cf. Չարակնեայ.
Եւս առաւել ընդ չարականացն, եւ որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Չարակունքն ի ներքս էին։ Որպէս պոռնկին չէ օրէն յեկեղեցի մտանել, նոյնպէս եւ ոչ չարակն։ Ո՛րչափ նախանձողք, ո՛րչափ չարակունք։ Զի՞նչ պիղծ քան զչարակնն եւ զնախանձոտն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Չէ իսկ հնար գտանել անսուրբ եւ անօրէն անձինս քան զչարականցն եւ զնախանձոտաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
Ըստ յորդել ստացուածոց՝ զօրանայ չարակնութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
harsh-voiced;
ill-sounding;
defamed;
blaspheming;
cacophonic.
Առ իւր անօրէն չարաձայն ճարիմացութեան. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
very painful, very atrocious, insufferable, insupportable.
(Լեառն՝) չարաղէտն եւ անպատմելի եւս ճանաչի, պաշտեցեալ կարողութեամբ զօրութեանն. (Պիտ.։)
destroying worm, evil beast;
mischievous, full of pranks, shrewd, artful, cunning.
Զեղբօրն չարաճճոյ զխորհուրդ ընդէ՞ր ոչ գիտաց. (Եզնիկ.։)
a bad or wicked mother;
unhappy mother.
Մայր չար. ծնօղ չարեաց. եւ Նման չար մօր. կամ չարութեամբ մայր եղեալ.
Անօրէնութեամբ յղին, չարամայր ստնտուն. (Արծր. ՟Դ. 12։)
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
Կենդանին այն (այսինքն ուղտն) չարայուշ է եւ ոխապահ։ Չարայուշ բարոյից ուղտոց. (Ոսկ. եբր.։ Վեցօր. ՟Ը։)
prone, disposed or inclined to evil.
Չարայօժար եւ մեղասէր։ Ո՜վ ժպիրհ եւ չարայօժար. (Վեցօր. ՟Ե։ Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
extremely envious;
vying in evil.
Չարանախանձ խաւարն ի ներքս մտեալ՝ զչարութիւնն գործեաց։ Ապստամբ զօրութիւնքն եւ չարանախանձքն. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Զհաբէլ վասն յեղբօրէն զչարանախանձն կրելոյ». (Կամրջ.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր՝ զչար նախանձն։
pestiferous, venomous, pernicious, deadly.
Որ ի ձեռն մարգարէին եղիսէի օրհնեցեր զջուրն չարաշունչ եւ մահացու. (Մաշտ.։)
very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.
χείριστος pessimus χαλεπός, χαλεπώτερος, τραχύς, δυσχερής difficilis, durus, saevus, asper. Կարի չար. յոյժ վատթար. սաստիկ. դառն. դժնդակ. անտանելի. անհնարին. անօրէն. խիստ գէշ.
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
Իշխանութիւն առեալ չարասէր սպասաւորացն։ Դու խաւարային ես եւ չարասէր։ Չարասէր մոգպետն։ Առաւել զարմանային չարասէրքն։ Չարասէրն սատանայ իբրեւ զօրավար ի մէջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Չարասէր եղեալ անօրէնութեամբ՝ զբնութիւնս մեր ապականեաց. (Իգն.։)
detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.
Յայտյանդիման երեւէր՝ թէ չարատեաց է. (Վեցօր. ՟Ա։)
heterodox;
heretical, erroneous.
Զհետ գնաց ձախողակի օրինաց չարափառ արիանոսացն. (Ճ. ՟Բ.։)
very sharp, thorn-like, acuminated.
Անօրէնք իբրեւ փուշք չարափուշք՝ զի այրին ի հրոյ. (Եփր. թագ.։)
unworthy, undeserving.
Եթէ չարժանեացս ընձեռես, օրհնեալ ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
wickedness, evil, malice, malignity, perversity, iniquity, perfidy;
չարութեամբ, wickedly, maliciously, malignantly.
Ոչ ես անցից, եւ մի՛ դու անցանիցես չարութեամբ։ Առ չարութեան եհան զնոսա՝ կոտորել զնոսա։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ։ Բերան քո յաճախէր զչարութիւն։ Զի՞ պարծի ի չարութեան հզօր։ Չարութիւն է ի բնակութեան նոցա եւ ի մէջ նոցա, եւ այլն։
to suffer, endure or bear with another, to participate or share in another's woe;
to compassionate, to condole with, to commiserate.
Եւ մեք հինգօրեայ պահօք չարչարակցիմք տեառն կամ քրիստոսի. (Տօնակ.։)
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
Իջուցանիցեմ զծերութիւն հօր մերոյ չարչարանօք հանդերձ ի դժոխս։ Տեսանելով տեսի զչարչարանս ժողովրդեան իմոյ։ Ժամանեցին ինձ յաւուրս չարչարանաց (յն. չարեաց)։ Որ զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Օրինա՛կ առէք եղբարք՝ չարչարանաց եւ երկայնմտութեան զմարգարէսն։ Տանջանք չարչարանաց։ Գերութեան չարչարանք։ Ոչ են արժանի չարչարանք ժամանակիս հանդերձելոց փառացն։ Որպէս առաւելան չարչարանքն քրիստոսի ի մեզ։ Զի ես զչարչարանս քրիստոսի ի մարմին իմում կրեմ (յն. զսպիս)։ Չարչարեսցեն զնոսա ամիսս հինգ. եւ չարչարանք նոցա իբրեւ զխայթոցս կարճի. եւ այլն։
Այսօր զպասեք չարչարանաց, եւ այլն. (Շար.։)
to torment, to harass, to molest, to pain, to ill-treat, to ill-use.
Չարչարեցի՛ր իբրեւ զբարւոք զինուոր, եւ նահատակեա՛ օրինօք, որպէս զի պսակեսցիս։ Ասէր ցանձն իւր, չարչարեցի՛ր, եւ մեռցիս. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Գ։)
measured, proportioned, symmetrical;
rhythmical, metrical.
Եւ զի՞նչ է ինձ սակաւս եւ նուազագոյնս յօդել սահմանս կսկծելիս չափաբերականս, մինչ անցեալ է ըստ քանակութիւն։ Նշխար յիշատակի մասին օրհնութեան չափաբերականի (ի նոյեան տապանէ). (Նար. ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
measured;
metrical, rhythmical.
μετρικός moderatus. Չափեալ. չափմամբ յօրինեալ. տաղաչափական.
metrical.
Ուսումն՝ չափական երկայնութեան եւ տափարակի եւ խորութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
Չափեաց նա իւր աւուրս ծնանելոյ՝ օրինօք բնութեանս։ Ըստ ճանապարհացն առաքինութեան եւ օթեւանքն չափեցան. (Իգն.։)
measurement;
metrice or metrica.
Չափելն. չափմամբ յօրինելն.
not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.
Թէ չէր երեւեալ հօրն արդարութիւն ի յերկնից, չեւ էր սկսեալ ճշմարտութիւնն ի յերկրէ. եւ թէ չէր խրախուսեալ մարդն ի յերկնայնումն, ոչ եւս էր սրբեալ. (Նար. կուս.։)
neuter, indifferent;
neuter.
Զհեշտութիւն ախորժեմք գոլ մեզ, եւ զտրտմութիւն ոչ կամիմք եւ ոչ ախորժեմք, եւ զչէզոքն ի սոցանէ փոխանակ հեշտութեան ոչ ախորժեմք, բայց փոխանակ տրտմութեան ախորժեմք. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
cf. Ոչինչ.
Որ ի չնչէ արար զմեզ աստուած։ Զի ըստ քեզ չքոտւոյգ եւ զչնչէն առակ օրինակաց մատուցանեմք։ Յորպիսի՛ չնչէն յանկերպարան միագոյն իրացս ծնանիմք։ Ի չնչէն եւ ի միագոյն եւ ի տկարէ մարմին զգեցեալ։ Եւ ի չնչէն տկարն այն գայ լինի նաւագործ. եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։)
incredible, beyond all belief;
— թուէր, it seemed incredible, it would be difficult to believe it.
Եւ այս որ ասացաւ, մի՛ ումեք չհաւատալի կարծեսցի. (Վեցօր. ՟Զ։)
incapable, impotent, powerless.
Անձեռնհաս. անբաւական. անզօր։ (Ագաթ.։)
cf. Չիղջ.
Չղջիկանք խաւարասէրք։ Զարմացի՛ր դարձեալ ընդ ջղջիկանի։ Միաբանութեամբ ջղջիկանացն, եւ այլն. (Վեցօր. ՟Ը։)
innocent, harmless.
Ամենազօր հրամանաւ ի հակառակիցն սիաբանեալ, ի պատճառս առ ի չըմեղ բնութեանն. (Գանձ.։)
celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.
Քարոզութեանն օրինակ՝ նոր եւ չնաշխարհիկ։ Չնաշխարհիկ օրէնս դնէ։ Հրեղէն ծով, հրեղէն ալիք, նոր իմն եւ չնաշխարհիկ։ Զի՞նչ իցէ նորն. նորն չնաշխարհիկն է։ Ամենեցունց իրք նոր եւ չնաշխարհիկ թուէր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. յորմէ եւ Շ։)
Որ պահեցին զբանս խրատուն քրիստոսի, ստացան զչնաշխարհիկ զօրութիւն, եւ զխոր զիմաստութիւնն քրիստոսի ի միտ առին. (Համամ առակ.։)
to dry, to become dry;
to wither, to dessicate;
to dry up.
Չորացաւ որպէս խեցւոյ զօրութիւն իմ։ Ծաղկեսցին ... թարշամեսցին, չորասցին։ Ոսկերք իմ որպէս խռիւ չորացան (յն. փխրեցան, կամ այրեցան)։ Չորացան ոսկերք մեր. (Սաղ. ՟Ի՟Ա. 16։ ՟Ձ՟Թ. 6։ -ճա. 4։ Եզեկ. ՟Լ՟Է. 11։)
to dry, to dry up, to render dry;
to decay, to wither;
to drain, to lay dry.
Զանպտուղն այսօր չորացուցեր զթզենին. (Շար.։)
children having the same godfather.
ՍԱՆԱԿԻՑՔ որ եւ ՍԱՆԵՂԲԱՅՐ ասին. Այլեւայլ սանք մի եւ նոյն կնքահօր.
godfather.
Գեղակուր եղեալ ի սանամօրէն իւրմէ. (Մեծոբ.։)
godmother.
Գեղակուր եղեալ ի սանամօրէն իւրմէ. (Մեծոբ.։)
cf. Սանդարամետային.
χθόνιος terrestris καταχθόνιος, ἁποχθόνιος, κατώτατος subterraneus, infernus, infernalis, inferi, mortui. Բնակիչ սանդարամետաց. անդնդային. ստորերկրեայ. եւ Ստորայինք. դժոխայինք. լիմպոսականք. մեռեալք համօրէն.
Երկոտասանիցն աստուածոց ... եւ սանդարամետականացն, եւ այնոցիկ՝ որչափ երկնային աստուծո մականուանել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Սանձակոծեմ.
Զստահակ ծովու բռնութիւն խաղաղութեան օրինիւ սանձկոծէր. (Երզն. մտթ.։)
cf. Սանձահարեմ.
Զստահակ ծովու բռնութիւն խաղաղութեան օրինիւ սանձկոծէր. (Երզն. մտթ.։)
breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.
Իբրեւ ձի թերավարժ խիստ բերանով սանձակոտոր։ Այլ ոմնձիս խօսնական՝ կարծրերախ սանձակոտոր արձակերասան։ Զօրէն տրմըղին սանձակոտորին՝ ի վախից մղին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ Նար. ՟Ի՟Բ։ Գանձ.։)
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
Որ ի հնոցին ի բաբելովնի զզօրութիւն բոցոյն սանձահարեցեր. (Ճ. ՟Բ.։)
soap;
cf. Օճառ.
Զսապոնին գինսն, որով լուացաք զարիւնաթաթախ զգեստս քո զօրացդ. (Մամիկ.։)
extremely cold, freezing, glacial, icy, chilling.
յօրինակս ինչ,
cf. Պաղիմ.
Եւ կամ սառչիլ ի սառուցմանէ անօրէնութեան. (Մաշտ.։)
to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.
Սաստէ ի դժոխս սոսկալի զօրութեամբ՝ արձակեալ զարգելեալսն. որպէս երբեմն սաստէր փարաւոնի արձակել զիսրայէլ. (Նար. յովէդ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.