the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
Ի բաց գնա յինէն։ Ի աց կացէք յինէն։ իբրեւ ելին ընդ քաղաքն, եւ չէին մեկնեալ ի բա՛ց։ Ի բա՛ց ոստիր, եւ մի յամենար ի տեղւոջ նորա։ յորժամ եղէ այր, զտղայութիւնի բաց խափանեցի. եւ այլն։ Զքանի մի յայպիսեաց աստի դնեմք եւ ի կարգիս. զեւս յոքունս գտցես առընթեր իւրաքանչիւր բայից։
Դատարկութիւն է, եւ անդր ի բաց անշահութիւն գրել (զամենայն)։ Կեփաղիոն մատենագիր այր քաջ ի բաց հին։ Ջրհեղեղին զրոյցք քաջ ի բաց յառաջագոյն քան զովգիգեայ ժամանակսն. (Եւս. քր. Ա։)
այնքան ի բացեայ էին առնուլ ի նմանէ փառս. (Ոսկ. յհ.։)
հաստատեցիր զերկիր ի սմայօքս ի վեր քան զբան. (Գանձ.։)
Ի 3 Տառ ձայնաւոր՝ իբրեւ հնչեցալ Ի, եւ անուանեալ Ինի կամ Ին. միջակ ըստ ամանակին, վասն որոյ եւ երկեմանակ ասի, երբեմն ձգտեալ երկարաւ, եւ երբեմն ամփոփել սղիւ։ Եթէ յայլ լեզուս ի՝ իցէ յառաջ քան զբաղաձայն, պահի եւ ի մեզ ի. զորօրինակ իսրայէլ, իսահակ, իդոս, իկոնիոն, իգնատիոս, իտաղիա, եւ այլն. ապա եթէ ի, իցէ առ այլս յառաջ քան զայլ ձայնաւոր, (որ յայնժամ առ լատինս կոչի ի՛ երկայն իբրու մերս ե) Փոխի առ մեզ ի յ. զոր օրինակ յովտ, յովբ, յակովբ, յեսու, յիսուս, յուստոս, եւ այլն։ Ի. Ընդ Ւ տառին, սովորաբար երկրաբառգործէ իւ, իբր եու. զի յորժամ իցէ զկնի նորա բաղաձայն տառ բնական՝ այլ ոչ դիմորոշ յօդ, հիչի ի մեզ՝ ո՛չ որպէս գաղղիականն u, կամ որպէս զայլազգական ձայնսդ իւսթ, կիւնահ, կիւլ, եւ այլն, այլ իբրեւ եու. վասն որոյ եւ անխտիր գրի ըստ նախնեաց, իւր, բեւր, աղբեւր. միւս, մեւս. հիւր, հեւր. հարիւր, հարեւր, եւ այլն։ Իսկ յայլ տեղիս իւ ՝ հնչի որպէս գրեալ թաւանշանաւ՝ նուրբ իվ, զոր օրինակ, թիւ, քիւ, բանիւ, բանիւն, երիւար, եւ այլն։ Ի, կամ ի. նշան թուոյ՝ է Քսան կամ քսաներորդ. զի որպէս յայբէ մինչեւ ի թոյ՝ նշանակ միաւոր յաւելուածոյ են տառք, զկնի ժ տառի տասնաւորս ի մէջ բերեն յաւելուածս։
far, afar;
outside;
apart, aside;
— գնալ, to depart;
to steal away;
— կալ, to keep away, to desist, to leave off;
to refrain;
— կալ ի հաւատոց, to renounce the faith;
— արձակել, to deliver up, to abandon;
— խափանել, to hidder;
— առնել, բառնալ, to take away, to estrange, to remove, to snatch away, cf. Հեռացուցանեմ, cf. Օտարացուցանեմ;
— առնուլ, to carry or clear away, to take off, to abstract, cf. Բացաբառնամ;
— թողուլ, to abandon, to leave off, to cease from;
— դնել, to put on one side, to lay aside or apart;
զոգի — դնել, to affront, to brave death;
— մերժել զերկիւղ, to drive away fear;
անդր —, քաջ —, very, much;
քաջ — քան զնոցա անասնութիւնն գնաս գնացս, you are filthier than a beast;
— տար ! God forbid! Fie! Fie upon you! — գնա ! begone! Get out! Go away! to the devil with you! cf. Բաց.
as, like, in the same manner as;
whilst, when, while;
nearly, within a little, almost, about;
as if;
— այն թէ, — զի, — եթէ, as if;
like as it were;
ոչ եթէ, not that, not only;
— ? how? by what means ? in what manner ? — ապա ? — արդեօք ? how then? how ever? — է? how is it? — ոչ ? of course, without doubt.
որ եւ ԻԲՐԵՒ ԶԻ. Որովհետեւ. քանզի, վասն զի.
Սուրբն Գրիգորիոս ոչ հաւանեցաւ երթալ ... իբր զի այնքան փափաքանօք կոչէին. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Այսքան կենցաղավարեաց, իբր զի ոչ պակաս ծառայութեան իրիք մասն ի ծերութեան եղանիլ. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Զերեսս իմ ոչ դարձի յամօթոյ ընդ երեսս թքանելոյ. իբր զի ասիցէ՝ թէ յառաջագոյն իսկ գիտէի. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !
ԻԲՐԵՒ. շ. ὄτι γε quandoquidem. Որովհետեւ. ըստ որում. իբրեւ զի. քանզի.
ԻԲՐԵ՛Ւ ԶԻ. ὠς sicut, quam! Ո՛վ, քանի՞. ո՛րպէս. որպե՛ս զի. ո՛րչափ. քանի՞. այո՛. արդարեւ. յիրաւի. եբր. ատէ. certe, utique.
Իբրե՛ւ զի բարի է աստուած իսրայէլի։ Իբրե՛ւ զի մեծ են գործք քո տէր։ Իբրե՛ւ զի քաղցր են ի քիմս բանք քո քան մեղր բերանոյ իմոյ. (Սղ. ՟Հ՟Բ. ՟Ճ՟Գ. ՟Ճ՟Ծ՟Ը։)
ԻԲՐԵՒ ԶԻ. շ. Վասն զի. քանզի. որովհետեւ.
as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.
Ահաւասիկ են ասէ, իբրու ասել յետ այսքան շնորհացս տակաւին են՝ որ ասեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
ԻԲՐՈՒ ԶԻ. շ. Որովհետեւ, քանզի. վասն զի. այնու զի.
to effeminate, to enervate.
Ողոքանօքն առաւել իգացուցանես. (Առ որս. ՟Ա։)
desire, wish, will;
prayer;
avidity, eagerness;
magician, sorcerer, foreteller of events;
guessing, divination, prophecy;
— լինել, to wish for, to envy, to covet, to desire eagerly, to burn with envy, with impatience, cf. Փափագեմ;
— առնել, cf. Աղօթեմ;
լնուլ զիղձս իւր, to satisfy one's desire, one's curiosity.
Հասուցանէ զբնաւս յիւրաքանչիւր իղձս բաղձանաց. (Պիտ.։)
Իղձ բաղձանացն ծնանի զբանս, առ որ եւ ոչ զօրաւոր մեկնօղ կարէ հասանել։ Յաճախէ զիղձս փափաքանաց՝ որ առ աստուած. (Լմբ.։)
to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.
Քանզի անուն եւ սահման զբնութիւն ենթակայ իրին յայտնեն, վասն է՞ր իմացան զսահման։ Սպանմունք լիէին եգիպտացւոցն ի վերայ իւրաքանչիւր սահմանի, մինչեւ իմացան չափ մի, որում անուն էր սպանակ. (Սահմ. ՟Գ. ՟Ժ՟Է։)
Ըստ իւրաքանչիւր իրաց գեղեցկապէս մտածութեամբքեւ զեզսն իմանան. (Պիտ.։)
signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.
Ոչ որքան է զօրութիւն պարունակեալ ի սմա իմաստից՝ նոցին զխորոցն յայտնեցին զխորհուրդ. (Շար.։)
Որչափ վիրացն հարուածք անբժշկականք եւ անհնարաւորք ճարակեսցին, այնքանեօք չափովք ... իմաստ արուեստից բարձրեալ բժշկիդ բարեհռչակեալ լուսաւորեսցին. (Նար. ՟Թ։)
philosophical;
intellectual;
sensible;
sophistical.
հայեա՛ց ընդ իմաստական անձն. (Ոսկ. ի քանանացին.։)
Տեսակք հաւաքմանցն ... եթէ առաւել է սուտն քան զճշմարիտն, լինի իմաստական. (Անյաղթ վերլծ. Արիստ.։)
to sophisticate, to play the pedant, to subtilize, to quibble.
Իմաստակել զիրսն սովորեցին առաւել քան թէ զճշմարիտն ... քննել. (Փիլ. լիւս.։)
sophism, sophistry, pedantry, cavil, chicanery, quibble, paralogism, paralogy.
իմաստակութեան գործ է՝ բանագիւտ լինել. իսկ իմաստութեան զիւրաքանչիւրսն քննել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Իմաստազեղ.
զերկաքանչիւր դասս աշակերտելոցն յիմաստայեղց գիտութեաննվերադրիցեն արգասիս. (Պետ.։)
philosopher;
sage, man of science, of learning.
Իմաստասէրկոչեմ ես ոչ զայն՝ որ զամենայն գիտէ ... այլ որ անախտ կենցաղավարութիւն ստացեալ ունի յինքեան. քանզի կատարեալ իմաստասէր է՝ ոչ բազում ինչ գիտէ ... այլ որ անբիծ եւ անախտ կենցաղավարութիւն ստացեալ ունի յինքեան. քանզի կատարեալ իմաստասէր՝ ո՛չ որ բազում ինչ գիտէ, այլ որ զախտս կարող գոյ հնազանդեցուցանել. (Սահմ. ՟Ի։)
to study the sciences;
to philosophize, to reason philosophically;
to argue, to conclude, to infer;
to live or behave wisely.
Թէ ոչ սքանչանայ ոք, եւ ոչ ի խնդիր անկանի, եւ ոչ իմաստասիրէ. ո՛րգոն, յորժամ տեսանելով ոք ըզծիածանդ, եթէ սքանչանայ, ապա եւ ի խնդիր անկանի, ապա եւ իմաստասիրել ձառնարկէ. (Անյաղթ պորփ.։)
Եթէ ապացուցի պէտս ունի, յայտ է թէ իմաստասիրէ. քանզի մայր ապացուցի իմաստասիրութիւն է. եւ եթէ ոք ասէ գոլ զիմաստասիրութիւն, դարձեալ իմաստասիրէ. զի ապացուցի պիտոյանոյ՝ որով ցուցանէ գոլ զնա. ապա ուրեմն ամենայն իրօք իմաստասիրէ, եւ՛ որ բառնայ զնա, եւ՛ որ ոչն բառնայ. (Սահմ. ՟Բ։)
Իմաստասիրել խոհականութեանս բանիւ ոչ զաշխարհի ընդարձակութիւն, այլ թէ որքան է լայնութիւն եւ երկարութիւն առաւելութեան սիրոյն քրիստոսի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
Որպէս ոմն նախ քան զմեզ իմաստասիրեաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to grow wise, to learn, to know, to be instructed;
to understand, to comprehend.
Իմաստնացաւ սողոմոն քան զամենայն մարդիկ. եւ իմաստնացաւ քան զգեթան եւ այլն։ Եւ ընդէ՞ր իմաստնացայ։ Յորս իմաստնացաընդ արեամբ։ Ասացի բա իմաստնացայ. եւ այլն։
wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.
Իմաստութիւն ստուգաբանի իմացումն՝ կա՛մ անցելոց իրացն, կամ առաջիկայիցն, յորս կարէ հասանել տեսողական մտացս հանճար։ Իմաստութիւն ստուգաբանի իմացութիւն. եւ այս ծերոցն ի դէպ է՝ քան մանկանցն՝ վասն հնութեան ժամանակին. (Լմբ. սղ.։)
Անմիտք ատեցին զիմաստութիւն։ Զիմաստութիւն շրթանց իմոց պատուիրեմ քեզ։ Իմաստութիւն արդարոց յաջողեալ է։ որ սիրէ զխրատ՝ սիրէ զիմաստութիւն։ Խորագէտք զօրանան իմաստութեամբ։ Սէրն ձեր եւս քան զեւս առաւել լիցի ի գիտութեան եւ ամենայն իմաստութեան.եւ այլն։
wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն
Առաքեաց կոչեաց զամենայն իմաստունս եգիպտոսի։ Եւ դու խօսեսցիս ընդ ամենայն իմաստունս մտօք։ Կանայք իմաստունք իշխանաց նորա։ Եւ տէր իմ իմաստուն է ըստ իմաստութեան հիշատակի աստուծոյ։ Որ հասանէ իմաստունք։ Այր իմաստուն՝ որ գիտիցէ քանդակալ զքանդակս ընդ իմաստունս իմ։ Ու՞ր իմաստուն, ու՞ր դպիր.եւ այլն։
Քան զիմաստունսն եւ քան զբանիբունսն զօրագոյն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն եւ խորհրդական։ Ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ քան զամենայն իմաստնոց եգիպտոսի։ Որ ետ որդի իմաստուն դաւթի։ Դարձուցանէ զիմաստունս յետս։ Մի՛ լինիր իմաստուն յաչս անձին քո։ Այր իմաստուն զլռութիւն սիրէ։ ծԾառայեսցէ անմիտն իմաստնոյն։ Խնդրեսցեն զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ.եւ այլն։
intellective, intellectual;
intelligent;
spiritual;
the mind, the intellect, the understanding;
—ք, the spirits of light, the Angels.
νοητός intelligibilis. Իմանալի. որ մտօք է տեսանելի, եւ ոչ աչօք. Եւ այս է յոյժ սքանելի եւ իմացական տեսութիւնք. Եղիշ. խաչել.։
Իմացական ի վեր քան զբան՝ աստուածախաչ, որ է գործի կենաց. (Անյաղթ բարձր.։)
Այս են հրաշք զարմանալիք ի վեր քան զմիտս իմացականաց. (Անան. եկեղ։)
intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.
Այն որ ի մէնջ տեսանի՝ (կամ տեսութիւն՝) հաւատարիմ է քան զայլ իմացութիւնս. (Ոսկ. յհ. 25։)
cf. Իմացութիւն.
Որքան փոքրկութիւն մտաց մերոց կարէ ձգիլ յիմացումն. (Խոսր.։)
leviathan.
Բառ եբր. որ ըստ յն. եւ հյ. թարգմանի Վիշապ. տե՛ս (Յոբ. ՟Խ. 20։ Սղ. ՟Հ՟Գ. 14։ ՟Ճ՟Գ. 28։ Ես. ՟Ի՟Է. 1։ կամ Յոբ. ՟Գ. 8։) ըստ յն. կէտ մեծ. եւ հյ. վիշապ մեծ։ Այն է Գազան ծովու մեծ քան զամնայն կէտս եւ զվիշապ ձկունս, օրինակ սադայէլի.
full;
superabundant, copious;
fully, completely, thoroughly, entirely;
perfectly;
լի առնել, to fill, to load, to heap;
զբազում լսելիս լի արար բանն, many have heard him;
լի լինել, cf. Լիանամ;
լի եւ լի, cf. Լիուլի;
լի ափով, ձեռօք, by handsful, profusely, generously;
լի աւաբաւ, loaded with booty;
լի փառօք, covered with glory;
լի աւուրք, full of years, old;
լի մտօք, sensible, judicious, wise;
լի երախտագիտութեամբ, full of gratitude, of affection, of faults;
զաւուրս տասն լի, ten entire days;
լի կատարեալ, բովանդակ, perfectly full, entire, complete, perfect, cf. Լիակատար;
լուսին լիով լուսով նկարեալ, full moon;
բաժակ գինի լի արկանել, a glass of wine full to the brim;
լի զհասակ մարմնոյն ունել, to be adult, to arrive at man's estate;
լի են բերանք նոցա ծաղու, they are full of laughter, of merriment;
լի ասացեր, you are quite right.
Զպատմութին սքանչելեաց նորա լի բովանդակ լսելի առնել ացլոց. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ իւրեքանչիւր վիճակեցելումն աշխարհաց, ուր հրամայեցաւ նոցա լի առնել զաւետարանն քրիստոսի. (Եղիշ. յառաքեալս.։)
Լիուլի. լի կատարեալ. լի բովանդակ. ընդարձակ լիակատար. անթերի ամենայնիւ. առաւել քան զառաւել. իսպառ. լեփ լեցուն.
plenary, full, complete, absolute;
perfectly, entirely, fully;
— իշխանութիւն, absolute power, full authority;
— իշխանաւոր, a plenipotentiary;
— ներողութիւն, plenary indulgence.
Գրեաց եւս ճոխագոյն եւ լիակատար քան զայլ ընկերսն. (Հ. կիլիկ.։)
to fill up, to fill with;
to satiate, to fill to overflowing, to load with;
to satisfy;
to perfect, to finish, to ultimate.
Ոչ թերացոյց, քան թէ լինցոյց. (Նար. խչ.։)
to lick up, to devour, to exterminate.
Տարածեցաւ մահ, եւ լիզաջինջ արար զասքանազեան ազն Նկանակն գեդէոնի հոլովեալ ի բանակս այլազգեացն, եւ լիզաջինջ զնոսա արարեալ. (Յհ. կթ.։)
gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.
Ատամանց ըստ կարգի դասեալք՝ բուսանելովի լինդսն։ Զի մի՛ քանցեսցի քերեալ խստաւ կերակրովն լնդացն փափկութիւն. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
Պատմօղ լինելութեան երկնի եւ երկրի։ Երկին թէպէտեւգեղեցկութեամբ եւ մեծութեամբ առաւելեալ ցուցաւ քան զերկիր, այլ ոչ եթէ լինելութեան սորա է պատճառ. (Պիտ.։)
to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!
Որ ի լինելն եւ իգոյանալն եկին ի չգոյէ։ Նա շնորհեաց ամենեցուն զլինելն։ Նախ քան զլինելն երկնի։ Յառաջ քան զլինել նոցա. (Եզնիկ.։ Նար. եւ այլն։)
plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.
Հնչեսցէ ծով լիութեամբ բռան միոյ (կամ բուռն մի) հանգստութեամբ՝ քան զլիութիւն երկուց բռանց ջանալով եւ յօժարութեամբ ոգւոյ. (Ժղ. ՟Դ. 6։)
impudent, insolent, impertinent, brazenfaced, bold;
immodest, indecent, shameless;
cynic.
bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
cf. Լծակռուիմ.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
Բարձրագոյն քան զլծակցութիւն ամուսնութեանն ամբարձելո. (Պիտ.։)
unharnessed, detached;
separated, divorced.
Արձակ ի լծոյ. լծնկէց. Ի վերայ իւրաքանչիւր գործոց լծարձակ մատուցեալ։ Չարեաւն չարչարանօք լծեալ զվաստակսն՝ լծարձակ առնիցէ. (Եւագր. ՟ժ։)
germane, uterine.
Զառաքումն լծորդածին կանանցն, զի նախ քան զվախճանելն ժամանեսցէ. այսինքն քերցն ղազարու. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
conjunction, yoke, union;
conjunction of two planets, syzigy;
conjunction.
Իւրաքանչիւր ոք ի տարեցս ըստ լծորդութեան երկուս որակութիւնս ունի. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
hath;
bathing-place;
lavatory;
cf. Լոգանք.
Ըստ իւրաքանչիւր հոմերամ տեսակացն հասեալ ի տեղիս լոգարանացն. (Պիտ. վերջբ։)
washing, whitening;
bleaching;
օր —ցից, washing day.
Ոչ յառաջագոյն թոյլ տայ մերձանալ յինչ յառաջ քան լուացիւք սրբիլ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.
Զի այնու լուծանէ նա զձեռս արանց պատերազմողաց։ Լուծաւ լքաւ անկաւ։ Լուծեալ լքեալ ի զօրութենէ իւրմէ։ Մի՛ լքանիր ի խրատու տեառն, եւ միլուծանիցիս յանդիմանեալ ի նմանէ. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 4։ ՟Ա Մկ. ՟Թ. 7։ ՟Բ Մկ. ՟Ժ՟Բ 18։ Առակ. ՟Գ. 11։ եւ 21։)
Լուծանէին լքանէին. (Խոր. ՟Բ. 42։)
beautiful as light, lucid, clear, luminous, bright.
Մասունք լուսագեղ ծագէ ամենայն ազգաց՝ քան զճառգայթս արեգականն բարձրագոյնս. (Տօնակ.։)
to furnish with light, to illuminate
Զմարգարէութեանց նախագուշակումն արտափայլեալ լուսազարդեալ զքո առ ի յաստուածածնէնբնութիւն առժամեայն առաւել քան զարեգակնային ճառագայթ. (Գանձ.։)
like a light, clear, luminous;
—ք, angels
Ասեմ զքեզ կենցաղակից լուսակերպիցն քան թէ երկրայնոցս. (Ոսկիփոր.։)
that bears a light, luminous.
Լուսակիրն, յուսակիրն, աստուածածինն, սքանչելածինն՝ կոյսն մայր. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
resplendent, brilliant, sparkling, glittering, twinkling.
Նշոյլք նորա լուսաճաճանչ եւ գեղեցիկ են քան զլուսնի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Լուսաճաճանչ.
ի Բառէս ճամուկ, (պ. ճամէ, ճամ, այսինքն զգեստ. կամ Աճեցուն ազիմ. ազկըն) քան թէ ի ճեմելոյ. Լուսազգեաց. լուսակիր. լուսեղէն. լուսահրաշ.
to be light, to be daylight, to dawn;
մինչեւ լուսասցի օր, till tomorrow's dawn, till daybreak, tomorrow;
օրն լուսանայ, daybreak begins to appear;
լուսացաւ նոցա ի Բլէւնա, they arrived at Plewna with day-break;
եւ շաբաթ լուսանայր, and saturday commenced to appear;
յառաջ քան զաւուրն, before day-break.