hard, rough, harsh;
stiff;
solid, firm, steady;
harsh, severe.
Մարդկան կարծր ծերութեան օգնական պարգեւեաց եւ դեղ զգինին. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
bent, curved, bowed;
twisted;
contracted, ancbylosed, stiff;
precluded, impeded, impotent;
tenacious, niggardly, sordid.
Ձեռք կարկամըք պարզեցան, եւ գոսացեալք առողջացան։ Զկինըն կապեալ դիւին կարկամ, կանգնեաց յախտէն առողջանգամ. (Շ. խոստով.։)
bending, curvature;
retraction, retiring, contraction, shrivelling;
tenacity, sordid avarice, niggardliness;
— երեսաց, wrinkle.
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
Հոգւոյ մաքրութիւն կարկառու քեզ մեծապարգեւն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ի մեջ կարկառեալ ալեացն եղեւ ճանապարհ. (Լմբ. իմ.։)
to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
Կարկառաւ աբիմելէք ընդ պատուհան, եւ ետես զիսահակ։ Կարկառեալ ընդ պատուհանն։ Կէսք ընդ պատուհանս արտաքս կարկառէին։ Ի պատուհանից տան իւրոյ ի հրապարակս կարկառեալ. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 8։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 29։ ՟Թ. մկ. ՟Գ. 19։ Առակ. ՟Է. 6։)
cf. Կարկատ.
Սնափառութիւն իցէ պարզմտութիւն փոփոխելի, եւ կարկատանաց ժողովումն. (Կլիմաք.։)
to mend, to darn, to patch, to piece;
to unite, to join;
to invent, to imagine, to contrive, to fabricate.
Որ զսուտն կարկատէ։ Կարկատեալ պարկեշտութիւն։ Կլիմաք.։
mended, repaired, pieced, patched;
botched;
ragged, tattered;
invented, fictitious, false.
to be disconcerted, put to silence, to hold one's peace, to keep silence;
— ծովու, to become appeased, to grow calm, tranquil;
կարկեաց, hold your tongue! silence! Hush!
Կարկեա՛ ափիբերան լեր։ Կարկեցարո՛ւք, զի խօսեցայց ես։ Այր անօրէն կարկեսցի։ Կարկեցաւ ամպարիշտն։ Սաստեա՛ց հողմոյն, եւ ծովուն, ասէ, դադարեա՛ կարկեա՛ց։ Դրունք ապարանից կարկեցան.եւ այլն։
cf. Կարակին;
կարկնաւ չափել, cf. Կարակնեմ.
Մի՛ ըստ արտաքնոց փիլիսոփայից պարտիցիմք, որք գառագղի, եւ կարկնիգեւ այլ ինչ այսպիսեաց սոցին նմանեցուցանեն զերկիր. (Ոսկ. ես.։)
hail.
χάλαζα grando. (որպէս թէ Քարեղէն կուտ). անձրեւ սառոցեալ գնտաձեւ, որ սաստկութեամբ իջեալ յերկիր՝ ահագին զեան գործէ. ... եբր. եւ ար. պարադ, պէրէդ.
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
Իսկ Եփր. աւետար. պարզէ ըստ յունին այսպէս.
trout.
power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.
Անպարտելի կամ ամենահնար կարողութիւն։ Աջովդ կարողութեան. (եւ այլն. Նար.։)
Սեռն պարունակէ զտարբերութիւն կարողութեամբ. (Պորփ.։)
Որչափ կարողութիւն է, ջանալ պարտ է. (Խոսր.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
Թագաւոր կարօտ մտօք՝ մեծ զրպարտօղ։ Եւ ոչ ոք կարօտ էր ի նոսա. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 16։ Գծ. ՟Դ. 30։)
concerning to general assemblies, or to solemn festivals, solemn, festive, pompous;
demonstrative (style).
Ի ղամպարափայլ կացրդական ըստ բոլոր պարագայեալ ամի։ Ի հաւուր կացրդական, տօնի հասեալըն տէրունեան. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Դ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
ԿԱՑՐԴԱԿԱՆ. ἑπιδεικτικός demonstrativus. Ըստ ճարտասանից՝ ճառ ներբողական կամ պարսաւական ի հանդիսի, ճարտար փաստիւք. անտենախօսութիւն. վասն որոյ ըստ յն. ասի Ցուցական կամ Ապացուցական.
clay, argil, potter's earth;
mud, mire, dirt.
Օծեալ կաւովն ողոքական հեզութեամբն։ Կենացդ նշխար ընդ կաւոյս զանգուածոյ։ Ամպարհաճեցայ կաւս ձայնաւոր. (Նար.։)
clay-work or hrick-work.
Զզոօրսն յունաց տարցուք յաղուանս ի գործ կաւագործութեան գաղատոս որմաշէնս մերոց քաղաքաց, ապարանից, եւ այլոց պիտոյից. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
ball-room or dancing-room.
ὁρχήστρα, ὁρχήστριον orchestra;
pars theatri, in qua chorus saltabat. Տեղի կաքաւելոյ եւ պարուց ի թատրոնի.
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
ὁρχέομαι tripudio, salto παίζω, παιδίζω , πομπεύω ludo, pompam ago, insolesco. Խաղալ ոստոստմամբ իբրեւ զկաքաւ հաւն. կայթել. պարել. խայտալ. պար ցայթկել, նախըլ խաղալ. (Ժող. ՟Գ. 4։ ՟Բ. Թագ. 6. 16. 21. 22։ Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Ժ՟Դ. 6։ Իսկ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13. յն. թմբրկահարել։ եւ ՟Բ. Մակ. ՟զ 7. յն. հանդէս առնել, կամ խենեշանալ եւ այլն։)
to cause to dance;
to dance with.
καταχορηγέω choragium procuro ἑξορχέω exsultare facio, explodo. Տալ կաքավել կամ պարել. եւ բաց ոստուցանել. Ոստք ի ձեռն պսակաւորս կաքաւեցուցանել. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 14։)
cf. Կաքաւք.
cf. Կաքաւք.
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
doubtful, uncertain, ambiguous;
undecided, wavering, pusillanimous, irresolute;
suspicious, distrustful;
— լինել, to be suspected, doubted;
— թուիլ, to seem doubtful;
cf. Կեղածաբար.
Երկիւղն ի քղանցից նորա կեղակարծ զպարգեւսն ամփոփեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
to wound, to hurt;
to embitter, to gall, to ulcerate, to vex, to torment.
Որ պարտոյ տէրն էր, նեղէր կեղէր դարձուցանել անդրէն զպարտսն. (Ճ. ՟Թ.։)
bushel;
pannier, basket.
Եւ (Մխ. ապար.) Գրէ կթղայ, իբր կեղթ, յասելն.
double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.
hypocritically, dissemblingly, like a hypocrite.
Առ երեսս ոչ կերպարանեսցի, եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
hypocritical, dissembling, fallacious, feigned, simulated.
Կեղծաւորական սիրով։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական սիրով։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական հիւանդութեան։ Կեղծաւորական կերպարանք, կամ բարի համբաւ. (Արծր. ՟Դ. 2. եւ 7. եւ 12։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
cf. Կեղծաւորանամ.
ὐποκρίνομαι simulo, fingo. Ձեւացուցանել, ձեւանալ. կերպարանալ, իլ. ցուցանել ի վերին երեսս. կեղծաւորութիւն ընել, ձեւացընել, ցցընել, ծախել.
Ընդ քրիստոնեայսն քրիստոնեայ, եւ ընդ պարսկականսն զնոցայն կեղծաւորէր. (Արծր. ՟Ա. 15։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
ὐπόκρισις hypocrisis, simulatio Կեղծաւորիլն. ունելն զկեղծիս ի բարս. սուտ կերպարանութիւն. պատրուակ. եւ Պատրանք.
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
Չէ պարտ կրօնաւորի՝ մանկանց կենակից լինել. (Նեղոս.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Կամ տեսանիլ նշանակեալ անպարտելի զօրութեանն, կամ սուրբ եւ կենդանաբեր. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ողջունեցին զկենդանաբեր զգարշապարս յարուցելոյն ի մեռելոց. (Գանձ.։)
Լուսինն ի գիշերի ընթանայ հանդերձ կենդանաբերօքն։ Ընթանալով յերկոտասան պարս կենդանաբերացդ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
ζωγράφημα, εἱκών pictura, viva effigies, imago. Կենդանի գրուած կերպարանաց. պատկեր նկարեալ. նմանութիւն սկզբնատպին. ...
Հպարտացան կենդանագիրք ի վերայ գրչաց գրոց աստուծոյ եւ պատմութեանց այլոց. (Սարկ. հանգ.։)
viviparous, mammiferous.
Կերպարանս կենդանածինս ունել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
life-giving.
Մատուցեալ առ կենդանաձիր ոտից գարշապարդ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
Մարգոյն ուրեմն բնութեանպարտ էր վերստին կենդանանիլ առ առաջինն. (տպ. կանգնիլ։)
lively, enlivening.
Է եւ քաղաք յիս պանծալի պարագրական, յոր աշտարակք՝ կենդանատիպք երկոտասան. այսինքն կենդանակերպք. որպէս մեկնաբար դնի ի հին տպ. (Շ. իմ. եղակ.։)
vivifying.
ոչ ետուն հանգիստ կենդանարարիդ։ Կենդանարար մեռելոց, կամ բնաւից։ Կենդանարար աւազան, կամ խորհուրդ, կամք, գարշապարք կամ ոտք տեառն. (Նար.)
cf. Կենդրոն.
Բոլոր է ձեւ պարզ ուղիղ, եւ պատէ զնա մի գիծ, եւ կայ յինքեան մի կէտ, եւ այն կէտ է կենդրովն բոլորին, որ է միջոց։ Ուղիղ գիծ՝ որ անցանէ ընդ կենդրովն բոլորին։ Առնեմք զմին կենտրովն, եւ գծեմք ի վերայ նորա բոլոր. (եւ այլն. Եւկղիդ.։)
alive, living;
vital;
vivacious.
Կենեղուտ պարարտութիւն որթոյն քրիստոսի. (Ոսկ. ես.։)
cf. Կենդանատու.
ζωοδότης vitae largitor, vitam praebens ζωηρός salutaris. Տուող կենաց եւ փրկութեան. կենդանատու. փրկարար. կենսապարգեւ.
cf. Կենդանացուցանեմ.
Որով կենսացոյց զգործին պարտեաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Որ է օր վերջին այսմ կենցաղի։ Ի կենցաղիս ծովու։ Այսր կենցաղոյս։ Կենցաղոյս բերումք։ Ի կենցաղոյս ճանապարհի։ Ի կենցաղ աստեացս. (Նար.։)
cf. Կենցաղավարիմ.
Առանց հովուի՝ ո՛չ խաչանց եւ ո՛չ այլոյ իրի պարտ է կենցաղավարիլ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
confines, limits.
Ու՞ր իցեն կետահարութիւնքն սահմանաց մայր քաղաքին նոցա սպարտայ. եւ նորա զնիզակն ցցեալ. բա՛յ, յայսմ վայրի. (Պիտ.։)
meat, eatables, nourishment, aliment, subsistence, food, victuals;
repast;
bait, food, provender, pasture;
prey;
fuel;
ունի՞ք ինչ —, have you any thing to eat ? — եւ ըմպելի, eating & drinking;
քաղցր ի —, sweet to eat;
— վատառողջ, misdiet;
առողջարար —, wholesome food;
ազնիւ՝ քաղցրանամ՝ փափուկ —ք, exquisite, delicious, dainty meats;
թշնամիք մեր՝ — մեր են, we can eat up our enemies like bread;
մատնելոց են նոքա ի — ձեզ, they shall be your prey;
— տալ՝ արկանել, to give to eat, to feed;
առնուլ ի —, to take for nourishment;
— առնուլ, to eat, to feed, to take food;
— լինել, to be the prey of;
— սրոյ առնել, to put to the sword;
— լինել հրոյ, to be for fuel to the flames;
—ք որովայնի եւ որովայն — կրոց, meats for the belly the belly for meats;
cf. Զուգեմ.
βρῶσις, βρῶμα, κατάβρωμα , βορά cibus, esca, depastio, devoratio τροφή nutrimentum, alimentum եւ այլն. Կեր եւ կուր. ուտելի եւ կլանելի. ուտեստ. պարէն. սնունդ կենդանեաց՝ մանաւանդ բանաւորաց.