dispersion, diffusion, scattering;
— մտաց, distraction;
— ուխտի, violation, transgression.
Զսուր եւ զցրումն ի գերութիւն. (Նանայ.։)
cf. Հիւթ.
Ւիւթիւ շնչոյ սուրբ բերանոյն անմահացոյց. (Շ. տաղ.։)
Ւիւթ աստուածային շնորհացն գուշակման։ Ւի, թիւ շնորհաց սուրբ հոգւոյդ։ Ւիւթիւ սուրբ հոգւոյն։ Ւիւթ բժշկարար ցաւոց. (Նար. խչ.։ Տաղ. խչ։ Տաղ.։ Շ. տաղ.։ Երզն. լս.։ եւ Գանձ. ստէպ։)
poison.
Ւիւն անդր ի պղծոց՝ ի չարեաց գործոց, ընտրեալք սուրբք սրբոց. (Գանձ.։)
to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.
Փախեաւ ել արտաքս։ Փախիցո՛ւք յերեսաց իսրայէլի։ Փախեան յերեսաց ջրոյն։ Փախիցեն՝ որպէս փախչիցին ի պատերազմէ։ Փախչել ի քաղաքն ապաստանի։ Այլիմ կեանք թեթեւագոյն են քան զսուրհանդակ. փախեան, եւ ոչ երեւեցան։ Յերեսաց Սարայի տիկնոջ իմոյ փախուցեալ եմ ես։ Վասն որո՞յ ես դու փախուցեալ ի նոցանէն, եւ եկեալ ես առ մեզ։ Նա փախուցելոյ ի բարկութենէ եղբօրն առաջնորդեաց. եւ այլն։
turnkey, doorkeeper;
key-board, keys;
cf. Փակաղակ.
Մինչեւ եկեալ էր քահանայն փակակալն։ Կոմիտաս՝ փակակալ սրբոյն Հռիփսիմեայ վկայարանին։ Եւ էր լեալ սորա փակակալ սուրբ կաթողիկէին ի Վաղարշապատ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
to devour, to consume;
to burn.
Առիւծք եւ արջունքն եկեալ՝ զոտսն լիզուին, սուրբքն աղերսէին նոցա զինքեանս փաղաղել. (Տաղ ի յակոբայ.։)
univocal;
synonymous;
synonyma.
Փաղանուն է, որ ի զանազան անուանս զնոյն ցուցանէ. ո՛րզա՛ն, խառ (կամ խարբ), դալապ, մարտացու (որպէս յն. մախթռա ), սուր, վաղակաւոր, սուսեր, նրան. (Թր. քեր.։)
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
Սկսաւ փաղաքշել անդամալուծին, զի ո՛րպէս մարթասցէ տանել զնա առ սուրբն Անտոն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Փայլատակեմ.
Փայլակէր ի թուփն (մորենւոյ) հուրն։ Փայլակեսցէ սուր թագաւորի։ Քրիստոսիւ ապա փայլակեցելոյ՝ եմուտ արդարացուցիչ շնորհ։ Զի եւ փայլակեցելումն լուսոյ ճառագայթեալն իմասցի լոյս։ Լոյս ի լուսոյ փայլակեալ. (Պրպմ.։)
like lightning, very luminous, radiant, coruscant.
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
Ջերմութիւնք սուրբ սիրոյն զառաքինութիւնսն փայլէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ըստ ձ։)
Փայլեն որպէս զարեգակն։ Փայլեն արդարքն յարքայութեան։ Յարեւելից փայլեաց ճառագայթ սուրբ խաչին։ Փայլեսցեն գործք բարեաց՝ ընդ լուսաթռիչ մարտիրոսսն։ Փայլեսցուք գործովք բարեաց ի յերկնային առագաստին. (Շար.։)
Որ ի հօրէ ասի ելանել, քանզի ի բանէն՝ որ ի հօրէ ասի ելանել, քանզի ի բանէն՝ որ հօրէ խոստովանեալ, փայլէ, առաքի եւ բաշխի. որդի ի հօրէ առաքի, իսկ որդի զհոգի առաքէ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
Հայցմամբ սուրբ մարգարէիցն, եւ փայլելոցն. (Գանձ.։)
cf. Փայլեմ;
— զկօշիկս, to black or polish shoes.
Այսօր զփայլակն արքայութեան զլոյսն փայլեցուցանէ ի դժոխոց բնակութիւնն։ Զորս (զսուրբս) շուրջ փարելով զմիմեամբք փայլեցուսցուք. (ՃՃ.։)
brightness, lustre, refulgence, brilliancy, splendour.
built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
Տարրեղէն փայտակերտն սուրբ քառաթեւն. (Շար.։)
wooden roofed;
wooden roof.
Զսուրբ կաթուղիկէին փայտայարկսն վերացուցեալ՝ քարայարկ շինեաց. (Ասող. ՟Բ. 3։)
cf. Մեղեդի;
thin skin, pellicle, cuticle, film, husk;
secundine.
Փառ Լոյս զուարթ։ Փառ, Երկրպագելով եւ մեք ճշմարտի սուրբ հոգւոյն՝ գոչեսցուք, Աստուած փառըք քեզ. Լոյս զուարթ, եւ այլն։ Հասարակաց փառ. Մարգարէութեանց մայր եղեւ բեթղահէմ. . . եւ հովիւքն փառօք փառաւորէին. եւ այլն։ Փառեր մարտիրոսաց. Վասն սրբոց քոց մարտիրոսաց հաշտեա՛ց տէր եւ այլն։
praising with another;
glorified together.
Փառաբանակից հօր՝ որդի։ Փառաբանակից հօր՝ որդի։ ՓԱռաբանակից հօր եւ սուրբ հոգւոյն. (Շար.։)
laud, praise, glory, honour.
Պատճառ փառաբանութեան իսկութենա հաստչին զհաստուածոցս առնուն գոյութիւն։ Փառաբանութիւն առաքեմք քեզ հա՛յր երկնաւոր։ Ի փառաբանութիւն եւ ի պատիւ ամենասուրբ երրորդութեան. (Նար.։ Շար.։ Ժմ.։)
to cover with glory, to load with honours, to render glorious.
Աստուածային բանիւն սնեալք եւ աճեցեալք՝ փառազարդեալ արքայն։ Արիստակէս մեծափառ եւ զարմանալի հրաշիւք անդ փառազարդեալ։ Մարգարտով փառազարդին թագաւորք երկրի։ Ի սուրբն սոփիա ի փառազարդեալ խորանին Աստուծոյ. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. լուս.։ Տօնակ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
equally glorious, having the same glory as another, sharing another's glory.
Նախայաւիտեան որդին՝ փառակից հօր եւ սուրբ հոգւոյն։ Հոգիդ ճշմարիտ՝ փառակից հօր եւ որդւոյ։ Որ բանիւ բանդ հօր գոյացուցեր զիմանալիսդ՝ ի պաշտօն փառաց քոց, եւ էակից փառակցացդ. (Շար.։)
Զհոգին սուրբ՝ որ էջ ի վերայ փառակցին իւրոյ։ Ո՛վ փառակից իմ հոգի. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։ Լմբ. ստիպ.։)
Լիցին (սուրբք) փառակից վերնոցն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
greedy of glory, vain, very ambitious.
Հանդերձ սուրմակաւ ոմամբ արծկէացի փառամոլ երիցաւ։ Այլ ինքնաշարժ փառամոլին։ Չարաց փառամոլացն կարճումն. (Խոր. ՟Գ. 63։ Յիսուս որդի.։ Լմբ. պտրգ.։)
to praise, to laud, to glorify.
Ի ձայն բարձր փառատրեն զսուրբ երրորդութիւնն. (Եղիշ. միանձն.։)
Ի յանբանից մըսուր եդաւ, ի հրեշտակաց փառատրեցաւ։ Համանմանից վերնագունին՝ փառատրողացն Աստուածային. (Յիսուս որդի.։)
laud, exaltation, glorification.
Ի սուրբ մարմնոյ նորա եւ յարենէ պատսպարեցան ի փառատրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
glorified, glorious.
Գովասանութիւն փառաւորեցելումս այսմիկ աստուածազօր սուրբ խաչիս հատուսցուք. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Փառաւորեցուցանեմ.
Որդի զհայր փառաւորէ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
Երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ։ Տեսջիք զփառսն տեառն։ Փառք տեառն երեւեցան ամպով։ Բազմութեամբ փառաց քոց մանրեցեր զհակառակորդս։ Ծագեսցէ Աստուած խորհրդովք՝ փառօք իւրովք յերկիր։ Լի է ամենայն երկիր փառօք նորա։ Փառք Աստուծոյ ծածկեն զբան։ Փառք թագաւորի պատուեն զհրամանս։ Ի հօր մերոյ ընչից արար իւր զայն ամենայն փառս։ Պատմեցէ՛ք հօր իմոյ զամենայն զփառս իմ։ Ետու քեզ զմեծութիւն եւ զփառս։ Պատմուճան սուրբ Ահարոնի ի պատիւ եւ ի փառս։ Հանդերձ կամ աթոռ փառաց։ Զփառս իմաստունք ժառանգեսցեն, իսկ անմիտք բարձրացուցին զանարգանս։ ՓԱռք են առն խոտորիլ ի հայհոյութեանց.եւ այլն։
Աստուածածին անուանելով զսուրբ կոյսն, եւ ուղիղ փառս ունելով (ըստ ուղղափառ դաւանութեան). (Գերմ. թղթ.։)
cf. Օթանոց.
պատահէ սորա տեղի օթարանին մօտ առ դիրս (գերեզմանի) սուրբ առաքելոյն. (Խոր. ՟Բ. 71։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
Մերձեալք որպէս թէ օթեւանաւ միով ի սուրբ տեղի տան նահատակին գրիգորի. (Փարպ.։)
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Օժանդակեսցէ՛ մեզ հոգին սուրբ։ Զրկելոցն օժանդակէր։ Հոգւոյս օժանդակես՝ ընդ հրեղէն փառաբանիչսն փառաբանել։ Օժանդակեա՛ թեւոցդ աղօթիւք՝ եւ ելիցն իմ յերկրէս հովտէ։ Պատսպարեալ օժանդակեսցես։ Ո՛չ թէ փրկեալ ինեւ հեթանոսք՝ ի փրկագործութեանն վաստակ օժանդակեցին. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Խոսր.։ Նար. ձ. ՟Ղ՟Գ։ Լմբ. համբ.։)
cf. Օժանդակ;
courier, runner.
unction;
anointing-oil.
Շնորհեցից քեզ օծն. զի որքան նետս եւ սուրս ընդունիցիս, ոչ մերձենայ ի քեզ, եւ հանեալ շիշ իւղոյ սրբոյ, եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։)
Ասելովն քրիստոս, զուզանէ զօծն, որ է հոգին սուրբ. (Մխ. ապար.։)
driving away serpents.
Եղջերու օձահալած։ Կոյսն սուրբ ծնաւ զորթն օձահալած. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Համամ առակ.։ եւ Վանակ. յովէդ.։)
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
professor of jurisprudence, legist, lawyer;
legislative, instructive.
Անդ ի գանձակ օրէնսուսոյց սուրբ ծնօտն լուսաւորչին. (անդ։)
to establish, to give laws;
to ordain, to decree, to enact, to emanate, to prescribe.
Զգուշակի՛ր ոյժ առնել ըստ ամենայնի՝ որպէս օրինադրեսցի քեզ։ Որ յառաւել աւետիսն օրինադրեցաւ ի մարգարէիցն։ Օրինադրէ մանկանց՝ անսալ խրատուն աստուծոյ հօր։ Ի մշտնջենաւորլերանց օրինադրեցաք։ Օրինադրեցին սուրբ հարքն. (Յճխ.։ Նախ. առակ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
transgressing, breaking law;
transgressor, law-breaker, prevaricator, infractor;
— լինել, to violate the laws, to prevaricate.
Իբրեւ զօրինազանց գտանիցիս։ Տիրական սուրբ օրինացն եղեր քարոզ առ օրինազանցսն. (Մանդ. ՟Զ։ Շար.։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
ՕՐԻՆԱԿ. ἁντίγραφον . Պատճէն գրոց. սուրէթ.
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
Մանաւանդ՝ նախանկարել. նշանակել. երեւեցուցանել զօրինակ ինչ. յայտ առնել տպաւորաբար. նմանեցուցանել. յօրինակ բերել. Զմշտնջենաւոր քահանայութիւնդ քո օրինակեաց։ Ոմն օրինակէր զիջանել նորա որպէս զանձրեւ։ Ձմեռն զդժնեայ վդառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր ... Ձողաբարձնպատակ օրինակեալ քառաթեւ սուրբ խաչին. եփր։ (Զքր. կթ.։ շար։)
benediction, praise, canticle, hymn.
Հրաւիրեցին յօրհնաբանութիւն սուրբ երրորդութեանդ. (Շար.։)
Քեզ միայնոյ սուրբ երրորդութեանդ օրհնաբանութիւն, գոհութիւն։ Օրհնաբանութեամբ անթարգմանելեաւ։ Անեղծ պաշտօնէիցդ օրհնաբանութեամբ. (Նար.։)
blessed;
holy;
consecrated;
— դու ի Տեառնէ, God bless you;
— է Աստուած, Heaven be praised.
ՕՐՀՆԵԱԼ. Նուիրեալ աստուծոյ օրհնութեամբ. սուրբ եւ նուիրական.
Եղիցի ամենայն պտուղ նորա սուրբ օրհնեալ տեառն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
εὑλογέω benedico. Բարեբանիլ. գովել. մաղթել կամ կամիլ ումեք զբարիս. սուրբ եւ նուիրական համարել կամ առնել. ուստի՝ Օրհնել աստուծոյ զարարածս՝ է բարիս խոստանալ եւ շնորհել, եւ սրբել զնոսա.
Առեալ զհացն՝ օրհնեաց. եւ օրհնելն՝ զհոգին սուրբ ալ ի նմա, զի զհացին միուիւն յորդին աստուծոյ հրաշագործեսցէ (հոգին՝ որպէս յարգանդի կուսին). (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Օրհնիչ.
Ամենասուրբ երրորդութեանն են օրհներգուք։ Ի հնոցէն ապրեալք՞ օրհներգուք քեզ եղեն։ Եւ զօրհներգուսըն սիոնին, ի դերութիւն խիստ վարեցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։ Խոսր.։ Յիսուս որդի.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
Ի սսուրբ տապանէն բղխէ օրհնութիւն անօսղագոյն իբրեւ զփոշի առ ի բժշկութիւն հաւատացելոց. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Փռանկ.
cf. ՖՌԱՆԿ, cf. ՖՐԱՆԿ, cf. ՓՌԱՆԿ, ի բռ. յտկ. ան։ Այլ գտանի դրոշմեալ եւ երբէմն ըստ կամի գրչաց՝ եւ ֆ տառիւ ի գիրս Մագիստր. Շ. Լմբ. Մխիթ. գոշ. Վրդն. եւ հետագայից. որպէս եւ ի լուսանցս օրինակաց սուրբ գրոց առ կիլիկեցւովք դնի սկիզբն լատին գլխակարգութեանց գրովս ֆ. այսինքն ըստ Ֆռանկաց, իմա՛ լատինացւոց։
Տեառնագրէ սուրբ իւղովն նախ զակն խաչին. (Մաշտ.։)
Արբենաս, ամբարտաւանանաս, եւ ասես սուրբ լինել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Ամենակատարութիւն տասնեկի թուոյն։ Կատարեցելումն ամենակատարութիւն ընծայեցուցանէ սուրբ տէրունեան բանն։ Ամենակատարութիւն հրամայէ ի մարմին գոլ եւ ի հոգիս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Մաքուր եւ անարատ ամենեւին. ամենասուրբ. ամենայնիւ ողջախոհ. πάναγνος. purissimus, castissimus, παναγής, πανάγιος. sanctissimus
encouragement, exhortation, comfort;
courage.
cf. Քաջաբան.