appearance, exterior;
vision;
air, aspect, face, mien, sight;
colour, semblance, indication, display;
feint, false appearance, illusion;
shadow, figure, image;
exhibition, show;
phenomenon;
—ք լուսնի, phases;
—ք բնութեան, the phenomena of nature;
visible, palpable;
notable;
ridicule;
whimsical, chimerical;
առ —ս, externally, outwardly, in appearance.
ἑπιφάνεια, φαντασία, φάντασμα apparitio, revelatio, imaginatio Երեւումն. երեւութիւն. յայտնութիւն. տեսիլ. կերպարան. նմանութիւն. ճշմարիտ կամ սուտ ինչ երեւեալ. երազ. ցնորք.
Ստեղծին զնա ձուլածոյ՝ երեւոյթ սուտ ... Եւ նա է երեւոյթ առ աչօք. (Ամբակ. ՟Բ. 18. 19։)
Զանտեսանելւոյն զերեւոյթն առնուլ. (Փիլ. իմաստն.։)
Ոչ զրպարտեաց զնա արդար դատաւորն նախ, մինչեւ եղեւ երեւոյթ չարին. (Յճխ. ՟Զ։)
Յերեւոյթ իրին ոչ հասի։ Յայտնեսցին երեւոյթք որսոյն։ Երեւոյթ եզեկիէլին տեսլանն։ Երեւոյթ ապագայիցն. (Նար.։)
Նմանութիւնք եւ երեւո՞յթք թուիցին քեզ եղեալքն ի քրիստոսէ, թէ ճշմարտութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Երեւոյթս երազոց. (Լմբ. ժող.։)
Զծիրանիսն եւ զթագն եւ զհանդերձսն, եւ զամենայն իսկ զերեւոյթսն». յն. ֆանդասի՛ա. լտ. բօ՛մբա. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Արար զամենայն երեւոյթս եւ զաներեւոյթս։ Երեւոյթ եւ աներեւոյթ կարգաց. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
Իբրեւ պարտեաց աստուած զնոսա առ ինքն երեւոյթ բժշկութեամբն, սկսաւ խառնել նոցա զհոգեւոր բժշկութիւնսն։ Եթէ զաներեւոյթ հաւատս տեսանէր նա, ո՞րչափ եւս զերեւոյթ մարդկութիւն տեսանէր նա. (Եփր. համաբ.։)
Երեւոյթ փայտն նոյեան տապանին։ Յաճախեաց զերեւոյթ նշանս իւր եւ զսքանչելիս. (Բուզ. ՟Գ. 10. 13։)
Իւրովին կախաղանելով երեւոյթ ձեւովն։ Անկեալ կայ զծաղր եւ երեւոյթ ձեւով. (Պիտ.։)
Իսկ (Եզեկ. ՟Ե. 15.)
Եղիցիս ծաղր եւ երեւոյթ ի մէջ ազգացն». յն. աներեւոյթ իմն։
Խցէ՛ք զաչս ձեր յերեւո՛յթ տեսութեանցս. (Անան. ի պետր.։)
fantastic, ideal.
Առ երեւոյթս եղեալն. երեւեալն ի տեսլեան նմանութեամբ իւիք. եւ Որ առաչօք համարի զճշմարիտ մարդեղութիւնն.
Զնոյն զնախահարց ներպահեալ զերեւութական տեսութիւն։ Եթէ զերեւութական միայն զձեւն զինքեամբ արկաւ։ (եւ ի վերնագրի) Ընդդէմ երեւութականաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to appear, to present itself, to be represented.
ըստ յն. ոճոյ, φαντάζομαι imaginor, fingo, percipio Իբր երեւոյթ տեսանել. երեւակայել. ըմբռնել կամ ձեւացուցանել ի միտս. կարծել. յերազել.
Բազումս եւ զհակառակս երեւութանան։ Զհանդերձեալսն յառաջագոյն երեւութանալ եւ ընդ միտ ածել։ Որ եկն ի ծնունդ լինելութեան, ի հարկէ երեւութանայ զարարօղն պատճառ։ Երեւութասցէ զչորս թիւն, յորոց ի խնդիրն է. (Փիլ.։)
Որք յանուրջս երեւութանան թագաւորութիւնս եւ բազում ինչ ախորժելիս. (Մխ. դտ.։)
Մի՛ այլայլեալ երեւութասցիս զաստուածութիւնն ... քանզի անյեղլի է։ Ուր ոչ յաւիտեան եւ ոչ ժամանակ միջնորդեաց, զիա՞րդ երեւութասցին միտք. (Բրս. ի ծն.։)
Այլովք (երազովք) տրասէրն, եւ այլովք երեւութանայ անյագն։ Յարտաքուստ ոմանք երեւութացան (ասել եւ այլն) Նիւս. (կազմ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Ը։)
Զիա՞րդ երեւութասցին միտք, զի հայր էր, եւ որդի ծնաւ. մի՛ այլայլեալ երեւութասցի զաստուածութիւնն. (Բրս. ի ծն.։)
Առաջի ջրհորոյն երեւութանալ ասէ զհրեշտակն իբր զաստուած. (Փիլ. լին.։)
apparition, manifestation;
appearance;
representation.
Ըստ երեւութեան զարիւն եբեր (լուսինն)։ Յայնր ահագին հրոյ երեւութեանց սասանիւր երկիր. (Անյաղթ բարձր.։)
Երեւութիւն բաղկանայ ըստ արտաքնոյն առ ճանապարհ տպաւորելով զմիտսն ի ձեռն զգայութեանն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ամենայնքս մեր ըստ քեզ ստուեր եւ երեւութիւնք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ ճշմարտութեամբ, այլ երեւութեամբ ունել զմարմինն. (Նանայ.։)
cf. Երեւութիւն.
Ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ։ Երեւումն սքանչելատեսիլ եցոյց քեզ։ Յայտնական երեւմամբ կայր գունդն։ Մինչեւ ցերեւումն պղծոյն. (Փարպ.։)
Երեւմունս երազոց. (Յհ. կթ.։)
Երեւմամբ խորհրդոյ զանցանել զսկզբմամբն. (Բրս. յիսկզբանէ։)
Պնդի ընդ ջլի, եւ ընդ երեւմանն (մորթոյ) ձկտի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Ոչ վասն այլ իրիք պիտոյից, այլ զի վկայս ունիցին զնոսա վասն սնոտի եւ անցաւոր երեւմանցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ի՟Է։)
Իմանալի՛ է այսպէս ծնեալ զորդի ի հօրէ՝ որպէս զիմաստութիւն ի մտաց. թէպէտեւ ի ծիողէն արտաքս լինել թուելով ըստ երեւման նորա, դարձեալ է՛ ի նմա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որդի, եւ Հոգի (կոչին). երեւմամբն՝ զանազան նոցա եւ զկոչմունսն արար». այսինքն բանիւ ելման կամ ծագման նոցա. (Առ որս. ՟Զ։)
Երեւմունք աստուածայինք եղեն առ սուրբսն։ Ամենիմաստն աստուածաբանութիւն (սուրբ գրոց) զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Աստուծոյ երեւումն. (Դիոն. երկն.։)
three;
three times;
third.
Երիս խորհուրդս հնչման զարմանալիս գործեցան խոնարհութեամբն աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Երիս խորհուրդս սոսկալիս ի քեզ տեսին աստուածածին. (Շար.։)
Երիս կամ չորս բախեն զսալն. (Խոր. ՟Բ. 58.) զօրութեամբ իմանալով՝ բախմունս. որպէս ռմկ. իրեք չորս մը զարնել, եւ այլն։
much agitated, stormy.
τρικυμία fluctus magnus, decumanus Ասի եւ Երեքնակի ալիք, ըստ յն. Ուր են ալիք կամ կոհակք մեծամեծք՝ իբր երեքպատիկ կամ բազմապատիկ.
Որ ի խորս աշխարհիս ձմեռնայնին մրրկօքն զամենապատիկ երեքալեան ի յինքեանս զնստուցանիցէ. (Նիւս. երգ.։)
Զփախուցեալ ծառայն ըմբռնեալ ծովուն ծառայակցին՝ երեքալեան հնչմամբն գոչէր զբռնութիւն. (Գեննանդ.։)
Կոհակօք բազմօք ... երեքալեանն դիմակցութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
Զերեքալեան զամեհի ծովուս սաստկութիւն. (Մաշկ.։)
cf. Եռամսեայ.
cf. Եռամսեայ.
cf. Եռանկիւն.
Ունի յինքեան տասնեակն զերեկանկիւնիցն յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Երկերիւրդ բաղկացաւ ի չորից երեքանկիւնեաց։ Երեքանկիւնք են չորք այսոքիկ. (՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ. որ լինին ՟Ի. Փիլ.։)
Գտանել զհասարակ երեքանկեան իմն երեքբոլորաձեւ դրոշմիւքն՝ զոր նկարեն. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Եռանկիւնի.
Ունի յինքեան տասնեակն զերեկանկիւնիցն յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Երկերիւրդ բաղկացաւ ի չորից երեքանկիւնեաց։ Երեքանկիւնք են չորք այսոքիկ. (՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ. որ լինին ՟Ի. Փիլ.։)
Գտանել զհասարակ երեքանկեան իմն երեքբոլորաձեւ դրոշմիւքն՝ զոր նկարեն. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Երեքանձնեայ.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
of three persons.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Երեքհարիւր.
Քան զժամանակ ամացն երեքարիւրոց։ Յառաջ քան զերեքարիւր զիննսուն եւ զերիս ամս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
trident, fork with three prongs.
Ունէին տէգս հրեղէնս երեքսայրիս, եւ երեքարձիս հրավառեալս (ա՛յլ ձ. երեքարձինս)։ Եհար զերեքարձէնն զայն հրեղէն տէգ ի սիրտ նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Երեքարձէն.
Ունէին տէգս հրեղէնս երեքսայրիս, եւ երեքարձիս հրավառեալս (ա՛յլ ձ. երեքարձինս)։ Եհար զերեքարձէնն զայն հրեղէն տէգ ի սիրտ նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Երեքարձէն.
Ունէին տէգս հրեղէնս երեքսայրիս, եւ երեքարձիս հրավառեալս (ա՛յլ ձ. երեքարձինս)։ Եհար զերեքարձէնն զայն հրեղէն տէգ ի սիրտ նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
that is worth three pence;
vile, despicable.
Իբրեւ զարհամարհ եւ զքամահանաց եւ զերեքդանգեան ի մէջ արկեալ կտտէին զյիսուս. (Ոսկ. մտթ.։ եւ ՃՃ.)
ուստի եւ Երզն.
Իբրեւ զայր ոք արհամարհեալ եւ երեքդանգեան»։
all three.
Զերեցունցն (կամ զերիցունցն) զայնոցիկ հատին զգլուխս։ Զերեքեանս զայսոսիկ պահեսջի՛ր։ Զերեքինս զայսոսիկ պահանջէ. (Վրք. հց.։)
Եթէ զայդ երեքեան կարես առնել։ Նախարարացն երեցուն. (Եղիշ. ՟Է։)
very happy, blessed
Զերեքերանեանն զգեցեալ զօրութիւն. (Համամ առակ.։)
of three wings.
Դիպեցուցանէ զերեքթեւեանն կրծից տախտակին, եւ շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 16։)
very unfortunate.
Երեքթշուառեանն որոգինէս, եւ որք զնորայն խորհին. (Մաքս. ի դիոն.։ Լմբ. յայտն.։)
Նոր ոմն նաբուզարդան, երեքթշուառեան վատշուէր. (Արծր. ՟Դ. 9։)
Երեքթշուառետն եւ անիծեալ ծեր։ Երե՛ք թշուառեան, գոնեա խոստացի՛ր զոհել. (Ճ. ՟Ա.։)
of three prongs;
fork, trident.
Եւ ոմն սուսերաւ երեքժանեայ հար զնա. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Բ.։)
of three orders, or degrees.
τρεῖς στίχου tres ordines, vel series Ունօղ զերիս կարգս. իրեք կարգ.
Շինեաց զսրահն ներքին երեքկարգեանս յանտաշից։ Զսրահն մեծ շուրջանակի երեքկարգեանս յանտաշից. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 36։ ՟Է. 12։)
Յօրինեցին զռազմն հանդիսին երեքկարգեան գնդօք. (Օրբել.։)
triple;
trebly, threefold;
thrice wived or married (man).
Պատուհանք բացեալք երեքկին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 16։)
Լեզու երեքկին զբազումս սասանեաց։ Լեզու երեքկին զկանայս ժրագլուխս եհան. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 16. 19։)
Ունին զնոյն սքեմ, բայց եմափոր երեքկին. (Մխ. դտ.։)
Գրեա՛ զնոսա յանձին քում երեքկին, ի խորհուրդս, ի գիտութիւն, եւ ի հանճար. (Առակ. ՟Ի՟Բ. 20։)
Երեքկին զնա պսակեալ. (Յհ. կթ.։)
Խորհրդաբար ջուրն երեքկին զսեղանովն ցնդեցաւ. (Բրս. գորդ.։)
ԵՐԵՔԿԻՆ, կնոջ կամ կնոյ. ա. τρίγαμος ter uxorem ducens Երիցս ամուսնացեալ, երիցս կանայս առօղ հետզհետէ. իրեք անգամ կարգըւօղ.
to till three times;
to examine thoroughly.
ԵՐԵՔԿՆԱՐՕՐ ԱՌՆԵԼ. Որպէս երեքկին արօրադրելով խուզարկել. պրպտել, քրքրել։
Պարտ է կրկնարօր եւ երեքկնարօր առնել զբանն. (Սեբեր. ՟Թ։)
to triple;
to make triple.
τριπλασιάζω, τρισσεύω, τρισσόω triplico, triplum facio, tertio facio Երեքկին առնել զիմն պարզ, կամ զնոյն գործ, կամ զտեւողութիւն. երիցս կրկնել. իրեք անգամ, եւ իրեք խաթ ընել.
Երեքկնեցէք (արկանել զջուր), եւ երեքկնեցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 34։)
Երեքկնեաց (զյաղթութիւն) ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԵՐԵՔԿՆԵԼ. Երրորդել զնոյն բան.
Կրկնէ եւ երեքկնէ զնոյն բան. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Կրկնեա՛ եւ երեքկնեա՛ զդոյն վկայութիւն. (Մամբր.։)
Երեքկնէր եւ չորեքկնէր զանսուտ երդումն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Երեքկնէ զօգտակար պաղատանս. (Լմբ. սղ.։)
triple, tripled.
Առասան երեքկուղ ոչ վաղվաղակի խզեսցի». ա՛յլ ձ. երեքկին. (Ժող. ՟Դ. 12։)
Առասան երեքկին ... Զայսպիսի շարամանեալ երեքկուղս ոչ կարէ վաղվաղակի խզել որոգայթքն սատանայի»։
Առասան երեքկղի դիւրաւ ոչ խզի (կամ վաղվաղակի ոչ խզանի)»։
that has three sides or angles, triangular.
three hundred.
Յերեքհարիւր կանգնոյ։ Ետ երեքհարիւր դահեկան։ Երեքհարիւր այր, կամ արամբքդ։ Կանգնեաց զնիզակ իւր ի վերայ երեքարիւրոց վիրաւորացն, կամ ի վերայ երեքհարիւր վիրաւորացն. (Ծն. ՟Զ. 15։ ՟Խ՟Ե. 22։ Դտ. ՟Է. 6. եւ 7։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 18։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ա. 11։)
արդ զայս շա՛տ է յաղագս երեքարիւրոցն (ա՛յլ ձ. երեքհարիւրոցն) ասել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)
every three hundred.
cf. ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐ. ըստ յն. եւ լտ. իսկ ի մեզ, Երեքհարիւրքն միանգամայն, կամ մի առ մի. իրեք հարուրն ալ.
trisyllabical.
Եթէ երեքհեգեան իցէ բառն, այսպէս, ինքնակալ, ըմբըռնօղ. (Երզն. քեր.։)
Ունօղ զերիս հեգս. եռավանկ.
of three stories.
Որք երեքձեղուանեայսն, չորքձեղուանեայսն շինեն, եւ զքաղցեալս անտես առնեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
composed of three parts, tripartite;
of three sorts, triple.
Զերեքմասնեան հարուածն առաջի եդեալ, ընտրեաց զդատակնիք մահուն. (Նար. ՟Հ։)
cf. Երեքմասնեայ.
Զերեքմասնեան հարուածն առաջի եդեալ, ընտրեաց զդատակնիք մահուն. (Նար. ՟Հ։)
of three fingers or branches.
τρκλήματος trium palmitum Ունօղ զերիս ոստս իբրեւ զմատունս.
Մնացեալ միայն ի վերայ խաչին որպէս զայգի (այսինքն որթ այգւոյ) երկմատնի կամ երեքմատնի, բացատարածեալ աստի եւ անտի զձեռսն. (Աթ. ՟Ը։)
triple;
trebly.
Զերեքպատիկ զսլաքին սայր շուրջ օծանելով. (Նիւս. երգ.։)
having three edges.
Երեքսայրի սրով վիրաւորեաց զնա. (Ոսկ. աւետար.։)
having three porches or vestibules.
Ունօղ զերիս սրահս կամ գաւիթս. իրեք բակով
Դէմ ընդդէմ կարգեալ երեքսրահեան (յն. սրահք երեքկին) ... քանզի երեքսրահեանք էին». յն. երեքպատիկ, կամ եռայարկք էին. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 3. եւ 6։)
composed of thiee holies;
praised with the Trisagion;
— երգ, օրհնութիւն, Trisagion.
Երեքսրբեան մի տէրութիւն։ Գոհութիւն երեքսրբենին։ Քեզ երեքսրբենիդ կան յանդադար փառաբանութիւն. (Շար.։)
Եւս եւ՝ Ասօղն զերիցս սուրբ.
triple, of three strings (of pearls).
cf. Երեքտակեան.
thirteen.
Եւ զիւր տունն շինեաց սողոմոն զերեքտասան ամ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 1։)
Զերկերիւրոց եւ զերեքտասանից. (Եղիշ. ՟Ը։)
thirteen years.
every thirteen.
Երեքտասանեցունց զուարակացն. (Թուոց. ՟Ի՟Թ. 14։)
built or furnished with three stones.
τρίλιθος trigemmis, vel tribus lapidibus Ունօղ կամ ունելով զերիս քարինս պատուականս, կամ ողորկս.
Քակեաց եւ զտաճարն ... զհռչակաւոր զերեքքարեանն. (Խոր. ՟Գ. 33։)
Որդի դաւթեայ ... հարցէ ըզքեզ այդր ի ճակատ, երեքքարեան՝ առանձնաբեր». այսինքն հաւատով երեքսրբեան մի տէրութեան. (Շ. եդես.։)
of three days;
the third day.
Լոյսն՝ որ յառաջ քան զարեգակն՝ երեքօրեայ ժամանակաւ, ոչ էր անփոփ եւ ժողով. (Եփր. ծն.։)
Վասն երեքօրեայ ապաշխարութեանն (նինուէացւոց) զսաստ հրամանաց իմոց դարձուցի. (Եփր. զղջ.։)
to stay, to remain or sojourn in a place three days.
Երեքօրեսցիս, եւ խնդրեսցիս, եւ եկեսցես. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 19։ Իսկ Կիւրղ. թագ.) դրի երեքաւորեսցիս, փոխանակ գրելոյ՝ երեքաւրեսցիս. երեքկնել (զաւուրս), կամ երեքկնիլ (աւուրբք).