double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.
fellow cheat, companion in imposture.
Բառնաբաս կեղծաւորակից լինի. եւ բառնաբայ կեղծաւորակից լինելն այսպիսի է. (Ոսկ. գաղ.։)
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
συζώων, συμβιόων , բայիւ συζάω, συμβιόω una vivens, conviva կամ σύνοικος, συνών cohabitans, contubernalis πλησίον proximus. Կենակցորդ, ի միասին ապրօղ. բնակակից. ընտանի. կենցաղակից.
end, extremity;
border edge;
summit, head, top, point;
the utmost pitch, the highest degree;
over-measure, excess;
— ի —, from beginning to end, from one extremity to the other;
to the full;
punctually;
քաղել զսաղմոսն — ի —, to recite the whole psalter;
ի ծայրն հասանել, to reach or attain the maximum;
—իւք աչաց, glancing slily at;
—իւք ականջաց լսել, to listen furtiyely, to eavesdrop;
cf. Ծագ.
Լսացելոյն չէ ինչ պիտոյ, բայց միայն ծայրիցն. Ծայր (մատին) նշանակէ զչնչին իրս բնութեան եւ խորհրդոյ։ Ի ծայրն հասեր իմաստիցն։ Փառաւորեալ կոչէ զէութիւն աստուածութեանն, որ ծայրն է ամենայն փառանց եւ վայելչութեան. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.
Եղբայր քո մի ծառայեսցէ քեզ զծառայութիւն ստրկի. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 29։)
old, aged, stricken or advanced in years;
old man, elder;
—ք ժողովրդեան, քաղաքին, the senate, seniors, elders;
the ancients;
եթէ —ն էր ուժեղ, կամ մանուկն էր ուշեղ, if young folks had experience, and old ones strength;
if youth knew & old age could.
ԱՍՏԵՂՔ ԾԵՐՔ, կամ ՑԻՐՔ. Յոբ. ՟լը. 7. յն. լոկ, աստեղք. ἅστρα եզ. ἁστήρ որ թերեւս կրկին գրութեամբ ի մեր յունական օրինակի, որպէս արմատ բայիս στηρίζω , ունէր նշանակել Հաստատուն։
to be formed, to take the form.
μορφόομαι, ἁπομορφοῦμαι, μορφοποιοῦμαι formor, efformor, formam accipio եւ figuror. Իբր Կերպարանիլ. Առնուլ զկերպարան. Զգենուլ զկերպ եւ զնմանութիւն. նմանիլ. նկարել, իլ. ձեւացուցանել, եւ ձեւանալ. կազմիլ, իլ. ձեւացուցանել, եւ ձեւանալ. կազմիլ. յօդիլ.
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
Զբարբառն լսէին, եւ զկերպարանսն ոչ տեսանէին։ Կերպարանք իւրոց։ Տեսի, եւ ոչ էին կերպարանք առաջի աչաց իմոց, բայց միայն օդ եւ սօսափիւն լսէի։ Ոչ զկերպարանսդ ձեր զիւրաքանչիւր ես նկարեցի։ Այր բարկացօղ տգեղ է կերպարանօք։ Երեւեցաւ այրով կերպարանաւ։ Որ ի կերպարանս աստուծոյ է։ Զկերպարանս ծառայի առեալ։ կերպարանօք տտեալ իբրեւ զմարդ։ Նմանութիւն կերպարանաց մարդոյ։ Կերպարանք չորից կենդանեաց։ Կերպարանք երեսաց նոցա. կերպարանք մարդոյ, եւ կերպարանք առիւծու, եւ այլն։
form, formation;
conformation.
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք։ Կերպաւորութիւն պատկերի բանին յոբայ. (Նար. ՟Գ եւ Նար. առաք.։)
to disguise oneself.
Ասի զպրովտեայ կերպափոխիլ առ հանդիպեալսն պէսպէս՝ բայց ի սպիտակէ։ Արեսի յաղբիս կերպափոխեալ. (Նոննոս.։)
cf. Կիզում.
half, in part, imperfect.
Եւ ոչ այնպէս բովանդակ ի բաց կացինյամբարշտութենէ, բայց ի սակաւուց կիսամասնեայ ինչ. (տպ. կիսամասնէ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
pass, defile, narrow passage;
straits, channel;
neck, isthmus;
առնուլ, ունել զ—ս, to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage.
διάβασις transitus διέξοδος exitus δίοδος via κρύφος occultum locus եւ այլն. Անցք նեղ՝ ի ցամաքի եւ ի ջուրս. ճպհ անձուկ. հուն. նեղուց. խորշ. նեղուց տեղ, նեղ ճամբայ. կեչիտ.
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
Իսկ իբրեւ նշանակ կրաւորական բայից՝ տե՛ս ԿԻՐ։
castle, fortress, fort.
Առին զքաղաքն բայց ի կլայէն։ Առին զկլայն. (Պտմ. վր.։)
cf. Կղկաթեմ.
(եւ ընդ բայի) Կղկաթեալ. կաթոգին. կարօտեալ.
snout, muzzle, nose;
trunk, proboscis;
— ամպոց, water-spout.
եւ այլ գազան նման առիւծու, բայց կնճիթնսու՛ր է եւ երկայն. (Վստկ.։)
baptism;
spiritual affinity.
Կնքաւորութիւնն այս է. երկու մարդ կնքաւորք լինին. եւ լինի յերկու դեհն եղբայր, քոյր. եւ նոցա որդիք՝ թոռներն խնամիք լինին. (Երզն. խրատ.։)
architrave;
lateral construction;
wood-work, frame work, planks, joists;
back of a house.
Փոխանակ կոզակին ոմանք ասացին, թէ չափեաց զթէէ. եւ զայն վերնասեմ թարգմանեցին, եւ այլք զմուտ դրանն։ Իսկ որ հայերէն թարգմանեցին, կոզակ ասացին զթէէ. եւ կոզակս թէպէտեւ ըստ յունաց (էնտեսմօս) բառին պահանգ լսի, բայց սովորութիւն է քարատաշ արուեստադիտաց, որ մերձ առ դրունս խորանին եւ տաճարին յայլ կարգի քարանցն ի դուրս ձգեն իբրեւ սիւնականի, եւ ի գլուխ դնեն զկոզակսն. ի վերայ որոյ սկսանի զկամարն, եւ հաւասար գտանի լայնութիւն կոզակին երկայնութեանն իւրոյ։
cf. Որպէս.
Մակբայ՝ մարտակաց, եւ կամ ճշգրտութեան. ո՛րպէս, ո՛րգոն, հի՛պէս. (Թր. քեր.։)
to be a guest, to receive hospitality.
Հիւրացեալ է ինձ եղբայրն ի պէտս տան. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 34։)
to obey, to submit, to subject oneself.
Հնազանդելոցն երկբայութիւն ոչ գոյ մտանել յայն հանգիստն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Հնարաւորիմ.
ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ ՀՆԱՐԱՒՈՐԻՄ. cf. ՀՆԱՐԵՄ. եւ ՀՆԱՐԻՄ. μηχανάομαι, μηχανεύομαι molior, excogito δύναμαι possum, valeo. ճար ճարակ ընել. եւ ատիկել. եւ ջանալ ամմէն կերպով.
cf. Հնարիմ.
Եւ հնարեալ՝ վայելուչ անօթ պիտանի կազմեաց. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։) Բայց եւ սոքին մարթին բերիլ ի յաջորդ բայն։
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Ո՛րպիսի հոգաբարձութիւն ունի. եղբայր ասէ, եւ որդի աղեաց. (Ոսկ. փիլեմ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)
open-winged.
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
ἁκατακάλυπτος, -ον non velatus, -a,-um. բայիւ ἁποκαλύπτω revelo. Անծածկոյթ. առանց քօղոյ, կամ վերարկուի. կիսամերկ. բաց. բացաւ գլխով.
cf. Հոլոնեմ.
ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.
to bring or gather together, to assemble, to collect.
ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
Սուրբ բայ՝ կարճ է ի մերս բարբառ, եւ ոչ կարէ հոլովիլ, եւ ի միւսն յարակցիլ. (Ժող. հռոմկլ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
Հոլովմանցն անուանց, եւ բայից խոնարհմանց. (Երզն. քեր.։)
burial-tax;
land-tax.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
equivocalness, equivocation.
Հոմանունութիւն մա՛յր է մոլորութեան եւ երկբայութեան։ Լինին խորթք շարագրածութիւնք, եւ վասն հոմանունութեան շարագրածաց, եւ վասն հոմանունութեան շարագրողաց. (Անյաղթ պորփ.։)
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
Գտանի եւ ՃԱՇԱԿԻՄ, իբ հասարակ բայ յն. ոճոյ.
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
to write or narrate the same thing with another.
Ճառել ի միասին. կցորդիլ ի ճառելն.
to prate, to prattle, to chatter;
to trifle, to talk idly;
to cavil, to dispute.
ῤαψῳδέω consuo, consarcino. Ճոռոմաբանել. կցկցել բազում բանս. շաղփաղփել. ճարդ ճուրդ խօսիլ.
to speak like an orator, to discourse with eloquence, to harangue, to declaim.
ῤητορεύω trhetoricam exerceo, oro, pronuntio. Ատենախօսել. փաստաբանել. պերճաբանել.
to speak with eloquence or art, as an orator.
Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.
cf. Ճեղքում.
Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.
Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
privy, water-closet;
երթալ ի —, to go to stool.
Բառ պ. շէմշէ. թ. շիզմէ. որ է աղբիւր, եւ տեղի թափելոյ զաւելորդս բնութեան. ոտից ճամբայ.
to verify, to prove the truth, to certify, to assure;
diligently or exactly to investigate;
to seek with accuracy, to inform oneself minutely;
cf. Ճշգրտեցուցանեմ.
Ո՞ ճշգրտեաց զզաւակն յակոբայ. (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 10։)
to resemble life itself, to depict faithfully, to cause to resemble;
ո՞ —եաց ղզաւակն յակոբայ, who can number the seed of Jacob ?
to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.
φείδομαι parceo συνέχω contineo, retineo. Ճիշդ գտանիլ ի տալն. խնայել. անխայել. զնդալ. ռշդութեամբ եւ ժլատութեամբ վարիլ. պինդ պահել.
true, unquestionable, real, certain, sure;
veridical, faithful, upright, frank, sincere;
in truth, truly, indeed, really, in realty, verily;
— իցէ ? is it true ?
ἁληθινός, ἁληθός verus, verax, certus. Անսուտ. անշուշտ. իրաւ. ստոյգ. ճշգրիտ. ճիշդ. հաւաստի. աներկբայ. ... զաթի (որ եւ Բուն, Իսկական)
cf. Ճշմարտիւ.
Կամ ա. իբր Ճշմարիտ. ճշմարտակա. աներկբայ. իսակական.
truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.
ἁλήθεια veritas, certitudo. Ճշմարիտն գոլ. ստուգութիւն. իսկութիւն. բան եւ գործ անսուտ՝ աներկբայ՝ անկեղծ՝ աննենգ. ուղղութիւն. իրաւունք. արդարութիւն. եւ Կանոն ճշմարտութեան, աստուած.
to boast, to vaunt, to speak pompously, to brag, to declaim, to spout, to tear a passion to tatters.
ՃՈՌՈՄԱԲԱՆԵԼ. Ճոռոմս խօսել.