lancer, pikeman, halberdier.
Վահանաւորք եւ տիգաւորք։ Ասպար ի ձեռին տիգաւոր հետեւակ։ Աղեղնաւորք եւ տիգաւորք։ Արս հեծեալս՝ տիգաւորս։ Հեծեալս եօթանասուն, եւ տիգաւորս երկերիւր.եւ այլն։
fore-arms, arms.
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.
Եւ մախաղ ընզդ անութ, նոյնպէս եւ ցուպ յահեկում բերելով ձեռին։
occupying all the world.
Այս ծով մեծ տիեզերագրաւ, բոլոր իից գոգ։ Համահաւաք եկեղեցի սուրբ՝ տիեզերագրաւ կաթողիկէ. (Նար. մծբ.։ Վրդն. ծն.։)
of the last judgment.
Որ ինչ հայի ի դատաստանն տիեզերական յաւուր ահեղի.
deceiving all the world.
Մահաբեր դառնաթոյն օձին, եւ որ ի նմա ազդեաց տիեզերադաւ չարութիւն. (Նար. ղ։)
heard throughout the universe.
Նահատակին գրիգորի (լուս), տիեզերալուր վկայի. (Միխ. ասոր.։)
saving the world, all-saving.
Սահակաւ դրոշմեաց զտիեզերակեցոյց մահն. (Պիտառ.։)
surrounding the universe.
overflowing, submerging or drowning all the world.
Սուզիչ՝ ընկղմիչ՝ խեղդիչ տիեզերաց. տիեզերահեղձոյց.
mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.
Արկանել խունկս տիկնոջ երկնից. (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 18. այն է ի չաստուածուհիս անահիտ. ըստ յն. դեմետրիա. լտ. տիա՛նա։)
of tomorrow;
ի վաղորդեայն աւուրն, the day following;
ի վաղուեան գիշերին, tomorrow night.
Անսուաղ մնասցէ մինչեւ ի սահմանեալ ժամ վաղուեանն. (Բրս. հց.։)
throwing hastily.
Եւ ի փորի (կամ փոքր) թռչնոցն երագահալ խածիս եւ վաղվաղընկէցս անցս՝ յօգնականութիւն կենաց մարդկան. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Վաղվաղուն.
Զոր անդամ՝ վաղվաղուկ գոլով՝ ոչ պահեաց։ Ոչ վաղվաղուկ էր (յհ. մկ)։ Վասն շութափութութեան վաղվաղուկ եւ անվայելուչ յանդգնութեան։ Մի երբէք անքնին եւ վաղվաղուկ ձեռնադրութեամբ հաղորդեսցի սա մեղաց օտարաց։ Զի մի՛ վաղվաղուկ եւ անփոյթ առնելով իմ յուրուք վերայ ձեռն դնիցեմ. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ Բրս. հց. Մաշտ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Պետրոս սահմանեալ վաղվաղուկ, եթէ ոչ լուասցես զոտս իմ ի յաւիտեան. (Բրս. հց.։)
cheat, swindlery.
Մի՛ յագահութենէ եւ ի վաճառախաբութենէ եւ յանիրաւութենէ զինչս ժողովել. (Մանդ. ՟Զ։)
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
Ո՛վ անմիտ վաճառական, զանմահ եւ զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր։ Զվաճառականն եւ զվաճառն ի միասին թշնամանեն. (Եղիշ. է։ Փարպ.։)
selling or sold wretchedly;
— առնել, to sell;
— լինել, to be sold.
Վաճառակուրս անգին գանձին՝ վասըն յագման որովայնին (որպէս զեսաւ)։ Վաճառակուր գոլ եղկելին՝ կորոյս ըզշահն ընդ վաճառին (յուդա). (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. խոստով.։)
provost of the guilds.
Գլխաւոր վաճառական. եւ Հազարապետ, գանձապետ. իբր ταμίας quaestor պազիրկեան պաշի, մալ սահապը, խազնէտար.
Պահել զոմանս վաճառապետացն, եւ զմիւսս օրինաքաղաքացն. (անդ։)
avaricious, greedy of gain.
Սիրօղ վաճառաց եւ վաճառաշահութեան.
inclination for commerce;
illicit trade.
Սէր վաճառականութեան եւ շահավաճառութեան.
cf. Վաճառարան.
ἁγορά forum ἑμπόριον emporium. Տեղի վաճառաց. վաճառանոց. եւ Շահավառ քաղաք, մանաւանդ ծովեզերեայ.
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
Վաճառարան է կենցաղս այս։ Ամենքին իբրեւ ի վաճառարանի եմք. ջանացարու՛ք շահել. (Խոսր.։ Վրք. ոսկ.։)
to sell, to debit, to sell off;
— այսքանոյ, to sell at;
քանո՞յ —ռես, how much ? what is the price ? cf. Մեծագնի;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give up, to deliver, to betray.
Վաճառեաց զմեզ, եւ եկեր ուտելով զարծաթ մեր։ Վաճառեցին զՅովսէփ իսմայելացւոցն քսան դահեկանի։ Մարթ էր վաճառել զդա մեծագնի։ Մարթ էր զայգ իւղ վաճառել աւելի քան երեք հարիւր դահեկանի։ Վաճառէին, գնէին։ Վաճառեսուք, եւ շահեսցուք։ Վաճառեսցի ըստ գնոց իւրոց։ Վաճառեաց զնա աստուած ի ձեռս իմ։ Վաճառեցաք ի կորուստ.եւ այլն։
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
Պահս սրբել, եւ պաղատանս քարոզել վայիւք հրամայէր. (Արշ.։)
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
Պահս սրբել, եւ պաղատանս քարոզել վայիւք հրամայէր. (Արշ.։)
worthy of enjoyment;
enjoying.
Եւ որ բարերար ոք իցէ, եթէ բարերարութեան վայելելիք չիցեն, ու՞մ շահ իցէ բարերարութիւն. (Եզնիկ.։)
enjoyment;
convenience.
Իւրացուցանէր զմիտն ընդ վայելումն եւ ճահողութեան երանելոյ եւ գերագունի իւրոյ բնութեան. (Տօնակ.։)
convenient, suitable, proper, congruous, pertinent, decent, becoming, fit;
well made or shaped, comely, elegant, prepossessing, genteel, pretty, graceful;
enjoyable, enjoying;
—ս, elegantly.
πρέπων, -πούσα, -πον decens. իսկ ի սուրբ գիրս εὑπρεπής decorus, conveniens omnino եւ այլն. Որ ինչ վայե՛լ է. վայելչական. ճահաւոր. պատշաճ. յարմար. արժան. համեմատ. եւ Արժանի վայելելյո, ընտիր, զուարճալի, գեղեցիկ. շքեղ.
Բարուիք միշտ սովոր են յուղացուցանել զվայելուչսն, եւ ի ստահակութիւն ածել. (Ոսկ. ես.։)
highly ornamented, elegantly adorned.
Զհրաշափառ եւ զվայելչազարդ տեսիլ փառացն աստուծոյ։ Պտուղք գեղեցիկք, քաղցրահամք եւ վայելչազարդք։ Վայելչազարդ տեղին՝ որ կապուտաքարն անուանի. (Զքր. կթ.։ Երզն. լս.։ Ասող. ՟Գ. 6։)
becoming, elegant.
Վայելչական փառք, կամ կարգ, շնորհք, պատիւ, անուն, գործ, պտուղ, տունկ, սրահք, ծնողք, տիւ. (Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։ Նար. հդ. եւ կուս։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ Երզն. մտթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պիտ.։ Ժմ.։ Խոսր.։)
equally decorous;
enjoying together.
Հայր բարեմիտ, եւ որդի դիւրահաւան՝ առ իրեարս ի միասին նստին, եւ վայելչակիցք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Վայրաբնակ;
local.
Ապենիազն աստուած վայրակեաց բնակութեան եւ կայանաւոր սահմանացն. (Ագաթ. այսինքն անկարօտ տեղւոյ։)
sloping, inclining downwards.
Ոչ զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն յայտ առնեն. (Վեցօր. ՟Գ.) յն. զդիմակալուին. ἁντέρεισις renixus, obluctatio.
Որ ունիցի ի վեր զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն. (Վեցօր. ՟Գ։)
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
Ոչ թէ գինի վայրապար, այլ՝ գինի անոյշ։ Ոչ եթէ վայրապաղ բարեկամաց վստահանամք, այլ հարազատաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. 23։)
Ըստահակաց՝ խրատ գիտութեան, վայրապարաց՝ լուծ նըհանջման. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Այլ վայրապարքն յայսպիսեաց աստի ինչ ոչ ուղղեցին։ Զայս վասն վայրապարացն արգելաք. ապա թէ ոչ՝ չեն ինչ ի հակառակացն այս։ Մատնեն մահու, եւ ոչ վայրապար մահու, այլ անարգ մահու. (Իգն.։)
savage.
Ոչ ընդ հրահանգս հանել (զորդիս), այլ ընդ վայրասունս, (կամ ընդվայրասունս՝ թողուլ). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
scattered about, dispersed, sporadical.
Ի վայրավատին անդամոց՝ որ աստ անդ դնիցին։ Ցիր եւ վայրավատին կայ ամենայն։ Զոմանս՝ կիսամահս ի միջոցին վայրավատինս կացուցանէր։ Կապեսցուք զնա ընդ անիւն, եւ արձակեսցուք վերուստ ի վայր, եւ այսպէս վայրավատին արասցուք զմարմինս նորա. (Վեցօր. ՟Գ։ Սեբեր. ՟Գ։ Պիտ.։ Ճ. ՟Գ.։)
like a savage, cruelly.
Ելանէր գազանն այն ի վերայ նոցա վայրենաբար եւ ահագին յարձակմամբ. (Վրք. ոսկ.։)
wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.
ἅγριος, ὀ τοῦ ἁγροῦ agrestis βάρβαρος barbarus եւ այլն. որ եւ ՎԱՅՐԵՆԱԿԱՆ, եւ ՎԱՅՐԻ ասի. Որ ինչ է ի վայրի՝ հեռի ի բարկութեանց. եւ Վայրաբնակ. վայրագ. ամեհի. կատաղի. բարբարոս. ահագին.
Ցլուց վայրենեաց։ Մահակօք վայրենեօք։ Ի միտս վայրենիս։ Ի բախմանէ վայրենի ալեացն։ Օտար եւ վայրենիք էին յօրինաց. (Խոր. ՟Բ. 76։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ե։ Բրսղ. մրկ.։)
a moment, a little time, an instant;
եւ ոչ —, not a single instant, not one moment.
ՎԱՅՐԻԿ ՄԻ. մ. Վայր մի. առ վայր մի. պահեկ մը, քիչ մը. պիր ազ.
Վայրիկ մի եւս՝ եւ շահեալ էր իմ զքո կործանումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Վայրիջիմ.
Որոշեալ մարմին իմացականէն ... վայրիջի յերկիր ծնող իւր (մահուամբ). (Եղիշ. հոգ.։)
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Անցաք ի սուրբ տեղիսն երկրպագել, եւ մնալ վայրկեան ի պաղեստինացւոց հրահանգս. (Խոր. ՟Գ. 62։)
cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.
ՎԱՆԱԿԱՆ. որպէս Վանահայր. հայր վանից. աբբայ.
Պատուական երիցունք, եւ աւագ վանականք բազումք։ Աւագ քահանայիւք եւ վանականօք. (Շ. ընդհանր.։)
hawk's bill turtle.
baggage-guard.
φύλαξ custos. Պահապան իջեվանի եւ վրանաց եւ աղխից բանակի.
cf. Վանկ.
Սու՛ր վանգ է, եւ կամ ծանր։ Ամբողջ պահեն ի մեծութեան վանկիցն ... յաւէտ կամ նուազ ձգեալ զաղին. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
of trellis or lattice-work.
Արասցե՛ս նմա գահաւորակ վանդակակերպ պղնձի. (Ել. ՟Ի՟Է. 4։)
grated parlour.
Տեղի վանդակապատ, կամ պահպանեալ վանդակօք.
to undo, to destroy, to ruin, to upset, to overthrow, to overcome.
κατέχω teneo. Պատել պաշարել պնդապէս. կաշկանդել (իբր վանդակաւ. լծ. հյ. պնդել. պ. պէնտ կապ) կամ վկանդել. յաղթահարել. աշխատ առնել, վտանգել, տկարացուցանել. (իբր արմատ բառիս հիւանդ. որպէս եւ պ. վէնտ, է աշխատութիւն, տարժանումն).
ruin, destruction;
ածել —, to devastate, to desolate, to ruin, to lay waste.
Վանդումն եւ աւերումն ստացուածոց։ Յաւար եւ ի չարաչար վանդումն։ Տարազարդ հարուածովդ զանձեւութեանց քաղաքացն ածեն վանդումն։ Հինահարութեան վանդումն. (Պիտ.։)
laudable, praiseworthy.
Ու՞ր վաշտակ (նահապետն) որ ըստ անուանն վաշեակ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.
Եթէ ոտնահար եղէ ի վերայ գլորման թշնամւոյ իմոյ, եւ ասացի ի սրտի իմում, թէ վա՛շ։ Իբրեւ փող հարկանի, նա վա՛շ վա՛շ կարդայ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 29։ ՟Լ՟Թ. 25։ տե՛ս՝ Սղ. ՟Լ՟Դ. 25։ ՟Լ՟Թ. 16։ կթ. 4։ Եզեկ. ՟Զ. 11։ ՟Ի՟Զ. 2։ ՟Լ՟Զ. 2։)
τόκος foenus, usura πλεονασμός abundantia. վր. վա՛սխի, եւ վա՛խշի. Անիրաւ շահ փոխատուութեան. շարիատ. տոկոսի. (յն. դօ՛գօս. այսինքն ծնունդ. թ. տօղուշ ).