cf. Կապտութիւն.
ԿԱՊՏՈՒԹԻՒՆ ԿԱՊՏՈՒՄՆ, տման. Կապտելն, իլն.
Անբեղմնաւոր կապտութիւն (իբր մերկութիւն)։ Կապտումն զինուց. (Պիտ.։)
Զարշաւանս ասպատակացն, եւ զկապտումն աժխուժին. (Մագ. ՟Լ՟Բ։)
to fix the regards on, to bend, to rivet on.
cable.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկայութեան) «հաստ չուան, պարան» Վրք. հց. Բ. էջ 15Ո։
• = Արաբ. [arabic word] ︎qaran կամ [arabic word] qaran բառից, որ նշանակում է «մի տեսակ ծառի կեղևից շինուած չուան, որով լուծի եզների վզերը իրար են կապում, յետոյ էլ լուծը անց կացնելու համար. 2. երկու ուղտ մօտ մօտի իրար կապելու չուան». այս բառը բնիկ սեմական է և մեկնւում է արաբ. [arabic word] aarn «կզել, միանալ» արմատով. հմմտ [arabic word] qarin «ընկեր, մերձաւոր, տարեկից. 2. լուծի մի զոյգ եզներից իւրաքանչիւրը», [arabic word] aqran «կցայօն, ունքախառ, յօնքերը իրար միացած», [arabic word] miqran «եզան լուծ», [arabic word] iqrān «երկու բանտարկեալ մէկ չուանով կապած տանիլ» ևն (տե՛ս Կա-մուս, թրք. թրգմ. Գ. 688)։-Աճ.
• «վայրի փեգենայ. ruta eraveo-lens» Բժշ. ունի միայն ՀԲուս. § 1326։
• Canini, Et. étym. 120 ունի հյ. կառ։ «չուան» բառը, որ կցում է հյ. քօղ, քուղ, գերմ. garn և հոլլ. garen «թել» բառերին։ Հիւնք. կարան բառից։ Schef-telowitz BВ 28, 308 յն. γαρῥα «ճը-պոտ», γορῥον «ճպոտներով հիւսուած» բառերին ցեղակից։ Աճառ. ՀԱ 1909, 160 խ և կ ձայների լծորդութեան օրէն-քով հյ. խառան հոմանիշի հետ նոյն։
Պարան. հաստ չուան. ... cf. ՄԱԼՈՒԽ.
Հատեալ զկառան նաւին ետուն տանել ալեացն զնա։ Կապեալ ի կառան մի մեծ՝ թեւ մի հաւու. (Վրք. հց. ՟Ղ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
coach-house;
կառք —ի, job-carriage.
cry, outcry;
bellowing;
croaking.
ԿԱՌԱՆՉ որ եւ ԿԱՌԱՉ. κραυγή vociferatio καταβόησις reclamatio ἁποδυρμός deploratio. Սաստիկ կանչ, կանչիւն. հեծութիւն. ճիչ. եւ բառանչ. կռինչ. (լծ. յն. գրաւղի՛, թ. եայղառս ). պոռալը, պոռլտալը.
Աշխարհումն գուժից, ճչոյ եւ կանչոյ եւ կառանչոյ. (Յհ. կթ.։)
Արք չարաձայնք կառանչիւք եւ վայիւք եւ փետիւք խեղդին. (Մանդ. ՟Ի՟Գ. ա՛յլ ձ. կառաչիւք։)
crying;
bellowing;
croaking.
ԿԱՌԱՉԻՒՆ ԿԱՌԱՉՈՒՄՆ. նույն ընդ կառաչ. կառանչ. կառանչիւն.
Լռեցուցէ՛ք զկառաչիւն (կամ զկառանչիւնս) լալեաց եւ վայից. (Մանդ. ՟Է։)
Գոչիւն եւ կառաչիւն (կամ կառաչ) մարցն խանդաղատելոց. (Ճ. ՟Գ. ըստ Ոսկ. մտթ.։)
Օդահատեալ կառաչման, եւ խիզախիւն վարազաց. (Մագ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Հ՟Դ։)
act of driving;
conduct, regency, direction, government;
— տան, house-keeping, economy;
— քաղաքի, policy, politics.
ἀρματηλασία, ἠνιόχισις aurigatio, moderatio եւ այլն. Վարելն զկառս. եւ նմանութեամբ՝ Առաջնորդութիւն, ուղղութիւն, եւ նախախնամական տնտեսութիւն. տեսչութիւն.
Բազում այլ յարացոյցք առ կառավարութիւնս իսկ են. (Պղատ. օրին ՟Է։)
Զկառավարութիւն ի տեսլարանին եցոյց կապիկ, քանզի ի վերայ կառաց անցեալ նստէր. (Փիլ. լիւս.։)
Աղոթք՝ ճգնաւորաց մարտակից, կուսանաց կառավարութիւն. (Խոսր.։)
Կառավարութիւն կամաց ի չարն. (Յհ. կթ.։)
Հրամանաւ վերին կառավարութեան մաքրեալ զօդոցն դաժանութիւն. (Արծր. ՟Է. 2։)
Վարէր զիշխանութիւն իւր բարի շքեղաշուգ կառավարութեամբ. (Օրբել.։)
skull, cranium, head;
ընդ — հանել, to cut off the head, to behead, to decapitate.
• , ն հլ. (-փին, -փունք, -փանց) «ուուխ, գանկ» ՍԳր. Եւս. պտմ. Եփր. ծն-էջ 106. որից ընդ կառափն հանել «գլխա-տել» Սարգ. կառափնատել Մրկ. ժբ. 4. Եփր. թգ. 441. կառափնատ Բ. մակ. դ. 42. կա-ռափնել Բրս. մրկ. նրբակառափն Ոսկ. պօղ. ա. 29 (չունի ՆՀԲ). ունինք նաև կառափել Մտթ. իե. 33, կառափետղ Անյ. բարձր. կա-ռափիչ Գոր. և շմ. էջ 86-89, որոնք ծագում են կառափ արմատաձևից։
• Windisch. 8 յն. ϰά́ρα, լտ. cerebrum «գանկ» բառերի հետ։ Böttich. ZDMG 185Ո 356. Arica 68, 125, Lag. Ur-gesch. 666 սանս. karpara «գանկ» բա-ռի հետ, որ ինքը Arm. Stud. § 1113
• մերժում է։ Muller WZKM 5, 268 մեր-դնում քաղդ. [hebrew word] qrq p, ասոր. ❇ qrq b ձևից։ Bugge KZ 32, 48-49 սանս. karpara, հպրուս. ker-petis, հսլ. črčpu, հբգ. scirbi, գերմ, Scherbe, ռուս. цepenъ «գանկը» բա-ռերի հետ, իբրև բնիկ հայ բառ։ Հիւբշ. 458 հնխ. նախաձևը դնելով 'skerpo-*kerpo-, անապահով է գտնում հայերէ-նի համեմատութիւնը, որովհետև բա-ռիս բուն արմատն է կառ, իսկ -ափն մասնիկ է. հմմտ. կլ-ափն։ Հիւնք. յն, ϰάραβος «նաւ» բառից։ Jensen ՀԱ 1904, 275 ասուր. karpatu «պտուկ» և ասոր. qarqaftā «գագաթ» բառերից է հանում։ Scheftelovitz BВ 28 (1904), 149 և 29, 69 կցում է սանս. karpara «գոգաւոր աման, գանկ». kharpara «պտուկ», յն. ϰαλπη «կուժ», լտ. cal-par «աման» ևն բառերին և բոլորը միասին փոխառեալ է դնում ասուր karpu, karpatu «պտուկ» բառից։ Pe-dersen, Հայ. դր. լեզ. 74 նոյն է Հիւբշ-մանե հետ. որընց հետևում է նաև Pokorny II 580։
• ԳՒՌ -Աւօս. Ախք. կառափ, Չն. գառափ. Մշ. կառապ «գլուխ». թերևս նաև կառափել Խտջ. «լեզուն քիմքին զարնելով շաչեցնել»։
κάρηνον, κράνον, κάρα , κάρ, κεφαλή, κορυφή cranium, caput, vertex, calva, calvaria. Գլուխ մարդոյ, եթէ՛ կից ընդ պարանոցի, եւ եթէ՛ հատեալ, եւ չորացեալ որպէս գանկ. պ. սէր.
Հատ ընկէց զկառափն (մկրտչին). (Եփր. համաբ.։)
Հանին (կամ հարին) զկառափունսն, եւ ընկեցին ի պարսպէն ի մեջ զօրացն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 16։ Որպէս թէ հարկանիցէ ոք զկառափն մարդոյ. Ես. ՟Կ՟Զ. 3. յն. հարկանօղ զայր (իբր գլխատօղ)։)
Հրամայեյաց զկառափն հարկանել զանօրէն մահապարտին. յն. տարաշխարհիկ առնել. (որպէս թէ կարճել յաշխարհէ։)
Կառափունք այլոց բազմաց. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
Վիրգս ի ձեռս առեալ՝ զկառափունս մոգուցն եւ զմոգպետին ջարդէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
ԸՆԴ ԿԱՌԱՓՆ ՀԱՆԵԼ. Կառափել, կառափնատել. գլխով չափ վրէժ խնդրել. գլուխը ջախջախել, սատկեցընել.
Ոչ բարկանայր, եւ ոչ սաստէր՝ հանել ընդ կառափն նոցա։ զչարութիւն նոցա, կամ զչարիսն. (Սարգ. յկ. ՟դ. ՟ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟զ։)
whose skull or head is wounded.
ԿԱՌԱՓՆԱՏ ԿԱՌԱՓՆԱՏԱԾ. Իբր Կառափնատեալ.
Զոմանս վիրաւորս, զոմանս կառափնատս արձակէին. յն. լոկ, վիրաւորս առնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)
Որպէս զի զադամ կառափնատ առողջացուսցէ. (Երզն. մտթ.։)
Ի կռուելն կառափնատէ, եւ նա դառնայ առ թագաւորն կառափնատած. (Լմբ. սղ.։)
to wound or strike on the head, to knock down.
κεφαλαιόω in capite vulnero եւ այլն. Կառափել, հատանել կամ կիսատ առնել զկառափն. գլխատել. եւ Կռփել. հարկանել քարամբք. վիրաւորել. ջաղխել. մահուչափ տանջել. գլուխը կամ գլխուն զարնել, ջախջախել, սախտել, ծեծել փետել.
Եւ զնա կառափնատեցին (յն. (քարկոծեալ գլխահարեցին), եւ արձակեցին անարգեալ. Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 4։)
Հար կառափնատեաց մարգարէն զընկեր իւր պատգամաւն տեառն։ Կառափնատեցաւ մարագարէն յընկերէն իւրմէ. (Եփր. թագ.։)
Եթէ քարիւ կառափնատեալ՝ բերէ զքարն ցուցանէ, եւ զհանդերձն արեամբ թաթաւեալ. (Բրսղ. մրկ.։)
Ուր որդին խաչեցաւ, անդ եւ հարազատ եղբայրն (յակոբոս) կառափնատեցաւ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Սատանայ կառափնատեաց զանմեղն խաչիւն. (Լմբ. սղ.։)
Զգլուխն՝ որ պսակելոյ արժան էր, կառափնատեալ, ի մէջ բազմականացն բերէին. (Երզն. մտթ.։)
beheading, decapitation.
Կառափնատելն, իլն.
Նայեցաւ յօրէնս, զի ասաց, եթէ կառափնատութիւն փոխանակ կառափնատութեան. այսինքն ակն ընդ ական եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
cf. Կառափնատութիւն.
carriageable, along which a coach may go;
— շաւիղ, carriage-way.
cf. ԿԱՌԱՐՇԱՒ։ Գանձ.։
prickly artichoke;
hawthorn, may.
• «թաղիք» Գաղիան.
• «Ռառախ». արմատ առանձին ան-գործածական, որից կազմուած է կառնա-ջուր «վէրքից վազած թարախոտ և արիւնոտ ջուրը» Մարթին։
• ՆՀԲ լծ. լտ. eruor «հոսող արիւն»։
ԿԱՌՆ կամ ԿԱՌ, ի. Փուշ՝ որ կառչի եւ կռուի ընդ անցաւորս. բոյս փշաւոր, որ տայ սերմն թաղիացեալ աղուամազիւք, որք իբրեւ անիւ հոլովին այսր անդր յերեսաց հողմոյ. որպէս եւ պ. խառ ՝ է փուշ։ Իսկ ի տեղիս տեղիս աշխարհին հայոց ԿԱՌ կոչի փուշ հաստ բնով, զոր կեղեւեալ ուտեն, որպէս եւ զԵրիժնակ կոչեցեալն.
Կառն, որ է փուշ. (Երզն. քեր.։)
Անիւ կոչի փուշն, որ ի ծայրս կառինն ի չորանալն անկանի. (որպէս թէ իցէ կառք ինչ) (Վրդն. ծն.։ ռմկ.)
Եւ խրոխտացեալ կառին, (կամ կառի) եւ նորին Նմանեացն, ասեն՝ թէ մեք հարկանօղ գոլով, եւ այլն. (Մխ. առակ.։ Իսկ ի բառս Գաղիան. Կառն եւ Թաղիք իբր նոյն դնին։)
to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.
(լծ. թ. գուռմագ ). ἑφίστημι, ἑνιδρύω constituo, colloco, fundo, firmo ἁνορθόω surrigo, erigo, instauro. Կանգնել, տնկել. ամբառնալ. կայացուցանել. հաստել. հաստատել. կազմել. շինել.
Կառո՛ զսանն, կամ զկաթսայդ. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 3։)
Ի վերայ աւազոյ շինուածս յիմարութեան կառուցի։ Համբարտակն վստահութեան դարձեալ կառուսցի։ Կոթող կամկարկառ քարանց կառուցեալ։ Կառոյց նպատակ։ Արձանքն կառուցան։ Կառո՛ ինձ սահման։ Բազուկ կառուցի բաժակս մանրելի. (Նար.։)
Երկիրս ի միջոցի երկնի կառուցաւ. (Շիր.։)
Տնկագործն ծառ յերկնի կառուցանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Ի միջոցին կառուցեալ ունելով զծառն կենաց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Կառուցից զգարշապար մտացս ի յոյսն անկարծելի. (Ուռպ.։)
Զաչսն ի նմա կառուցանեն. (Փիլ. տեսական.։)
Ի հասարակաց արգահատելով մարդկային բնութիւն՝ զնոյն կառուցեալ ընդ միտ ածէք. իբր ակնկառոյց լինելով. (Պիտ.։)
Առ ի կառուցանել ամբոխ աղմկի ի վերայ փրկչին։ Ի ծնէ կուրի աչք հաստատ կառուցանել. (Զքր. կթ.։ Ընդդեմ ձմերայնոյ կառուցին զարօրս. Համամ առակ.։)
Այսպիսիքս զդատապարտութիւն խօթանան, եւ բազում ժահահոտութիւն կառուցեալ ի նոսա. (Մեկն. ղեւտ.։)
ԿԱՌՈՒՑԱՆԵԼ. (ի կառչելոյ, կամ կռուելոյ) Մածուցանել. պնդել. պնդացուցանել. փակցնել, կպցընել.
Կառուցեալ ի ճակատն զքարտն՝ այնպէս շրջէր. (Նոննոս.։)
Ի վերայ ճակատին կառուցանել ի ձեռն ծաղկահոտ մոմոյ. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)
Ջուրք զօրէն պարսպաց կառուցեալ եղեն. յն. մածեալ պնդեալ կամ պաղեալ կացին. (Փիլ. տեսական.։)
Ցրտահար կառուցեալ ի ձմերայնի լինէր, եւ տապախարշ արեւակեզ յամարայնի. (Յհ. կթ.։)
establishment, construction, edifice, erection;
elevation.
κατάστασις constitutio πῆγμα, πῆξις coagmentatio, compactio, concretum, pegma, congelatio. Կառուցանելն, իլն. կառոյցք. կանգնումն, կազմութիւնն. շինութիւն. կայք. եւ Մածումն. պնդութիւն. կառեալ կալն. պաղումն. սառոյցք.
Մի՛ կացուցանիջիք զոտս ձեր յանցաւորիս կառուցմամբ իբրեւ յաւիտենականի. (Յհ. կթ.։)
Զոհարանացն կառուցմունք։ Յաւազանին կառուցմանէ։ Յոչնչէ կառուցմամբ. (Անան. եկեղ։)
Կառուցման լրութեան անդամոցս։ Ունօղն յարկին կառուցման։ Ղեկացն կամ խորանաց կառուցմունք. (Նար.։)
Նիստ կառուցման բոլորակութեան (լուսնի)։ Յերկինս կառուցմամբն. (Շ. բարձր.։)
Լուսաւորաց կառուցումն. (Լմբ. ժղ.։)
Սակս սիրականն կառուցման քո առ իս. այսինքն ակնկառոյց լինելոյդ. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ի վերայ ոչնչի (այս ինքն ոչինչ) կառուցման կառուցեալ, կայիւք թռչին, եւ կառուցմամբ ընթանան. (Պիսիդ.։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
ἑγκόπτω, ἁνακόπτω retundo, impedio ἑλαττόω imminuo եւ այլն. Տալ յետս կասիլ կամ յետնիլ եւ զկայ առնուլ. յետս ընկրկել. նահանջել. արգելուլ. խափանել. դադարեցուցանել. պակասեցուցանել, նուազել. ընդմիջել. ետ կեցնել, արգիլել, խրտեցնել, պակսեցնել, միջահատել.
Բարւոք ընթանայիք, ո՞կասեցոյց զձեզ ճշմարտութեանն չհաւանել. (Գաղ. ՟Ե. 7։)
Արբեցութիւն կասեցուցանէ զոյժ. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 40։)
Զմտացն ընծայութիւն երբեմն կասեցուցին, եւ երբեմն ամենեւին իսկ մթացուցին. (Կիւրղ. ծն.։)
կասեցուցանէ ի սիրոյն. (Ոսկ. թես.։)
Ըստ հաւատոցն ոչինչ կասեցուցանէր զգործն. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն. (Պիտ.։)
Կասեցուցանել ի պատուոյն, կամ յարիական զօրութենէ, կամ ի հանդիսից բարեպաշտութեան. (Նանայ.։ Ղեւոնդ.։ Սարգ.։)
suspicious, doubtful, mistrustful.
Լի կասկածանօք. երկիւղագին. վարանեալ.
Երթայր եւ պետրոս զհետ կատարածի՝ կասկածագին ի կանխասաց ուրախութենէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Յայնմանէ ոչ երկնչէին, այլ յայսմանէ կասկածագինք էին. (Շ. մտթ.։ Որ ըստ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. գրի կասկածագոյնք։)
cf. Կասկածագին.
ἑπιμελής, ἑναγώνιος sollicitus եւ այլն. Հոգ յանձին ունօղ կասկածանօք. առաւել զգոյշ, անձնապահ.
Արթունք եւ միշտ կասկածագոյնք լինիցիվք։ Կասկածագոյնս կամի լինել նոցա ցանգ։ Կասկածագոյնս առնել կամի, եւ միշտ զառաքինութեամբն դալ. (Ոսկ. մտթ.։)
Կասկածագոյնս արար զնոսա ի հերձուածողացն չարուէ։ Զի կասկածագոյնս արասցէ զաշակերտսն՝ քննել զթուղթսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
cf. Կասկած;
— նօք, distrustfully;
տարապարտ կասկածանս ունել զումեքէ, to suspect wrongfully or without cause.
cf. ԿԱՍԿԱԾ. (որ եւ ըստ յն. յոյս ասի, որպէս ակնկալութիւն չարեաց)
Ընկա՛լ ընկա՛լ կասկածանս ի վերայ կասկածանաց։ Կասկածանօք լուարո՛ւք զբանս իմ. (Ես. ՟Ի՟Ը. 13. ՟Լ՟Բ. 9։)
Հեռի զինքն յայսմ կասկածանացս կացուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Կասկածանաց մահուն պաշարեալ իցէ (զնա). (Ագաթ.։)
Երկիւղ կասկածանաց։ Առանց իմիք կասկածանաց։ (Խոր.՟Ա. 13։ Յհ. կթ.։)
Զերծաւ յամենայն կասկածանաց մեղաց. (Մանդ. ՟Է։)
Խտրոց կասկածանաց։ Ի կարծեացն կասկածանաց. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ձ՟Է։)
Սկսան տագնապիլ կասկածանօք այնմ, զոր սպանին. (Իգն.։)
diffident or irresolute character.
chestnut-tree;
—ք, chestnut-grove.
Ծառ կաստանայի, որ յայլ լեզուս շփոթի եւ ընդ կաղին, նուշ, ընկոյզ.
Նշենին քաղցր գ նեղեալ ի դառնութենէ եղբօրն՝ արար իւր բարեկամ եւ եղբայր զկասկենի, բարոյակից զնա գտեալ ըստ երկուց որակաց. (Մխ. առակ.։)
malting.
cessation;
thrashing.
ԿԱՍՈՒՄՆ որ եւ ԿԱՍՈՒԹԻՒՆ. Կասիլն յետս. եւ Կասուլն որպէս կամնասայլիւ.
Գիտելով զկասումն առն ի փրկութեան դարձէն. (Փարպ.։)
Հպարտութիւն, որպէս նախնեացն բան է, կասումն եւ ընդ ոտս անկանել է առաջատութեան. (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)
Սուզանելով յանդունդս կուրստեան՝ քանակի կասմանն. (Թէոդոր. խչ.։)
chestnut.
• «շագանակ» Վստկ. 4, 136. Բժշ. որ և կաստանոն Խոր. աշխ. (այսպէս ունի մի ձեռ. փխ. մաշկամիրգ). որից կաս-տանայի կամ կաստանի «շագանակենի» Վստկ. դ. և միր. կաստանենի «շագանակե-նի» Քաղ. կաստանոց «շագանակենիների անտառ» Տաղ. (երկուսն էլ առ Ստ. Լեհ.)։
• = Յն. ϰαστανέα կամ ϰϰστανον «շա-գանակ» բառից, որ ծագում է Պոնտական Kaστανα քաղաքի անունից. փոխառու-թեամբ յոյներից անցել է շատ բազմաթիւ լեզուների. ինչ. լտ. castanea, հիւս. լատ. բարբառներում casteha, իտալ. castagna. ֆրանս. chätaigne, անգլ. chestnut, հբռ chestinna, մբգ. kestene, գերմ. Kastanie, հունգ. gesztenye, ռում. agistiné, oistin. tfistanii հսլ. kastanii lostan' բուս. [other alphabet] -танъ, լեհ. kasztan, ալբան. kustenji, թրք. ❇estane ևն, բոլորն էլ հոմանիշ (Walde 138, Berneker 492. Boisacq 420, Kluge 245, բրոնք ընդունում են այն կարծիքը թէ յն. ϰααταϰϰ ծագած է հայ. կասկենի ձևից տե՛ս այս բառի տակ)։
• Ուղիղ համեմատութիւնը տուաւ նախ Ստ. լեհ., որի վրայ տե՛ս Նորայր, Հայկ. բառաք. էջ 119-122 և Բառ. ֆրանս. 229բ։
ԿԱՍՏԱՆԱՅ որ եւ ռմկ. քէստանէ. Պտուղ յայտնի. եւ ծառ նորա. որ եւ ՇԱԳԱՆԱԿ. պ. ղիւլիգէ. nux, juglans. ըստ ոմանց՝ եւ Շահպալուտ (իբր արքայական կաղին)։ (Վստկ.։ Բժշկարան.։)
droll, facetious, jocular, waggish.
Ազգ թռչնոյ. թերեւս նոյն ընդ Կատաբ.
Ուտի առանձնակգ լինիի նմա ձիթենի, եւ ի հաւուց կատակ. (Խոր. աշխարհ.։) (Կայ պ. քէսեգ, որ է անծեղ. արաբ. ագագ. թ. սազսըզան.
ԿԱՏԱԿ 2 (ի, աց.) գ. (Իբր քատակ, նմանութիւն. փէզա, թագլիթ, քէսինթի ) Խաղ. ծաղր. այպանք. կատականք. կատակութիւն.
Զինուորացն ասէր կատակս. (Խոր. հռիփս.։)
Գուցէ այպանիցէ զնա, կամ առ կատակս ինչ խօսեսցի ընդ նմա. (Պիտառ.։)
Ի բաց ընկեցեալ զկատակս կերակրոց. (Յհ. կթ.) այս ինքն զունայնութիւն։
Ըմպէին անդ գինի բոզօք եւ վարձակօք եւ գուսանօք եւ կատակօք. (Բուզ. Գ. 19։)
Ի կատակացն, ի գուսանացն ձայնս։ Կատակաց եւ կաքաւչաց սնուցիչք. (Լմբ. ժող. եւ Լմբ. իմ.։)
facetiousness, merry conceit, pleasantry, jocoseness, humour.
Կատակ բանից. ծաղրաբանութիւն. մասխարկութիւն.
Գործ խնդրէք յիւրաքանչիւր ոմեքէ, եւ ոչ կատակաբանութիւն. (Փարպ.։)
Կատակաբանութիւն, եւ խօսակցութիւն կանանց. (Տօնակ.։)
pleasantry, jesting, foolery;
mockery, jeering, jeer, scoff, taunting;
opprobrium;
ծաղր եւ այպն կատականաց առնել, to laugh, to scoff or jeer at, to cover with ridicule;
— լինել or — ծաղր եւ այպն կատականաց լինել, to make oneself ridiculous, to render oneself an object of derision;
to be the sport or laughing-stock of.
γέλως, χλεύασμα, χλευασμός, μυκτηρισμός risus, derisus, jocus, subsannatio, irrisio. Կատակ. կատակելն, իլն. ծաղր. այպանք. այպն.
Լինել ի կատականս։ Ի ծաղր եւ ի կատականս։ Ի նախատինս եւ ի կատականս։ Առնել կամ լինել ծաղր եւ այպն կատականաց. (Երեմ.։ Եզեկ.։ Յոբ.։ Սղ.։)
Կատականք եղեաք հոթանոսաց, խաղալիք դիւաց. (Ոսկ. եբր.։)
Սա է, զոր մեք անզգամքս ունէաք ի կատականս. (Ոսկ. յհ.։)
Կատականօք այպն արարեալ. (Արծր. ՟Գ. 7։)
Զսեղանոցն պարարտութիւն, զընկերացն ծաղրական կատականս. (Լմբ. սղ.։)
comical, lesque, farcical, facetious.
Որ ինչ անկ է կատակերգակաց եւ կատակերգութեան. ծաղրական. ծիծաղական.
Ոչ պարտ վարկանիմ զայնոսիկ յիշատակել ի կատակերգական յայսմ տառի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Բարդեա՛ բամբասանս յոքունսգ. զվրնջողականսն. զկատակերգականսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
comedy;
— յօրինել, to write -;
— խաղալ, հանդիսացուցանել, to act a play, to represent plays;
— իմն է, it is but a farce.
κωμῳδία comoedia, fabula, satira. Նուագ եւ խաղ ծաղրաշարժ կամ միմոսական. գործ կոմիկեանց ի թատրոնի. ծաղրածութիւն.
Ողբերգութեան արտօսր հետեւի, իսկ կատակերգութեան՝ ծաղր. (Նոննոս.)
Հագներգութիւն, փանդեռներգութիւն, եւ կատակերգութիւն։ Կատագերգութեանցն գեղեցկագոյնքն առանց ծիծաղանաց են։ Քերթողի կատակերգութեանգ ոչ իցէ պարտ զոչ եւ մի ոք ի քաղաքացեացն կատակերգել. (Պղատ. օրին. ՟Բ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Զողբերգութիւն դիւցազնաբար վերծանեսցուք, իսկ զկատակերգութիւն՝ աշխարհօրէն. (Թր. քեր.։)
Ատեցօղք արուեստից եւ վարդապետական բանից, եւ սիրօղք վաչառաց եւ կատակերգութեանց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Երգս կատակերգութեան ջնարահար պոռնկի. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Երգս լկտութեան եւի կատակերգութիւնս առաւել հեշտանամք քան ի սերովբէական բարեբանութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
cf. Կատակ.
γέλως risus, derisus. Կատականք. կատակ. ծաղր. խայտառակութիւն. ծանականք.
Ապականեսցին բագինք կատակութեան. (Ամովս. ՟Է. 9։)
Մի նորոգէք ի տանէ զկատակութեան. (Ամովս. ՟Է. 9։)
Մի նորոգէք ի տանէ զկատակութիւն, հող ի գլուխ լերուք ի վերայ կատակութեանց ձերոց. (Միք. ՟Ա. 10։)
Սիրեն զայպն կատակութան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զի յայտնի արասցէ զծածուկ կատակութիւնս նոցա։ Աստուած յայտնեաց զծածուկ կատակութիւն նոցա։ Ցուցին նոքա զայպն կատակութեան իւրեանց. (Եփր. համաբ.։)
Ոմանք կատակութեամբ աստուածս դնէին. (Փարպ.։)
cf. Կատաղութիւն.
Կատաղութիւն. մոլեգնութիւն.
ազգի ազգի կատաղանօք (հալածչացն) վասն խաղաղութեան աշխարհի մեռան. (Գէ. ես.։)
Ի չարալլուկ կատաղանաց գուսանաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. որ ի նոր ձ. եւ Ճ. ՟Դ. կատականաց։)
sycamore-tree.
Մոլի, վայրենի. տունկ. որպէս մոլաթզենի. ἁγρία συκή ficus sylvestris.
Գոյ ի թզենիս, որ անուանեալ կոչի կատաղենիս, այս ինքն վայրի մոլաթուզ. (Վեցօր. ՟Ե։)
to enrage, to drive into a rage, to goad to madness, to drive mad, to plague to death.
ἑκμαίνω insanire facio. Գրգռել ի կատաղութիւն, ի մոլեգնութիւն, ի գազանութիւն. կատղեցնիլ.
Կատաղեցոյց զշունս աքտիոնի. (Նոննոս.։)
Մոլեգնեալ կատաղեցոյց դեւն զառիւծն ընդդեմ սամփսոնի. (Եղիշ. դտ.։)
Կատաղեցոյց զկայիափա, եւ շարժեաց զնա՝ պատառել զվերարկուն. (Բրսղ. մրկ.։)
fury, impetuosity, rage, ferocity, frenzy, madness;
— հողմոց, wild rage, the fury of the winds;
— շան, rage, canine madness.
λύσσα rabies μανία furor, insania. Գազանութիւն. մոլեգնութիւն. վայրենութիւն. ցնորումն. բորբոքումն.
Ի պատճառէ իմեքէ կատաղութիւն ի խելսն անկանի. (Յճխ. ՟Դ։)
Մոլեկան կատաղութեան արկածք. (Պիտ.։)
Զօրաւոր կատաղութիւն թշնամեաց. (Յհ. կթ.։)
Կատազութիւն՝ կատաղութեանն բժշկութիւն լիցի. (Ածաբ. ի կիպր.։)
Կատաղութիւն հայհոյչաց։ Փառաց կատաղութիւն, կամ չարեաց, ցանկութեան, նախանձու.. (Սարգ.։)
cf. Կատաղութիւն.
λύττη, μανία insania, furor. Կատաղիլն, եւ կատաղութիւն. մոլութիւն, մոլեգնութիւն.
Ի տռփական կատաղմանէ եւ ի մոլութենէ խափանեցուսցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Ի կատաղումն անարգել ցանկութեանց. (Փիլ. ել.։)
Նայեցաւ ի կատաղումն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
Յուդայի կատաղումն է. (Յհ. կթ.։)
( Առ ըմբռնելոյ զյիսուս) տուընջեան ոչ մնացին յանչափ կատաղմանէն իւրեանց. (Տօնակ.։)
Բազմադիմի առնե զանցս՝ որ ի գինւոյ, եւ յարբեցողաց կատաղմանց գինեհարացն լինի. (Համամ առակ.։)
improvement, perfection.
Կատարելագործութիւն փրկութեան, կամ ընթերցուածոցն խորհրդոց. (Արշ.։)
τελετουργία perfectio, consecratio. Կատարելագործելն, իլն. կատարումն սրբազան իրաց.
Այս է իւզոյն աստուածայինկատարելագործութիւնն. (Դիոն. եկեղ.։)
produced, born in a perfect state.
τελειογόνος perfectum dens partum եւ τελειογέννητος perfectus natus. Որ կատարեալ ծնանի զայլս, կամ յայլմէ.
Եւ իբրու զի ինքնակատար է, կատարելածին լինի լնլով։ Կատարել եւ կատարելածինս անդԷն զամենայն ինչ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 42։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
τελειότης perfectio. Կատարեալն գոլ՝ ամբողջութեամբ եւ լրութեամբ էութեան, լաւութեան, կամ ձրից, մասանց եւ հասակի.
Մի կարգ, մի պաշտօն (կամ պատիւ)... գկատարելութիւն, սրբութիւն (կամ սրբութեան). (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ Շար.։)
Կատարելաթիւն բնութեց (ի քրիստոս) եւ դիմի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ա՛յլ կատարելութիւն է աստուծոյ, եւ ա՛յլ մարդոյ. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ընտրելագոյն կատարելութեանցն շտեմարան. (Պիտ.։)
Կատարիլ է ի կատարելութիւն ածիլն յետ մկրտութեան՝ ի ձեռն բարի վարուց աճմանն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Կատարելութիւն ի թերութեան. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Անկատար յաւուրս կատարելութեան. (Մաշկ.։)
Կատարելութեան անուն ասի ի վերայ այնոցիկ, որք բնաւին իւիք ոչ են պակաս. (Երզն. մտթ.։)
Աճումն առնու տղայն՝ գալ ի կատարելութիւն մարմնոյ եւ մտաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)
Մարմին ի ձեռն անդամոցն կատարելութեան եւ զգայարանացն թուոյ՝ բոլորակ իմն է. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Այն՝ տղայութեան ժամանակ էր, իսկ այս կատարելութեան. (Կիւրղ. ղկ.։)
Յալիս գտար ահաս մտօք. (եւ անկատար յաւուրս կատարելութեան. Մաշկ.։)
Կատարելութիւն հասակի. (ՃՃ.։)
Կատարելութեան հասեալք (հասակի). (Փարպ.։)
ԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆ. τελείωσις consummatio. Կատարումն. բովանդակութիւն. լրումն. կատարելն, եւ իլն. նահատակութիւն կամ վախճան. եւ Արդեամբք գոլն սարօք իւրովք.
Բերիլ ի կատարելութիւն կամաց նորա։ Իկատարելութիւն բանի եւ խորհրդոց նորա ճեպեալ զանձինս. (Յհ. կթ.։)
Ընդ բանին խօսել՝ արագապես լինէր գործոյն եւ իրին կատարելութիւն. (Ճ. ՟Ը.։)
Գոյանայ, եւ զկատարելութիւն չարեացն առնու. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Զկատարելութեան պսակն ընդունէր։ Ընկալաւ սրով զվախճան կատարելութեան։ Կատարելութեան պսակի արժանի եղեւ. (Փարպ.։)
Որպէս ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիք. իսկ կատարելութեամբ մի միայն ի ներքս անդ տպաւորեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
ԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆ. τελετουργία consecratio, initiatio. Սրբազան խորհուրդ եւ պաշտօն. խորհրդակատարութիւն.
Զղեւտացւոցն օրէնսն, եւ զքահանայիցն զկատարելութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Որպես աստուածուսոյց քրիստոնէից մկրտութիւն է, այսպէս եւ առ նոսա կատարելութիւն, եւ այս այդպիսի տօնդ առ ելլենացոցն՝ միւստռոն. (Նոննոս.։)
ԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆԴ, կամ ՔՈ. τελειότης σου sanctitas tua. Սրբազան տէրութիւնդ. սրբութիւն քո.
Քո կատարելութիւնդ կարօղ գոլով եւ զեւս մեծամեծս իմանալ։ Հանճարեղաբար քո կատարելութիւնդ արտադրեսցէ բան։ ՈՒրախ եղէ յոյժ ի վերայ առաքելոյս ի քոյոյդ կատարելութենէ. (Պրպմ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա. ՟Խ՟Բ։)
administration, celebration;
consecration.
τελετή sacramentum, sanctificatio τελείωσις, τελετουργία initiatio, conservtio, perfectio. Խորհրդականութիւն. նուիրագործութիւն. կատարումն գործոյ քահանայութեան.
(սուրբ հաղորդութիւնն ) է ըստ բարեփառ առաջնորդին մերոյ (յեռոթէոսի) կատարողութեանց կատարողութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
Զկատարողութիւն սրբազան իւղոյն. (Մագ. ՟Ա։)
Զպատարագին կատարողութիւն։ Զմիւռոնին կատարողութիւն։ Ի կատարողութիւն խորհրդոյ սրբոյ պատարագին. (Լմբ. պտրգ.։)
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
τελείωσις perfectio συντέλεια consummatio. Կատարելն եւ իլն. կատարած. լրումն. բովանդակումն. վախճան.
Եղիցի կատարումն ասացելոցս նմա ի տեառնէ։ Թողեալ զբան սկզբանն քրիստոսի՝ ի կատարումն եկեսցուք։ Իսկզբանէ տարւոյն մինչեւ ցկատարումն տարւոյն։ Ընկալեալ զկատարումն հաւատոցն ձերոց զոգւոցն փրկութիւն.եւ այլն։
Հաւատք եւ սէր են սկիզբն եւ կատարումն. (հաւատք սկիզբն, եւ սէր՝ կատարումն. Ածազգ. ՟Գ։)
Աստ է կատարումն ամենայն բանին։ Ի կատարման հասակին։ Կատարումն եւ վախճան ունին ամենայն տրտմականքն։ Նոյն ժամայն գործն զկատարումն առնոյր։ Գալ ի կատարումն սննդեամբն։ Կատարումն շինուածոյ, գրոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ.։ ՃՃ.։ Յճխ. եւ այլն։)
Ի կատարումն ածել զպատրաստուիթիւն տան քոյ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 19։)
ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ. τέλος finis. Վախճան, այսինքն վախճանական պատճառ. (Սահմ. ստեպ։)
Երակահատութեան ասիցէ զառողջութիւն գոլ կատարումն, զի սակս նորա եղանի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ. τελευτή finis, consummatio Վախճան կենաց. նահատակութիւն. մարտիրոսութիւն.
Զկատարումն տեառն տեսէք. (Յկ. ՟Է. 11։)
Եւ եղեւ կատարումն սրբոց վկայիցն եւ այլն. (ՃՃ.։)
Ի յիշատակս կատարման ամենայն սրբոցն աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։)
Քրիստոսակոչ կատարումն. (Կորիւն.։)
Կատարումն առաքելոցն։ Զտեղիս կատարմանցն. (Խոր. ՟Բ. 31. 72։)
ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ. τελειότης perfectio. Կատարումն (կամ կատարելութիւն) ուղղոց առաջնորդեսցէ նոցա. (Առակ. ՟ժա. 3։)
ԵՒ ի վերայ ամենայնի զսէրն, որ է զօդ կատարմանն. (Կող. ՟Գ. 14։)
Հաւատարիմ էր վասն կատարման վարուց եւ իմաստութեան. (ՃՃ.։)
կատարումն զլրումն ամենայն բարութեանց ասէ։ Մի ոք հայեցեալ ի գայթոտ եւ ի դիւրավնասելի բնութիւնս յուսահատ լիցի յանձինն կատարմանէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ. τελείωσις initiatio, consecratio. Կատարողութիւն. նուիրագործութիւն. նուէրք. սրբազան պաշտօն.
Առցես զճարպն, եւ զերին աջոյ. զի այն է կատարումն։ Զխոյն կատարման։ Ի մսոյ զոհին կատարման։ Մինչեւ յօրն լրման աւուրց կատարմանն ձերոյ (այսինքն օծութեան կամ ձեռնադրութեան). եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Թ. 22=34։ Ղեւտ. ՟Է. 37։ ՟Ը. 22 - 33։)
Յիշեցի զքեզ, եւ զգութ մանկութեան քո եւ զսէր կատարման քո. իմա՛ նուիրումն աստուծոյ իբր հարսնախօսութեամբ. խօսքկապ.
cf. Կատարեալ.
τέλειος perfectus. Կատարեալ. լրացեալ. ունակ կատարելութեան. լիակատար.
Կատարուն, եւ անկարօտ ամենայն կատարելութեան։ Կատարո՛ւն է յանկատարացն՝ որպէս կատարողապետ.իսկ անկատար ի կատարունսն՝ որպէս գերակատար. (Դիոն.։)
Որ զյաւելուած ինչ ոք ընդունիցի, անկատար եղիցի (ի բնէ) եւ ոչ կատարուն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Տասն թիւդ կատարուն է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Եռանկիւնի՝ չափ կատարուն եւ պատարուն. (Մագ. ՟Ժ։)
Լցեալ աստուածեղէն զօրութեամբ, եւ կատարուն. (Շ. բարձր.։)
entelechia
(առ յետինս գրի եւ Կատարօնութիւն) cf. ԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆ.
(Հոգին է) կատարունութիւն առաջին՝ մարմնոյ բնաւորականի։ Նիւթն զօրութիւն, իսկ տեսակն կատարունութիւն։ Առաջին կատարունութիւն կոչէ զտեսակն, եւ երկրորդ զներգործութիւնն. (Նիւս. բն.։)
Երեքն կատարեալ է՝ ունելով սկիզբն, մեջ, եւ աւարտ. (որ վայել է ի կատարումն ամենայն կատարունութեան. Խոսր.։)
(Անհատական տարբերութիւնք) են ձեւք եւ կատարօնութիւնք. այսինքն ծնօզք, հայրենիք, եւ ազգք. (Ժամանակ եւ տեղի, դոյն եւ քանակ եւ նշանք. Մխ. ապար.։)
origanum.
• «զուիրակ բոյսը, ուրց, origa-num vulgare L» (ըստ Տիրացուեան, Cont-ributo § 417) Գաղիան։
Անուն խոտոյ, որ ի բառս Գաղիանոսի դնի որպէս յն. որիգանոն. cf. ԶՈՒԻՐԱԿ. եւ ԴԱԶՁ։
anagallis, chickweed.
Բառ ռմկ. որ ի Հին բռ. դնի փոխանակ այլազգական ձայնիս՝ ադանալբար։
cat-worship.
Պաշտելն զկատուս.
Առ նոսին իսկ կատուապաշտութիւն է մեծարգի եղեալ, կերակուր իւրեանց զկերակրոցն ապականիչս (զմկունս) առնելոյ աղագաւ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
compasses;
arch, vault;
— հիւսանց, mason's plummet, level.
• , ի-ա հլ. «հիւսնի մի գործիք է. մկրատ կամ աքցան և կամ եռանկիւնի քանոն» Փիլ. ժ. բան. «շրջանակ գծելու գործիք. տճկ. փէրկէլ» Եփր. ծն. էջ 4. «շէն-քի կամար» Արիստ. աշխ. Գէ. ես. որից կարակնեալ «կամարաձև պարզած» (սիրա-մարգի տտունի համար ասուած) Ոսկ. փի-լիպ. է. կարակնահատ «կարծես կարկինով զծուած ձևուած, իբր կլոր» Շիր. էջ 52. Կնիք հաւ. էջ 17. կարակնաձև Խոր. Զքր. կթ. Գնձ. կարակնանձնակ «կորաքամակ» Շիր. կա-րակնապէս «կըս-կլոր» ԱԲ. կարակնակերտ Մագ. Օրբել. կարակնակերտութիւն Մագ. ո-րովհետև բառիս ուղ. -հյց. ձևը գործածուած չէ, ուստի յայտնի չէ թէ արմատը կարա՞կն ձևն ունէր, թէ՞ կարակին։ ՆՀԲ և ՋԲ դրաձ են կարակն. ԱԲ դրած է կարակին, ինչպէս րնդունում է նաև Բագր. Քեր. զրգց. էջ 60։ Ուղիղ է միայն վերջինը, ինչպէս ցոյց են տալիս վրացին, յունարէնը, ինչպէս նաև հայ բառի երկրորդ ձևը՝ կարկին, ի-ա հլ. Ոսկ. ես. 264. Գէ. ես. Տոմար. որից էլ կազ-մուած են կարկնաբոլոր Եղիշ. ծն. կարկնա-ձև Զքր. կթ.։
• = Յն. ϰαρϰίνος «ունելի, դարբինի աք-ցան. 2. շրջանակ քաշելու կարկին» (որ և ϰίρϰινος «կարկին», լտ. circinus). որից ϰαυϰινόω «ծռիլ, կորանալ»։-Բառի առաջին իմաստն է «խեցգետին» և այս իմաստով ունինք կարկինոս. միւս նշանակութիւնները («ունելի» ևն) բխում են առաջինից՝ խեց-գետնի ճանկերի փոխաբերութեամբ։-Հիւբշ. 355։
• Ուռիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։ Պասմա-ճեան, Մասիս, 1893, 251 ակկադ. գար-գինա «կարկին» բառի հետ՝ իբր թու-րանեան։ Հիւբշ. 355 թէև ընդունում է վերի մեկնութիւնը, բայց կասկածով, որովհետև՝ հետևելով բառարաններին, արմատը դնում է կարակն, որ ձևով չի յարմարում յունականին։ Karst, Յու-շարձան 404 սումեր. gargina «քանոն» Բառես ձևի մատին խօսում են Վարդա-նեան ՀԱ 1922, 585 և Տաշեան ՀԱ zq2§ 62։
• ԳՒՌ.-Բլ. Վն. կարկին, Մշ. կարգին «ջա-ղացքի քարերի հաւասարութիւնը որոշող փայտը» (տե՛ս իմ Գւռ. բառ. էջ 557բ). ո-րից կարկինը գտնել Տ. «կործանիլ, քայքա-յուիլ»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. კარაკინი կարակինի «կար-կին» փոխառեալ է հայերէնից՝ ըստ Ղ. Ա-ղայեան, Աղբիւր 1889, էջ 6, յունարէնից՝ ըստ Չուբինով 594։ Ձևի նմանութիւնը մի-այն առաջինի կողմն է։
cf. Կարակին.
ԿԱՐԱԿՆ որ եւ ԿԱՐԿԻՆ ասի. Բառ յն. գարգինօս. լտ. չի՛րչինուս. καρκίνος, περίγρα, διαβήτης forceps, circinus. իտ. compasso ψαλίς forfex, fornix, arcuatum opus. Մկրատ, կամ աքցան, եւ մկրատաձեւ բացեալ գործի ձեւելոյ զբոլորակ. եւ նմանաձեւ եռանկիւն կանոն հիւսանց, եւ մանաւանդ նոյնաձեւ շինուած կամարաց.
Ուռանց եւ սալից, եւ գրոցաց, եւ գրոցաց, եւ կարակնաց, եւ այլոց գործեացն, ի ձեռն որոց կերպարանացան նիւթքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կարակնին կէտն անշարժ է, եւ պատճառ է զբոլոր ծիրն։ Նմանեցուցանել ի քարինսն՝ որ պորտս անուանին եւ գրեալ լինին ի մէջս կարակնից. եւ ի միջի կալով՝ երկաքանչիւր մասանցն շաղկապմամբն յարմարեալ եւ ի կարգի պահէ զամենայն զձեւն կարակնին, եւ անշարժ. (Արիստ. աշխ.։)
Որք գառագղի, եւ կարակնի, եւ սոյնպիսեաց այլոց նմանեցուցանեն զերկիր. (Գէ. ես.։)
Գունակ գունակ շողս կատարին, որ ի ժամանակս անձրեւին՝ կամարաձեւ կարակնին. (Տօմար.։)
in form of a circle, round, circular.
Բոլորաձեւ. կամարաձեւ. կարակնակերտ.
Հիւսիսային կողմանն դիր կարակնաձեւ՝ արդարեւ գողաւոր կուսից յօնից դարեւանդաց համեմատ. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Լուսին կարակնաձեւ լրացեալ. (Սհկ. կթ. գալստ.։)
Այսօր լուսին՝ մաքրական փայլմամբ առլցեալ՝ կարակնաձեւ բոլորակ ծագեալ յարեւելից. (Զքր. կթ.։)
Կազմող կամարին՝ կարակնաձեւին կանգնող կմբեթին. (Գանձ.։)
to measure with a compass;
to round.
ԿԱՐԱԿՆԵԼ. Կամարաձեւ յօրինել. իբրու կարակնիւ չափել.
Սիրամարգ վարսիւքն եւ գիսակօքն, եւ խրձացեալ կարակնեալ բազմաճեմուկ տտնովն յաղթէ քեզ գեղեցկութեամբ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
judging falsely.
Սուտ ի դատման կամ ի դատս. ստօղ յատենի.
cf. Ստախօս.
speaking lies, lying, mendacious;
liar, impostor, fibber, story-teller.
cf. Ստաբան. καταψευδόμενος qui mentitur.
Բերան ստախօս սպանանէ զանձն իմ. (Իմ. ՟Ա. 11։)
Եւ զի ոչ էիր ստախօս, հաւաստեաւ գիտէի. (Եփր. ծն.։)
Այն չար եւ ստախօս ծերն մոլորեցոյց զքեզ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Տածեմ.
Դարձեալ ասեմք ստ անառակին՝ թէ հա՛յր մեղայ քեզ ի յերկինս. (Ժմ.։)
Այն որ զգիսակս ունէր մազին, սա հոգւոյն շնորհացըն եօթնարփին։ Այլ առաւել քոյդ ղօրտսցին, ստ ողորմութեանդ որ ոչ թըւին. (Յիսուս որդի.։)
Ստածէ զամենայն նախախնամութեամբ. (տպ. տածէ) (Իգն.։)
Այգեգործն մշակէ զայգին, յօտէ եւ բրէ, առոգանէ եւ ստածէ։ Ի ստածել զբարեգործութիւնս ստեղծեալ եմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Պա՛րտ է զնոր տունկն լաւ ստածել. (Վստկ.։)
Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Ստակարծող.
ՍՏԱԿԱՐԾ ՍՏԱԿԱՐԾՈՂ. ψευδόδοξος falsa opinans. Ունօղ զսուտ կարծիս. կարծօղ ստութեամբ.
Կամի զայնոսիկ՝ որ երջանիկ համարին զայս միայն զհանդերձ մարմնովս կեանք, յանդիմանել ստակարծս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 76։)
Եւ զի՞նչ օգուտ մեզ ի մարդկային ստակարծ խաբկանացն գործիցի. (Սարկ. քհ.։)
Ով ստակարծօղ. ո՛չ է միտք պատճառք եւ ոչ միոյ իրիք, այլ որ յառաջ քան զմիտսն է աստուած. (Փիլ. այլաբ.։)
thinking falsely or erroneously.
ՍՏԱԿԱՐԾ ՍՏԱԿԱՐԾՈՂ. ψευδόδοξος falsa opinans. Ունօղ զսուտ կարծիս. կարծօղ ստութեամբ.
Կամի զայնոսիկ՝ որ երջանիկ համարին զայս միայն զհանդերձ մարմնովս կեանք, յանդիմանել ստակարծս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 76։)
Եւ զի՞նչ օգուտ մեզ ի մարդկային ստակարծ խաբկանացն գործիցի. (Սարկ. քհ.։)
Ով ստակարծօղ. ո՛չ է միտք պատճառք եւ ոչ միոյ իրիք, այլ որ յառաջ քան զմիտսն է աստուած. (Փիլ. այլաբ.։)
to grow insolent, to become a rascal, to disobey, to revolt, to plague, to behave badly.
ἁτακτέω petulanter me gero ἁφίσταμαι descio, deficio. Խեռել. ըմբոստանալ. անկարգանալ. հեստել. անսաստել. գլուխ քաշել։
Ոչ երբէք ստահակեցաք առ ձեզ։ Ստահակեալ ապախտ առնել։ Յարարչէն իւրմէ ստահակեսցէ սիրտ նորա. (՟Բ. Թես. ՟Գ. 7։ Յուդթ. ՟Ա. 11։ Սիր. ՟Ժ. 15։)
Անձին մոռացեալ ստահակէ առ դատաստան. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
Նա չառնելով ստահակեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
Որ ստահակեն, եւ մոլին ի չարիս։ Երիտասարդն ի գաւազանէ ամայացեալ՝ ստահակէ. (Յճխ. ՟Ե։ Լմբ. առակ.։)
Կրկին եղիջիք օրինակ խեռեալ ստահակելոց։ Ստահակեալ ապստամբութեամբ յիւր թշնամեացն թիւ յաւելաւ։ Դիոգինէս՝ համբակ տեսանելով ստահակեալ, զմանկածուն տանջեաց. (Խոր. ՟Գ. 26։ Նար. ՟Ժ՟Դ։ Պիտ.։)
renowned falsely.
Ստահամբաւ դաւողութեամբ՝ սնոտի յուսով. (Յհ. կթ.։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
στασιάζω seditionem excito, dissideo seditione. Ըմբոստանալ. ապստամբել. ստահակել.
Խեռեն եւ ստամբակեն, ոչ եւս արժանիս համարին զնոյն հարկս հարկանել. (Փիլ. իմաստն.։)
Ոմն ի հրեշտակաց յանմահ գնդէն ստամբակեալ։ Ոչ ոք գտաւ ստամբակեալ, եւ ելեալ ըստ ձեռն նոցա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Մի՛ ինչ խռովեալ ստամբակէք. (Պտմ. աղեքս.։)
stomach;
belly;
ոչ գոյ յիս — կերակրոյ, I have a weak digestion;
— իմ ցաւէ, I have the stomach-ache.
ՍՏԱՄՈՔ ՍՏԱՄՈՔՍ. Բառ յն. սդօ՛մախօս, իբրու բերան. στόμαχος stomachus, ventriculus, orificium. Պարկ ի մէջ կրծոց կախեալ զորկորոյ ի վայր, ընդունարան եւ եփարան կերակրոց. որոյ ստորին կողմն կոչի խախացոց.
Սակաւիկ մի եւ գինի խառնեսջի՛ր վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեանց. (՟Ա. Տիմ. ՟Է. 23։)
Սիրտ եւ ստամոք։ Գործարանք են կերակրականին՝ բերանն եւ ստամոքն եւ որովայնն։ Գործեալ կերակուրն առաքի յորովայնն ի ձեռն ստամոքին. քանզի ստամոքսն ոչ միայն գործարան է կարօտութեան, այլ եւ ճանապարհ կերակրոյն. (Նիւս. բն.։)
Ծանրացաւ ստամոքս իմ, եւ ցաւագնիմ։ Ոչ ունիմ ինչ առողջութիւն ստամոքսի։ Ոչ գոյ յիս ստամոքս կերակրոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
Ճանաչել զոյժ հիւանդին, եւ ապա տալ զդեղն. զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ. (Շ. թղթ.։)
Չարիքն փոխանակ մաղասոյ եղծանիցեն զմտացն ստամոքսն. (Լմբ. պտրգ.։)
Լայնաբար, որպէս Արտաքին կողմն ստամոքսին. լանջք. կուրծք. փոր. որովայն.
Լանջքն ուռուցեալ մինչեւ ի ստամոքն իջին։ Հրացեալ շամփրովք զթիկունսն եւ ստամոքսն այրեցին։ Ուժգին գան հարին բրովք մինչեւ բացան ստամոքսն. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Ը.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Զ.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Գ.։)
having a pain in the stomach;
stomach-ache.
ՍՏԱՄՈՔԱՑԱՒ ՍՏԱՄՈՔՍԱՑԱՒ. στομαχικός stomachi vitio laborans. Ցաւ ստամոքի, եւ ախտացեալն նովին.
Օշինդրի գինի օգտէ քովուցն ցաւուն, եւ լերդին՝ որ ի հովութենէ ցաւի, եւ ստոմաքացաւի։ Ոսկէքարն դեղ է ստամոքսացաւից, եւ որովայնից, յորժամ լեսու ոք եւ ըմպէ. (Վստկ. ՟Ճ՟Ձ՟Է։ Տօնակ.։)
Եթէ ոք մատուցանէ նոցա խրատ՝ ըստ ստամոքսացաւացն նմանութեան, որոց դառն մաղձիւք ապականեալ իցեն։ Ոչինչ այլ, բայց զստամոքսացաւացն ախտանամք, որոց թէեւ զառաւել փափկագոյն կերակուրն ընձեռես, այնպէս է որպէս զանարգն. (Շ. ընդհանր.։ Ներս. աբեղ. ի լմբ.։)
suppositious, false, feigned, fictitious, artificial, invented, fabulous, imaginary, chimerical, romantic, story-telling.
Ստութեամբ, յօդեալ. մտացածին. կցկցեալ սուտ բանիւք. (յն. պէսպէս)
Ստայօդ իմաստութիւն ստոցն։ Ստայօդ ճառք։ Պատճառ ստայօդիցն (առասպելաց). (Վեցօր.։)
Ստայօդ պատմութիւնք. ստայօդն թիւր դաւանումն. ստայօդ բանք. (Խոսր.։ Նար. խչ.։ Շ. թղթ.։)
Ստայօդ պատճառանք, կամ աւանդութիւն ծերոց. (Գր. տղ. թղթ.։ Մաշտ.։)
Եւ Յօդիչ ստութեան.
Թողցուք զստայօդն իւրեանց յօդուածս՝ նմանեացն իւրեանց ստայօդացն. (Վեցօր.։)
Ո՛ բերանք եդեալ ի յերկինս, եւ լեզուք ստայօդ ածեալ զերկրաւ. (Մեկն. ղկ.։)
Ստայօդ խօսէին։ Ստայօդ կեղծաւորեալ. (Նանայ.։ Իգն.։)
false, fallacious, fictitious.
ՍՏԱՊԱՏԻՐ կամ ՍՈՒՏԱՊԱՏԻՐ. Սուտ եւ պատիր. եւ Ստութեամբ պատրօղ կամ պատրողական. խաբեբայ. խաբեպատիր. մոլար.
Ի ստապատիր կռոցն բազմաստուածութենէ։ Ստապատիրն ստորնականաց բազմաձեռնեան խարդաւանողաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Սուտապատիր եւ խաբեբայ կրօնիցդ։ Քոյին կորստական եւ սուտապատիր բանիցդ։ Ճ. (՟Բ.։)
Ի սուտապատիր զոհիցն, եւ ի հեթանոսական ճենճերացն. (Մաշտ.։)
story-telling, romancing, fabulous, lying.
Պատմօղ զստութիւն. եւ Պատմեալ ստութեամբ. ստայօդ. մտացածին.
Յոյժ հաւանեալ էին ստապատում առնն մոլորելոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զի մի՛ ստապատում բանիցն հետեւեսցուք. (Ասող. ՟Գ. 1։)
cf. Ստացող.
ՍՏԱՑԻՉ ՍՏԱՑՈՂ. κτησαμένος possessor. Որ ստանայ կամ ստացեալ է զիրս. ունօղ որպէս տէր. ժառանգօղ. գնօղ.
Ծանեաւ եզն զստացիչ իւր, եւ էշ զմսուր տեառն իւրոյ. (Ես. ՟Ա. 3։)
Զի մի՛ նոյն երեւեսցի արարող եւ արարեալ, ստացիչ եւ ստացեալ, այլ աստուած յաւէտ՝ որպէս յաստուծոյ եւ ի հօրէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ստացիչն ստանի կամ ստացանի. (Ածաբ. ծն.։ Զքր. կթ.։ Շ. թղթ.։)
Արբուցեր որպէս մայր՝ ստացողին զքեզ՝ զկուսական քո սուրբ զկաթն։ Ի ձեռն ձեռին ստացողին իմոյ յանէից։ Իմաստութեանն շնորհ ի բոլորեցունցն իջեալ ստացողէ. (Շար.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
possessor, occupier;
purchaser, buyer;
creator.
ՍՏԱՑԻՉ ՍՏԱՑՈՂ. κτησαμένος possessor. Որ ստանայ կամ ստացեալ է զիրս. ունօղ որպէս տէր. ժառանգօղ. գնօղ.
Ծանեաւ եզն զստացիչ իւր, եւ էշ զմսուր տեառն իւրոյ. (Ես. ՟Ա. 3։)
Զի մի՛ նոյն երեւեսցի արարող եւ արարեալ, ստացիչ եւ ստացեալ, այլ աստուած յաւէտ՝ որպէս յաստուծոյ եւ ի հօրէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ստացիչն ստանի կամ ստացանի. (Ածաբ. ծն.։ Զքր. կթ.։ Շ. թղթ.։)
Արբուցեր որպէս մայր՝ ստացողին զքեզ՝ զկուսական քո սուրբ զկաթն։ Ի ձեռն ձեռին ստացողին իմոյ յանէից։ Իմաստութեանն շնորհ ի բոլորեցունցն իջեալ ստացողէ. (Շար.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
κτῆμα, κτῆσις possessio ἑγκτήσις acquisitio, emptio ὔπαρξις, τὰ ὐπάρχοντα, ὐπόστασις substantia, -tiae, facultates ἁποσκευή apparatus եւ այլն. Ստացեալ եւ սեպհական ինչ. ինչք. գոյք. մեծութիւն. ժառանգութիւն. կալուած. անասունք. կահ կարասի. աղխ.
Ելցեն այսր բազում ստացուածովք։ Զամենայն ինչս իւր, եւ զամենայն ստացուածս իւր՝ զոր արար ի միջագետս։ Կեցցուք, եւ մի՛ մեռցուք, եւ մեք եւ դու, եւ ստացուածք մեր։ Յերկիրն՝ զոր ես տաց ձեզ ի ստացուածս։ Ստասցի ստացուածով արծաթոյ.եւ այլն։
Ամենայն ինչք եւ ստացուածք մեր ի ձեռս քո։ Ի գերութիւն վարեցին զարս եւ զկանայս ընչիւք եւ ստացուածովք. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Որոյ հաստատութիւն ըստ գերազանցագոյն կալեալ ստացուածի. (Պիտ.։)
Զի թէ մեք աստուծոյ եմք, ո՛րչափ եւս առաւել ընտիր ընտիր ստացուածոյ մերոյ նմա վայել է. (Ոսկ. եփես.։)
Արարիչ ջուրց, թագաւոր ամենայն ստացուածոց քոց դու ես։ Քեզ ծառայեսցեն ամենայն ստացուածքս քո։ Օրհնեսցեն զքեզ երկինք, եւ ամենայն ստացուածք քո։ Լինել մեզ պտուղ ինչ ստացուածոց նորա. (Յուդթ. ՟Թ. 17։ ՟Ժ՟Զ. 17։ Տոբ. ՟Ը. 7։ Յկ. ՟Ա. 18։)
Ոչ ստացուած է, եւ ոչ արարած, այլ յաւէտ զի՝ հօր էութեանն պտուղ. (Կիւրղ. գանձ.։) ստացուած. Ստացումն. ստանալն՝ զոր ինչ չունիցի ոք կանխաւ. ստացական ինչ։
Մեծատուն ... ո՛չ ստացուածով այնպիսի լեալ, այլ՝ բնութեամբ այնպիսի երեւեալ. (Սեբեր. ՟Բ։)
infatuated with false opinions.
Բժշկել զվայրապար հարուածս առաջին բաժանմանն, եւ ի ստափառ հակառակութեանցն խորշել. (Միք. պատր. առ գր. տղ.։)
cf. Ըստգիւտ.
cf. Ըստգիւտ. ա.գ. ըստ ամենայն առման.
Յաղագս կերակրոցն սրբոց, յոր եւ տէր եւ ամենայն ծառայք իւր ոչ ըստգիւտ համարեցան մերձենալ ի ժամանակի. (Սարկ. հանգ.։)
Վասն որոյ մարգարէն անկելոցն ըստգիւտ լինէր (այսինքն մեղադիր) պարսաւանօք. (Աթ. անտ.։ 1)
to collocate, to place, to settle, to establish.
ՍՏԵՂԱՆԱՄ ՍՏԵՂԵՄ. ἑμφιλοχορέω libenter habito, acquiesco. Կա՛մ է որպէս Զտեղիլ. զետեղիլ. զտեղի առնուլ. եւ կամ Հանգչել հանդարտել որպէս թռչուն ի վերայ ստեղան.
Անձն յաստեացս աստստին արձակեալ՝ յիւր վիճակն ստեղանայ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Բարւոք ստեղեաց ինձ երեկոյն ի տարաժամու. (Վրք. հց. ձ։)
Armenian modulated chants.
(շարական). իբրու Բազմաստեղն, բազմաճիւղ, գեղգեղեալ որպէս մեղեդի. եւ կամ ստեղեալ երգ՝ հանգստեամբ եւ հանդարտ նուագելի. (Շար.։ Տօնաց.։ Տե՛ս եւ Ստեղն կամ Ստեղ ըստ ՟Բ նշ։)
creator.
Զամենայն գիտէր յիսուս, վասն զի ինքն էր ստեղծագործ բնութեան մարդկան։ Ինքն էր ստեղծագործ բնութեանս. (Նանայ.։)
Ստեղծագործ ամենայնի գանեալ եղեւ ի նոցունց. (Ճ. ՟Բ.։)
Աստուծոյ ստեղծագործին ամենեցուն։ Պատկերաւն ստեղծագործիդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to create.
πλαστουργέω formo, effingo. Ստեղծել. արարչագործել հաստել. կազմել. յօրինել.
Զադամ ստեղծագործել։ Ստեղծագործեաց զմարդն. (Նանայ.։)
Ոչ յաստուած այնոյն բնութենէ զսրբազանն զայն ստեղծագործեաց մարմին, այլ ի կուսէ էառ զնա. (Պրպմ.։)
Հոգւոյն սրբոյ ստեղծագործեալ զմարդկային հոգի. (Խոսր.։)
Իմաստութեամբ իւրով ստեղծագործեաց զնոսա. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Ո՞չ ապաքէն զսատանայ մի ի հրեշտակաց ստեղծագործեաց աստուած. (Պիտառ.։)
Ո՛չ հրամանաւ, այլ ամենակարօղ եւ ամենեսրբովքն իւրովք ստեղծագործեաց ձեռօք (զմարդն). (Ղեւոնդ.։)
Երկնային զօրացն հաստիչ, մարդկան ազգի ստեղծագործող. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Յանգոյից ստեղծագործել։ Վերստին ստեղծագործել յերջանիկն անարատութիւն. (Նար. ՟Խ՟Թ. ՟Հ՟Գ։)
Ինքն անձամբ իւրով կուսէն ընկալեալ մարմին՝ ստեղծագործեցաւ մարդ։ Ամենայն մարմինն ստեղծագործի. (Լաստ. ընթերց.։ Մաքս. ի դիոն.։)
Եւ որպէս Ճարտարել. հնարել. գտանել իմաստութեամբ.
Հրամայէ նմա ստեղծագործել զխնդրելին իւր. (Յհ. կթ.։)
innate, inborn.
Ի ստեղծմանէ անտի կամ ի սկզբանէ հետէ եդեալ. ընդաբոյս ինչ. յօրինուած աստուծոյ.
Անկէզ պահել զստեղծադիր անշուշտ բնութեան քո տէր. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ որպէս Հնարիմաց ճարտարօղ. դարանակալ.
Ծառայս զմեզ ունէր բանսարկուն ... կայր չարաչար ախտիցն ստեղծադիր. (Պրոկղ. կուս.։) (Նոյն իմաստ ելանէ, եթէ ընթերցցիս ստեղծադիր, որպէս արուեստակօղ։)
cf. Ստեղծող.
Միթէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ցստեղծիչն իւր, թէ ոչ դու զիս ստեղծեր։ Ոչ ծանեաւ զստեղծիչն իւր. (Ես. ՟Ի՟Թ. 16։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
Ստեղծիչն մանկանց գոյացուցանէ իւր մարմին ի քէն, եւ զգենու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Որպէս եւ ստեղծայ՝ հասանեմ առ ստեղծիչն. (Իսիւք.։)
Զոչ ախորժելիս ստեղծչին կատարէ։ Մարդ երկրորդ՝ ստեղծիչ առաջնոյն. (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Ոչ ստեղծիչն, եւ ոչ ստեղծեալն ի նմանէ, այլ՝ ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Այլեւ ո՛չ զմահն ըստ բնութեան անկեալ ասեմք ի մեզ ստեղծչին. (Խոսրովիկ.։)
Փորձեցաւ նոր ադամս որպէս զհինն, եւ յաղթեաց փորձողին որպէս զստեղծիչ ադամայ. (Շ. թղթ.։)
ՍՏԵՂԾԻՉ. որպէս ճարտարօղ. հնարօղ. կերպարանօղ. ձեւացուցիչ. քանդակիչ. քերթօղ. յօդիչ.
Իւրաքանչիւր ոք ի նահապետացն ի բաժանման լեզուացն եղեն իբր ստեղծիչ լեզուաց. (Մագ. քեր.։)
Արտաքնոց զգասաքն ստեղծիչ՝ բանք սնոտեացն ի պատրութիւն. (Շար.։)
Զգեղեցկութեան նկարագրաց գործս, եւ ստեղծչաց, եւ այլոց արուեստագիտացն։ Աչքս՝ գրչաց կամ ստեղծչաց գործս զբարւոք կազմեալս տեսանէ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։)
creature;
invention, production.
Հեգնէ զստեղծուածն եւ զդրօշած եւ զկերպարանս կռոցն. (Ոսկ. ես.։)
Դիւաց գիւտք խաւարին, եւ չարադեւ մտաց ստեղծուածք. (Ածաբ. յայտն.։)
κτίσις, κτίσμα creatura, structura. Արարած աստուծոյ. հաստուած. եղական. յօրինուած արարչին. եւ Ստեղծումն. կազմութիւն եղելոցս. բնութիւն.
Լցաւ երկիր ստեղծուածովք քովք։ Հնազանդ լերուք ամենայն մարդկեղէն ստեղծուածոյ վասն տեառն։ Զի նա գիտաց զստեղծուածս մեր, եւ յիշեաց թէ հող եմք։ Մի՛ թէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ցստեղծիչն իւր.եւ այլն։
Վերստին ստեղծ զմեզ ի լինելութիւն առաջին ստեղծուածի։ Ետես ի ստեղծուածիս մերում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
Գիտասցեն զստեղծուածս իւրեանց, եւ յիշեսցեն՝ թէ հող եմք. (Երզն. մտթ.։)
Եւ Կազմութիւն կամ դիւտ եւ հնարք մարդկեղէն.
invented, devised, fictitious, false.
Ոչինչ ասեն գերագոյն գոլ զնա քան զստեղծուածոյսն իւրեանց աստուածս (յն. անաստուածս), եւ բազմատեսակս կերպարանս. (Դիոն. ածայ.։)
Վասն խղխայթեալ եւ ստեղծուածոց (կամ ստեղծուածոյց) բանից նոցա բարկութեամբ գրգռեալ. (Իսիւք.։)
strayed, erred, roving, astray.
ՍՏԵՐԻՒՐ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐ. ա. Թիւր. ելեալ ըստ երիւր կամ ըստ յերիւր՝ այսինքն արտաքոյ արահետ ճանապարհի կամ կարգի, խոտորեալ. սխալական.
Ուղեգնաց զգուշաւոր ի ստերիւր եւ ի սայթաքօղ գարշապարաց ուլոցն հետոց. (Սկեւռ. ի լմբ.։ 1)
to lead astray, to turn aside, to put out of the right way, to cause to err, to pervert;
to distort, to wrest, to misinterpret, to misconstrue.
ՍՏԵՐԻՒՐԵՄ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ. πλανάω errare facio, seduco παρασημαίνω adultero. Թիւրել. խոտորեցուցանել. մոլորեցուցանել. կամակորել. ի դերեւ հանել. խանգարել. եղծանել. ծռել, մոլրցընել, խանկրել.
Ահաւասիկ ես ստերիւրեցից զնա. (Ովս. ՟Բ. 14։)
Յաղագս ընդ իմ պաշտօնն խոտորնակ գնալոյն ստերիւրեմ զնա ի խաղաղութենէ իւրմէ։ Զգործս քո մի՛ ստերիւրեր ի խրատուցս վերակացութենէ։ Մի՛ ստերիւրեր զճշմարտութիւնն. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատեն.։)
Որոց կամիցին ստերիւրել զնա (զճշմարտութիւնն). (Պրպմ.։)
Որով կամեցան ստերիւրել զասացեալսն՝ ստուգեցին զնա. (Իգն.։) cf. ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ։
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ. նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
Պոռնկութիւն ըստերիւրէ ի պէսպէս անարժան հրապոյրս. (Յճխ. ՟Ը։)
Չկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն. (Եզնիկ.։)
Որք ըստերիւրիք յԱստուածային կամաց. (Լմբ. իմ.։)
Տե՛ս եւ ՍՏԵՐԻՒՐ, եւ այլն։ 1
to go astray, to be led astray, to leave the right path, to wander, to err, to fail.
παροδεύω, παρατρέω praetergredior, transgredior δισατρέχω praetereo. Թիւրիլ. խոտորիլ. զարտուղիլ. ելանել զանցանել ըստ.
Եւ ոչ ստերիւրեցայց ի ճշմարտութենէն. (Իմ. ՟Զ. 24։)
Թողուլ զուղիղ ճանապարհն, եւ ստերիւրիլ յայլ. (Պրպմ.։)
Որ յայս ճանապարհէս ստերիւրի։ Ես ստերիւրեալ գնամ ի նոցա շաւղացն։ Լմբ. (առակ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։)
Սատանայ ստերիւրեալ հոգւով մոլորութեամբ. (Յճխ. ՟Բ։)
Մերթ պահեն զօրէնսն, եւ մերթ ստերիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
to become sterile, barren, to be past breeding.
ՍՏԵՐՋԱՆԱՄ կամ ՍՏԵՐՋԻՄ. στερέομαι privor, orbor ὐστερέω deficio, indigeo ἁτεκνόομαι liberis orbor. Ստերջ լինել. վերջանալ կամ յետնիլ ի ծննդոց. անծննդական գտտնիլ. եւ Անզաւակիլ.
Ոչխարք քո եւ այծիք ոչ ստերջացան (կամ ստերջեցան). (Ծն. ՟Լ՟Ա. 38։)
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
Ստիպապէս զնոյնս յեղյեղէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
Ստիպապէս զնոյնս յեղյեղէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
to press, to constrain, to oblige, to force, to necessitate, to pursue closely;
to solicit, to urge, to hasten, to hurry, to expediate.
σπεύδω, κατασπεύδω urgeo, accelero ἁναγκάζω cogo παραβιάζομαι vim facio ἑφίσταμαι insto παραινέω admoneo. Ճեպեցուցանել. փութացուցանել. տագնապել. բռնադատել. հարկեցուցանել. կր. տագնապիլ. հարկաւորիլ. հարկիլ. բերիլ ի փոյթ.
Եթէ մի օր ստիպեմ զդոսա, մեռանին ամենայն խաշինքդ։ Բանն արքայի ստիպեաց զիս։ Ստիպեաց զնա, եւ ոչ կամեցաւ երթալ։ Ստիպեաց զաշակերտսն.եւ այլն։
Ստիպէր ուրանալ զճշմարիտն աստուած։ Տագնապէին ստիպէին արքունի հրամանաւ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սէր սիրողին ստիպէ տալ առաւել քան զոր խնդրեմք եւ իմանամք. (Խոսր.։)
Արա՛ զոր ստիպիս ի խորհուրդս քո։ Ստիպիս ի սիրոյ, եւ ոչ բամբասիս։ Ստիպիմ ի սիրոյ սրտիս բաղձանաց։ Յիմոցս ստիպիմ գթութեանց. (Ասող. ՟Բ. 4։ Նար. ՟Ծ՟Ը։ Լմբ. ստիպ.։ Ոսկ. յաւետիս.։)
Ստիպեցի՛ր յամենայն զօրութենէ քումմէ, եւ ճգնեա՛ց, որպէս զի ամենայն գործ ներքին մարդոյն աստուածային եղիցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Զոր ինչ ստիպիսդ ի խորհուրդ քո՝ արա՛ վաղվաղակի. (Ղեւոնդ.։)
ՍՏԻՊԵՄ, եցի. չ. Յն. ոճով, որպէս Փութալ, աճապարել. արտորալ.
Ծեր ոմն ի սկիտէ գտաւ զաւազակս՝ զի կողոպտէին զտուն նորա. եւ ասէ ցնոսա. ստիպեցէ՛ք փութով եւ գնացէ՛ք, զի մի՛ գայցեն եղբարք եւ խափանեսցեն զձեզ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ձ.) (տպ. փութո՛վ գնացէք)։
element, point, note;
line, verse.
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիղմի՛ . στοιχίον, στοιχεῖα, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
Ըստ տարերց աշխարհիս. ստիքս աշխարհիս զարեգակն եւ զլուսին կոչէ, կամ զայլ ինչ մեծ արարած. իսկ ոմանք ստիքս զչորս տարերս ասացին. (Ոսկ. կողոս.։)
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Դաւթի բանիցն համաձայնի աղօթական առնելով զստիւքս տանցն. (Լմբ. իմաստ.։)
Ի մասունս բաժանելով, եւ ի ստիքս կոտորելով քան զկիտուածս մանրութեանն հատոյ մանանխոյ։ շափիւղայ է ծիրանեգոյն, եւ ոսկի ստիքս խիտ ունի. (Տօնակ.։)
Յոբելեանն (իմա՛ յոբելիկ) է կէս գրոյ՝ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս։ Շափիւղայ ծիրանեգոյն, եւ դիպակ ի սեւոյ, դեղին ստիք ունելով. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։ 1)
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիզմի՛ . στοιχίον, -εια, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
Ըստ տարերց աշխարհիս. ստիքս աշխարհիս զարեգակն եւ զլուսին կոչէ, կամ զայլ ինչ մեծ արարած. իսկ ոմանք ստիքս զչորս տարերս ասացին. (Ոսկ. կողոս.։)
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Դաւթի բանիցն համաձայնի աղօթական առնելով զստիւքս տանցն. (Լմբ. իմաստ.։)
Ի մասունս բաժանելով, եւ ի ստիքս կոտորելով քան զկիտուածս մանրութեանն հատոյ մանանխոյ։ շափիւղայ է ծիրանեգոյն, եւ ոսկի ստիքս խիտ ունի. (Տօնակ.։)
Յոբելեանն (իմա՛ յոբելիկ) է կէս գրոյ՝ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս։ Շափիւղայ ծիրանեգոյն, եւ դիպակ ի սեւոյ, դեղին ստիք ունելով. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։)
to put or divide in verses, to versify.
յն. սդիխի՛զօ. στοιχίζω ordine dispono, carmina scribo. Ի ստիքս վերածել, տնատել, շարադասել. եւ Ոտանաւոր կազմել. տաղաչափել.
Մովսէս գրեաց որպէս պատմութիւն, եւ սողովմոն ստիքսեաց։ Ոմանք զսուրբ գիրս ստիքսեցին. (Վանակ. յոբ.։ Վրդն. սղ.։)
to adulate, to flatter.
(որպէս թէ Սուտակասպաս լինել, կամ Սկնդել) κολακεύω adulor. Մարդելուզել. շողոքորթել. քծնիլ. շնթել.
Զծառայի բարոյս յանձին կալեալ՝ ստկէ, որոց չիցէ պարտ ստկել։ Մարդոց չարաց նստեալ ստկիցէ, եւ զառաքինիս եւ զպիտանիս թշնամանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Վայրաբեր.
Զստորաբերս այս ստուարութիւն պարտուցս լքեալ . (Նար. ՟Ձ՟Է։)
earthly, terrestrial, mundane.
Բնակիչ ստորին գաւառի, այսինքն երկրի. եւ Երկրաքարշ.
Զսոսա կշտամբէ բնակիչս երկրի. եւ ստորագաւառ է այս՝ ախորժօղս գոլ՝ զաստիս նախապատուելով. (Ոսկ. գծ.։)
inscription;
signature.
ὐπογραφή, ὐπόγραμμα subscriptio, inscriptio. Գիր դրոշմեալ ի ներքոյ, արձանագիր. մակագրութիւն.
Շինեաց զբաղանիսն ի տեղւոջ սեանն, որ ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 85։)
with the head downwards.
Ստորագլուխ անարգանօք վտանգեցաւ ողջախոհ պարկեշտ եւ սուրբ որովայն նորա. (Վրդն. լս.։)
Ստորագլուխ եղեր ջրաչարչար պարպատմամբ։ Ստորագլուխ կախմամբ դառնահոտ շնչմանն արիաբար տարար. (Շար.։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Ի ներքոյ գրել զկնի նախագրելոց.
Ստորագրեցելովք մասամբքդ նշանակեցից՝ գրեալ յանուանէ, որ են այսոքիկ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
ՍՏՈՐԱԳՐԵԼ. ὐπογράφω describo. Ստորասելով իմն գրել ըստ օրինի եւ ըստ կարգի ճոխաբար. հաստատել. ճառել. նկարագրել. գծագրել. ստուերագրել. նշանակել. բացատրել.
Օրէնս ստորագրեաց։ Նզովս ստորագրեցին։ Ոչ խուն մի ստորագրին։ Որ ի կանուխ ժամանակաց ստորագրեցեր տնօրէնութեան քոյ զտեղի։ Ստորագրէ բոլոր ի վերայ տախտակի. (Անան. ի յհ. մկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նար. մծբ.։ Շար.։ Շ. յկ. ՟Ի՟Է։)
Զի սամուէլ ինքն ստորագրեցաւ ի դէմս բանին աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Վերագոյն զհաճո՛յն հովիւ ստորագրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Դեւքն (ի ժամ աղօթից մերոց) ստորագրեն իմացուած իմն, իբր թէ կարեւոր իցէ։ Ոչ ստորագրի գործ նորա ի չափ պատմութեան լեզուի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)
Ստորագրիցէ՞ (լայնաբար), եթէ սահմանիցէ (ճշդիւ)։ Ոչ առաւել սահմանէ, այլ ստորագրէ։ Ոչ սահմանեցան, այլ՝ ստորագրեցան. (Անյաղթ պորփ.։)
ՍՏՈՐԱԳՐԵԼ. ἑπιγράφω, προσγράφω, νομίζω adscribo, arbitror. Վերագրել. ընծայել. առդնել. համարել.
Յառաջին պատկերն ստորագրեաց զեղծեալ եւ զապականեալ պատկերն։ Մի՛ ինչ ի սոցանէ բարի ստորագրեսցուք։ Հնազանդել եղբօրն՝ հնազանդել աստուծոյ է. եւ անհնազանդութիւն՝ աստուծոյ ստորագրի։ Զաղջամղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորագրէ։ Զբարիսդ աստուծոյ առեալ ՝մի՛ քոյոյ զօրութեանդ ստորագրեր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Թ։)
Մի՛ ստուեր ստորագրեր զտնօրէնութիւնն. (Աթ. համբ.։)
lower or inferior class.
ՍՏՈՐԱԴԱՍ ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ. ὐποτεταγμένος subjectus ὐποτακτικός subjunctivus. Ստորինն դասիւ. ներքոյ դասեալ. յետադաս. ստորագիր.
Ստորադասք են երկու, այսինքն ներքնադիրք. (Երզն. քեր.։)
Առաջադիր ձայնաւորք են վեց. ա, ե, է, ը, ի, ո. եւ ստորադասք են ի նոցանէ երկու, ի, ւ։ Ստորադասք են ի սոցանէ երեք. սակս. կից. որդ. (Թր. քեր.։)
Անդրանիկ դասապետութիւնք, եւ ստորադասքն ի նոցանէ. (Տօնակ.։)
Ստորադասական մասնկանցն երրորդումն։ Ոչ զստորադասականն (զմարմին) մակաւասար կացուցանել (հոգւոյ). (Մագ. ՟Ձ՟Բ։)
ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ եղանակ բայի, է յետինն ի հինգ եղանակաց ըստ յունաց, ի մեզ նոյն ընդ ըղձականի, եւս եւ ընդ սահմանականի՝ յաւելուածով շաղկապի կամ միջարկութեան.
Խոնարհութիւնք (բայից) են հինգ. սահմանական, աներեւոյթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական. (Թր. քեր.։)
Ստորադասական. եթէ կոփեմ, գործեմ. (այսինքն կոփիցեմ, գործիցեմ) որպէս թէ յետ այլոցն եւ ես գործեմ. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.) (ուր մեկնութիւնն ոչ ի դէպ գայ իրացն)։
to submit, to place or put under;
to subordinate;
to subdue, to overcome.
ὐποτάσσω, -ττω, κατατάσσω subjicio, subdo, subigo, subjungo, colloco. Ի ստոր կամ ի ներքոյ դասել. շարադասել. եւ Ստորագրել. նուաճել.
Ըստ արիստոտէլի արուեստին ոչ ի նոյն ստորադասի սեռ՝ նմանն եւ աննմանն, եւ մեծն եւ փոքրն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ եթէ միայն ներքոյ աչացն կամ ձեռին զնա ընկալցի ստորադասեալ, այլ ոտին։ Յորս յարձակեցաւն (պարսաքար՝) ստորադասէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ։)
Սեռ գիտեմ սրբոցն զառաքինութիւն. իշխանութիւն՝ զախտս ստորադասել։ Նախ քան այլոց կարգել իշխան՝ զծառայականսն ստորադասել ախտիցն հոյլս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
ὐποκειμένος, -ον subjectus, -um;
subditus ἁνδράποδον mancipium, servus. Որ ի ներքոյ կայ, ներքոյ անկեալ. ընդ նովաւ եղեալն. ստորին. ստորային. երկրաւոր.
Ի վերայ ստորակայ վառին. այսինքն դաստառակին սփռելոյ ի գետին. (Ճ. ՟Գ.։)
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
Հոգի անընտանի ստորակայից, այլ հնազանդեալ կապանօք մարմնոյ. (Եղիշ. հոգ.։)
Առ ստորակայիցն (երկրածնաց) պէտս. (Փիլ. սամփս.։)
Վեհագոյնքն նախ ծանուցեալ դաս, եւ ի նոցանէ կարգաւորաբար ստորակայիցն դասաւորութիւն։ Ոչ ընդ սիրոյ ստորակայից՝ միշտ բեւեռել անլոյծ կապից. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. այբուբ.։)
Ընդ ստորակայիս եւ ընդ երկնաւորին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Ինքն ըստ ինքեան անշունչ ստորակայ տարր է (գարունն). (Պիտ.։)
Նախեղակ վեհից իմանալեացն խումբ, ստորակայ տարրիցը քառիւք. (Շ. տաղ.։ Ի վերնայարկն, եւ ի ստորակայն։ Ստորակայ, եւ վերակայ. Տաղ.։)
Բազմութիւնք ներքինեաց, եւ ջոկք ստորակայից. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
Ի ներքուստ եւ ի ստորակայէս աստուծոյ ստացուածոյս բնաւորեալ ի յերկրէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
ՍՏՈՐԱԿԱՅ. Ենթակայ. առարկայ. առաջիկայ.
Ըստ պատշաճի ստորակայիցն սրբաղանից գրոց (կամ իրաց), իմացութեանց , եւ անձանց. (Դիոն. թղթ.։)
Ի ստորակային զանազանութիւն գտանեմք։ իւրաքանչիւր ուրուք որակութեան տեսիլ բանիւ ի ստորակայէն մեկնեալ որոշի. (Նիւս. կազմ.։)
Շարժեալ լինի զգայութիւնն ի ստորակայէն, իսկ միտքն ի զգայութենէն. (Փիլ. լին.։)
Զմարդն ստորակայ եցոյց ինքեան տեսականն եւ գործականն (մակացութիւն). (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
to be subdued, subject to.
ὐπόκειμαι subjicior, subsum. Ստորակայ կամ ենթակայ լինել. ի ներքոյ դնիլ. արկանիլ ընդ իւիք. ստորին կայս ունել. վայրաբերիլ.
Որով բաժանին յիրերաց, նովին եւ ի թիւ ստորակային։ Որպէս նիւթ ստորակայի կին. քանզի առ սա լինի գործ նորա. (Դամասկ.։ Նիւս. բն.։)
Խստապարանոց բարս ոչ ստորակայի յայսոսիկ կրթութիւնս յարատեւական հաւանել։ Սոքա իսկ (մետաղք եւ ականք) պէտս ունին կազմածոյ, հաւանին հանճարոյ եւ իմաստութեան ստորակայիլ. (Մագ. ՟Ի՟Ե. չ. եւս եւ ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Մագ. յիշ. ոտ. խչ.։)
Յաշտարակէն՝ յոր վերելեալ, ի բախմանէն ստորակայեալ. (Շ. վիպ.։)
comma.
ὐποστιγμή interpunctio, commas, virgula. Կէտ եդեալ ի հատուածս բանի՝ ի վայր կոյս, կամ ի նշանակ ի ստոր իջուցանելոյ եւ բթելոյ զձայն ըստ թերակատար գոլոյ իմաստից. այն է (,).
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)
Զի լսէին՝ յիւրաքանչիւր լեզուս խօսել նոցա. զոր յընթեռնուլն՝ ստորակիտաւ պարտ է կատարել զլսէինն. (Ոսկ. գծ.։)
Վասն զատուցանելոյ ստորակետաւն կամ միջակաւն զբանն։ Միջակէտ ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. (Գրչ. գէորգեայ.։)
to send down.
ՍՏՈՐԱՌԱՔԵԼ. Ի բարձանց ի վայր առաքել.
Ստորառաքեա՛ ի մեզ զառատ ողորմութիւն քո։ Ստորառաքեա՛ զսուրբ քո հոգիդ, եւ սրբեա՛ զձէթս զայս. (Պտրգ. բրս.։ Մաշտ.։)
to affirm, to say yes, to consent, to confirm.
ՍՏՈՐԱՍԵՄ καταφήμι (ըստասել). φάω, φημί affirmo, assero, ajo, dico, fari որ եւ ՍՏՈՐԱՍՈՑԵԼ. Այո ասել՝ զկնի լսելոյն ինչ մի. ընդունել զասացեալն. հաստատել զբան.
Զոր ստորասեացն ոք, ապասոցել. եւ զոր ապուսեացն ոք, ստորասել (կամ ստորասոցել)։ Կամ որ ստորասեացն՝ ճշմարտէ, եւ կամ որ ապուսեացն։ Այսպէս ունի իրքն, թէպէտ եւ ոմն ոչ ստորասիցէ, ի ոմն ոչ բաց ասիցէ. քանզի ոչ՛ վասն ստորասելոյն կամ բացասելոյն, եղիցի կամ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.)
Արտաքին իմաստասիրացն ասացեալքն (զաստուծոյ՝) յոգնաբար ստորասացեալք եղեն. (Մագ. ՟Ե։)
Յաստուածաբանականսն տպաւորութիւնս զտիրագոյնս ստորասացելոյն աստուածաբանութեան օրհնաբանեցաք. (Դիոն. ածայ.։)
submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.
Ի վայր՝ ի խորս սոզանել, իլ. կր. κατάδυμι, καταδύνω subeo, submergor.
Մահ զազգս մարդկան յինքն ընկլուզեալ ստորասուզէր ի յեղծումն։ Հալեցան իբրեւ զմոմ, եւ ստորասուզեցան յանդունդս. (Լմբ. յովն. եւ Լմբ. միք.։)
Յամբարձմանէ բարձրութեան գերագունիցն կայից ստորասուզեալ ծանրութեամբ յանդնդային վհին խորխորատ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Ստորասուզեալն յանդունդս՝ անզեղջ եւ անապաշաւ եկաց մնաց. (Պիտառ.։)
Զստորասուզեալ եւ զխոնարհեալ սեռս հայկազեանս տոհմի վերստին դարձեալ յառաջին փառսն նորոգեսցէ. (Ոսկիփոր.։)