guardian of provisions, store-keeper.
Կենդանիքն ճանապարհորդք ի պէտս, ամբարաբերք, պարենապահք. (Արշ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Զատ միայն որդւոյ անուամբ յորջորէ, իսկ վասն այլոցն ամենեցունցն պարզաբար ասէ՝ թէ ծնաւ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
cf. Պարզ.
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Այլ եմ անագ ընդ կապարին, որ ի պարզելըն կորընչին. (Յիսուս որդի.։)
tension, distension.
Եւ ծաւալումն (ջուրց). Վտակեալ յորդարուխ ականակիտ պարզուածիւ. (Յհ. կթ.։)
maintenance, food, nourishment, subsistence, victuals, provisions, stores;
աւուրն —, daily bread, daily board;
զաւուրն հայթհայթել or գտանել —, to gain or earn one's livelihood.
ԱՒՈՒՐՆ ՊԱՐԵՆ. Օրստօրեայ ուտեստահաց հանապազորդ. օրական ուտելիքը.
vaunt, boast, show, ostentation, pride;
glory, splendour;
decorum, honour;
—նս տալ անձին վասն, to pique or plume oneself on, to glory in;
—նս համարիլ, to be proud of, to be boasted or vaunted of, to make it one's boast to.
Նա է պարծանք քո, եւ նոյն աստուած քո։ Քո է տէր պարծանք եւ յաղթութիւն։ Օրհնեմք զանուն պարծանացդ քույ։ Պսակ պարծանաց ծերութիւն։ պարծանք որդւոց հարք իւեանց։ Յամօթ լերուք ի պարծանաց ձերոց։ Արասցէ զերուսաղէմ ի պարծանս ի վերայ երկրի, Եւն։ Դուք էիք մեր պարծանք (կամ պարծանս) առ թշնամիսն ճշմարտութեան։ Այն ամենայն՝ մարմնոյ պարծանք էին։ Զորս մեծ պարծանս համարէին. (Եղիշ.։)
vaunting, boasting.
Կամէր զաւելորդ պարծումնն (նոցա). ի բաց հատանել։ Ոչ եթէ ասելն՝ ես գիտեմ զնա, պարծումն ինչ էր։ Ոչ է պարծումն ասացեալն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. 9. 38։)
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
σόφρων, εὑσχήμων, κόσμος honestus, modestus, moribus compositus, moderatus, temperatus. մանաւանդ σεμνός venerandus, venerabilis, gravis. (լծ. փարգաստ. պ. փէրքէստ ). Հրաժարեալյաւելորդաց. ժուժկալ. չափաւոր. ողջախոհ. համեստ. եւ Նազելի. պատուական. արգոյ. պատկառելի.
Զպարկեշտ զայս եւ զամենագեղեցիկ վկայիցս ասպարէզ. (Բրս. գորդ.։)
place of chastity, monastery, holy retreat.
Տէրունեան տնակ, որ կոչի պարկեշտանոց եւ միայնարան. յորում միայնանալով նոքա՝ զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Հասարակ պարկեշտանոցս այս՝ յոր յեօթներորդումն գան ժողովին՝ կրկին գաւիթ է. (Փիլ. տեսական.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
զմանուկն ետ մահուան գովէ, եւ բիւր գուութեմբ պարկեշտացուցանէ։ Ճարտասանի ուրուք եւ կամ բանագրի դժնէի յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն՝ ճայթմամբ իւիք պարկեշտացուցանելով. (Բրս. բարկ. եւ Բրս. գորդ.։)
Աստուած գոլով բնութեմբ, եւ զմարդոյս պարկեշտացուցանէ բնութիւն, հաղորդ ցուցեալ զնա սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց։ Պարծանօք առաքելականօք զսուրբս ձեր գլուխդ պարկեշտացուցանէ. (Պրպմ.։)
baron.
Արդ մինչ արքայն էր զուարճացեալ, զորդին պարոն հայոց տեսեալ. (Վահր. ոտ. ստէպ։)
to be circumflexed.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
cf. Պարուկանամ.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
Անցուցանեն ընդ վեց պարունակս, եւ հանեն զնա յեօթներորդ պարունակն. (Ճ. ՟Գ.։)
Որք իջուցանեն յերկրորդ պարունակն. (Լմբ. պտրգ.։)
Յեօթներորդ պարունակն ի ներքոյ ջրամած հաստատութեանդ. (Ճ. ՟Գ.)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
Հաղորդ լեալ ճշմարիտ կենդանութեան, որ եւ ոչ միով մահու պարումակի. (Առ որս. ՟Բ։)
contents;
capacity.
περιοχή comprehensio, continentio, ambitus. Պարունակելն, իլն. պարունակումն. պարունակ. Զի եւ ոչ հայր ի տեղւոջ, եւ ոչ որդի ի պարունակութեան իմիք. (Բրս. երրորդ.։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
Յորում պոռնիկքըն յագէին, եւ հացկատակք պարպատէին. (Յս. որդի.։)
cf. Պարպատումն.
Այլ պարպատմամբ որովայնին լուծի զկանոն սուրբ օրինին. (Յս. որդի.։)
filling up, overflowing;
rupture, bursting, rent, tear;
crash;
ուտել զ— որովայնի, to eat to bursting, to burst with eating.
Այլ պարպատմամբ որովայնին լուծի զկանոն սուրբ օրինին. (Յս. որդի.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
Մարտիրոս որդւովդ ի պարս վկայեալ. (Շար.։) Այլ առաւել յոքնակին ասի ի Պարսս՝ առ ամենայն մատենագիրս։
Persian;
—ք, Persia.
Մարտիրոս որդւովդ ի պարս վկայեալ. (Շար.։) Այլ առաւել յոքնակին ասի ի Պարսս՝ առ ամենայն մատենագիրս։
blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.
Ի յիշատակ թողում յետ իմ՝ զհամբաւ չարեաց պարսաւ անձին. (Յս. որդի.։)
cf. Պարսաւադիր.
Պարսաւագէտ բանիս լիցին ... մի՛ համարիր մեղքս նոցին. (Յս. որդի.։)
cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.
(Արի՛, զի՞ խորդաս). ո՞չ տեսանես ի վեր քան զօդս պարսեալ զնաւդ. (Փիլ. յովն.։)
to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.
Պարսպեցաւ խրատուն ի ստահակութենէ։ Քրիստոս շորժեալ զյուրաքանչիւրսն (զհոգի եւ զմարմին իւր) ի բնական ախորժակսն՝ պարսպեաց յաւելորդացն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ի տնտեսն.։)
mask, veil, cover.
Ու՞ր տեառն որդիքն ի բազմոցին, կամ տալիթայքն ի պարտակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
fellow-debtor.
Կցորդ պարտեաց կամ պարտաւորութեան.
tribute, tax, contribution;
assessment.
Ո՞վ լուաւ, եթէ մարդ ոք ի մարդկանէ զմիածին որդին եւ զսիրելի վասն ծառայիցն պարտբաշխի առնիցէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
Պարփակեա՛ քո ձեռամբտ զառաստաղ տաճարիս։ Ի յամենուստ պարփակեա՛ կցորդութեամբ հրեշտակացդ. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Ձ՟Դ։)
biscuit, sea-.
Եդ ի վերայ սեղանոյն պաքսիմատս չորս, այս ինքն վեցերորդ մասն նկանակի միջոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Տե՛ս անդ եւ ՟Է. եւ այլն, ստէպ.) (գրի անդ եւ տաքսիմատ)։
cf. Պենտեկոստէ.
ՊԵՆՏԱԿՈՍՏԷ ՊԵՆՏԵԿՈՍՏԷ. որ գրի եւ ՊԵՆՏԱԿՈՍ, ՊԵՆԴԱԿՈՍՏԵԱՅ, ՊԵՆԴԱԿՈՍՏԷ. Բառ յն. բէնդագօստի՛. πεντηκοστή (ἠμέρα ) pentecoste, quinquagesima (dies). Յիսներորդ (օր). այն է Տօնն յիսուն աւուրբք զկնի զատկի, երբեմն հաշուեալ յելիցն յեգիպտոսէ, եւ ի նոր օրէնս՝ ի յարութենէն քրիստոսի. այն է Հոգեգալուստն.
Յուրբաթէ չորեքտասներորդին մինչեւ ցմիւս կիւրակէ երկրորդ շաբաթու պենտակոստէին, որ լինին աւուրք տասն Ճ. (՟Բ.։)
chief, commander;
— վարժից, master;
— հարց, patriarch;
— մարց, abbess;
— գաւառաց, prefect, governor.
ἠγούμενος, ἅρχων, ὔπαρχος priceps, dux. Գլուխ կամ գլխաւորն ի բազմութեան. առաջնորդ. իշխան. Պէկ, սէր,
Գերակատար է եւ կատարողապետ՝ որդի, որպէս պետ ամենայն կատարելութեան։ Ամենայն տեսակագործութեան արարչագործ, եւ պետ ամենայն տեսակի. (Մաքս. ի դիոն.։)
command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.
Պետ գոլն. իշխանական գլխաւորութիւն. տէրութիւն եւ առաջնորդութիւն յո՛ր եւ է կարգի. որպէս յն. ἠγεμονία, τὸ ἠγεμονικόν imperiu, ducatus եւ այլն.
ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ, թիւնք. Անուն միոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց, այն է եօթներորդ ի վերուստ ի վայր, եւ երրորդ ի ստորէ ի վեր. (որպէս յն. ἁρχή principatus. կամ ἑξουσία potestas. որ ի սուրբ գիրս անխտիր դնին որպէս Պետութիւնք կամ իշխանութիւնք)
Դասք անմարմնոցդ պետութեանց, հրեշտակապետըք բարձրութեանց։ Գերագոյն էին պետութիւնք վերին, հրեշտակապետք երկնաւորք, հրեշտակապետք երկնաւորք, եւ հրեշտակաց զինուորութիւնք, պետութիւնք բարձրացեալք ի քահանայապետութիւն երրորդ. (Ժմ.։ Շար.։)
Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.
Որպէս եւ Յաջորդք եւ հետեւողք պետրոսի՝ հռովմայեցիք.
to speak or treat eloquently.
Որպես վասն հօր եւ որդւոյ պերճաբանեաց. (Ի գիրս խոսր.։)
to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.
Պերճանային որդիս աբրահամու լինել. (Նանայ.։)
Մերթ՝ Ճոխանալ յորդութեամբ.
pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.
Ուղղելով պեւկեաւ զձին, եւ ցուցանելով զճանապարհն. քանզի գիշեր էր խոր։ Ունէր ի ջեռին զառաջնորդն զպեւկէն. (Պտմ. աղեքս.։) (Ուստի առեալ՝ բոց, հուր, ջահ, պեւկէ. ի Հին բռ. դնին որպէս փաղանուն, որ չէ ի դէպ)։
cf. Պէտք;
— առնել, to take care, to care, to do the needful or necessary;
— լինել, to be necessary;
ո եւ — whoever, whosoever;
որչափ —, as much as you will or wish;
— է, it must be, it is necessary;
չէ —, it need not be, it is unnecessary;
չեն ինչ ինձ — աղօթք, I do not want prayers;
ինձ ոչ է — զայնմանէ, I care not about.
Գայ ի յորդանան՝ տէրն առ իւր ծառայն՝ ի պէտ լուացման. (Գանձ.։)
Զի՞նչ է հանդերձեալն (ելանել յերուսաղեմ). այսինքն զիրս ճանապարհորդութեան եւ զպէտ առեալք. (Ոսկ. գծ.։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
Յաւուրն վերերորդի ժողովեցին զպէտսն կրկին։ Զպետսն իմ եւ որոց ընդ իսն էին՝ պաշտեցին ձեռքս այս։ Զպէտս իմ ետուք բերել. (Ել. ՟Ծ՟Զ. 22։ Գործ. ՟Ի. 34։ Փիլիպ. ՟Դ. 16։)
Ի պէտս սրբոց հաղորդեցուք. (Հռ. ՟Ծ՟Բ. 13։)
ՊԷՏՔ. ἁποχώρησις secessus. Կարիք մարմնոյ, թափումն աւելորդաց. հարկաւորութիւն.
ՊԷՏՍ ԱՌՆԵԼ. ՊԻՏՕՔ ՎԱՐԻԼ. χρείομαι utor, usurpo. Ի կիր արկանել. վարել որպէս պիտանի. Պէտս հաստատուն եւ զգոյշ զտաճարն արարեալ, զասացեալ քաղաքս (ապաստանի) արձան արար տաճար երկրորդ. (Փիլ. քհ. ՟Ծ՟Բ։)
Մի եղելոյ հինգերորդ բաղկացութեանն՝ առ ամենայն. (աշխարհ՝) աստուած սորա պիտօքն վարիւր . այսինքն զաս ի պէտս վարէր, ի կիր արկանէր. (Պղատ. տիմ.։)
false, improper, abusive, adventitious, extrinsic;
degenerate, bastard;
note, letter, bill, card;
— ի պարտուց, innocent, guiltless, faultless.
Նշաւակ խարդախութեամբ աղարտեալ, զհարազատ եւ զբուն՝ քան զպիտակն եւ զօտար անյաջողակ ցուցանելով։ Շնորդիքն զհարազատ որդւոցն կորչեալ հանեն կարդ, եւ զընտանի ազգն օտար եւ պիտակ ցուցանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Այն ձայն զքեզ ոչ խաբեաց եւ պիտակ որդի անուանեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
abusively, falsely, improperly;
catachrestically;
— վարիլ, to abuse, to use improperly.
Ոչ իսկ տիրապէս սոքա օգնականք, այլ պիտակաբար ասին։ Չարչարելոյ անուն ասի եւ իսկապէս, ասի եւ պիտակաբար. իսկապէս՝ առ գորցսն չարութեան՝ որ է որդւոյն առանձինն. եւ պիտակաբարն՝ ի վերայ այլոցն, որոց ստածուածովք եւ մարմնովք լինին վնասք. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 4։)
to want, to be in want of;
to be necessary, useful.
Զի ըստ հըզօր ցաւոց վիրին՝ հըզօր դեզոց պիտանային. (Յիսուս որդի.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
Միջնորդեալ բաւականաբար երկաքանչիւրոցն կողմանց բնակչացն՝ յանկարօտ պիտանացու ացն ընդունելութիւն. (Պիտ.։)
useful, profitable, advantageous, necessary;
good, excellent.
Զի ընդ պիտանիսն ի բարձունս փառաւորեցից զհայր եւ զորդի եւ զսուրբ հոգիդ. (Եփր. աղ.։)
utility, profit, advantage;
use, employ.
Յորդորեալք յառաքինութիւնս լաւութեամբ ի գործս պիտանութեան։ Օր ըստ օրէ յաւելուած լիցի լաւութեան եւ պիտանութեան. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Գ։)
word, oracle, prediction;
testimony, witness;
use, employ;
want, necessity;
work;
writing, useful treatise.
Ըստ պիտառութեանն յովհաննու աւետարանագրի՝ յասելն, թէ էր ժամ վեցերորդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to serve, to be useful.
Ինքնաշարժն մշտաշարժ. մշտաշարժն անմահ ... աւելորդ է մի առաջարկութիւն, որպէս մշտաշարժն. քանզի ոչինչ պիտարկի ի բաղեզերումն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)