարեսցի. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Մի՛ աննման ինչ զառաջնոցն համար հաշուել. (Եւս. քր.։)
Առ գործոյն հաշուելով զուգահաւասար վարկիւ. (Պիտ.։)
Հաւասար չարչարելոցն վկայիցն քրիստոսի հաշուեսցի. (Յհ. կթ.։)
conciliation, reconciliation, pacification.
Հաշտարարն գոլ. եւ Հաշտութիւն. քաւութիւն.
Տկար հաշտարարութիւն միջնորդացն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Ի հնումն հաշտարարութիւն ի ձեռն ահարոնեան տոհմին լինէր. (Ոսկիփոր.։)
Բուրումն խնկոցն հաշտարարութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
reconcilable.
conciliatory.
Որ ոք եւ որ ինչ հաշտեցուցանէ. հաշտարար.
Հաշտեցուցիչք աստուծոյ ընդ մարդկան. (Խոսր.։)
Խնդրուածք հաշտեցուցիչք։ Բարձրելոյն հաշտեցուցիչ բանք։ Բարբառ հաշտեցուցիչ աստուծոյ ընդ մարդկան ազգի. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to be reconciled, to agree, to make peace, to become friends;
մերձ էր արեւն ի —, the sun was about to set.
Գալ կամ դառնալ ի հաշտութիւն. միաբանիլ ի խաղաղութիւն. հաշտըւիլ.
Ե՛րթ նախ հաշտեա՛ց ընդ եղբօր քում։ Հաշտեցարո՛ւք ընդ աստուծոյ. եւ այլն։ (Տե՛ս եւ ի կր. բայիդ ՀԱՇՏԵՄ։)
Նմանութեամբ, Մտանել արեւու, իբրու հանդարտել յինքեան.
Մերձ էր արեւն ի հաշտել. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հաշտումն.
cf. ՅԱՇՏ. καταλλαγή, εἱρήνη, ἁγάπησις , φιλία reconciliatio, pax, societas. Հաշտ առնելն եւ լինելն. հաշտելն. դարձ եւ բարեկամութիւն. խաղաղութիւն. հաճութիւն. սէր. միաբանութիւն.
Խնդրել զհաշտութիւն։ Խօսել ի հաշտութիւն։ Հաշտութիւն խաղաղութեան։ Զխաղաղութիւն հաշտութեան ի մէջ հաստատել։ Հաշտութիւն առնել։ Որով եւ զհաշտութիւնն իսկ ընկալաք։ Զի եթէ մերժումն նոցա հաշտութիւն աշխարհի է.եւ այլն։
Գաղտնի հաշտութիւն խօսեցեալ ընդ տիգրանայ. (Խոր. ՟Բ. 15։)
Ի հաշտութեան եւ ի հաւանութեան պահեալ նուաճէր. (Եզնիկ.։)
Զաստուծոյ ի բարկութեանն՝ իբրեւ ի հաշտութեան պարտ է գոհանալ. զի ի բարկութենէ անտի խոր հաշտութիւն ծնանի. (Գէ. ես.։)
Պատարագաւն զաստուած ի հաշտութիւն ածել. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Զբաժանմանն իմ խտրոց քակտեսցես հաշտութիւն. իմա՛, հաշտեցուցիդ տիրապէս։
cf. Հաջիւն.
ՀԱՉԻՒՆ ՀԱՉՈՒՄՆ. Հաչելն. հեծութիւն. հառաչանք. շնչելն հագագի. ելք խոշո ձայնի ընդ հագագն.
Ո՛չ հաչիւն հառաչիւն, զոր ի ներքուստ ունէր. (Ոսկիփոր.։)
Զանկայուն կամացն, զհաչման հագագին. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Հանէ ի բերանոյն իբրեւ զծուխ զհաչիւն եւ զհառաչիւն. (Վրդն. սղ.։)
cf. Մրտենի.
Ազգ մանր ձիթապտղոյ։ Իսկ ՀԱՊԱԼԱՍԻ, կամ ՀԱՊԱԼՍԻ, ձիթենի՝ որ բերէ պտուղ մանր.
Հապալաս՝ մանր լինի. եւ վասն այն հապալաս ասեն զինքն։ Հապալաս վայրի։ Զհապալաս ի պարզուտ ածես, եւ զգինին այնով պարզես, լաւցնէ զգինին. (Վստկ. ստէպ։)
cf. Հաջումն.
faculty of barking.
Կարողութիւն հաջելոյ, որ է յատկութիւն շան.
Պարտ էր հաջողութիւն շան եւ յայլ կենդանիս տեսանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)
full of sighs.
Լի հառաչանօք.
Կտրատեն զձայնս հառաչալիր հեծեծանօք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հառաչումն.
Հանէ ի բերանոյն իբրեւ զծուխ զհաչիւն եւ զհառաչիւն. (Վրդն. սղ.։)
Հառաչութիւնս եւ աղօթս մատուցանեն։ Զնոյն հառաչութիւնս առնել. (Կանոն.։)
Ուժգին արտասուօք եւ հառաչմամբ գտեալ զբժշկութիւն։ Հառաչումն յիս ի ներքս ընթանայ եւ ահրտօսր. (Խոր. ՟Գ. 7. եւ 68։)
Հառաչումն սրտի հեծութեան։ Ի յերգ հառաչման պաղատանաց. (Նար. ՟Է. ՟Ժ՟Բ։)
Ձայնիւ հառաչմամբ պաղատէին առ քեզ գթած. (Շար.)
Կոյսըն մարիամ հանդէպ նստէր ի հառաչման. (Լմբ. տաղ.։)
to eat greedily, to devour voraciously.
full grown, grown up.
Ոյր հասակն է լցեալ. հասեալն ի չափ կատարեալ մարդոյ.
Իքնեանք իսկ հասակալիցք են, զդոսա հա՛րց. (ՃՃ.։)
cf. Հասակակից.
of the same age, coetaneous.
Նմանութեամբ ասի.
συνήλικος coaequalis. Հաւասար տիօք. ժամանակակից. տարեկից.
Մանկանց հասակակցաց ձերոց։ Քան զբազում հասակակիցս իմ. (Դան. ՟Ա. 10։ Գաղ. ՟Ա. 14։)
Կարծեցին թէ ընդ այլ հասակակից ուղեւորսն իցէ. (Իգն.։)
Հասակակից զհասակակից իւր եթէ հարկանիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ե՛րթ զբարւոք ճանապարհդ ընդ հասակակիցսդ քո. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Դժնդակ էր հասակակցացն՝ նորա տեսութիւն (առաքինի). (Նիւս. ի սքանչ.։)
Ի ներքս մուծանէ զխոստովանութիւնն, որ հասակակից է մարդկութեանս. այսինքն յաւուրցն ադամայ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամաչեա՛ ի ծերութենէ պահոց, հասակակից է մարդկութեանս. (Բրս. պհ.։)
comprehensible.
cooperation.
κοινοπραγία cooperatio. Միաբան գործելն. գործակցութիւն.
Հոտոտելիք յերկուս ըռնգունս բաժանեալ՝ սպասեն հոտոցն՝ հասարակագործութեամբ. (Փիլ. լին.։)
introduction.
Խօսք կամ ճառ հանրական. ընդհանրական տեղեկութիւն. ներածութիւն.
Որովհետեւ բովանդակեցաք զհասարակախօսութիւնս, այսուհետեւ սկսցուք պատմել զաշխարհ առանձին. (Խոր. աշխարհ.։)
equinoctial line.
Ծիր հասարակածի, յորում լինի զուգօրութիւն. եւ նոյն ինքն զուգօրութիւնն.
Երկոտասան ժամ է աւուր եւ գիշերոյ. ի հասարակածիր զուգօրէն. (Երզն. մտթ.։)
Գարնանային հասարակածիրն, եւ աշնանային հասարակածն. (Տօնակ.։)
communism.
cf. Զուգակշիռ.
Հաւասարակշիռ. զուգակշիռ.
Հասարակակշիռ գտանիցի։ Ի հասարակակշիռն կշռոց բերանոյ. (Վեցօր. ՟Ե. ՟Զ։)
Հասարակակշիռ օդոյդ շնչմամբ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Համապատիւ.
Մարդոյ դէմք հասարակապատիւ է ընդ բնութեանն։ Հասարակապատիւ ոք դիմեսցի. (Բրս. հց.։)
Յետ յիշեցուցանելոյ զհասարակապատիւ պատուոյն եղբարց. յն. զհաւասարապատուութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Ցուցանէ հասարակապատիւ սոցա, եւ յաւէտ եւս գովելիս. (Լծ. ածաբ.։)
Ի մէջ հասարակապատիւ մարդկան։ Ի հասարակապատիւ գործոյն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ի ձեռն պարզ բանի հասարակապատիւ ամենեցուն պատմելով. (ՃՃ.։)
long, extended;
parallelogram, oblong.
Երկայն ձեւով. առաւել տարածեալ ընդ երկայնութիւն.
to be patient, to suffer patiently, to persevere.
μακροθυμέω longanimis sum, patienter fero, exspecto Երկայնամիտ լինել. յերկար համբերել, սպասել. ներողամիտ լինել. անձանձրոյթ դեգերիլ.
Ահա մշակ երկայնամտեալ սպասէ պատուական պտղոյն երկրի ... երկայնամտեցէք եւ դուք. (Յկ. ՟Ե. 7։)
Առ ի՞նչ երկայնամտեցեր այնչափ առ եղբայրն այն. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Երկայնամտէ ոք առ այնոսիկ՝ որոց կարօղն է հատուցանել. իսկ համբերէ՝ որոց ոչ զօրէ լինել վրէժխնդիր. (Շ. յկ. ՟Կ՟Բ։)
Երկայնամտեա՛, զի ծագեսցէ. (Լմբ. ամբակ.։)
Բաւական համարեալ զճ.ամն երկայնամտել այնոցիկ. (Վրդն. ծն.։)
Երկայնամտել ի խորին բանս, եւ աշխատել եւ քննել. (Զքր. կթ.։)
longbearded.
Էր սուրբն պօղոս ալէխառն, երկայնամօրու. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ. որ ի Հ. գրի՝ երկայնամօրուս։)
Էր սուրբն պօղոս ալէխառն, երկայնամօրու. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ. որ ի Հ. գրի՝ երկայնամօրուս։)
prolix, too diffuse.
Երկարաբան ի պատմութիւն. երկարապատում։ (Խոսր.։ Ոսկիփոր.։)
much extended.
Երկայնաձիգ. եւ մեծաթեւ. μεγαλοπτέρυλος
Արծուին մեծ՝ մեծաթեւ՝ երկայնատարած. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 3։ յորմէ եւ Ոսկ. ես. ՟Բ։)
Բանս մեծաձիգս երկայնատարածս առցուք ի պատմութիւն ճառիս. (Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Երկայնեմ.
Մորուս երկայնացուցանել, կամ զաւուրս, կամ զանօրէնութիւնս. (Լմբ. առ լեւոն.։ Վեցօր. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)
long life, long days;
—րս or —րց, long lived;
—րս լինել, cf. Երկայնօրեայ՞՞՞լինիմ.
to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.
Երկայնել զապաւանդակս, զքղանցս, կամ զճառս մատեանին, զբանն. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Գծ. ՟Ի. 7։)
Միտք ձգի եւ երկայնի այռ ամենայն իմանալիսն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)
Երկայնէր հակառակութիւնն մինչեւ յամիսս հինգ. (Խոր. ՟Ա. 28։)
Տէրն մահու եւ կենաց ե՛ւ կարճել իշխէ զհրամանն իւր, եւ երկայնել. (Եզնիկ.։)
Տարածանէր երկայնէր զճակատն յերկայնութեան մեծի դաշտին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Ձգեն երկայնեն զերեկունն. (Եղիշ. միանձն.։)
Ժամավաճառ բանիւք երկայնէր զասացեալսն. (Փարպ.։)
that lives or lasts long;
of a long while or time.
Թէպէտ եւ ան զփիղ երկայնաժամանակեայ իցէ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Երկայնժամանակեայ.
Թէպէտ եւ ան զփիղ երկայնաժամանակեայ իցէ. (Լծ. կոչ.։)
mill-stone;
mill-stone quarry;
of millstone;
— հաստատուն, bedstone, bed mill-stone, lower mill-stone;
— շարժական, runner, upper mill-stone, top mill-stone.
Երկան. երկանի քար.
Իբրեւ զերկանաքար իշոյ հանապազ ի վարժման. (Կլիմաք.։)
Երկանաքարիւն իշոյ ի պարանօց օրինակէ զվարս աշխարհիս. (Բրսղ. մրկ.։)
երկանաքար. ա. իբր Երկանաքարեայ, կամ նման երկանաքարի.
Վէմ երկանաքար». յն. վէմ կամ քար երկանի. (Ղկ. ՟Ժ՟Է. 2։)
Զնիզակն իւր զբոլորատէգ ... նստոյց յերկանաքար արձանին. (Խոր. ՟Բ. 8։)
binominous, having two names.
Երկանուն է անուանք երկու ի վերայ միոյ իսկի դասեալ. ո՛րգոն, Եղիազարոս, եւ Եւարեան». յն. Աղեքսանդրոս, եւ Պարիս. (Թր. քեր.։)
Յիսուս քրիստոս կոչեցաւ երկանո՛ւն». այսինքն կրկին անուամբք. (Կոչ. ՟Ժ։)
parasitic.
Որ պաշտօն տանի երկուց, անձին եւ օտարի, շնթելով մեծատանց, եւ պարարելով զորովայն իւր. զի դնի որպէս յն. παράσιτος parasitus, որ է պատառաբոյծ.
Երկապաշտիցն է այն արուեստ, գուսանացն եւ կաքաւչացն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
Տեսանիցես զմեղաւոր ոք երկապաշտիւք (կամ երկապաշտեօք) մեծարեալ ... որ զողոքսն եւեթ խօսեսցին. (Ոսկ. ես.։)
that loves work, laborius, diligent.
Սիրօղ զերկս. աշխատասէր. եւ Աշխատասիրական.
Երկասէր արօրաձիգ։ Երկասէր վարժք. (Պիտ.։)
Երկասէրք են, աշխատին առ ի զսպիսն ջնջելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
Երկասէր ձեռինն սարգսի. (Յիշատ.։)
dissyllabic.
ԵՐԿԱՎԱՆԳ ԵՐԿԱՎԱՆԿ. δισσύλλαβος disyllaba, duabus constans syllabis որ եւ ԵՐԿՎԱՆԳ, ԵՐԿՇԱՐԱՎԱՆԿ. Բաղկացեալն յերկուց վանկից կամ ի փաղառութեանց.
Երկավանգք են այս մաշտոց, դաւիթ. (Թրակ. քեր.։)
Եւ այս բառքս ոտք կոչին. զի են՝ որ երկավանգք են, եւ են՝ որ եռավանգք. (Նչ. քեր.։)
Փոխանակ երկավանգի (աբրամ՝) լիցի եռավանգ (աբրաամ)։ Երկավանգ անուն աբրամ՝ մեկնեալ է, հայր վերամբարձ. (Փիլ. լին.։)
cf. Կրկնավտակ.
Երկավտակ բղխմամբ ի կողէն կենդանութեան. (Թէոդոր. խչ.։)
of two kinds.
δυσειδής biformis Երկու տեսակաւ. կրկին. երկու կերպ.
Երկատեսակ իմն սոցայն կարծեսցի գոլ տրամադրութիւն։ Երկատեսակ բնութիւնս է մարդկային. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ո՛չ պարզ եւ միեղէն, այլ բաժանեալ եւ երկատեսակ. (Դիոն. ածայ.։)
Եւ διειδής, διειδέστερος, διειδέστατος conspicuus, clarus. Ըստ հայումս, որպէս Կրկին տեսութեամբ երեւեցուցիչ. ըստ իմաստից յն. Յոյժ պայծառ, յստակ, ջինջ, պարզ.
Հայելիս երկատեսակս եւ անաղտս։ Երկատեսակս իմացութիւնս։ Երկատեսակն վերահայեցութիւն. (Դիոն. երկն. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Երկատեսակ ունելով զհայելի մտացն. (Վրդն. ծն.։ (լաւ եւս էր թարգմանել՝ Լուսատեսակ, կամ յստակ. յորմէ եւ յաջորդ ածանցքն։))
to divide into two kinds, to divide.
որպէս ի լտ. divido (ի duo ), յն. μερίζω (որպէս մասնատել). Յերկուս հատանել, բաժանել՝ իրօք կամ մտօք. զանազանել.
Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Երկակդ՝ զի երկատեցաւ ... զմիակն դարձեալ յերկատելն գործէ. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
long, extended, ample;
prolix;
slow, tardy;
length;
—, ընդ —, long, a long while;
at length.
Երկայն՝ ըստ տեւողութեան ժամանակի, եւ շարունակութեան տեղւոյ, բանից, եւ այլն.
Մինչեւ յերկար ժամանակս. (Ողբ. ՟Է. 20։)
Ի խորհուրդ երկար։ Երկար տեսողութիւն։ Երկարս շարագրեցից բանաստեղծութիւնս. (Նար.։)
Վիհս երկարս (ցխորութիւն)։ Լեառն մի երկար յերկրէ բարձրութեամբ։ Այր սրտեայ էր, եւ անդամօք երկար. (Խոր. ՟Ա. 15. 25. ՟Բ. 5։)
Զի մի՛ թողուցուն զյաղթութիւն եւ զարմասցին ընդ երկարս հասակաց. (Եփր. ել.։)
Երկար մովաբացւոյն գոչէ». պիտի երանք, կամ մէջք, ըստ յն։
ԵՐԿԱՐ. ըստ քերականաց եւ քերթողաց՝ Ձայնաւոր տառ եւ վանկ երկայն ամանակաւ. որպէս եւ երկայն ամանակն, եւ նշանակ նորին՝ ոլորակն (՜). որ է ըստ յն. ( = ). որոյ հակառակն է սուղ).
Երկար վանգ։ Երկար փաղառութիւն։ Երկար տառիւք։ Առոգանութիւնք են տասն, շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, եւ այլն։ Ամանակք երկու. երկար, սուղ. (Թր. քեր.։)
ԵՐԿԱՐ. ԵՐԿԱՐՍ. մ. իբր Ընդ յերկար. երկար. զորս տեսցես ի կարգի տառիցս Ը, Յ.
Մեծութիւն ձայնի երկար գոչելոյ։ Մի՛ երկարս ծածկեսցես. (Նար.։)
cf. Երկայնաբան.
Գուցէ կարծիս առտուեցից ձեզ՝ երկարաբան (լինել). (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
cf. Երկայնաբանեմ.
Աւելորդ է մեզ վասն նոցա երկարաբանել. (Շիր.։)
cf. Երկայնակեաց.
Երկարակեաց են բնակիչքն. (Վրդն. ծն.։)
Զի երկարակեաց լինիցիս. (Երզն. մտթ.։)
to lengthen, to prolong, to drag, to delay;
to draw back;
to continue.
Զկնի եկելոցն երկարաձգէր տեսութիւն». իմա՛, ի հեռի ձգիւր, կամ յամենայր. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
long, prolix, diffuse.
Որ երկար է կամ լինի ի պատմելն՝ ի ճառելն.
Զոր եւ երկարապատում է զիւրաքանչիւրոցն դնել բանս. (Շ. թղթ.։)
long, extended;
removed, distant.
Երկարեալ. երկարաձիգ. եւ Հեռաձիգ. ի հեռուստ ձգեալ.
Զերկարաւորն նետաձգութիւն. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to lengthen, to prolong, to stretch, to extend;
to suspend;
to delay, to temporize.
Եւ դուք զբանս երկարեալ խօսիք. (Փարպ.։)
Զանմիջոցն եւ զերկարիլն յայտ առնելով. (Վրդն. ել.։)
of, or for two days.
Ընդէ՞ր պահէիր երկաւուրբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Երկաւուրց է հանգիստ աշխարհիս, եւ յաւիտենական են տանջանք եւ ամօթ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Պահեմ զերկաւուրս։ Մի՛ ինչ ուտիցես զերկաւուրս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Ե։)
uncertainly, doubt-fully.
Որ երկբայաբար ունին զգոյութիւնն, զեթէ է՞, պարտ է խնդրել. (Սահմ. ՟Ա։)
Երբեմն վկայել, եւ դարձեալ երկբայաբար ունել զկարծիսն. (Իգն.։)
amphibological, double, ambiguous;
double-dealing, double-tongued.
Նոյնպէս եւ զսարկաւագունս պարկեշտս, մի՛ երկբանս. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 8։)
Զերկբանսն եւ զերկխօսսն իբրեւ զհրապարականէծս ի բաց ընկեսցուք. (Համամ առակ.։)
Երկբան իցէ, երկխորհուրդ իցէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
ԵՐԿԲԱՆ. որպէս Երկբայական, երկդիմի, շփոթ, խարդախ. կամ խարդախութիւն.
Մի՛ երկբան ինչ վասն փութանակի եւ լուսաւորագոյն յարութեանն ի նենգաւորացն համարիցի ... եդին ի գերեզմանի. (Ագաթ.։)
դիմ. ԵՐԿԲԱՆ Է. ԵՐԿԲԱՆԻ. դիմ. διαφωνεῖ dissentit, differt Անմիաբա՛ն է. տարբերի.
Երկբա՛ն է յեօթանասնիցն թարգմանութենէ ամօք հինգ հարիւր ութսուն եւ վեցիւք։ Երկբան են առ հրէից եբրայականն՝ ամօք վեց հարիւր յիսունիւք։ Երկբանի՛ ի հրէական եբրայեցւոցն ամօք երեք հարիւր քառասուն եւ իննուք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Պարտ է մեզ զերկբանալ խորհրդոցս իմոց պատմել ձեզ». (Շիր.) ընթերցի՛ր կամ իմա՛, երկբանիլ, երկուանալ։
binomial;
— Նեւտոնի, Newton's binomial theorem.
diphthong.
δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.
Երկբարբառք են բունք (ըստ յն. αι, αυ, οι, ευ, ει, ου. ).. եւ բռնաբարբառք երկձայնք. եւ այլն. (Թր. քեր. զոր մեկնիչք նորա Երզն. եւ Նչ. ի հայումս դժուարին քաջ իմանալ։)
that has two apertures;
two edged, double-biting, two-bladed.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
cf. Երկբերան.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
born or produced doubly, double;
having two qualities.
διφυής duplicis naturae, vel indolis;
bipartitus Որոյ կրկին են բոյսք բարուց, կամ յատկութիւնք.
Կեկրոփս դիփիէս ... կոչի երկբոյս, կա՛մ վասն հասակին երկայնութեան, կամ զի եգիպտացի էր, եւ զերկոսին լեզուս գիտէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Զչարութիւն ընդ պտղաբերին տնկել առաքինութեան՝ բորոտութեան եւ պիսակութեան է՝ երկբուսին եւ խառնակին ընտանի։ Իժն իբր երկբոյս եւ երկկերպի եղեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լիւս.։)
bicipital;
two-headed;
double-headed.
ԵՐԿԳԼԽԻ կամ ԵՐԿԳԼՈՒԽ. δικέφαλος biceps Որ ունի զերկուս գլուխս.
Օտար զօրութիւն վիշապի երկգլխոյ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 7։)
of two colours.
Որպէս ասր սպիտակ ներկանիցի ծիրանի, եւ ո՛չ է երկգոյն. (Սարկ. հանգ.։)
of two sorts, diverse.
Երկատեսակ. կրկին. եւ Երկու օրինակ.
Տեսանե՞ս զերկգունակ երդմանն, զի ի փառս, եւ ի զօրութիւն բազկի իւրոյ երդնու. (Ոսկ. ես.։)
didrachm, two drachms or pence.
δίδραχμον, διδραχμή didrachmum, nummus duabus drachmis par Որ արժէ կամ կշռէ երկու դրամ, կամ տրամ. cf. Դիդրաքմայ, եւ cf. Սիկղ.
Քսան դանգ է երկդրամեանն, եւ կէս երկդրամենին եղիցի հաս տեառն։ Երեք երկդրամեանք արծաթոյ. (Ել. ՟Լ. 13։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3=25։ Թուոց. ՟Գ. 47։ Յես. ՟Է. 21։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 24։)
Մովսէս զոյգս յերկոցունց զերկդրամենին պահանջէր վարկ. (Պիտ.։)
Վասն երկդրամենոյն». (Վանակ. յոբ.) որպէս թէ երկդրամենի, մենւոյ կամ մենոյ։
binary.
δυάς binarius Երկակ. երկու կամ երկաւոր թիւն.
Հեռութեան սկիզբն է երկեակ։ Զերկեակն բաժանեաց ի միակ։ Զերկեակն եբարձ եթող անբաժանելի։ Քանզի բաժանեալ լինի ի հինգ երկեակս. (Փիլ.։)
Սկիզբն դարինճ երկեակն։ Երկեակն թիւ գոլով՝ զիա՞րդ է սկիզբն։ Երկեակն ոչ է թիւ, այլ սկիզբն թուոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
ԵՐԿԵԱԿ. ա. δύο duo Երկու. կրկին.
Երկեակս ի նմին մահուն մի ըստ միոջէ զօգտութեանն ծածկեաց զսերմանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Թիւ խորհրդական երկեակ տասնեկի։ Երկեակ ճանապարհաւ։ Երկեակ որոմանց։ Երկեակ բնութիւն ի նոյն արձանի։ Երկեակ մարմնով, եւ միով սրտիւ. (Նար.։)
Եւ ի յերկեակսն փոփոխէր ի թաթսն. (Գանձ.։)
ԵՐԿԵԱԿ. որպէս Երկիցս ամուսնացեալ, երկրորդ անգամ պսակեալ.
Մին կուսան, եւ միւսն երկեակ. (Կանոն.։)
Իսկ զերկեակսն՝ ի պոռնկութենէ, եւ ո՛չ յամուսնութենէ ածելով առ զուգաւորութիւնն. (Յհ. իմ. ատ.։)
of two years;
biennial;
զ—, lasting two years.
Յետ երկեամ մի ամաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 3։ Յհ. կթ.։)
մ. ԶԵՐԿԵԱՄ. գ.մ. ἕτη δύο, διετία ad annos duos, biennium Զամս երկու. երկու տարիի չափ.
Եւ այս եղեւ զերկեամ մի։ Եւ եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 10։ ՟Ի՟Ը. 30։)
Եւ զայն ոչ թէ զերկեամ եւ զերեամ մի էին կրելոց, յայլ զաւուրս կենաց իւրեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Զերկեամ միայն թագաւորել։ Զերկեամ միայն կալ յայնպիսի միտս։ Զամենայն զիրս զերկեամ բովանդակեալ՝ մեռանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
fear;
—ս արկանել, to terrify, to frighten.
Ապա այլ իմն երկեղուկս արկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
frightful.
Երկիւղական. ահաւոր. վախնալու.
Եթէ լինիցի յանկարծակի երկեղուտ ինչ գործ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
twice three, six.
ԵՐԿԵՌԵԱԿ ԵՐԿԵՐԵԱՆ. Ուր գոն երկիցս երեք. որպէս վեցկողմեան.
Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)
cf. Երկեռեակ.
ԵՐԿԵՌԵԱԿ ԵՐԿԵՐԵԱՆ. Ուր գոն երկիցս երեք. որպէս վեցկողմեան.
Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)
to intimidate, to frighten, to terrify, to cast down;
to startle.
Զի զարհուրեցուսցեն, եւ երկեցուսցեն զիս. (Նեեմ. ՟Զ. 14։)
Որպէս եւ (՟Բ. Եզր. ՟Ժ. 3.) ընթերցի՛ր ըստ ընտիր օրինակաց, եւ յն.
Արի՛ եւ երկեցո՛ զսոսա օրինօքն տեառն աստուծոյ». ուր գրեալ է ի բազմաց. Եւ կեցո՛։
doubt, suspicion, fear.
ἁμφισβητησμός, θόρυβος, ἑρεσχελία , ἕλεγχος dubitandi locus, suspicio եւ այլն. Երկուանք խիթալի. կասկած երկիւղալի. ծուփք եւ յանդիմանութիւն խղճի. պղտորումն. յոյզք մտաց. տարակոյս. երկբայութիւն. պատրանք. կասկածանք, վախ.
Երկեւան երկբայութիւն ունի ասացեալդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 23։)
Երկեւան ի ճշմարտութիւն դատաստանին մուծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
Չտալ թոյլ երկեւանն ինչ երկմտութեան ի ներքս մտանել. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Ոչ եթէ այնպէս սրբեաց, եթէ երկեւանն ինչ մնայր առ ի քննել զբորոտութիւնն։ Մեկնութեամբն փարատիցի երկեւանն։ Մեղմով յայտ ածէր զնոցա մտացն երկեւանսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 26. եւ 11։)
Որ ունիցին յինքեանս հիւանդութիւնս, կամ երկեւանս մեղաց. (Վրք. հց. ձ։)
Այժմ զիս առնէ իշխան մարմնոյ նորա (յոբայ), եւ յայտնեմ զերկեւանս մտաց նորա. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Երկթեւ.
Եւ մարդիկ երկթեւեանս ծնանել, եւ զայլս չորեքթեւեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
deceitful, ambiguous, equivocal;
cf. Երկբան.
Զերկլեզուի կարծիս ստացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
of two moons;
— առուրք, duration of two moons, two months.
cf. Երկբան.
δίγλωσσος bilinguis Երկբան, երկալեզու. երկլեզու. որոյ ա՛յլ է խօսքն, եւ այլ սիրտն. նենգաւոր. սուտակասպաս. խաբեբայ. լեզուն չաթալ. յն. երկլեզու.
Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Պարսաւանք չար ի վերայ երկխօսին։ Զքսուն եւ զերկխօսն առհասարակ անիծանիջիք. (Սիր. ՟Ե. 17։ ՟Ի՟Ը. 15։)
Զերկբանսն եւ զերկխօսն իբրեւ զհրապարականէծս ի բաց ընկեսցուք. (Համամ առակ.։)