cf. Լուսափայլեմ.
ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԵՄ ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԻՄ. λάμπω, ἑλλαμπρύνομαι , φαίνω splendeo, luceo στίλβω, ἁπαυγάζω fulgeo. Լուսափայլ լինել. պայծառանալ. լուսաւորիլ. շողշողել.
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
ἕλλαμψις illustratio եւ այլն. Լուսափայլ գոլն առնելն. շողշողումն. ցոլունք. նշոյլք. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն (զգալի կամ իմանալի, պէսպէս առմամբ)
Լաւագոյն արժանաւորին վասն նախ ի նոսա լինելոյ աստուածապետականին լուսափայլութեան։ Ի կատարողպետականէն լուսափայլութենէ քահանայապետեալ։ Զիւրոյն լուսափայլութեան սրբազնագործել խորհուրդս. (դիոն։ ստէպ։ Մաքս. անդ։ Շ. հրեշտ.։)
cf. Լուսափայլութիւն.
Լուսափայլելն. փայլուն լուսոյ.
brilliant, luminous;
splendid, illustrious;
—ք burning and shining light.
Լուսափառ պսակ եդ ի գլուխ հաւատացելոց. (Տօնակ.։)
Զծայրագոյնն իւր ճառագայթելով լուսափառս. (Խոր. վրդվռ.։)
optic nerves.
Լինի օդ գործարան ական առ ի տեսեցելոյն գիտութիւն. այնպիսի՝ որպէս ենխելացն լուսերակք. այսինքն ուղղոյն ջիլքն. որպէս դնի ի յն. (Նիւս. բն. ՟Է։)
cf. Լուսնական.
Դարձուցանել յամիսս զառ ի յեբրայեցւոցն պատմեալ ամսն՝ լուսնաւոր տարեկանաց բիւրս երկուս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to be lunatic;
to be subject to epileptic fits.
σεληνιάζομαι lunaticus sum. Լուսնոտ լինել. ախտանալ որպէս լուսնահար եւ այսահար.
blameable, reprehensible
Արժանի լուտալոյ. պարսաւելի.
outrageous, offensive.
Զերծանելոց է ի լուտական բանից նորա. (Վանակ. յոբ.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
(լծ. ընդ յն. լիտօռէ՛օ) λοιδορέω, -έομαι convicior, probris insector. Բամբասել, նախատել. թշնամանալ. հայհոյել. անիծել. չարաբանել. պարսաւադիր լինել.
Ոչ եւս յաւելից լուտալ զերկիր վասն գործոց մարդկան։ Ոչ յաւելիցն լուտալ զերկիր ... քանզի ոչ է պարտ յաւելուլ ի վերոյ եղելոցն նորոգ նզովս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54։)
injury, outrage;
imprecation.
Լուտանքն քո որ առ եղբայրն, ի նա ի վեր ելանէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ի ձաղելն եւ ինախատելն (տեառն վասն մեր՝) լուտանքն եւ պարտիքն ամենայն ջնջին եւ մաքրին. (Խոսր. պտրգ.։)
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
Կարկառ ձեռն դու՝ որ լուրջդ ես, արբեցելոցն։ Տաճարապետին՝ որ լուրջն էր, եւ չէր ինչ բնաւ ճաշակեալ։ Լուրջ լինել յարբեցութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
to light, to kindle;
to inflame, to burn.
ἄπτω (լծ. ընդ աբեթ). ἁνάπτω, καίω (լծ. գաւ ). ἁνακαίω accendo, succendo, uro, comburo. Վառել լուսով. բորբոքել. այրել.
Լուցանել զճրագ, կամ զլապտեր, կամ զջահս։ Ելոյց հուր ի ջահսն։ Լուցին կրնկ եւ այլն։ Ճրագունք ի լուցելոյ ճրագէ լուցանին, եւ ոչ ի խաւարոյ. (Մանդ. ՟Գ։)
Եւ բարկութիւն առաւել լուցանի. (Մաշկ.։)
cf. Լուցափայտ.
θαλπτήριον fomentum δέλεαρ esca. Նիւթ լուցանելի, եւ լուցանօղ կամ ջեռուցիչ. խանձ. վառելու կամ վառօղ բան մը.
Լուցկիք է պոռնկութիւն անշէջ հրոյն մատուցանէր լուցկիս։ Լուցկիք եղեալ յաւիտենական հրոյն։ Յաւիտենական տանջանացն լուցկի զանձինս առդնել. (յճխ. ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ի գիրս խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
Հուր հրդեալ՝ յոր կողմն եւ կարէ զնիւթ լուցկեաց գտանել. (Յհ. կթ.։ Որք ի մարմին սերմանեցին՝ հնձեն զորոմն հըրոյ լուցկին. Յիսուս որդի.։)
lighting or setting on fire;
illumination;
fire, conflagration.
ἑξκαύσις combustio, ardor. Լուցանելն, եւ լուցանիլն. վառումն բորբոքումն.
Լուցմունք ղամբարաց։ Զտօնս տէրունականս մեծարել լուցմամբ եւ նուիրօք. (Նար. ՟Լ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
lubricous, slippery.
Տեսիցէ ոք զընկեր իւր ընդ լպիրծ տեղիս գնացեալ, եւ ասիցէ՝ թէ գլորելոց է. (Եզնիկ.։)
Լպիրծ խօսիւք զընկեր գայթագղեցուցանել. (Շ. յկ. ՟Լ՟Թ։)
to cause to slip;
to slip;
to slide, to glide.
ԼՊՐԾԵՄ ԼՊՐԾԻՄ. ὁλισθοποιῶ labare facio ὁλισθαίνω, ὁλισθέω labor, lapso, labefio. Սահեցուցանել, գայթեցուցանել. եւ Սահիլ, գայթել. սահեցնել, սկրդեցնել, սկրդիլ.
ընչեղութեան դիւրութիւն սրագոյն ունի եւ լպրծող զմերձաւորութիւնն՝ զայլս յայլոց փոփոխել բնաւորեալ. (Բրս. սղ.։)
earth-worm;
sea-weed, sea-grass.
Ծնանելոյ ի նմանէ որդն, եւ կամ լպրծուկ ինչ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
σιωπάω, παρασιωπάω sileo, taceo. Լուռ լինել. լուռ կալ. չխօսել. չհանել ձայն. ձեւանալ որպէս չլսօղ. համբերել. ներել.
Ոչ լռեցից վասն նորա։ որ իմաստունն է ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ Սաստեա՛, զի լռեսցեն։ Եթէ դոքա լռեսցեն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Խոսեա՛ց, եւ մի՛ լռեր։ Լռեցի ես, եւ մաշեցան ամենայն ոսկերք իմ։ Մի՛ լռե՛ր, մի՛ դադարեր աստուած։ Լռեցին, եւ ոչ ետուր պատասխանի։ Մի՛ լռեր յիննէն։ Մի երբէք լռիցես յինէն։ Լռեցին ի նմանէ, զի ոչ ել բանն ի վեր։ Լսիցէ հայր նորա, եւ լռեսցէ նմա։ Եթէ լռելով լռեսցէ նմա։ Վասն զի լռեաց նմա յաւուրն՝ յորում լուաւ.եւ այլն։
ԼՌԵԼ. ἠσυχάζω quiesco. Հանդարտել. առանձնանալ. դադարել. կասիլ. սըստըւիլ (յն. իսիխա՛ղօ, եւ այլն, լծ. թ. սիւքիւթ սիւրմագ, իսքէաթ օլմագ ).
Խորհեցան լռել ի տօնին. (Զքր. կթ.։)
Եթէ տղայք լռեն զօրհնաբանումն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւնն, լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Յաղագս նախահօրն պատուիրանազանցութիւնն, լռէր եւ աստուած զյանցանացն թողութիւն. (Մամբր.։)
to silence, to put to silence, to impose silence;
to interrupt, to cause to cease;
— զխիղճ մտաց, to stifle one's remorse or compunction.
κατασιωπάω, παύω, καταστέλλω silere facio, compono, sedo. Տալ լռել. չթողուլ խօսել. եւ Հանդարտեցուցանել. դադարեցուցանել. կարճել.
Լռեցոյց քաղէբ զժողովուրդն ի մովսիսէ։ Լռեցուցանէին զժողովուրդն, եւ ասէին, լո՛ւռ լերուք։ ոչ կշտամբանք բանից ձերոց լռեցուցանեն զիս։ Լռեցոյց դպրապետն զամբոխն. եւ այլն։ Լռեցո՛ զլեզու քո ի չարութենէ։ Հազիւ լռեցուցին զժողովուրդսն ի չզոհելոյ նոցա։ Լռեցոյց աստուած ի մանէ զիմաստութիւն. եւ այլն։
Բամբասե՞ն. դու լռեցո՛. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ Զալիս լռեցաւցանել. Երզն. մտթ.։)
Զլուսաւորացն լռեցուցանել զկարծեցեալ ճաճանչ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զճշմարտութեանն լռեցուցանել կրօնս. (Խոր. հռիփս.։)
taciturn, silent, mute;
lonely, solitary;
quiet, calm, peaceful;
private;
secret;
tacitly, silently, in silence;
without bustle;
— կալ, to be silent;
լռիկ մնջիկ, silent, mute;
silently.
Լուռ. լռեալ. անխօս. եւ Լռելեացն. սուսիկ փուսիկ.
cf. Լռիկ.
Նստի հանդարտ եւ լռին։ Զլռին եւ զառանց աւելորդաց բանս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. եւ Սարգ. յկ. ՟Ե։)
silence;
interruption, cessation.
յաւիտենականս եւ անմարմինս դադարումն, եւ ներգործութեանցն լռումն, ըստ բնութեան գործելնառնէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
acoustic.
ԼՍԱԿԱՆ ἁκουστιός ad auditum pertinens ἁκρόαμα acroama, quod auditur. որ եւ ԼՍՈՂԱԿԱՆ. Որ ինչ անկ է լսելեաց, կամ լսողութեան, եւ լսելոյ.
Թանձրացեալ շոգոլւովն լսելիքն զօրէն դրաց իմն լսական մասանցն ի վերայ եդելոյ։ Եթէ յայնոսիկ՝ որ ըստ լսելեացն են մասունք՝ հոսեսցի. (ի լսականն խառնեսցի. Նիւս. կազմ.։)
Ոչ լսելեաց զոլորումն ոգւոյ լուծեալն լսականաց անդամոց առ հեշտութիւն արարելոց. (Բրս. թղթ.։)
that loves to hear, eager to listen;
attentive, obedient.
φιλακρόαμων qui acromatis delectatur. որ սիրէ լսել բանս կարեւորս. բանասէր ուսումնասէր.
hearing, ear;
hall of audience, auditory;
university.
ἁκοή auditus. Գործարան լսելոյ. լսելիք. ունկն. ականջք. ականճ, անկաճ.
ԼՍԱՐԱՆ. ἁκροατήριον auditorium Հանդիսարան լսելոյ զդատ. ատեան. դահլիճ.
Ի կեսարիա յանդիման չարախօսացն խօսեսցի վկայելով առ մեծագոյն տեսարանի, եւ պայծառ լսարանի։ Մտին յատեանն. (տե՛ս, որպիսի հանդիսաւոր լսարան եղեւ վասն պօղոսի. Ոսկ. գծ.։)
ԼՍԱՐԱՆ. Որպէս Դպրոց երեւելի, տեղի լսելոյ բանից վարժապետի. աշակերտանոց. վարդապետանոց երեւելի. զոր առ մեօք կոչեցին ոմանք Համալսարան, որպէս լտ. universitas. եւ կամ academia եւ lyceum. տե՛ս եւ ՃԵՄԱՐԱՆ.
Մի՛ ոք անկատար ի քառիցն ենթակայէ մտցէ ի լսարանն։ Ոչ եթէ յառասութիւնն արգելելու միայն, այլ եւ ոչ ի լսարան մուծանել կամի. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Հ։)
Փիղ ետ զորդի իւր ցպղատոն՝ ուսանել իմաստասիրութիւն. եւ նա զառաջինն հրահանգէր զնա գճիլ ի լսարանին. (Մխ. առակ.։)
to cause to hear.
ἁκουστίζω audire facio. տալ լսել. լսելի առնել. Լուուցանել.
to whiten, to render white, to bleach.
ԼՍՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԼՍՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λευκαίνω albescere facio. տալ լսնանալ. փոխել ի սպիտակութիւն անշուք եւ տգեղ. ապականել.
cf. Լսնացուցանեմ.
ԼՍՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԼՍՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λευκαίνω albescere facio. տալ լսնանալ. փոխել ի սպիտակութիւն անշուք եւ տգեղ. ապականել.
hearing, audition;
obedience, docility.
ἁκοή auditus, auditio. որ եւ լսելութիւն. որպէս Լսելն. լսումն. լուր. ունկնդրութիւն. եւ լսելիք.
Մակրեա՛ զլսելիսդ ի պղծալուր լսողութենէ. (Մանդ. ՟Թ։)
Զլսողութիւնս բծաւորեցի, զհոտոտելիս իգացուցի. (Սկեւռ. աղ.։)
Նախանձելի վարուցն, զոր ստացան ի ձեռն լսողութեան իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
to hear and understand.
ԼՍՈՒ ԼԻՆԵԼ. Լսող եւ հասու լինել.
Աման խեցեղէնեն ականջքդ, եւ ոչ բաւանդակին անճառելեացն լսու (կամ հասու) լինել. (Նար. երգ.։)
perfect, entire, full.
Դասուց դասուց առաւելութիւն լրական շինութեան եկեղեցական կառուցման. (Նար. մծբ.։)
accomplishment, perfection;
fulness.
Եռալուսեանն զուգակցութեանց, անյաւելուածն լրականութեանց։ Անթերի լրականութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. կուս.։)
fully, copiously, perfectly.
ἑκπλέως plene. Լիապէս. լիով. լրիւ. բովանդակապէս. կատարելապէս եւ լիուլի. առաւելապէս.
Զլրումն աստուածութեանն լրապէս ընդունելով. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Ե։)
to complete, to accomplish, to finish, to crown, to complete the measure of, to carry to its highest pitch.
πληρόω, συμπληρόω compleo, expleo. Տալ լրանալ. լցուցանել. լիացուցանել. լնուլ.
Արտասուօք զերկիրն լրացուցանէին։ Գանձիւք լրացուցանելով զդասս աղքատաց. (Արծր. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 3։)
impudently, insolently, with effrontery.
Լրբաբար գործելով զանպատշաճսն. (Շ. ընդհանր.։)
very or most impudent.
Առաւել կամ յոյժ լիրբ, եւ լրբենի, (անձն, եւ գործ)
Զի մի՛ լրբագոյն առաւել առնիցէ զնոսա։ Ոչ եղեւ յամօթ, այլ ե՛ւս լրբագոյն եղեալ արտաքս։ Ապա յայլ պատճառս եկին լրբագոյն, եւ ոչ հմտագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. 12. 26։)
insolent, impudent, foulmouthed.
Բնակել ընդ կնոջ լրբախօսի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Լրբութիւն.
Յոյժ անվայելուչ էր իմոյս լրբանաց ի վեր տարրանալ առ այդքան բարյրագոյն եւ երկնային իրողութիւնս. (Նանայ. յռջբ։)
cf. Լիրբ;
— երեսք, brazen-face, bare-face;
— սէր, illicit love.
Լրբենի դիմօք։ Ի վերայլրբենի դիմաց. (Եղիշ. չրչր. եւ Եղիշ. խաչել.։)
to be shameless, impudent, bold, brazen-faced;
to behave with insolence, to say silly, or impertinent things.
ἁναισχυντέω impudens sum, impudenter ago. լրբութեամբ վարիլ. լիրբ գտանիլ. անամօթիլ. ժպրհիլ. յանդգնիլ. լրբանալ, երեսի ջուրը կորսընցընել.
Զի՞ լրբեալ լկնեալ են երեսք քո։ Զիա՞րդ լրբի առնել խորհուրդ զատկի. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
bluish grey.
Առաւել լուրթ, կամ ունօղ զգոյն լուրթ. որպէս կապուտակ եւ աղօտ. մթնագոյն.
cf. Լրութիւն
Զլրումն որովայնի քան զհոգեւոր վայելսն պատուականագոյն համարեցաւ. (Բրս. չար.։)
ոչ ի թերութենէ տարածեալ, եւ ոչ ի լրմանէ ամփոփեալ։ ամենառատ լրմամբ աննուազելեաւ. (Նար. ԼԴ. ՀԵ։)
Լրմամբ ուռկանի (ձկամբք)։ Լրմամբ ձկանցն ի յուռկանին. Զուռկան աւետարանին արկեալ յաշխարհիս ի բազմապատիկ լրումն առաւելուլ զբեղմնաւորութիւն։ Առ ի լրումն կարօտութեան. (Պիտ.։)
Յաւելեալ ի լրումն սակին. (Յհ. կթ.։)
Հնոյն կամ մտուերին լրումն, եւ նորոյս սկիզբն։ Դու սկիզբն եւ լրումն ամենայնի։ մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ի յաւելումն լրման. (Նար.։)
Ուստի Ի ԼՐՈՒՄՆ ԱԾԵԼ. Կատարել։ (Նար. ՂԳ։ Լմբ. սղ.։)
ԼՐՈՒՄՆ 2 գ. Որպէս լուր. լսելութիւն.
որպէս զի եւ բանտապետին ընդ հրաշափառ տեսլեանն եւ լրմանն խռովութիւն լինել. (Նիւս. թէոդոր.։)
cf. Լրջմտութիւն.
Տեսցես զլրջամտանս արդարոց ի փայլիւնս բաշխելոյ պարգեւացն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to awaken, to wake up;
to become sprightly, to indulge in mirth, to make merry.
Լուրջ լինել, արթուն եւ զուարթուն եւ զգաստ. Սթափիլ. արթնանալ.
to awaken;
to rouse to gaiety, to render merry, to put into good humour;
to lighten;
to brighten.
ἰλαρόω, ἰλαραίνω, καταυγάζω exhilaro, illumino. տալ լրջանալ զուարդացուցանել. պայծառացուցանել.
Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)