very sharp, keen, edged.
Ըզքաջահատ սուսերն պողովատիկ. (Արծր. ՟Դ. 12։)
ibis.
Հողամաղ, եւ քաջահաւ, եւ արագիլ։ Զարագիլ եւ զփոր, եւ զհողամաղ, եւ զհողամաղ եւ զքաջահաւ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ Դտ. ՟Ժ՟Դ. 16։)
very faithful;
most confiding.
εὕπιστος fidelis. Զօրաւոր հաւատով. հաստատուն ի հաւատս. մեծահաւատ. հաւատարիմ, եւ Վստահ.
Քաջահաւատն պետրոս. (Ճ. ՟Ա.։)
Փորձեալ քննեսցէ զքաջահաւատսն. (Ագաթ.։)
Եթէ դու քաջահաւատ ես, քահանայն չկարէ արգելուլ զԱստուածոյ ողորմութիւնն. (Համամ առակ.։)
Ո՛վ մայր քաջահաւատ. (Սիսիան.։)
Տեռատեսն՝ քաջահաւատ կինն բժշկեցաւ։ Տեռնատես կինն եւ քաջահաւատ. (Սարկ. հանգ.։)
Լրտեսքն քաջահաւատ եւ կորովի. (Վրդն. ծն.։)
Կարի քաջահաւատ եւ կորովի. (Վրդն. ծն.։)
Կարի քաջահաւատ եւ համարձակախօս իսկ էր. (Տօնակ.։)
Եթէ քաջահաւատ ես յառաջանորդն, տո՛ւր զառօրեայ կեանս քա նմա. (Նեղոս.։)
Քաջահաւատ մանկունքն զամենայն արարածս յօրհներգութիւն կոչէին. (Հարցնափառ.։)
Զքաջահաւատ քո զաշակերտսն ընտրեցեր՝ հանելով ի լեառ բարձր. (Գանձ.։)
Քորք քաջահաւատ յուսով ընդ առաջ ելանեն փրկչին. (Նար. տաղ.։)
great faith.
Հաստատութիւն ի հաւտս. մեծահաւատութիւն.
Առ ի ցուցանել զքաջահաւատութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Ոմն քաջահաւատութեամբ, եւ ոմն թերահաւատութեամբ. (Համամ առակ.։)
four-volumed, in four volumes.
forty-eared.
Բոյս ... քառասնահասկ ... պարարտացեալ անփուտ ցորենոյ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
rail-guard, sweeper, fender.
cf. Քարահանք.
quarry, stone-pit.
stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.
Ութսուն հազար քարահատաց ի լերինն։ Կացոյց քարահատս՝ հատանել զքարինս կոփածոյս։ Ետուն արծաթ քարահատացն եւ հիւսանցն.եւ այլն։
Ի քարահատաց եւ ի փայտահարաց Որպէս զմիճաւորս քարահատաց։ Արուեստիւ՝ գործօղ քարի, եւ քարահատ. (Փիլ. տեսական.։ Զենոբ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ՔԱՐԱՀԱՏ. ա. Հատեալ ի քարէ. վիմահատ. քարակտուր.
Հայեցարո՛ւք ասէ ի վէմն՝ յորմէ հատարուք. որպէս եւ անդ քարահատք զծնունդ ժողովրդեանն յայտ առնեն. (Սեբեր. ՟Ը։)
Զբազումս ի նդոյ ապականեաց։ Ի կապանս եւ ի քարահատս զբոլոր կեանս իւրեանց ծախեցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Բրսղ. մրկ.։)
troubled with the stone or gravel, nephritic.
Քարահարն զեփեալ կոտիմին ջուրն արբցէ. (Բժշկարան.։)
prince or father of poets, of grammarians.
Մովսէս խորենացի, որ կոչեցաւ քերթողահայր։ Մեծ վարդապետին մովսէսի քերթօղահօրն։ Մովսէսի քերթողահօրն՝ յաղագս կարգեաց եկեղեցւոյ. (Ճ. ՟Զ.։ Ասող.։ ՟Բ. 1։ Ի գիրս խոսր.։ եւ Արշ. եւ այլն։)
sleepless.
Քնածու լինի քնահատաց. (Եզնիկ.։)
sleeplessness.
lyrist.
κιθαρῳδός citharoedus, citharista. Որ հարկանէ զքընարա. նուագիչ քնարաւ. քնարերգակ. փանդըռնահար.
Լուայ իբրեւ զձայն քնարահարաց, զի հարկանէին զքնարս իւրեանց, եւ երգէին զերգս նորս. (Յայտ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
Ի ձեռն քնարահար երգչին ձայն ... Զգեղեցկաձայնութիւն քնարահարաց։ լաւագոյն է, որպէս եւ քան զքնար՝ երգիչ քնարահար. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. յովն.։)
Գովի քնար, այլ ի ձեռն քնարահարին. ապա թէ ոչ իցէ ի քնարէն, եթէ քնարահարն եղծանիցի. (Ոսկ. ես.։)
Ներոն երգեցկացն քնարահարաց յաղթեաց։ Ներոն ի քնարահարաց պսակէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Որպէս քնար քնարահարին է. (Ոսկ. հռ.։)
lyre-playing.
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
cybomancy, indovination by means of cubes or dice.
Ի հաւահարցութիւնս, եւ ի հաւահմայութիւնս, եւ ի քուահարցութիւնս. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
cut-purse, pick-pocket.
pleasing or agreeable to J.-C.
Շինեալ զվարս բարիս քրիստոսահաճոյս՝ ոսկի ընդ արծաթ. (Նար. մծբ.։)
sweat-struck, sweating profusely, too much fatigued;
cf. Քրտնաբեր.
Յետ այսպիսի խոշտանգանաց եւ քրտնահար աշխատութեանց հատանէին սրով գլուխ նորա։ Չոգայ ի բարեհամ աղբիւրիկն, յորմէ զովացեալ սուրբքն լինէին ի տապոյ քրտնահար երկոցն. (Յհ. կթ.։)
the air-pump.
fire syringe.
sweet tasted, savory, delicate, delicious.
Ոչ ծառ պտղաբեր՝ քաղցրահամ բերովք. (Ոսկ. հերոդ.։)
Զարմատն քաղցրահամ։ Քաղցրահամ վատկաց։ Ջուրյապառաժուտ վայրէ քաղցրահամ. (ՃՃ.։)
Զպտղոցն քաղցրահամ ճաշակաւորութիւն. (Պիտ.։)
Զքաղցրահամ կերակուր. (Լաստ. ՟Զ։)
Հաւատն տունկ է, եւ պտուղ քաղցրահամ՝ ամենայն գործք բարութեան. (Եփր. խրատ.։)
Պտուղ բնութեանս քաղցրահամ (սուրբ կոյս). (Շ. տաղ.։)
Ելի ի ծառ մարմնոյ ժանդին, քաղցրահամ սէր երկրային. (Յիսուս որդի.։)
Կցորդս քաղցրահամս յարմարեաց. (Ուռպ.։)
sweet, demure, affable, obliging, complaisant, kind.
Ուստի բղխեն զքաղցրահամբոյ սէրն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամբոյր խօսից նուաճէր եւ յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
savouriness, relish.
Քաղցրահամն գոլ. համեղութիւն. բարեհամութիւն.
Քաղցրահամութիւն երկնային հացին։ Այգի տեառն պտղազարդեալ քաղցրահամութեամբ։ Յիւրեանց ջրոյ քաղցրահամութենէ զովացուցանել. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Ա։ Ոսկիփոր.։ Գր. տղ. թղթ.։)
mild-looking;
fine, graceful.
որ հայի քաղցրութեամբ եւ հաշտ ակամբ. հեզահայեաց. բարեսէր. մարդասէր.
Քաղցրահայեացն գթութիւն գտցէ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 13.) (յն. հայցօղ թեթեւս, կամ հեզութեամբ)։
Քաղցրահայեացդ առ որս ի քէն գոյացան. (Սարկ. աղ.։)
Որ քաղցրահայեացն էր եւ հեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Քաղցրահայեաց տեսութիւն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Քեղմով եւ քաղցրահայեաց ակամբքն. (Բրսղ. մրկ.։)
Մանուկն Յիսուս քաղցրահայեաց եւ աստուածանման տեսլեամբ նայէր ընդ նոսա լրջմտութեամբ. (Եպիփ. ծն.։)
Երեսք հեզոյն քաղցրահայեաց եւ հեշտալի տեսակ ունի. (Կիր. ՟ը. խհ.)
Եւ ոչ վասն քաղցրահայեաց երեսաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
Ո՛րչափ ինչ քաղցրահայեաց եւ ցանկալի իցէ տեսիլ լուսոյն։ Զքաղցրահայեաց նշուլից արեգականն։ Քաղցրահայեաց ճառագայթից. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Ե։ Շիր.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
Զուարթատես եւ քաղցրահայեաց ողկոյզն. (Պրոկղ. յոսկ.։)
scornfully, disdainfully, slightingly.
καταφρονητικῶς, ὁλιγώρως contemptim, contemptui habendo. Քամահանօք. արհամարհօք. յոչինչ գրելով. բանի տեղ չդնելով, չիսեպելով.
Քամահաբար արհամարհեցին զմահու։ Զառաջին ասացեալսն քամահաբար ընդունելով։ Յոյժ քամահաբար արփեգնաց լինին. (Փիլ. իմաստն.։ եւ ՟Ժ. բան։ եւ լիւս։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 55։)
contemptible, despicable.
Քամահականն այն ցանկութիւնք։ Թէ ախորժէ ոք, եւ չառնէ քամահական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։ Երզն. ոտ. երկն.։)
contempt, scorn, disdain.
Եւ ոչ զանձինս ինչ եղուկս վասն նոցա քամահանացն համարիցիմք. (Ոսկ. եբր.։)
Զմեծամտութիւն փոխանակ քամահանաց յարգեալ։ Կարի մեծ քամահանօք ի վերայ յարձակէին։ Զօրինացն քամահանս։ Ոչ քամահանօք ինչ։ Ապականացու ստացուածք, քամահանաց (արժանի) տաժանմունք. (Փիլ.։ Պիտ. Յհ. կթ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
Եղբօրն փրկութեան իբրու աւելորդ իրաց քամահանս առնէիր։ Եւ ոչ այնոցիկ՝ որ յերկրորդ կարգէն, քամահանս արար. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Քամահանս առնէ դատաստանաց վրէժխնդրութեանն Աստուծոյ. (Մաշկ.։)
Ը՛նկեր, զիա՞րդ մտեր այսր՝ քամահանս առնել ի խրախութեանս՝ աղտեղեալ քո զգեստու. (Սկեւռ. յար.։)
Զմեծամեծօքն քամահանս առնէին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Քամահեմ.
short-sized, short, little.
Փոքրիկ հասակաւ. կարճահասակ. կարճիկ.
Էր մարմնով փոքրահասակ յոյժ։ փոքրահասակ այրուկ մի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)
skimmer;
slice.
priest, clergyman.
• , ի հլ. «կրօնական մի պաշ-տօնեայ, տէրտէր» ՍԳր. Եփր. քրզ. որից քահանայութիւն Ագաթ. քահանայել Եփր. գծ. 23. քահանայապետել Եւս. քր. զքահա-նայ Փարպ. չքահանայապետ Բ. մկ. դ. 13. քահանայարան «տաճար» Տիմ. կուզ. էջ 287. Ճառընտ. ունինք և քահանայատակ «լտ. peonia բոյսը» Բժշ. (>ՀԲուս. § 3123), որ կոչուած է նաև քահանայուկ, խաչափայտ. հարիւրալամ ևն. այս անունները ստագած է ժողովրդական հաւատալիքների համեմատ. արաբերէն էլ ըստ ՀԲուս. կոչւում է [arabic word] kahiānā (չունի Կամուս), որ կարող է մեր բառից ծագած լինել կամ ընդհակառակը հայերէնը նրանից փոխաեալ և յարմարեալ։
• = Ասոր. [syriac word] kāhnā, ն. ասոր. k'ana, արամ. [hebrew word] kāhanā (լգ. kāhanayā) «քահա-նայ», որ ընիկ սեմական բառ է և ստնւամ է նաև միւս ցեղակից լեղուների մէջ. ինչ. փիւնիկ. [hebrew word] khn, եբր. [hebrew word] kohēn, եթովպ. ե ὶ)Պ kāhne «քահանայ», արաբ. [arabic word] kähin «հմայող, կախարդ, բախտագուշակ, անտես. մատակարար». բուն արմատո հա-մարւում է kvn «ոտքի վրայ կանգնիլ, ծա-ռայել (Աստուծոյ)» (Gesenius I777 տպ. էջ 335)։-Հիւբշ. 318։
• Հները ստուգաբանում են քաւել կամ քահել «տտոնել» բայից. հմմտ. Քահա-նայ՝ ըստ մերումս պատշաճեալ լե-զուի՝ մաքրող կամ սրբիչ անուանի (Լմբ. մատ. 135). Այլ է արբելն քահանային և վասն այսորիկ թարգմանի անուն նո-րա մաքրող (Լմբ. մատ. 433). Սրբու-թիւն հայցէ, քանզի քահանայ է, որ թարգմանի մաքրող կամ սրբող (Լմբ. մատ. 503). Ըստ հայկական բառին քա-ւիչ ստուգաբանի կամ հարկանող (Միխ. աս. 538). Երէցն աւագ կոչի և քահա-նայն՝ առաջնորդ (Եփր. քրզ.) Քահա-նայն քաւիչ թարգմանի (Տաթև. ամ. 308)։ Նորերից նախ Schroder, Ihe-saur. 46, 383 քաղդ. ասոր. ձևից փո-խառեալ։ Klaproth, As. pol. 104 ա-րաբ. kāhin ձևի հետ։ ՀՀԲ քահէ նա. այսինքն քաւէ նա։ Ջրպետ, Քերակ. 69 սխալ է համարում դնել տեմական, ո-րովհետև հայ բառը մեկնւում է միայն քան (քաւել) -ան-այ։ Սեմականից են
• ԳՒՌ.-Կր. Ննխ. Շմ. Պլ. Ռ. Սչ. քահանա, Տիգ. քահաննա, Զթ. քահաննօ, քահաննո, Ալշ. Ախց. գ'ահանա, Տփ. գահա՛նա, Աժտ. կահանա, Խրբ. Սեբ. գ'ահաննա, Ոսմ. քճա-նա, Մշ. Ննխ. (գիւղերը) գ'հանա, Երև. Ղրբ. կհա՛նա, Խլ. Վն. ք'ախանա, Մկ. ք'mխmնա։
• ՓՈԽ.-Ըստ Մառ, Վրդ. առ. I, էջ 57 ա. րաբ. [arabic word] kāhanā «քահանայ» (Առակագըը-քի արաբերէն թարգմանութեան մէջ) հայե-ոէնից է տառադարձուած։
ἰερεύς sacerdos, sacrificus. Երէց. աւագն ի պաշտօնեայս տեառն՝ օծեալ, հաշտարար Աստուծոյ պատարագաւ, քաւիչ ժողովրդեան. որ ի հնումն էր ստուէր, իսկ ի նորումս ճշմարտութիւն. ի յն. եւ լտ. նոյնպէս կոչի եւ չքահանայն կռոց, որ ի մեզ ուրոյն կոչմամբ Քո՛ւրմ ասի.
Մելքիսեդեկ արքայ շաղեմայ եհան հաց եւ գինի, քանզի քահանայ էր Աստուծոյ բարձրելոյ։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ Աստուած՝ սրբեսցին։ Ահարոնի քահանայի (որ եւ քահանայպետ, յազգէ զեւտացւոց)։ Յազգէ յուդայ ծագեաց տէր մեր, յորմէ ազգէ վասն քահանայից Մովսէ՛ս ինչ ոչ ճառեաց. եւ ե՛ւս առաւել յայտ է, թէ ըստ նմանութեան մելքիսեդեկին յառնելոց է այլ քահանայ. քանզի վկայեցաւ, թէ դու ես քահանայ յաւիտեան ըստ կարգին մելքիսեդեկի։ Արար զմեզ թագաւորս, եւ քահանայս Աստուծոյ եւ հօր իւրոյ. եւ այլն։
Քահանայ՝ ըստ մերումս պատշաճեալ լեզուի՝ մաքրօղ կամ սրբիչ անուանի։ Սրբութիւն հայցէ, քանզի քահանայ է, որ թարգմանի մաքրօղ կամ սրբօղ, եւ սրբէ զժողովուրդն աղօթիւք. (Լմբ. պտրգ.։)
Երէցն՝ աւագ կոչի, եւ քահանայն՝ առաջնորդ (որպէս գահերէց). (Եփր. քրզ.։)
Եպիսկոպոսաց, եւ քահանայեաց, եւ սարկաւագաց. (Գանձ.։)
officiating.
Որ առնէ զգործ քահանայութեան. կամ պատարագիչ.
Քահանայագործն աստուածագո՛րծ է. (Ոսկիփոր.։)
to consecrate;
to ordain priest.
ἰερουργέω operor sacris, sacrifico ἰερατεύω, -ομαι sacerdotis fungor τελετουργέω consecro, initio. Գործել զգործ կամ զպաշտօն քահանայի եւ քահանայութեան. քաւել. նուիրագործել. պատարագել. կատարել՝ պաշտել. մատուցանել. տնտեսել զհոգեւորս.
Քահանայագործել զքո անարատ մարմինդ եւ զպատուական արիւնդ։ Քահանայագործեալ հօր ղիւր մարմինն։ Քահանայագործել հաճոյական պատարագ զանձինս ձեր։ Իշխանական համարձակութեամբ զփրկութիւն մեր քահանայագործէ։ Քահանայգործելն քրիստոսի է սրբելն զմեզ. (Պտրգ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Բ։ Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Գ։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
յոբ օր աւուր քահանայագործէր (այսինքն զոհէր) ըստ թուոյ որդւոցն. (Միխ. ասոր.։)
ՔԱՀԱՆԱՅԱԳՈՐԾԵԼ. որպէս Քահանայ առնել. ձեռնադրել կամ սրբել ի քահանայութիւն.
Դնէ զարարչական զձեռն իւր ի վերայ սրբոց իւրոյ առաքելոցն, եւ քահանայագործէ զնոսա. (Զքր. կթ.։)
Արժանապէս քահանայագործեալ (սուրբ քահանայդ), եւ կրկին պատուոյ արժանացեալ. (Ոսկիփոր.։)
Նոցա յաւէա պարտ է սրբել զայլսն, եւ պաշտել առանց մեղանչելոյ՝ զԱստուած, որք քահանայագործեցան. (Մեկն. ղեւտ.։)
Քահանայագործեցին այսպիսի բանիւքս զհամբաւս իսկ, եւ զպատկերս եւ զբագինս. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
consecration.
ἰερουργία rei divinae peractio, sacrificium τελετουργία consecratio, initiatio. Քահանայագործելն. գործ քահանայութեան. նուիրագործութիւն. պատարագ. եւս եւ մկրտութիւն. եւ Զոհագործութիւն.
Քան զամենայն օրինաւոր քահանայագործութիւնն պայծառագոյն եւ մաքրագոյն։ Ի ձեռն որդւոյն իւր քահանայադործութեան։ Որ պաշտպանող քահանայագործութեանն բարեխօսութեամբ ընդ աջմէ հօր սրբէ զմեզ օր ըստ օրէ, (Ածաբ. մակաբ.։ Լմբ. սղ.։)
Վերստի արժանի լինել քահանայագործութեան ... Այնպիսիքն ոչ են արժանի ի կեանս իւրեանց քահանայագործւթիւն առնելոյ. (Շ. ընդհ.։)
Մկրտեաց զնոսա ... կացեալ երիս ժամս լոյսն ի վերայ սխալի քահանայագործութեանն. (Զենոբ.։)
Զկնի քահանայագործութեանն ամբարձեալ ահարոն զձեռս. (Վրդն. ղեւտ.։)
Սա յայտնեաց զեգիպտական քահանայագործութիւն ելլենացւոցն. (այսինքն է քրմութիւն եւ պաշտամունք նորա). (Նոննոս.։)
priest's funeral.
Թաղումն քահանայի վախճանելոյ. կարգ պաշտման ի թաղման քահանայի. (Մաշտ.։)
sacerdotal, priestly;
—ք, priests.
ἰεροτικός sacerdotalis ἰερότατος sacrosanctus. Սեպհական քահանայի եւ քահանայութեան. սուրբ նուիրական.
Պատմուճանս քահանայականս։ Զքահայական զկահ. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 45։ ՟Ը. 18։)
Ո՛վ աստուածային եւ քահանայական գլուխ։ Բազմեցուցին ի քահանայական գահոյս։ Քահանայական խորհրդածութեամբք, կամ շնորհիւ։ Քահանայականս աղօթիւք։ Աղօթք քահանայականք։ Քահանայական նուիրմամբ. (Ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Յճխ.։ Մանդ.։ Խոսր.։ Նար.։)
Քահանայական տոհմ թէպէտ եւ աղքատ իցէ, մեծապատիւ է հոգեւորօք. (Մխ. առակ.։)
ՔԱՀԱՆԱՅԱԿԱՆՔ գ. որպէս Քահանայք. որ են ի քահանայական կարգի.
Վարդապետօք, քահանայականօք, կուսանօք։ Առաքեալք եւ մարգարէք եւ վարդապետք՝ ամենայն քահանայականօք. (Նար. երգ.։)
brother-priest, colleague.
συνιερεύς collega in saerdotio συμπρεσβύτερος sympresbyter. Դասակից քահանայից. երիցակից.
Քահանայակցի տիմոթեայ ի դիոնեսիոսէ քահանայէ։ Ի քահանայէ ի դիոնեսիոսէ (ասէ) առ քահանայակիցդ. տիմոթէոս. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
Զորոշեալն ի միոյ քահանայէ եւ ամենայն քահանայակիցք նորին նմանապէս ի բաց որոշեսցեն յինքեանց. (Շ. ընդհանր.։)
to take orders, to become or to be ordained priest;
to perform the duties of priest.
ἰερατεύω, -ομαι ordinor in sacerdotium, consecror եւ sacerdotio fungor. եբր. քէհէն. Քահանայ լինել՝ օծանիլ՝ ձեռնադրիլ.
Մատուցե՛ս առ քեզ զահարոն զեղբայր քո եւ զորդիս նորա՝ քահանայանալ ինձ։ Որովք քահանայանայցէ։ Օծցես զնոսա, զի քահանայասցին ինձ։ Քահանայացան եղիազար եւ իթամար ընդ ահարոնի ընդ հօրն իւրեանց. (Ել. ՟Ի՟Ը։ Թուոց. ՟Գ։)
Եղեւ ինչ պատճառք աղքատութեան քահանայացելոցն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Նոքա են արժանի հոգւոյն սրբոյ օծման, եւ քահանայանալ Աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ե։)
Եւ ոչ ի քահանայանալն եւ փառաւորել հօրն՝ երեւեալ պերճացան նոքա. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Որ շնորհացս եւ ճշմարտութեանս քահանայացան, որդւոյն Աստուծոյ արեանս սպասաւորեալ կարգեցան. (Խոսր. պտրգ.։)
Կամ Վտրել զպաշտօն քահանայութեան. քահանայագործել.
Եւ եղեւ ի քահանայանալն նորա. (Ղկ. ՟Ա. 8։)
Զի՞նչ արդեօք քահանայանալն իցէ. փոխանակ ասելոյ քահանայագործել՝ քահանայանալ գրեաց։
Անհնարին է նմա ա՛յլ քահանայանալ, այլ արտքոյ ապաշխարել։ Քահանայանալ ի վերայ տիրանենգ ժողովրդոց ոչ կարեմ. (Կանոն.։ Փարպ.։)
priest, chief priest;
pontiff;
hierarchy;
—ն, հռովմայ, sovereign pontiff.
ἁρχιερεύς summus sacerdos, pontifex. Պետ եւ գլուխ քահանայից կամ յաջորդք նորա՝ գլխաւոր գործակցօք. ի նորումս ճշմտրիտ քահանայապետ յաւիտենից Քրիստոս, եւ փոխանորդք նորա՝ եւ յաջորդք առաքելոց եւ օրինաւոր առաջնորդք եկեղեցւոյ. որ եւ ՀԱՅՐԱՊԵՏՔ ասին. որպէս եպիսկոպոս, արքեպիսկոպոս, պատրիարգ, կաթողիկոս, պապ.
Քահանայապետն օծեալ։ Կարդեցան քահանայապետն օծեալ։ Կարդեցան քահանայապետքն զգեցեալ զպճղնաւորն։ Ծերոցն հրէից, եւ քահանայապետից։ Պահապանաց տաճարին, եւ քահանայապետից։ Թագաւորօքն մերովք, եւ քահանայապետօք մերովք։ Զօրանային բարբառք նոցա, եւ քահանայապետիցն.եւ այլն։
Այսպիսի եւ վայել էր մեզ քահանայապետ՝ սուրբ , անմեղ, անարատ։ Նայեցարո՛ւք ընդ առաքեալն եւ ընդ քահանայապետ խոստովանութեան մերոյ ընդ Յիսուս Քրիստոս։ Ունիմք այսուհետեւ քահանայապետ մեծ՝ անցեալ ընդ երկինս՝ զՅիսուս որդի Աստուծոյ.եւ այլն։
Ինքն քահանայապետ, եւ ինքն պատարագ. (Խոսր.։)
Քահանայապետ Աստուծոյ, եւ պատմօղ աստուածային օրինաց՝ տէր սուրբ գրիգոր։ Ի յիշատակի քահանայապետացս աստուածայնոյ։ Ընդ քահանայապետս աստուածային օրինօք պատուեալս. (Շար.։)
Քահանայապետք առաջին։ Քահանայապետք երկրորդ։ Առաջին յերկինս քահանայապետք։ Երկրորդին դասու քահանայապետք։ Երրորդ ի յերկինս քահայապետք։ Ի գերիմտցական քահանայապետութենէն քահանայապետք. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։)
Քահանայապետն կռոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
pontifically.
ἰεραρχικῶς hierarchice. Իբրու քահանայապետ կամ սրբազանապետ. քահանայապետապէս
Առ հասանելի նմանութիւն աստուածասիրաց իմացութեանց քահանայապետաբար երեւեալք։ Ո՛րք են (ի հրեշտակս), որք մեզ քահանայապետաբար վերակացուք եղեն. (Դիոն. երկն.։ Մաքս. ի դիոն.։)
pontifical.
ἰεραρχικός, ἁρχιερατικός pontificius, pontificalis ἰερότατος sacrosanctus, sanctissimus. Սեպհական քահանայապետի եւ քահանայապետութեան. սուրբ. սրբազան.
Եւ զայս յուշ առնեմ քում քահանայապետականիդ հանճարոյ։ Եղելոյ ի կարգի քահանայապետականի։ քահանայապետական իշխանութիւն, կամ սուրբ ժողով, աթոռ, օրհնութիւն, հայցուածք. (Դիոն. երկն.։ Պրպմ. ՟Լ՟Բ։ Մագ. ՟Ա.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ո՛վ գրիգորիոս քահանայապետական գլուխ. (Իգն. յռջբ։)
to be or become high priest or pontiff;
to perform the duties of pontiff.
չ. ἁρχιερατεύων pontifex constituor, summo sacerdotio fungor. Քահանայապետութիւն առնել, եւ քահանայապետ լինել, կարգիլ. առաջնորդել ի սրբազան կարգի.
Յանդիման երեսաց հօրդ քահանայապետեա՛ մեզ։ Եզեալ յերկինս երկնից՝ զամենեսեան զմեզ Ելեալ յերկինս երկնից՝ զամենեսեան զմեզ քահանայապետելով իւր սրբէ, Լմբ. (պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Նախ երբայեցւոց քահանայապետեաց ահարոն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Իբրու ի նոյն իսկ յաստուածութենէ քահանայապետիլ նոցունց։ Երիցագոյնն եւ մերձ առ Աստուած իմացութեանց բարեզարդութիւն ի կատարողապետականէն լուսափայլութենէ քահանայապետեալ. (Շ. հրեշտ.։ Դիոն. երկն.։)
Նուաստագունիցն կարգաց իւրաքանչիւր ոք առաջինն քահանայապետէ. իսկ վերնագունիցս այսոցիկ զարդու քահանայապետութեանս՝ աստուած քահանայապետէ. (Մաքս. ի դիոն.) (այսինքն որպէս սրբազան պետ լուսատու լինի, առաջնորդէ)։
dignity of a high priest, pontificate;
hierarchy.
ἁρχιεροσύνη summum sacerdotium, pontificatus. Քահանայապետն գոլ. եւ Իշխանութիւն՝ պաշտօն եւ գործ քահանայապետի ի հին կամ ի նոր օրէնս.
Ջանայր յակիմոս վասն քահանայապետութեան։ Գլուխ քահանայապետութեան։ Ի քահանայապետութեան աննայի եւ կայիափայ.եւ այլն։
Յափշտակել կամեցան զքահանայապետութին յահարոնէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Դադարեաց յազգէ նորա քահանայապետութիւն։ Բարձցի քահանայապետութիւն յազգէս (այսինքն ի ցեղէ իմմէ)։ Ով ոք նստցի յաթոռ նորա յաջորդելով զաստիճան քահանայապետութեանն. (Խոր. ՟Գ. 66։ Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։)
Քահանայապետուեւիւն է՝ ըստ իս, կարգ սրբազան, եւ հանճար եւ ներգործութիւն առ աստուածատեսակ նմանութիւն, մինչ ոք քահանայապետութիւն ասիցէ, զամենեցուն միահամուռ սրբազանիցն ասէ զարգ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Մեծն դիոնեսիոս յերիս կարգս բաժանէ զինն դասուց երկնաւորաց քահանայապետութիւնս։ Պետութիւնք բարձրացեալք ի քահանայապետութիւն երրորդ։ Զերկնաւոր քահանայապետութեանցն կատարելով զտօնախմբութեան տօնս (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Ժմ.։)
like a priest, sacerdotally.
Ո՛չ քահանայապէս հին կամ նոր օրինի.
Որպէս քահանայ՝ ըստ հին կամ նոր օրինի.
Ո՛չ քահանայապէս ըստ ահարոնեան տկար օրինին մատետր։ Զուարթնոցն բան իմն ընծայեցեր մարդկօրէն փրկական քահանայապէս եւ քաւչապետաբար մաղթել. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ։)
sacerdotal order or function.
Վարումն քահանայութեան. քահանայական պաշտօն եւ քաաղաքավարութիւն.
Զի յառաջագոյն իսկ ի կարգս քահանայավարութեանն իւրաքանչիւր ոք տարեալ հաստատ եսցի. (Յհ. կթ.։)
temple, church, holy place;
priest's residence.
ἰερατεῖον sacrarium. Տեղի քահանայագործութեան՝ սրբութեան. քաւարան, տաճար. խորան. խորան. սեղան. բեմ.
Առաջի սրբոյն բեմին դնէ զնա յանցս քահանայարանին։ Թաղեցին զնա ի վկայարանի սրբոց առաքելոց ի ներքս ի քահանայարանին՝ առաջի սուրբ եւ աստուածընկալ սեղանոյն։ Քահանայարանն պատառէր զձորձս իւր (տաճարան զվարագոյր)։ Արարեալ քահանայարան զգարեզին։ (Դիոն. եկեղ.։ Ճ. ՟Բ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. օրին.։)
cf. Ձեռնադրելի.
to ordain priest.
Քահանայ առնել. ձեռնադրել ի քահանայութիւն.
Ձեռին իմն երեւեալ ըստ օրինի քահանայապետին, եւ ըստ խորհրդոյն քահանայացուցանել զնա։ Ի մարմնական շահավաճառութեան պէտս քահանայացաք, եւ քահանայացուցաք. (Նիւս. ՛խսքանչ։ Լմբ. պտրգ.։)
to inherit, to succeed to, to take possession of, to seize;
— զոք, to inherit from;
— զսիրտ, to gain the affections;
— զառաքինութիւնս՝ զփառս նախնեաց, to inherit the virtues, the glory of one's ancestors;
— զանուն զպարծանս, to acquire a glorious or renowned name, glory;
— զամօթ, to be overwhelmed with shame.
Ընդոծինն իմ ժառանգեսցէ զիս։ Ո՛չ ժառանգեսցէ զքեզ դա, այլ որ ելանէն ի քէն՝ նա ժառանգեսցէ զքեզ։ Մի՛ ժառանգեսցէ որդի աղախնոյդ ընդ որդւոյ իմում իսահակայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդաց իւրոց։ Անցանէքընդ յորդանան՝ ժառանգել զերկիրն. եւ ժառանգեսջիք զնա։ Եկայք օրհնեալք, ժառանգեցէ՛ք զպատրաստեալ ձեզ զարքայութիւն ի սկզբանէ աշխարհի։ Զի զորհնութիւն ժառանգեցէք։ Ժառանգեցէ՛ք զանուն յաւիտենից։ Ժառանգեաց զաթոռ թագաւորութեան յաւիտենից։ Բայց ի կատարած զամօթ դաւոյն ժառանգէր. եւ այլն։
cf. Ժժմակ.
Ի նոցա տունս դժուարահայեաց ժիժմակն սողեալ մտանէր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
to confound, to confuse, to perplex;
to make noise, to alarm, to rouse up.
Տեսին պահապանքն զքահանայապետսն՝ ժխորեալս եւ իբրեւ զծով ի սաստիկ ալեաց տագնապեալս. (ՃՃ.։)
to smile;
to sneer, to laugh in one's sleeve.
Ժմտեալ մահաբեր ձեւով, ասաց երդնում քեզ։ Ընթերցեալ զգրեալսն, եւ յոլով ժմտեալ՝ գրեաց նոցա. (Պտմ. աղեքս.։)
assembled, collected;
—ք, compilation, collection, miscellany.
Ժողովածոյ ջուրք ժահահոտեալք անպիտան լինին ըմպողաց. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Ժողովարան.
Ոչ եթէ արհամարհել ուսուցանեմք զշինուածովքն զպատուեալ տեղիսն, որ անուանեալ կոչի ժողովանոց. քանզի ի նմա ժողովին քահանայք, եւ մանակունք ուխտի, եւ պաշտօնեայք. (Սհկ. կթ. եկեղ.։)
council-hall;
committee-room;
club, club-house;
paradise;
church;
synagogue;
mosque;
Ecolesiastes.
Պահանջէ մարգերէիւն հոգին սուրբ հնոյ ժողովարանին, եւ այլն. (Շ. բարձր.։)
Ինքն է օրենսդիր եւ ժողովարան սրբոց. եւ պսակիչ նահատակաց. (Ճ. ՟Բ.։)
to assemble, to collect;
to heap, to amass, to gather together;
to receive, to reap, to gather, to get;
to receive, to welcome;
to furl;
to infer, to deduce, to argue, to conclude;
— առ իւր, ի տուն, to entertain, to receive hospitably, to welcome;
to lodge;
— ի մի, to concentrate;
— զյետին շունչ ուրուք, to receive the last sigh of;
զօրս —, to levy soldiers, to assemble troops;
— զկաց մնաց փախստէից, to rally the flying
to add or sum up;
ԺՈՂՈՎԵԼ. συναθροίζω coacervo, congrego եւ այլն. Համահաւաքել. համախմբել.
ԺՈՂՈՎԵԼ. Յաւելուլ ընդ հարս. ամփոփել ի գերեզմանս նախնեաց, որպէս եւ հոգւով ընդ նախահարս.
convener, convoker;
the Wise Man, Solomon, the Preacher;
the Book of Ecclesiastes.
կորեաւ ժողովողն, թագեաւ նաւահանգիստն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
people, the multitude, the vulgar;
the mob;
assembly;
synagogue.
ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ. որպէս Ընտանիք եւ ընդոծինք միոյ տանուտեառն կամ նահապետի. իրեն մարդիկը.
եթէ քահանայապետն օծեալ մեղանչիցէ առ ի ժողովուրդն յանցուցանելոյ։ Մովսէս եւ ահարոն օրհնեցին զամենայն ժողովուրդն։ Քաւեսցէ վասն քահանայիցն, եւ վասն ամենայն ժողովրդեանն քաւեսցէ։ Մխիթարեզէք զժողովուրդ իմ, քահանայքդ խօսեցարուք.եւ այլն։
Ամէն ասելովն՝ կցորդ լինին ժողովուրդքն քահանայից. (Խոսր.։)
Քահանայք եւ ժողովուրդք հայցեմք ի քէն տէր բարեգութ. (Շար.։)
popular, plebeian;
secular, laic;
a private person.
Քահանայացն ընդ բանիւ արարեալ զոք ի ժողովրդականացն. (Շ. թղթ.։)
rabbi;
parish priest, archpriest.
Իսկ առ Քրիստոնեայս՝ Առաջնորդ. աւագերէց. ծխատէր քահանայ.
"cf. Ժոյժ ունել."
Ի վրէժխնդրութիւն անձանց ձերոց ոչ կարացէք ժուժալ կամ ձեռնահաս լինել. (Պտմ. աղեքս.։)
patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.
Ստահակ հողմոցն մրրկացն ժուժկալ լինել հաշուիցէ. (Նախ. թղթ. կթղ.։)
to be patient, to suffer patiently;
to resign one's self to;
to be courageous, to suffer or bear with courage;
to oppose, to resist;
to abstain from, to be continent;
to do without;
— ի կերակրոց, to fast, to live on a diet;
— ի դինւոյ, to abstain from wine.
Մինչեւ յե՞րբ ժուժկալեալ՝ եթէ ահա համբերեցից. (Յոբ. ՟Բ. 9։)
patience;
abstinence, continence, temperance, chastity;
sobriety, soberness;
fortitude, constancy;
fasting, diet;
ի ժուժկալութեան gyql, to live continently.
ԺՈՒԺԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. ἑγκράτεια temperantia, continentia, abstinentia Առաքինութիւն կամաւ հրաժարելոյ ի հեշտալեաց մարմնոյ եւ որկորոյ. պարկեշտութիւն. պահացողութիւն. ճգնութիւն.
Ժուժկալութեան սահման այս ինչ է. յամենայնէ՝ յորոց օրէնք հրաժարեցուեանեն զմեզ՝ պարտ է ժուժկալ լինել. առաջին՝ խորհրդոցն վատթարաց ընդդէմ կալ ժուժկալութեամբ. . . զնոյն ժուժկալութիւն պարտ է եւ աչացն դնել պահապան. (Շ. թղթ.։)
to be importunate, to persist in entreaty;
to be bold, audacious.
Քահանայքն եւ ժողովուրդն մի՛ ժտեցին ելանել առ աստուած. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 24։)
toothless.
Եւ ո՛չ ժօռատ (ասեմք) զհամբակ եւ զարդի եւս ծնեալս, եյլ յորժամ ամանակն պահանջեսցէ, յայնժամ ասին ժօռատք արդեօք. (Անյաղթ անդ։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
Կենցաղոյս իրաց ի բաց դրութեամբ։ Ի բաց դրութիւն ահա ցուցանէ նշանաբար. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ոչ ի բաց թողու ի ստահակելն, այլ ներէ. (Յճխ.։)
Որ ունիցի ի վեր զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն. (Վեցօր. Գ։)
Եդ ի վերայ իսահակայ, կամ սեղանոյ. կամ վիմի, աւազոյ։ Ի վերայ հնացեալ ձորձոյ։ Ի վերայ երեսաց երկրի թագաւորել ի վերայ իսրայէլի, կամ յուդայ։ Ածել անձրեւ, կամ ծագել զարեւ ի վերա արդարոց եւ մեղաւորաց, կամ ի վերայ երկրի։ Գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Ետես թզենի մի ի վերայ ճանապարհին։ Ի վերայ իմ հասին։ Իբրեւ ի վերայ աւազակի ելիք։ Յարիցէ ի վերայ նորա։ Հեղից ի վերայ ամենայն մարմնոյ, եւ այլն։
Ի 3 Տառ ձայնաւոր՝ իբրեւ հնչեցալ Ի, եւ անուանեալ Ինի կամ Ին. միջակ ըստ ամանակին, վասն որոյ եւ երկեմանակ ասի, երբեմն ձգտեալ երկարաւ, եւ երբեմն ամփոփել սղիւ։ Եթէ յայլ լեզուս ի՝ իցէ յառաջ քան զբաղաձայն, պահի եւ ի մեզ ի. զորօրինակ իսրայէլ, իսահակ, իդոս, իկոնիոն, իգնատիոս, իտաղիա, եւ այլն. ապա եթէ ի, իցէ առ այլս յառաջ քան զայլ ձայնաւոր, (որ յայնժամ առ լատինս կոչի ի՛ երկայն իբրու մերս ե) Փոխի առ մեզ ի յ. զոր օրինակ յովտ, յովբ, յակովբ, յեսու, յիսուս, յուստոս, եւ այլն։ Ի. Ընդ Ւ տառին, սովորաբար երկրաբառգործէ իւ, իբր եու. զի յորժամ իցէ զկնի նորա բաղաձայն տառ բնական՝ այլ ոչ դիմորոշ յօդ, հիչի ի մեզ՝ ո՛չ որպէս գաղղիականն u, կամ որպէս զայլազգական ձայնսդ իւսթ, կիւնահ, կիւլ, եւ այլն, այլ իբրեւ եու. վասն որոյ եւ անխտիր գրի ըստ նախնեաց, իւր, բեւր, աղբեւր. միւս, մեւս. հիւր, հեւր. հարիւր, հարեւր, եւ այլն։ Իսկ յայլ տեղիս իւ ՝ հնչի որպէս գրեալ թաւանշանաւ՝ նուրբ իվ, զոր օրինակ, թիւ, քիւ, բանիւ, բանիւն, երիւար, եւ այլն։ Ի, կամ ի. նշան թուոյ՝ է Քսան կամ քսաներորդ. զի որպէս յայբէ մինչեւ ի թոյ՝ նշանակ միաւոր յաւելուածոյ են տառք, զկնի ժ տառի տասնաւորս ի մէջ բերեն յաւելուածս։
as, like, in the same manner as;
whilst, when, while;
nearly, within a little, almost, about;
as if;
— այն թէ, — զի, — եթէ, as if;
like as it were;
ոչ եթէ, not that, not only;
— ? how? by what means ? in what manner ? — ապա ? — արդեօք ? how then? how ever? — է? how is it? — ոչ ? of course, without doubt.
Իբր զճաճանչ փոքու կայծական։ Իբր զճրագ։ Վախճան ընկալայց իբր զմահացու. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)
Ի վահանափակն յունաց իբր յամուր քաղաք մտանէին։ Ի վայր հոսեաց միմեանս զկնի իբր ի սաստիկ իմն ի մրրկէ. (Խոր. ՟Գ. 37. 40։)
as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.
feminine, womanlike;
effeminate, womanish;
feminine gender;
— տոհմ, the fair sex, women;
— ախտ, hemorrhage.
Ա՛ռ դու զիսահակ՝ ինձ պատարագ ի սեղանի ... ո՛չ տրտմեալ՝ ո՛չ հոգացեալ. խորհուրդ չըտայ իգականին (այսինքն սառայի). (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
cf. Իգասէր.
Ահա տեսէք, ահա մեռանի իգատենչն. (Փարպ.։)
to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.
Որով զարտաքոյ բնութեան զմեղսն իմացան։ Սակս գահասիրութեան պատիւս պէսպէսս եւ զանազան իմացան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.
Առ կատարելահասակս, որք յիմաստս եւ ի բան հասեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անճաշակ հոգեւորական իմաստիցն։ Մահացու լինել հոգեւոր իմաստից. (Սարգ. յկ.։)
tinking wisely or judiciously, wise, sensible, judicious, provident, cautious.
Քաջարիագոյնն եւ իմաստախոհ նահատակն. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
Տեսանէր իմաստախոհ նահատակն. (ՃՃ.։)
cf. Իմաստախոհ.
Լուեալ զայս ամենայն բան ապստամբութեան զինքենէ իմաստախորհին վահանայ. (Փարպ.։)
intellectual, intellective;
sensible.
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամ բոյր խօսից նուաճէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
cf. Իմաստազեղ.
Զիմաստայեղծ վերատեսուչ նահանգիս. (Ոսկիփոր.։)
wisely, learnedly.
Աշտարակօք՝ բարձր ահաւոր, իմաստապէս արուեստաւոր. (Շ. եդես.։)
philosopher;
sage, man of science, of learning.
Եւ ոչ իմաստասէր քահանայիցն պատկառեցին. (Առ որս. ՟Ը։)
Իմաստասէր հրահանգաւ. (Նոննոս.։)
philosophy;
wisdom.
Մի ի բազմաց նորա իմաստասիրութեանց առաջի ահա եդեալ. (Պիտ.։)
that has lost his senses, mad, foolish.
wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.
wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն
Կեանք իմաստնոց մակագրի գիրք Փիլոնի վասն նահապետաց սրբոց։
of quick apprehension, attentive, intelligent, discerning.
Յառաջահայեաց եւ իմացող մտաց դիւրին է անաշխատ ճանաչել. (Փարպ.։)
cf. Իմացութիւն.
Իմացումն. իմանալն. հասողութիւն. եւ Ըմբռնումն, կամ ըմբռնողութիւն. իմացական կարողութիւն. Վերածելն զմիտս ամենեցուն առ իմացողութիւն լուսոյն։ տեսին զաստուած դասք քահանայիցս իմանալի հայեցողութեամբ ձեռօք. (Լմբ. պտրգ.։)
intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.
Զգալեօք պատկերօք զերկնայինսն դրեաց իմացութւնսն։ Յերկնայնոցն իմացութեանց քահանայապետութիւնս, որպէս կարող եմք, ի վեր հայեսցուք. (Դիոն. երկն.։)
leviathan.
Են լուղակք ի ծովու ահագինք՝ գլխւորին սաստկութեամբ լեւիաթանն՝ որոց ի ծովու գլուխ է նա գազանացն, եւ բեհմովթ ի ցամաքի թագաւոր սողնոց. (Լմբ. ամբ.։)
Յահագին գազանէն լեւիթանայ. Լեւիաթան մեծն խաղայ նովաւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
full;
superabundant, copious;
fully, completely, thoroughly, entirely;
perfectly;
լի առնել, to fill, to load, to heap;
զբազում լսելիս լի արար բանն, many have heard him;
լի լինել, cf. Լիանամ;
լի եւ լի, cf. Լիուլի;
լի ափով, ձեռօք, by handsful, profusely, generously;
լի աւաբաւ, loaded with booty;
լի փառօք, covered with glory;
լի աւուրք, full of years, old;
լի մտօք, sensible, judicious, wise;
լի երախտագիտութեամբ, full of gratitude, of affection, of faults;
զաւուրս տասն լի, ten entire days;
լի կատարեալ, բովանդակ, perfectly full, entire, complete, perfect, cf. Լիակատար;
լուսին լիով լուսով նկարեալ, full moon;
բաժակ գինի լի արկանել, a glass of wine full to the brim;
լի զհասակ մարմնոյն ունել, to be adult, to arrive at man's estate;
լի են բերանք նոցա ծաղու, they are full of laughter, of merriment;
լի ասացեր, you are quite right.
Լցէ՛ք լի չափով։ Լի տամբ իւրով արծաթ եւ ոսկի։ Եօթն հասկ՝ լիք եւ գեղեցիկք։ Իբրեւ զհոտ անդոյ լիոյ։ Ժողովուրդ՝ որ լի է մեղօք։ Տուփ լի խնկով։ Տունս լի ամենայն բարութեամբք։ Վիճակ անդի լի ոստամբ։ Եւ ահա լեառն լի էր ձիովք։ ամենայն ճանապարհն լի էր հանդերձիւ եւ կահիւ։ սեղան քո լի պարարտութեամբ։ Բաժակ՝ գինի լի։ Շտեմարանք նոցա լի են։ Լի հաւատովք։ Լի էին ի բակրութենէ տեառն։ Ճշմարտութեամբ, եւ լի սրտիւ։ Սիրտն ասայի եղեւ լի։ Զօրացուցանել յամենայն լի սրտից զնա.եւ այլն։
heaped up, running over, full to overflowing;
complete, perfect.
Յաստուածեղէն եւ յարտաքին հրահանգս անթերի եւ լիապատար էր. (Շ. բարձր.։)
cf. Լլկանք.
Զբորոտս սրբել, եւ զամնայն ցաւս, եւ զլլկութիւնս (այսահարաց) հալածել. (Ագաթ.։)
that imposes a yoke;
— լինել, to suhject, to place under the yoke.
Զընդ լծով կացեալսս բազմաց եւ հարկապահանջս կացոյց։ Ամենեցունց նոցա լծադիր եւ հարկապահանջ լինէր. (Խոր. ՟ա. 23։ Յհ. կթ.։)
lever;
balance;
— քառաթեւին, arms of the cross;
— կշռոյ, beam of an assaying balance;
— թեքեալ or արմկնաձեւ, crook or elbow -;
— արգելիչ, detent -.
lever.
Արասցես զլծակսն յօղամանեակսն։ Կայցեն լծակքն անշարժք անդստինի նմա։ արկցես զլծակսն ընդ օղսն, եւեղիցին լծակքն յերկոցունց կողմանց սղանոյն առ ի բառնալոյ զնա։ Զսրահակն, եւ զլծակսն. (Ել. ՟Ի՟Ե. 13. 1ձ։ ՟Ի՟Է. 7։ ՟Լ. 5։ ՟Լ՟Է. 28։ ՟Լ՟Թ. 35։)
to place under the same yoke, to harness together;
to conjoin, to join, to league, to unite, to confederate;
to couple, to pair;
to unite in marriage.
Յարեալ լծակցի ընդ սմին եւ ահաւոր բարբառ։ Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեան. (Պիտ.։)
litter;
sedan-chair.
ԼԿՏԻՔ ՆՍՏԻՔ. գ. որպէս լտ. լէ՛գդիգա, lectica. յն. պէսպէս. Գահաւորակ. դեսպակ. Թախտիրեւան.
Որ գահաւորակաւն, եւ լկտովք, եւ ջորովք կրի. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
the middle of a lake, the deepest part.
Շինեաց յիւր շիրիմ յոյժ անառիկ, ի հողի ուրեք եւ ի ծովացեալ լճամիջի տրամահաստատեալ. (Նոննոս.։)
side, margin, shore of a lake.
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Լճափն.
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)