reproachable, blamable.
a skinny neck;
a long or thin neck.
prosopopoeia;
allegory.
ἡθοποιΐα morum adfectuumve expressio, effictio Առնելն՝ այսինքն ձեւացուցանել եւ նմանեցուցանելն ստեղծաբանութեամբ զբարս մեռելոց կամ անշնչից. խօսք առ անկենդանս, կամ ի դիմաց անխօս կենդանեաց եւ տնկոց. cf. ԴԻՄԱՌՆՈՒԹԻՒՆ.
Բարառնութիւն է նմանութիւն բարուց ենթակայ դիմաց։ Եւ բարառնութեան զանազանութիւնք են երեք. (եւ այլն. Պիտ.։)
Հին առասպել ոլոմպիանու փիլիսոփայի, որ վասն առիւծուն եւ զուարակացն են բարառնութիւնք. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Ամբա՛րձ զաչս քո Երուսաղէմ. (բարառնութեամբ խօսի առ քաղաքդ. Մխ. երեմ.։)
Անցցուք ի հանդիսի՝ բարառնութեան բանիւ իբր ընդ կենդանւոյ ընդ սրբոյ մօրս մերոյ (եկեղեցւոյ) խօսելով. (Անան. եկեղ։)
Այժմ ձգէ զբան ի բարառնութիւն (ի դէմս խաչի). (Շ. բարձր.։)
Լայնաբար՝ որպէս Այլաբանութիւն. նմանաբանութիւն. իմաստ խորհրդաւոր. եւ Ստեղծաբանութիւն.
Երեւեցուցանէ եւ բարբառնութիւն իմն բանդ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 83։)
Գոյ եւ այլ բարառնութիւն ի տեղւոջն. (Եղիշ. յես.։)
Զանուն գետոյն եւ ջրոյն այժմ վկայութիւն փոխեալ՝ յայտնեաց զստուգութիւն բարառնութեանն։ Տե՛ս զբարառնութիւն առակիս։ Ոչ բնաւ շրջէ զբարառնութիւն անուանցն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Բարառնութեամբ է ասացեալդ՝ որ ճշգրտէ զճշմարտութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
Բարացուցական բամբռան բառացի բարառնութեանց։ Խոստովանութիւն յօդակապս բարառնութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
manners, custom.
ἧθος, ἑθισμός mos, morum proprietas, institutum Բարք. բոյս բարուց. բնաւորութիւն. սովորութիւն.
Զբարաւորութիւն եւ զկամս նոցա. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Զհաւուցն զբնութիւնն եւ զբարաւորութիւնն։ Միամտութեամբն, եւ հաւանականաւն, եւ բարաւորութեամբ։ Է սա իմաստութեամբ եւ բարաւորութեամբ քան զձուկն անմիտ. (ՃՃ.։)
to speak;
to cry out, to exclaim.
ԲԱՐԲԱՌԻՄ որ եւ ԲԱՐԲԱՌԵՄ. φθέγγομαι, ἁποφθέγγομαι, λαλέω vocem edo, loquor Մարդկային ձայնիւ խօսել. հանել բան ընդ բերան. արտաբերել. գոչել. խօսիլ.
Նենգութիւն բարբառիք։ Զպարկեշտս բարբառիմ։ Մեծաբանս սնոտեաց բարբառեալ։ Հարցուկք բարբառեցան աշխատութիւնս եւ այլն։
Զպիթագորեանն կարել բարբառել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։)
Զպղատոնականն համարձակագոյն այժմ բարբառիմ. (Խոր. ՟Ա. 32։)
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Արշաւելով (յորսս) զխիզախականն եւ զաղեղնայինն եւեթ բարբառեսցին. (Փարպ.։)
Ծածկաբար զԱստուծոյսն առ իս բարբառելով։ Բարբառելով զէլի էլին. (Յհ. իմ. ատ.։ Շար.։)
ԲԱՐԲԱՌԻՄ. չ.ձ. Յայն արձակել. կարդալ. գոչել. տալ ձայն բարբառոյ. բերան բանալ. խիզախել. ազդել.
Բարբառեցաւ Դաւիթ ի զօրն։ Բարբառէր առ նա աբեսաղոմ։ Բարբառեալ մեծաձայն՝ լացին։ Բարբառեսցին ի վերայ քո (զօրք) որ իջանեն ի քեզ։ Տէր ի սիովնէ բարբառեցաւ։ Բարբառեցաւ յիս տէր, եւ կորացոյց զիս։ Բարբառեցաւ, եւ ասէ, արի՛ կա՛ց մանո՛ւկ դու։ Բարբառեսջիք ի վերայ վիմին (յն. առ վէմն) յանդիման նոցա, եւ տացէ զջուրս իւր. եւ այլն։
Զի՞նչ արդեօք աստուածամարտդ բարբառիս յաստուածային ձայնիւ բարբառէր առ սուրբ կանայսն. (Շար.։)
Բանամ զշրթունս, բարբառիմ լեզուաւս, բողոքեմ զանձնէս. (Ժմ.։)
Յորժամ ցնծղայքն բարբառեսցին. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Բարբարոս.
• «բարբարոսական, վայրենի» Ոսկ. ես. 221 կամ բարբարիկոն «վայրենա-կան, բարբարոսական» Անյ. քեր. 93. Արծր. հրտր. Պտկ. էջ 68. Մագ. և Երզն. քեր.։
• = Յն. βαρβαριϰὸς «բարբարոսական», որի չեզոքն է βαρβαριϰὸν. երկուսն էլ ծազում են βάρβαρος բառից, որ տե՛ս տակը։--Հիւբշ. 343։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲՀ
Հեգնելով ըստ բարբարիկ վայրենական մտաց. (Ոսկ. ես.։)
Հնազանդել ընդ ձեռամբ հեթանոսական եւ բարբարիկոն ազգին սասանականին. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Անարուեստ խօսք, եւ արձակ, եւ բարբարիկոն լեզու. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Բարբարոս.
Հեգնելով ըստ բարբարիկ վայրենական մտաց. (Ոսկ. ես.։)
Հնազանդել ընդ ձեռամբ հեթանոսական եւ բարբարիկոն ազգին սասանականին. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Անարուեստ խօսք, եւ արձակ, եւ բարբարիկոն լեզու. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
to hesitate, to haggle;
to be busy, embroiled, perplexed.
ԲԱՐԲԱՐԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՐԻՄ. ἁκαιρέομαι opportuitate temporis destituor Չլինել պարապ եւ ձեռնհաս. չգտանել դիպող ժամ. կամ Պատճառել չունել զժամանակ. (ըստ յն. անժամանակիլ)
Եւ դուք զմտաւ ածէք հոգալ ինչ վասն իմ, որպէս եւ հոգայիքն, բայց բարբարէիք իմնէ. (Փիլիպ. ՟Դ. 10։)
Ուր ի Մեկն. ոսկ. յհ. ասի
Չէիք ատակ։
Որպէս հոգայիքն դուք, բայց բարբարեցարուք իմն վասն յապաղիչ մոլորութեանցն, որ պատեալ էին զձեօք. (Եփր. փիլիպ.։)
barbarity, cruelty, grossness.
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Բարգաւաճ լինել. պանծալի եւ արգոյ կամ մեծանուն գտանիլ. մեծանալ. աճել. ծաղկիլ. զուարթանալ. ճոխանալ. փառաւորիլ.
Եւ այլոց արուեստագիտացն ըստ քաղաքի քաղաքի, որք բարգաւաճեցան եւ քաջք եղեն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
Յառաւելն ողորմիլ՝ կրկին բարգաւաճիս։ Որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ բարգաւաճի։ Արժանապէս բարգաւաճեցաւ բանիւ անեղին. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Է. եւ Նար. առաք.։)
Ոչ թէ Աստուած ի մեր օրհնելոյն բարգաւաճի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ օրինակի բարգաւաճեալ մեծի մարգարէին Մովսէսի. (Կանոն.։)
cf. Բարգաւաճանք.
Թելադիր բարգաւաճութեան ամենայն հասակի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Ի ժողովսն նահատակին, յորս բարգաւաճութիւնն եւ քաջութիւնքն երեւին. (Փիլ. լին.։)
accumulation, heap;
composition, formation.
ԲԱՐԴՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐԴՈՒՄՆ. Դիզումն, եւ դիզանալն.
Ծխոյն բարդութեան։ Բանիցս բարդութեան. (Նար. ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
Աճումն սրտմտութեան, բարդումն ոխակալութեան։ Մոռացումն մահու, բարդումն ամբարհաւաճութեան. (Կլիմաք.։)
cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.
Բարեբախտ. եւ իբր Բարեբախտական.
Ո՛չ բարեբախտիկ է մարմին՝ յերկնայնոյն եղեալ գոյացութենէ։ Բարեբախտիկ եւ երջանիկ։ Երջանիկք եւ բարեբախտիկք։ Բարեբախտիկ հանդիպութիւն (յն. բարեբախտութիւն). (Փիլ.։)
Ըստ ժամանակին չարաբախտ զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)
Բարեբախտիկ կեանք. (Շ. յկ. ՟Ժ։)
Արտաքոյ բարեբախտիկ ասպարիզին խայտալով՝ ըստ օրինի խստերախաց կենդանեաց. (Սարկ. աղ.։)
ԲԱՐԵԲԱԽՏԻԿ ԼԻՆԵԼ. Բարեբախտանալ. երջանկանալ. յաջողութիւն գտանել.
Բարեբախտիկ եղեալ քաջափառութեամբ՝ հանդիպի ամենայն խնդրոցն. (Խոր. ՟Գ. 48։)
Եւ բարեբախտիկ եղեալ՝ մեռանի. (Վրդն. ծն.։)
Յորս եւ բարեբախտիկ եղեալ՝ թագաւորաց. (Վրք. սեղբ.։)
fortune, happiness, prosperity, chance, destiny.
εὑτυχία, εὑτύχημα, εὑπραγία fortuna secunda, felicitas, prosperitas Ունելն զբարի կամ զյաջող բախտ. երջանկութիւն. յաջողութիւն. բարօրութիւն.
Հանդուրժել բարեբախտութեան եւ վատաբանութեան։ Ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք.։)
Եւ այսպիսի դիպուածս ի բարեբախտութիւն յաւելեալ՝ փառս յաճախէ Տիգրանայ։ Ո՛վ սողոն սողոն, գեղեցիկ բարբառեցար՝ ոչ երանել զբարեբախտութիւն մարդոյ մինչեւ ցվախճան. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 12։)
Բարեբախտութիւն ո՛չ է արժանի կարծել զմարդոյ առողջութիւն։ Որ բարեբախտութեամբ են յաջողեալք, եւ որ ի վատաբախտութեան են. (Փիլ.։)
that praises with another or together.
Ձայնակից ի բարեբանել եւ օրհնել.
Սերովբէիցն բարեբանակից. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
benediction praise, encomium.
εὑλογία benedictio, laus Բարիս խօսելն զումեքէ, օրհնելն. բան բարի. քաղցրաբանութիւն.
Բարկութեանն՝ զհեզութիւնն ... թշնամանաց՝ զբարեբանութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Ոչ լսէ բարեբանութիւն ի յանցաւորաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Գիտէ բարեբանութիւն յօժարագոյնս առնել եւ զյաղթեալն. (Նեղոս.։)
Մանաւանդ՝ Օրհնութիւն, որպէս օրհնաբանութիւն Աստուծոյ, գովաբանութիւն, օրհներգութիւն, գովութիւն. փառաբանութիւն.
Սաղմոսին բարեբանութիւն։ Գովեստ բարեբանութեան։ Երգողաբարբառ բարեբանութիւնս. (Նար.։)
Իսկ միաշաբաթն է բարեբանութեան օր, եւ աշակերտացն բազմութեան զեկսն յԵրուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Եւ զօր բարեբանութեանն նոյնպէս պահեն անլուծելի. (Խոսրովիկ.։)
Ողոգսմեանն մեծ, որ կոչի բարեբանեալ օր. (Կանոն.։)
Որ այսպիսի տիեզերագով եւ բարեբանօղ հանդիպեցաք աւուրս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
bounty, benefit, favour, liberality.
Բաշխումն բարեաց. առատաբաշխութիւն.
Խնամովք աջոյդ բարեբաշխութեան առ իս ժամանեալ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)
cf. Բարեբախտ.
Ըստ եբր. Որդի.
Բարտիմէոս. որդի Տիմէի։ Բառնաբաս, որդի մխիթարութեան. եւ այլն։
Բարն որդի ասէ. (Երզն. մտթ.։)
Մասնիկ մակբայացուցիչ ի վերջէ, իբրու Պէս, (որ եւ պրս. վար) կա՛մ է եզականն բառիս Բարք, որպէս եղանակ, կերպ, եւ կամ է նոյն ընդ ձայնիս Իբր, իբրեւ, իբրու։
Մինչդեռ բարեբաստիկն ջուանշիր զաշխարհակալ տէրութիւնն վարէր. (Կաղանկտ.։)
Քանզի յայսոսիկ քաջահաճոյ՝ բարեբաստիկք, եւ ոչ նոյնպիսիքն՝ եղկելիք անուանին. (Սկեւռ.։)
Որ պարտեցաւն՝ թշուառական է, իսկ որ վարեցաւն՝ բարեբաստիկ։ Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզ լինել կարի յոյջ բարեբաստիկ էր։ Կատարած է բարեբաստիկ կենաց՝ առ ի յԱստուածն նմանութիւն. (Փիլ. ստէպ։)
Ընդ հրեշտակացն բարեբաստիկ կենացն հանդիսանալ. (Շ. բարձր.։)
Բարեբաստիկ վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտանամ.
εὑδαιμονέω Երջանկանալ. բարեբախտիլ.
Մինովս զայսոսիկ օրէնս եդ իւրոցն քաղաքացւոց, ի ձեռն որոց կրետէ զամենայն ժամանակս իւր բարեբաստի. (Պղատ. մինովս.։)
cf. Բարեբախտութիւն.
Սահման բարեբաստութեան՝ Աստուծոյ մերձաւորութեան գալուստ է։ Սկիզբն եւ վախճան բարեբաստութեան՝ կարե՛լ զԱստուած տեսանել է։ Որում բաւական եղեւ զհայրն եւ զարարիչն տեսանել, ի բուն ի ծայր բարեբաստութեան գիտասցէ յառաջ անցեալ. (Փիլ. ստէպ։)
Բոլոր կենցաղոյս բարեբաստութիւն։ Այսդունակ յաջողեալ բարեբաստութեամբ։ Զդրացեաց զերջանիկ տեսանելով զբարեբաստութիւնս. եւ այլն. (Պիտ.։)
Տարաւ զէութիւն բարեբաստութեանն, որ զնախնին որսաց ի կորուստ։ Ատտիկեցիս ըստ վատթարութեան, այլ ոչ ըստ բարեբաստութեան։ Այլաբանեսցուք ի զանազան բարեբաստութիւնս. (Նար.։)
Տեղեկագոյն առն բարեբաստութեան։ Ի վերայ այսոցիկ բարեբաստութեանց. (Յհ. կթ.։)
Քեզ բարեբաստութիւնք շրթացն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) իմա՛ գովեստ երանութեան։
excellent character, good-nature.
εὑγνωμοσύνη benignitas որ եւ ԲԱՐԵԲԱՐՈՒԹԻՒՆ. Բարեբարոյ լինելն. քաղցրաբարոյութիւն.
Հետեւեալ լինի ազատականութեանն՝ եւ բարուց գիջութիւն (մեղմութիւն), եւ բարեբարոյութիւն, եւ մարդասիրութիւնն, եւ ողորմած գոլն. (Արիստ. առաք.։)
cf. Բարեբարոյութիւն.
Նոյն ընդ Բարեբարոյութիւն.
Ոչ նմանեաց անբանիցն բարեբարութեանց, որ առ տեարսն։ Նաեւ այն չեւ եւս խոնարհութեան նշանակ է, այլ բարեբարութեան. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր.։)
fertility, fructification.
εὑφορία fertilitas, foecunditas Արգասաւորութիւն. քաջապտղութիւն, բեղնաւորութիւն.
Այսպիսի բարեաց բարեբերութիւնք. (Սոկր.։)
cf. Անսպառ.
ԱՆՍՊԱՌԱԿԱն ԱՆՍՊԱՌԵԼի. cf. ԱՆՍՊԱՌ.
Թագաւորութիւն անսպառական. (Եզնիկ.։)
Որ աղբիւրդ ես անսպառելի. (Շար.։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
Կորուստն անսպառելի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
inexhaustible state.
Անսպառն գոլ. մշտնջենաւորութիւն.
Հոգիդ սուրբ ճշմարտութեան բղխեալ առ ի քէն անսպառութեամբ (այսինքն անհատաբար)։ Յարակայ զենեալ անսպառութեամբ (այսինքն անծախապէս). (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Խ՟Է։)
Որ ի հանդերձեալսն է անսպառութեամբ. (Խոսր.։)
unscarred.
Որ չունի սպիս, վէրս, նշան վիրաց. անարատ. ամբիծ. եարասըզ, զէրէսիզ, փերէսիզ, լեքեսիզ.
Անսպի ոչխար, կամ կերպարան. (ՃՃ.։)
Առանց վիրաց եւ անյ լինել. (Խոսրովիկ.։)
Արար զմեզ անսպիս եւ անարատս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անսպիս եւ անմահս զմեզ արար. (Խոսր.։)
Լեառն՝ որ է կուսական արգանդն, անսպի մնաց եւ անթերանալի. (Համամ առակ.։)
Ի բերանոյ առիւծուն զգառինս իւր ապրեցոյց անսպի եւ անվնաս. (Վրք. հց. ձ։)
want of means, poverty.
Ումեմն տայ զգթութիւն ողորմութեան, եւ այլումն տայ անստացութիւն. (Կոչ. ՟Ծ՟Դ։)
irreproachable, unblemished, pure, blameless;
irreproachably.
infallible, sure, unerring, without mistake.
without breast or udder;
without milk.
ԱՆՍՏԻՆ հնչեալ ԱՆԸՍՏԻՆ. Ոյր ոչ գոն կամ չեւ են ի վեր երեւեալ եւ լցեալ կաթամբ ստինք. ծիծ՝ կամ կաթ չունեցօղ.
Թէ կծիցի անստինն. (Եզնիկ.։)
Փոքր եւ անստին եւ անհանճար բնութեանս։ Փոքր այն ստեղծուած, եւ անստին. (Նար. երգ.։)
incertitude.
evident manifest;
indelible.
Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
cf. Անստուերագիծ.
Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
ճշգրտիւ դրոշմեցին, զի անտրտում եւ անստուերագիր տպաւորեալ եղիցի գրութիւնն. (Շիր. զատիկ.։)
veracity, without falsehood.
ἁψεύδεια. veritas, veracitas. Անսուտն գոլ. ստուգութիւն. ճշմարտախօսութիւն. ողջմտութիւն.
Արժա՛ն է ընդունել զանստութիւն մտացն խոստովանեցելոյ։ Իմացեալ լինի ոչ դուզնաքեայ եւ յայլոցն անստութեամբ եսովպոս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Ի կողմն անկանել ճանապարհին՝ զոր հալածէրն, որ է նոյն ինքն ճշմարտութիւնն, անստութեամբ գնալով ի նմա. (ՃՃ.։)
Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
uncleanness, impurity.
Ցուցանէ զանսրբութիւն հրէիցն. (Շ. բարձր.։)
ἁκαθαρσία. immunditia, impuritas. Անմաքրութիւն. պղծութիւն.
Եւ ոչ մեռանիցին վասն անսրբութեան իւրեանց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
Ոչ իւիք ունելով անսրբութեան վարս։ Անսրբութեանն զսրբութիւնն ի ներքս ամբարել. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Սիրող սրբութեան, եւ ատեցող անսրբութեան. (Նիւս. սքանչ.։)
Զանսրբութիւնս իմ իմանալով՝ ողբամ հանապազ. (Եփր. խոստով.։)
Չէ պարտ այսպիսի անսրբութեանց հաղորդ լինել. (Փարպ.։)
good-humour, mildness.
Չսրտնիլն. անբարկացողութիւն. հեզութիւն. չսրդողիլը. չսրդողիլը.
Սկիզբն առնէ ողորմածութեան, կամ անսրտնութեան։ Ո՞ւր է քո անսրտնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Անսրտնութեամբ եւ աննախանձ բարոյիւք. (Մխ. դտ.։)
cf. Անսփոփ.
Անմխիթար. անփարատելի.
Սուգ անսփոփելի. (Եփր. գող.։) (Պիտ.։)
Անսփոփելի վտանգ, կամ լալումն. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
indecency, impropriety;
deformity.
ἁπρέπεια. indecentia, dedecus, αἱσχύνη, pudor, ignominia. Անպատշաճութիւն. անտեղութիւն. տգեղեութիւն. ամօթ.
Զառաւել անվայելչութեան տեսանել է գործ. (Պիտ.։)
Զի մի՛ երեւեսցի անվայելչութիւն մերկութեան քո. (Յայտ. ՟Գ. 18։)
cf. Անվան.
Ամենայնիւ կարող, եւ անվանելի։ Անվանելի արուեստից։ Հոգեղինացն եւ անվանելեացն։ Անվանելի օծութիւն։ Անվանելի փառօք պսակեալ. (Նար.։)
Վէմ անվանելի ի դրանց դժոխոց. (Շար.։)
Ի ներքոյ դիր զքո զանվանելի զվիզդ. յն. անտիրելի. (Բրս. մկրտ.։)
unskilfulness, inexperience.
Անկրթութիւն. անուսումնութիւն.
Անվարժութիւն՝ անբաւ աղէտ։ Ոյք անվարժութեամբ դերեւանան. (Պիտ.։)
Ո՛վ յայտնի անվարժութեանն եւ անխատութեանն. (ՃՃ.։)
invalidity, nullity, illegality.
intrepidity.
Անդանդաղութիւն. Ի ճառս ինչ։
inconcealable, with out pretext.
Զոր չէ մարթ վերարկել. անծածկելի. որ չի պարտըկուիր, չի գոցուիր. էօրթիւլմէզ.
Խայտառականս անվերարկելիս. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
illegible.
without title or inscription.
ասի եւ ԱՆՎԵՐԱԳԻՐ. ἁνεπίγραφος. inscriptione, vel titulo carens. Որ ոչ ունի զվերնագիր կամ զտիտղոս.
Անվերնագիր ի հեբրայեցւոց. (Սաղմ. ՟Բ. ՟Լ՟Բ. եւ այլն։)
cf. Անվթար.
Եւ զերկոսին զէնս զգեցի՛ր անվթարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Զէն անվթարելի ընդ ինքեանս բարձեալ բերէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զանվթարելին հաստատեալ ունի յինքեան բնութիւն. (Պիտ.։)
Զուշին պարտութիւն յանվթարելեացն։ Զօրեղութիւն անվթարելի. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ։)
exactness.
ἁπταισία, τὸ ἁπταίστον. immunitas ab offensione. Աներկեւանութիւն. անսայթաքութիւն. անքոյթ վիճակ.
Արքունի պողոտայս առ անվթարութիւն ոգւոց բաղձացեալք (յն. բաղձացելոց) միշտ լաւագոյն գնացիցն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
indisputable.
without pain, that has nothing to suffer.
Ուրախութեամբ եւ անվիշտ ելանէր ի մարմնոյն։ Ոչ կարեն ընդ եղբարսն սիրով անվիշտ կեալ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
ἁνωδηνής, ἁκίνδυνος. doloris expers, liber a periculis, ἁπερίσπαστος, inconcussus, ἁπαθής, impassibilis. Ազատ ի վշտաց. անցաւ. անչարչարելի. եւ Անքոյթ. անվտանգ. տէրտսիզ, գայղըսըզ, թեհլիքէսիզ.
Առն անվշտի, եւ յաջողելոյ յամենայնի. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 2։)
Անվիշտ է բնութիւնն աստուծոյ. (Գէ. ես)
Որ իւրով բնութեամբն անվիշտ էր, եւ մարմնով իւրով մեռաւ։ Անվիշտ եւ անմահ էր բանն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Յարիցեն յարութիւն անվիշտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Անվիշտ ունին յազատութեանն զհամարձակութիւնն. (Յճխ. ՟Է։)
Ո՛չ է անվիշտ տէրունական հրամանացն լռութիւն. (ՃՃ.։)
invulnerable
Անվիրաւոր կացցէ ի նետից թշնամւոյն. (Նեղոս.։)
ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. ἅτρωτος. invulneratus, invulnerabilis. Անվէր. անխոցելի.
Յուղարկէր զնա անվիրաւոր. (Մեսր. երէց.։)
Եթէ ոչ ընկալցիս, անվիրաւորելի ես. (Բրս. բարկ.։)
Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)
Անվիրաւորելիս պահելով (ի գազանաց). (Խոսրովիկ.։)
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
μαγειρεῖον culia, coquina. իտ. cucina. գրի եւ իբր ռմկ. ԽՈՀԱԿԵՐՆՈՑ. փոխանակ գրելոյ Խոհակերանոց, որ եւ ԽՈՀԱՆՈՑ. ԽՈՀԱՐԱՐՈՑ. Տեղի պատրաստելոյ եւ եփելոյ զխահս կամ խոհակերելոյ. աշխանէ.
Խոհակերոցք շինեալք ի ներքոյ պատշգամացն շուրջանակի. (Եզեկ. ՟Խ՟Զ. 23։)
Ի վաճառի ի խոհակերոց մտանել, եւ ճաշակել. (Կանոն.։)
Որո՞յ քաղաքի (եպիսկոպոս) ես. ես ասեմ, խոհակերսցին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Այն մարդն՝ որ ի խոհակերնոցին կայր։ Էին երեսք նորա ի խոհակերնոցէ անտի եւ ի պահոցն այլայլեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Սատանայի իբրեւ խոհակերոցս ի խողխողումն եւ ի սատակումն անձանց իւրեանց մատնէին. (Եփր. աւետար.։)
swelling, blotch;
schirrus, scrolula;
— պարանոցի, wen, goitre.
ռմկ. խուլ. գրի եւ ԽՈԼ. (յորմէ եւ ԽՈԼԽԵՑԳԵՏԻ) Ուռոյցք. ելունդ. խաղաւարտ, պալար. սպի. բիծ. (ըստ Հին բռ. Բողճն կամ բղճուն, գուցէ պաղպաջ)
Սեւ նշանք լուսնին ... ասացին զնմանէ արտաքինքն, թէ խոյլք են խոռոչաց, որպէս էական յակնդի. (Շիր.։)
Խոյլ. Ուռոյց՝ որ շուրջ զկոկորդաւն ի թարախոյ եւ յարենէ լցեալ ծնանի. զոր Գաղիան. բռ. խոզատանձ կոչէ վասն առաւել զխոզս լլկելոյն. որ է անստոյգ մեկնաբանութիւն։
stinking, mephitic, infectious, fetid;
շունչ —, foul or tainted breath;
տեծղի —, stinking hole;
infected spot;
— առնել, to infect, to taint;
cf. Ժահահոտութիւն.
Չկարէին համբերել ժահահոտոյն նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
Առեալ զժահահոտ մեռելոյ. (Ոսկիփոր.։)
Որ ոչ անուշահոտն է, եւ ոչ ժահահոտ։ Ւբրեւ զժահահոտ աղբ. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կուս.։)
Ժանտ ախտիւ լցեալ՝ ժահահոտ եղէ. (Ժմ.։)
Յայնպիսի ժահահոտ եւ ի խաւարային բանդի կապանօք արգելեալ էր. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)
Թզենին բնութիւն ունի ժահահոտ եւ ջերմին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Նմանութեամբ ասի,
Ժահահոտ բանք, կամ չարափառութիւն. (Արծր. ՟Գ։ Վրք. ոսկ.։)
"cf. Ժամադիր առնել;
ի ժամադրեալն պահու, at the appointed time."
Զյիշատակ վկայիցն բերելոց ժամադրեաց ի տօն մեծ հռչակեալ. (Ագաթ.։)
Տանելով հզօրապես ի մարտին ժամադրեալ տեղի. (Պիտ.։)
Բայց աշակերտք նորա գնացին՝ ի ժամադրեալ նոցա տեղին. (Յիսուս որդի.։)
Ի ժամադրեալ աւուրն գնացին ծառայքն ի ծովեզրն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
Ի ժամադրողին պայման լեառն գալիլեայ. (Նար. տաղ յար.։)
time;
year;
century, epoch, period;
age;
the end of life, death;
the present life, our times;
season;
opportunity, leisure;
appointment;
ճշմարիտ —, true or correct -;
միջին —, mean -;
արեւային — solar -;
աստեղական —, sideral -;
դիշերահաւաստրային —, equinoctial season, equinox;
—ք Թագաւորաց, The Books of Kings;
անցանել զ—օք, to grow old, to advance in years;
— պատեհի գտանել, to find a favorable moment;
յօգուտ վարել զ—ն, to make a good use of time;
կորուսանել, անցուցանել զ—ն, to lose, to waste one's time, to while away;
դէպ —, a favorable moment;
—ի մնալ, սպասել, or սպասել դիպող —ի, to wait the favorable moment;
— առնուլ, գտանել, to find a favorable occasion or opportunity;
ընտրել զ—ն, cf. Ընտրեմ;
ոչ բազում —ք են, a short time since, not long since, lately, of late;
ոչ սակաւք են, a long time since, a long, long while ago, long since;
առ այնու —օք էր տեսանել, then one saw, it was at that period one saw;
առ —օք Վարդանայ Մեծի, in the time of Vardan the great;
յաւուրս —աց սորա, of his epoch;
ի վաղեմի —սն, in remote ages;
ի սուղ, ի սակաւ —ի, in a short time, in a moment;
ի միում, ի նմիմ —ի, at the same time;
ի յետին —ս, in these latter times, years or days;
անդստին ի —աց անտի, or յառաջին —աց, thenceforth, from the earliest or olden times;
առ նովին —օք, towards this period, about the same time;
հզօր ի —ին, powerful at that time;
— ինչ, some time, a short time;
առ — մի, provisionally, for a certain period, for the present;
—աւ, with time, in the course of time, in time, in the long run;
ընդ or ըստ —ս —ս, from time to time, at intervals, now and then, ever and anon;
զայնու or առ այնու —աւ, զայնու —օք, ընդ —ս, or յամս —ացն այնոցիկ, առ սովիմբ, or զսովին —աւ, ընդ —ս ընդ այնոսիկ, ընդ ամս —ացն այնոցիկ, then, at that time, in those times, at that epoch, during that century;
ի —ին՝ յորում..., in the time when...;
ընդ ամենայն —ս, at all times;
—աւ, once upon a time;
once there was;
formerly;
— ինչ առնել առ ձեզ, I shall remain some time among you;
—ս ձիգս, long time;
բազում —ս աշխատ եղէ ի վաստակս այս, this work has cost me much time;
բազում —ի պէտք են առ այս, that requires much time;
անցանէ —ն, time flies.
time;
time;
tense.
ԺԱՄԱՆԱԿ καιρός, χρόνος tempus որ եւ ԱՄԱՆԱԿ. Չափ շարժման լուսաւորաց. տեւողութիւն փոփոխելի իրաց՝ բաժանելի ի վայրկեանս, ի ժամս, յաւուրս, յամիսս եւ ի տարիս. լծ. ար. պ. թ. եբր. ադ. ռմկ. ատեն. վր. ժա՛մի.
Եղիցին լուսաւորք.. . ի նշանս եւ ի ժամանակս եւ յաւուրս եւ ի տարիս։ Զըսկիզբն եւ զկատարած եւ զմէջ ժամանակաց, զշրջանաց փոփոխումն, եւ զշրջել ժամանակաց։ Ոչ է ձեզ գիտել զժամս եւ զժամանակս. եւ այլն։
Այս ամենայն մասունք են ժամանակի։ Ժամանակն յետ երկնի եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)
Ժամանակք եւ յաւիտեանք (կենցաղոյս), որք միանգամ արեգական բերմամբ չափին. (Շ. բարձր.։)
Սկիզբն ժամանակաւ եղեւ աշխարհիս։ Ինչ՝ որ սկսանի եւ վարի ժամանակօք, լինել հաստատուն անշարժ, եւ կալ մնալ առանց փոփոխման ոչ կարէ. (Վեցօր. ՟Ա։)
Զերից ժամանակաց ունի զնախագիտութիւն. զանցեալն, զներկայն եւ զապառնին։ Երիւք ժամանակօք, ներկայիւն, եւ անցելովն, եւ ապառնովն. (Նոննոս.։ Պիտ.։)
անժամանակ աստուած, եւ հաստիչ ժամանակաց. (Գր. հր. եւ այլն։)
ԺԱՄԱՆԱԿ. որպէս Տարի. ամ. χρόνος annus
Ժամանակ՝ մի ամն է, եւ կէս ժամանակի՝ որ վեցամսեայ ժամանակն է. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Ժամանակ, եւ ժամանակս, եւ կէս ժամանակի. (Յայտ. ՟Ժ՟Բ. 14։)
ԺԱՄԱՆԱԿ. որպէս Դար. միջոց երեւելի անցից ի պատմութիւնս. որ եւ ասի ԱԶԳ, ԱՒՈՒՐՔ, եւ այլն. γενεά, αἱών aetas, aevum, generatio, saeculum
Ա՛յլ պէտք էին նոյեան դարուն, եւ այլ պէտք եւ ընտրութիւն աբրահամեան ժամանակին. (Խոր.։)
Յիշեցէ՛ք ամենեքեան զհարսն մեր զառաջինս յիւրաքանչիւր ժամանակի. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ի ժամանակէ անկարգ ամբարտակին շինուածոյ մինչեւ ցայժմ. (Խոր. եւ այլն։)
ԺԱՄԱՆԱԿ. որպէս Հասակ, տիք, աւուրք կենաց ուրուք. ἠλικία aetas
Դաւիթ ի մանկութեան ժամանակին քարիւ կործանեաց զմեծ բլուրն մսեղէն։ Աղօթս առնել ի վերայ կենաց թագաւորին. եւ անձանձրոյթ խնդրել յաստուծոյ վասն երկայն ժամանակաց դորա. (Եղիշ.։)
Մինչդեռ ժամանակն ի մատաղութեան է, արագ րագ ընդունի զուսումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Այրն աւագագոյն պարտի լինել ըստ ժամանակին քան զկինն. (Շ. ընդհ.։)
Տեսի զքեզ, զի հասեալ էր ժամանակ քո, եւ ժամանակ խախտողաց քոց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 8։)
Եթէ հասեալ իցէ ժամանակ մեր, մեռցուք քաջութեամբ։ Մերձեցուցեր զաւուրս քո, եւ ածեր զժամանակ ամաց քոց. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 10։ Եզեկ. Ի՟Բ՟. 4։)
Կամ կենցաղ եւ վիճակ աստի կենացս, եւ անանց հանդերձելոց.
ոչ են արժանի չարչարանք ժամանակիս հանդերձելոց փառացն. (Հռ. ՟Ը. 18։)
Որք ի ժամանակս յայս կան անօրէնութեան։ Ժամանակս այս գիշեր խաւարային եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիկ պայծառութեան. (Իգն.։)
Եւ ամենայն ինչ չափեալ ժամանակաւ, կամ չափօղ ժամանակի.
Չափեալքն ժամանակաւ՝ հոմանունաբար ժամանակք կոչին, որպէս շարժութիւնք աստեղաց, եւ արեգական. եւ վարքս մեր։ Ոչ շարժութիւն ի մասունս տուընջեան եւ գիշերոյ մեկուսութեանցն է ժամանակ, այլ՝ համանուն ժամանակի. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զանցեալ ժամանակն բաւական համարեսցուք ունայնութեան կենցաղոյս. այսինքն զգործս ժամանակին անցելոյ. (Խոսր.։)
վկայեն յետ նորա ամենայն ժամանակք. Այսինքն գործք կամ մարդիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
ԺԱՄԱՆԱԿ. Եղանակ տարւոյ չորեքկին. χρόνος, τροπή tempus, tempestas
Մի տարին չորս ժամանակս բերէ՝ զյեղանակսն. (Լծ. ածաբ.։)
Ասասցուք վասն ժամանակացն՝ որ են փոփոխմունք օդոց։ Յարդարէ ըստ իւրաքանչիւր ժամանակաց. (Վեցօր. ՟Զ։)
Ներբողելի է զժամանակս, որպէս զգարուն կամ զամառն։ Գարնանայինն քան զաշնանային գերազանցէ ժամանակ. (Պիտ.։)
ԺԱՄԱՆԱԿ. Առաջիկայ կետ ժամանակի. ներկայ վայրկեանն. որ է տիրապէս ժամանակ.
Պիւթագորաս, ո՞րչափ իցէ կենցաղոյս չափ՝ հարցեալ յումեմնէ, սուղ ինչ երեւեալ՝ ծածկեցաւ. այսքան գոլ զժամանակն ընձեռեաց, որքան եւ տեսութեան չափ. (Պիտ.։)
Զի՞նչ չար էր քան զմարդասպան աւազակ. ո՞չ ի միում ժամանակի անդ ի գլուխ քաջութեան վաղվաղակի մատուցեալ յական թօթափել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
ԺԱՄԱՆԱԿ. Դիտօղ ժամ. պարապ. առիթ. եւ Ժամադրեալ ամանակ. εὑκαιρία, καιρός, χρόνος opportunitas եւ tempus statutum ատէն.
Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց՝ քաջութեամբ, ժամանակ գտեալ՝ խնդրեցաք. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 42։)
Թագուցանեն զնենգութիւն, եւ ժամանակ գտեալ՝ յայտնեն. (Շ. մտթ.)
Ժամանակ առցէ իւրոյ բռնաւորութեան. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
Յորժամ ժամանակ առնուն, յայնժամ թափեն զթոյն։ Իբրեւ ժամանակ առին, ապա յայտնեցին. (Սարգ. պ. ՟Գ։)
Խոնարհեցարուք ընդ հզօր ձեռամբն աստուծոյ, զի զմեզ բարձրացուսցէ ի ժամանակի. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 6։)
Զայն օր լուռ լինէր, բայց ժամանակի սպասէր իւրում անմտութեան օգնական գտանելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 5։)
Ե՞րբ դարձցիս.. . եւ ես կալայ առ նմա ժամանակ. (Նեեմ. ՟Բ. 6։)
Յորժամ ասէն, գրեա՛ (կամ գրեմ), զներկայ ժամանակ ընդունի. յորժամ ասէն՝ գրեցի, զանցեալն (զկատարեալ) ընդունի ժամանակ. իսկ յորժամ ասէն՝ գրեցից, զապառնի ժամանակն ընդունի։ Օրինակ երից ժամանակաց բայի. եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
ԺԱՄԱՆԱԿ ԻՆՉ. իբր մ. Առ ժամանակ մի. է՛ զի. ատէն մը. յն. զժամանակ ինչ.
Ժամանակ ինչ արտաքոյ յածի, եւ ժամանակ ինչ ընդ հրապարակս. (Առակ. ՟Է. 12։)
ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿ, եւ այլն. տե՛ս ի կարգի Ա տառի։
ԺԱՄԱՆԱԿԱՒ. Ըստ յարակից բառից պէսպէս վարի. իբր Ի ժամանակի, ընդ ժամանակաւ, ժամանակաւոր, առ ժամանակ մի, հետզհետէ, եւ այլն. ատէնով.
Մանուկ անժամանակ ի հօրէ, եւ ժամանակաւ գոյացեալ՝ ծնեալ լինի աստուած եւ մարդ։ Անժամանակն յաւիտենից՝ ժամանակաւ յորովայնի քում բնակեցաւ. (Շար.։)
Զիա՞րդ գրեն զօծեալն աստուծոյ տէրն գաւթի՝ զանըսկիզբն որդի՝ ժամանակաւ որդի. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Ժամանակաւ անօսրի ծով, եւ գետք աւերեալ ցամաքեցան. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 11։)
Ապա ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւն՝ իբրեւ զօրենս պահեցաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 16։)
Այլք ի տրամադրութեանցն ժամանակաւ տրամակայեալ՝ լուծանեն զմիմեանս. (Յհ.)
Զժամանակաւ հեռացեալ սիրելի ոք տեսանիցէ եկեալ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Գուցէ ժամանակաւ յապականել գերեզմանացն՝ յիշատակ հարցն փոխանեսցի. (Երզն. մտթ.։)
ԸՆԴ ԱՅՆ ԺԱՄԱՆԱԿՍ. որ եւ ասի ԶԱՅՆՈՒ կամ ԶԱՅՆՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱՒ կամ ԺԱՄԱՆԱԿՕՔ իբրեւ Ի ժամանակին յայնմիկ կամ յաւուրսն յայնոսիկ. ան ատենները. ան օրերը,
ԸՆԴ ԺԱՄԱՆԱԿՍ ԺԱՄԱՆԱԿՍ. ԸՍՏ ԺԱՄԱՆԱԿՍ ԺԱՄԱՆԱԿՍ. յն. ըստ ժամանակին, եւ այլն. իբր Յայլեւայլ ժամանակս. Ըստ դիտելոյ կամ պահանջելոյ առթին. ատէն ատէն.
Ընդ ժամանակս ժամանակս ի խաւար դառնայ. (Եզնիկ.։)
Թշնամիք նորա ընդ ժամանակս ժամանակս ելանեն ի վերայ գաւառաց. (Շ. բարձր.։)
Ըստ ժամանակի ժամնակի զչարսն չարաւ կորուսեալ. (Արշ.։)
Պահեսջիք զօրէնս զայս ի ժամանակաց (յն. ըստ ժամանակաց ժամուց), եւ աւուրց յաւուրս. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 10։)
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
φθάνω, καταφθάνω pervenio, assequor Ժաման լինել. հասանել ի ժամու, կամ ի վերայ, կամ ի չափ, ինչ. ժմնել, հասնիլ.
Ժամանեաց եհաս ամիսն եօթներորդ։ Մինչեւ յերկինս ժամանեաց։ Պատերազմն ժամանեաց նոցա։ Են արդարք՝ որոց ժամանեն առ նոսա իբրեւ գործք ամպարշտաց. եւ են ամպարիշտք, զի հասանեն նոցա իբրեւ զգործս արդարոց։ Յօրէնս արդարութեանն ոչ ժամանեաց։ Յոր ժամանեցաքս՝ զսոյն խորհել։ Կենդանիքս ոչ ժամանեմք ննջեցելոցն. եւ այլն։
Ի ծայրագոյն թագաւորութեանն ժամանեաց ի գահ։ Ժամանեցին ինձ աղէտք չարեաց. (Պիտ.։)
Ժամանեաց ի հանգիստ անմահական կենացն։ Շութափութիւն ժամուն ոչ ետ թոյլ ժամանել զկնի մեր. (Յհ. կթ.։)
Յեղբայրութիւնն քրիստոսի ժամանեցիք։ Ամենայն բարիք՝ որ յաստուծոյ առ մեզ ժամանեն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)
Ժամանեցին արդիւնքն բանիցն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։)
ԺԱՄԱՆԵԼ. προφθάνω praevenio Նախաժաման լինել. կանխել. կանուխ շարժիլ՝ հասնիլ.
Ժամանեցին ինձ որոգայթք մահու, կամ աւուրք նեղութեան, կամ աղքատութեան։ Արի՛ տէր, ժամանեա՛ նոցա, եւ խափանեա՛ զնոսա։ Առաւօտու աղօթք իմ ժամանեսցեն առ քեզ։ Ժամանեցին պահուց աչք իմ.եւ այլն։
Ժամանեսցո՛ւք ընդառաջ փեսային. (Շար.։)
Առ այն յորմէ զամենայն բարիսն քո գտանես, դամանեա՛ հանապազ. (Խոսր.։)
Կանխաւ իսկ ժամանեցի առ ի քէն բարի։ Կանխաւ ժամանէ ունել զլեզուս նորա. (Նար ՟Ձ՟գ։ Իգն.։)
Առ նախնի ժամն ժամանողաց։ Մատո՛ ժամանեա՛ (այսինքն ժամանեա՛ մատո՛) զաջդ կեցուցիչ, յօգնականութիւն ինձ սասանեցելոյս. (Նար. ՟Գ. ՟Գ. ՟Լ՟Ե։)
ԺԱՄԱՆԵԼ. εὑκαιρέω, δύναμαι opportunitatem nanciscor, vacat mihi, possum οὑ φθάνω non possum Ժամանակ գտանել. պարապ առնուլ. ձեռնահաս լինել. բաւել. կարել. ատիկել. ժմնել.
Հաց անգամ չժամանէին ուտել. (Մրկ. ՟Զ. 31։)
Ոչ ժամանեմ իջանել առ ձեզ. (Նեեմ. ՟Զ. 3։)
Ոչ ինչ ժամանեաց հասանել յամբոկ գործոյն. (Ագաթ.։)
Ի չարէն հալածեալք՝ բարւոյն հասանել ժամանեցին. (Շ. մտթ.։)
Զոր ոչ ժամանեմք այժմ գրել։ Զոր յայնմ ժամու ոչ ժամանեցից պաղատել. (Մագ. ՟Լ՟Թ։ Նար. ՟Հ՟Գ։)
Որպիսի. միտք ժամանեսցեն արժանաւոր իրօք ընդառաջ ելանել այնց ընթերցուածոց. (Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ժամանութիւն.
ԺԱՄԱՆՈՒԹԻՒՆ ԺԱՄԱՆՈՒՄՆ. Ժամանելն, հասանելն. հասնիլը.
Փառաւորել զքեզ, կենսատու, ի կանուխն ժամանութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
Ժամանութիւն արեգական առ ի մերժել զմութ գիշերի. (Արծր. ՟Դ. 1։)
Ընթացք արեգական՝ ժամանումն կիտէ ի կէտ. (Վրդն. ծն.։)
ԺԱՄԱՆՈՒՄՆ ՊՏՂՈՑ. πεπάνσις maturitas Հասունութիւն, հասունանալն. Հասուննալը.
Ծառոց ցցութիւնք, պտղոց ժամանմունք. (Արիստ. աշխ.։)
punctual, exact to the time appointed, watchful, vigilant;
— լինել, to seek, to look out for, to spy, to watch, to be on the watch, to keep watch;
— դարանակալ լինել, to lie in wait for, to be on the watch for.
Զգուշութեամբ պահօղ կամ դիտօղ ժամուց իրաց. եւ Զգուշաւոր պահպանութիւն.
Վասն այնօրիկ ասեն ժամապահ գիրք մուծանեն միանձնութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
ԺԱՄԱՊԱՀ ԼԻՆԵԼ. Դիտել զդիպօղ ժամ. սպասել ժամանակի.
Քանզի ժամապահ եղեն գիրք յայտնել զմնաձնութեան հոդւոյն. (Վրդն. ծն.։)
Ժամապահ դարանակալ լինի, թէ ե՛րբ ելցէ ոստրէոսն ի խորոցն երթալ յեզրն. (Վեցօր. ՟Է։)
(Սատանյ) անսայ եւ ժամապահ լինի. (Մծբ. ՟Զ։)
Յորս անկեալ ժամապահ լինէր. (ՃՃ.։)
that kills, or loses time, loitering, lounging, trifling;
— լինել, to kill, or lose time, to trifle, to loiter, to while away.
Որ ոք կամ որ ինչ վաշառէ, այսինքն վետնէ յումպետս զժամանակն. ատենը պարապ անցընօղ.
Ժամավաճառ անիւք երկայնէ զասացեալսն. (Փարպ.։)
Ճշմարտիւ գիտեմ, եթէ ժամավաճառ լինիք. (Դան. ՟Բ. 8։)
parsonage-house, vicarage;
— Հրէից, synagogue, Jewish chapel.
Զժամատունն որ առաջի սուրբ կարապետին էր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Ոչ ունին առընթեր ժամատուն (եկեղեցիք քայքայեալք). (Լմբ. պտրգ.։)
ԺԱՄԱՏՈՒՆ ՀՐէԻՑ. որպէս Աղոթանոց նոցա. սինովա, սինագովգա. (այսինքն ժողովարան)։ Ոսկիփոր.։ Որպէս եւ այլազգիացն ճամի ասի, իբր ժողովատեղի. ուստի եւ զժամն՝ ոմանք Ճամ ասեն։
clock;
watch;
— ճօճանակաւոր, pendulum;
— ծովային, chronometer;
cf. Ժամանակաչափ;
— ելեքտրական, electric clock;
— արեւային, sun-dial;
— աւազի, hour-glass;
— ջրոյ, clepsydra;
խասխաւոր —, anchor watch;
գլանաւոր —, lever watch;
գլխալար —, keyless watch;
հնչակ —, repeater, repeating watch;
զարթուցիչ —, alarum (watch or clock);
երաժշտակ —, musical watch;
ինքնահնչակ —, striking watch, hour and quarter watch;
րոպէացոյց —, seconds-watch;
ութօրեայ լարելի —, eight-day clock;
ուզզել զ—, to set one's watch right;
լարել զ—, to wind up a clock;
քակել զ—, to take a clock to pieces;
բանալի —ցուցի, watch-key;
տուփ, պատեան —ցուցի, watch-case;
թնդիւն, զարկ —ցուցի, tick-tack;
հնչել —ցուցի, to strike;
cf. Ժամ.
Ցուցակ ժամուց. Գործի որով լնի իմանալ զիւրաքանչիւր ժամս աւուր. սահաթ.
Ընթացից զստուերդ աստիճանացդ, ընդ որս իջեալ է ի ժամացոյց ետ կազմել աքազ. զի անսխալ զժամս աւուրն ի նոցանէ գիտասցէ. (Գէ. ես.։)
to vomit, to throw up;
to bubble up;
to gush out;
to pour forth, to vomit, to utter;
արիւն —, to vomit blood.
θραύω (իբր շառաչել բեկմամբ). որ եւ ասի ԺԱՅՏՔԵԼ. Փսխել. եւ Արտաքսել ի մարմնոյ. դուրս տալ.
Զդառնութեանս մաղձ ժայթքեցի. (Նար. ՟Կ՟Է։)
Արտաքս ժայտքէ զոր ի մեղացն ամբարեալ ժահահոտութիւն. (Շ. մտթ.։)
Կերակուր հալի եւ այլայլի.. . եւ արտաքս ժայտքի (կամ ժայթքի). (Երզն. մտթ.։)
Ոչ ակնածէին զանդէպսն եւ զանիրաւսն ժայթքել. (Ոսկ. գծ.։)
Մի բազմականս բարձրագոյնս կազմեսցուք, խորան կանգնել որովայնի զժայթքելն. (Ածաբ. ծն.։)
rusty;
corroded with verdigris;
mildewed, blighted;
- առնել, to rust, to oxydize, to mildew, to blight;
— լինել, to grow rusty, to oxydize.
Կերեալ կամ ապականեալ ի ժանգոյ. որ եւ ԺԱՆԳԱՀԱՐ.
Արծաթ քո մի ժանգակերլիցի ընդ կորուստ վիմաւ. (Սիր. ՟Ի ՟Թ. 13։)
Ի մերքոյ ժանկակեր փոշոտեալ հարեալ մաշին. (Ագաթ.։)
plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.
ԺԱՆՏԱԽՏ λοιμός, λύμη pestis, pestilentia, lues, contagium որ է ԺԱՆՏ ԱԽՏ. Ախտ սրածութեան՝ շաղախիչ եւ մահառիթ. որ եւ ԺԱՆՏ ասի. մահ տարաժամ, իրօք կամ նմանութեամբ. ժանտամահ, մահ.
Ժանտա՛խտ յարի ի մեզ, եւ բորոտութիւն ապականէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Սովով եւ ժանտախտիւ (կամ ժանդ ախտիւ) եւ պատերազմաւ ապականել զմարդիկ. (Բրս. հց.։)
Ոչ ժանդախտ է մեղքն նորա, եթէ ի քեզ անցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Զ.)
Ժանդ (կամ ժանգ) իմն ախտ զամենայն հրապարակ նուիրացն ընդունէր. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Ժանտախտ՝ միանգամայն եւ սով։ Ժանդ ախտ ինչ մահաբեր, կամ շարժումն։ Սովով եւ ժանտախտիւ յապականութիւն մատնելոց. (Պտմ. աղեքս.։)
Ժանտախտիւ լցեալ՝ ժահահոտ եղէ. (Ժմ.։)
Զայնպիսին հատանել եւ արտաքս ընկելուլ իբրեւ զժանտախտ յանդամոց եկեղեցւոյ քրիստոսի. (Յհ. իմ. ատ.։)
to inherit, to succeed to, to take possession of, to seize;
— զոք, to inherit from;
— զսիրտ, to gain the affections;
— զառաքինութիւնս՝ զփառս նախնեաց, to inherit the virtues, the glory of one's ancestors;
— զանուն զպարծանս, to acquire a glorious or renowned name, glory;
— զամօթ, to be overwhelmed with shame.
κληρονομέω, κατακληρονομέω haereditatem adeo, possideo Ստանալ զինչ որպէս ժառանգ հարազատ. մտանել ի ժառանգութիւն հայրենի. եւ լայնաբար, ի ձեռս բերել եւ վայելել զիմն հաստատութեամբ որպէս ժառանգութիւն յաւէժ.
Ընդոծինն իմ ժառանգեսցէ զիս։ Ո՛չ ժառանգեսցէ զքեզ դա, այլ որ ելանէն ի քէն՝ նա ժառանգեսցէ զքեզ։ Մի՛ ժառանգեսցէ որդի աղախնոյդ ընդ որդւոյ իմում իսահակայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդաց իւրոց։ Անցանէքընդ յորդանան՝ ժառանգել զերկիրն. եւ ժառանգեսջիք զնա։ Եկայք օրհնեալք, ժառանգեցէ՛ք զպատրաստեալ ձեզ զարքայութիւն ի սկզբանէ աշխարհի։ Զի զորհնութիւն ժառանգեցէք։ Ժառանգեցէ՛ք զանուն յաւիտենից։ Ժառանգեաց զաթոռ թագաւորութեան յաւիտենից։ Բայց ի կատարած զամօթ դաւոյն ժառանգէր. եւ այլն։
Որ զհայրենեանն յաջորդեալ ժառանգիցէ իշխանութիւն. (Պիտ.։)
եթէ չիցէ որդի, դուստրն ժառանգիցէ. (Մխ. դտ.։)
պարծանս անձանց ժառանգեցաք. (Եղիշ. ՟Է։)
զի մի՛ զկայենին ժառանգեսցեն զպատիժն. (Նեղոս.։)
Ընդ որում միաբանեալ ժառանգեցին զամբարշտութիւն. (Ագաթ.)
տանջանօք զմահուն ժառանգեսցէ պատուհաս. (Պիտ.։)
to make heir, to cause to inherit or possess;
անուն պանծանաց անձին —, to achieve great renown;
կորուստ —, to cause to perish.
κατακληρονομέω, κληροδοτέω haeredem facio, sorte distribuo Տալ ժառանգել. մուծանել ի ժառանգութիւն. ժառանգ եւ տէր կացուցանել. վիճակեցուցանել. սեպհականել.
Սոքա են զորս ժառանգեցոյց մովսէս։ Ժառանգեցուցանիցեն ձեզ զերկիրն։ Ընդէ՞ր ժառանգեցուցեր մեզ մի ժառանգութիւն։ Ի վաստակս ժողովրդոց ժառանգեցոյց զիոսա.եւ այլն։
Զիւր թագաւորութիւնն նոցա խոստովանայ ոչ տալ միայն, այլ եւ ժառանգեցուցանել. այս ինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական. (Խոսր.։)
Աւազակին զդրախտն ժառանգեցուցաներ։ զաւազակն ի դրախտն ժառանգեցուցաներ. (Շար.։ ՃՃ.։)
Զկեանս յաւիտենականս ժառանգեցուցանեմ նմա. (Ագաթ.։)
Օրհնութիւնս հոգեւորս մեզ ժառանգեցոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Քան զամենայն աղէտս զհիքագոյնն ժառանգեցուցանէ կորուստ։ Անուն պանծանաց յաւիտեան իւրումն ժառանգեցուցանէր անձին. (Պիտ.։)
to assemble, to collect;
to heap, to amass, to gather together;
to receive, to reap, to gather, to get;
to receive, to welcome;
to furl;
to infer, to deduce, to argue, to conclude;
— առ իւր, ի տուն, to entertain, to receive hospitably, to welcome;
to lodge;
— ի մի, to concentrate;
— զյետին շունչ ուրուք, to receive the last sigh of;
զօրս —, to levy soldiers, to assemble troops;
— զկաց մնաց փախստէից, to rally the flying
to add or sum up;
συνάγω congrego. Ի մի ժողով բերել կամ կոչել զբազմութիւն ցրուեալ. ի մի վայր հաւաքել զմարդիկ կամ զիրս. գումարել. կուտակել. ժողվել.
Ժողովեաց զամենայն արս տեղւոյն։ Ժողովեա՛ ինձ եօթանասուն այր ի ծերոցն իսրայէլի։ Զամենայն զտուն հօր քո ժողովեսցես առ քեզ ի տունս յայս։ Ժողովեաց զամենայն ժողովուրդ իւր, եւ բանակեցաւ։ Ժողովէր զցրուեալս։ զորդիսն աստուծոյ զցրուեալսն ժողովեսցէ ի մի։ Բազում եւս զօրս ի շամրաացւոց ժողովեր.եւ այլն։
Անդր ժողովէին ամենայն հօտք։ Մինչ ոչ ժողովեսցին ամենայն հովիւք։ Չեւ եւս է ժամ խաչանցս ժողովելոյ.եւ այլն։
Յամենայն կերակրոց ժողովեսցես դու առ քեզ։ Ժողովեցին զլորամարգին։ Որ սակաւ ժողովեաց տասն քոռ։ Ժողովեսցէ զցորեանն ի շտեմարանս իւր։ Ուռկանի արկելոյ ի ծով, եւ յամենայն ազգաց ժողովելոյ.եւ այլն։
ԺՈՂՈՎԵԼ. συνάγω congrego. Ի մի հաւաքել. ամփոփել. ժողվըտել.
Կամեցայ ժողովել զմանկունս քո, զոր օրինակ ժողովէ հաւ զձագս իւր ընդ թեւովք։ Ժողովեսցեն զընտրեալս նորա ի չորից հողմոց։ Եւ էր ամենայն քաղաքն ժողովեալ առ դուրսն։ Որ ժողովէն զձեզ աստուածո իսրայէլի։ Ժողովեցան ի վերայ քո ազգք բազումք.եւ այլն։
Ժողովեցին զբարի բարին յամանս։ Ժողովեսցեն յարքայութեան նորա զամենայն գայթակղութիւնս։ Որպէս ժողովի որոմնն, ի հուր այրի։ Երթայք ժողովեցէք ձեզ յարդ։ Ժողովեսցեն զօր ըստ օրէն։ Ժողովեսցես զպտուղ նորա։ Հովուել ի բուրաստանս, եւ ժողովել շուշանս.եւ այլն։
Ի վեր առեալ ժողովէր ի մախաղն զքարանցն ընգենլով զպատեհագոյնս. (Պիտ.։)
Քան զսերմանելն՝ ժողովելն է ախորժալի. (Լմբ. ստիպ.։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. συνάγω collego եւ այլն. Ընդունել կամ ամփոփել ի տուն. հիւրընկալել. ասպնջական լինել.
Ոչ էր այր որ ժողովէր զնոսա ի տուն իւր. (Դտ. ՟Ծ՟Թ. 15։)
Օտար էի եւ ժողովեցիք զիս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 35.)
տեսեալ զարջառ եւ զոչխար եղբօր քո մոլորեալս.. . ժողովեսցես զնա ի տուն քո. (Օրին. ՟Ի՟Բ. 2։)
Ժողովեաց մովսէս զամենայն ժողովուրդ որդւոցն իսրայէլի։ Ժողովեցան ի ելով տալ պատերազմ։ Ժողովեաց յեփթայէ զամենայն արս գաղաադու։ Գտին ժողովեալ զմետասանսն, եւ զորս ընդ նոսայն էին։ Էին բազումք ժողովեալ, եւ աղօթս առնէին։ Ժողովեաց զձեռագէտս արուեստին.եւ այլն։
Ժողովեցան յիս տանջանք. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 15։)
Ժողովեցան յիս սով եւ աղքատութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Դու տաս նմա յարկ. իսկ նա ժողովէ զքեզ յերկնից արքայութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Տարաժամ մահուամբ զերծուցանէ, ըստ այնմ զոր գիրն ասէ, թէ յառաջ քան զչարն ժողովեսցի արդարն. (Եզնիկ.։)
Ժողովել առ ինքն զսուրբս իւր. (Ագաթ.։)
Ժողովող բարեաց, ժողովեա՛ եւ զիս ժողովս անդրանկաց. (Ժմ.։)
Կամ Ամփոփեալ պէսպէս օրինակաւ. Ժողվըտել.
Ի վերջում աւուր համառօտի լուծանէ ժողովեալ զիւր զկարծեցեալ ճաճանչն. (Շար.։)
Նա՝ (այսինքն արեգակն) ի հւսիսային կողմանէն զհարաւային ճանապարհ ընթանալով, երբեմն ժողովէ, եւ երբեմն լայնացուցանէ զչափ աւուրցն. (ՃՃ.։)
Առ իս ժողովեցէ՛ք ամենեւին զսիրտս ձեր. (Վեցօր.։)
Լռութեամբ ժողովէ մարդ ըզմիտս իւր։ Զի ի զբաղմանց ժողովեալ ըզմիտս՝ դիւրաւ ուսցին։ Փութալ ժողովել զմիտս ի ճապաղմանէ զգայարանացս. (Վրք. հց. ՟Ե. Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Տկար մնաց է իմնալ թէ յերկինս երկնից նստեալ է, եւ ժողովեալ այն՝ որ չափէ զերկինս թզաւ. (Վահր. երրդ.։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. Բովանդակել՝ այլ եւ այլ օրինակաւ.
Ոչ կարեմք թուել զմեծութիւն եւ զգեղեցկուէիւն ուրուք, զբովանդակն այսու անուամբժողովեսք, մեծ փառս ունի ասեմք։ Երիցս սուրբ ասացին, եւ ի մի տէր ժողովեցին. (Գէ. ես.։)
Երկոքին ի նոյն ժողովին. (Անյաղթ պորփ.։)
Եւ զի ժողովեսցուք եւ ասասցուք, ամենեքին խնդան եւ ուրախ են. (Եւս. պտմ. ՟Է. 4։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. συνάγω, συλλέγω, συλλογίζομαι colligo, concludo, ratiocinor Քաղել զհետեւութիւն. հաւաքաանել. իմատասիրել. մակաբերել.
Որ շուրջ զնովաւ են նկարագրեն, եւ որ ինչ ըստ նմա աղօտս ոմանս եւ տկարս, եւ այլ ինչ յայլմէ երեւմունս ժողովեմք. (Առ որս. ՟Ե։)
Ո՛չ է պարտ յերկբայելոցն ժողովել խորհուրդ, այլ ի խոստովանեցելոցն։ Ապա ուրեմն ժողովի՝ վասն նորա (այսինք վասն մարդոյ) եղեալ անբանքն եւ անշունչքն։ Եւ ժողովի բանս այսպէս. եթէ խառնուած մարմնոյ եւ այլն։ Եւ ժողովի յայսցանէ յոժարութիւն գոլ ցանկութեան խորհրդական. (Նիւս. բն.։)
Կամ Ձեռնարկելով ստիպել, հաւանեցուցանել.
Եթէ կամեցեալ էիք ընդունել զհաւատն, առաւել ի գործոցն զձեզ ժողովեալ էի։ Քանզի զնշանն ի բաց բառնալ ոչ ունէին, եւ ոչ կարացին, ուստի անտի ժողովէր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39. ՟Բ. 12։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. Միաւորել յուղիղ միտս. որպէս դնել զերրորդութիւն անձանց ի միում բնութեան, եւ զկրկին բնութիւնս ի միում անձն բանին մարմնացելոյ.
Յերիս անձնաւորութիւնս բաժանեալ, եւ ի մի բնութիւն եւ աստուածութիւն ժողովեալ։ Խոստովանիմք զերիս զայս անձնաւորութիւն ի աստուածութիւն ժողովեալ եւ միաւորեալ. (Շ. թղթ.։)
Աստուածութիւն եւ մարդկութիւն ժողովեալ ի տնօրինաբար. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Եւ Միաւորել չարաչար. այսինքն շփոթել. Խառնակել. մի ինչ առնել.
Սաբէլ լիբէացի՝ ի մի անձնաւորութիւն զերրորդութիւն ժողովեաց։ Որ ի մի դէմս ժողովեց զերրորդութիւն. (Շ. թղթ. եւ Շ. մտթ.։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. Գումարել եւ բովանդակել զհաշիւ ժամանակաց.
Եթէ այնչափ հազարաց ամաց, որ ըստ նոցա ժամանակագրութեան ժողովին։ Զժամանակ ամացն նոցա ժողովէ ի թիւ ամաց երից բիւրուց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
առաջիկա ժամանակագրութինս ժողովէ ի յերրորդ ամէն սողոմովնի. եւ այլն։ Յելիցն յեգիպտոսէ մինչեւ զշինութիւն տաճարին ժողովին ամք ՟Նղ։ Մինչեւ ցառաջին ամն կիւրոսի ժողովին ՟Ծ ամք։ (Ասող. ՟Ա. 2։)
Ժողովին ի փոխմանէն ենովքայ ազգ երեք. ամք ՟Չծէ. (Սամ. երէց.։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. Յաւելուլ ընդ հարս. ամփոփել ի գերեզմանս նախնեաց, որպէս եւ հոգւով ընդ նախահարս.
Յաւելում զքեզ առ հարս քո, եւ ժողովեսցիս ի տեղւոջ քում յերուսաղէմ. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 20։)
Հանգեաւ նա, եւ ժողովեցաւ առ հարս իւր. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 31։)
patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.
Եթէ ոք կամիցի կրօնաւոր լինել, այսինքն հաւատացեալ՝ ժուժկալ, համբերօղ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
ἑγκρατής continens, temperans. Որ ժոյժ ունի ի հեշտալեաց. պարկեշտ, զգաստ. ողջախոհ. եւ Պահեցօղ, սակաւապէտ. ճգնօղ. զինքը զսպօղ.
Գիտացի՝ թէ ոչ այլազգ լինիցիմ ժուժկալ, բայց եթէ աստուած տացէ. (Իմ. ՟Ը. 21։)
Պարտ է եպիսկոպոսին անարատ լինել, սուրբ, ժուժկալ. (Տիտ. ՟Ա. 8։)
Աւելորդ է եւ մարտ խորհրդոց եւ ցանկութեանց ի վերայ ժուժկալին եւ անժուժկալին։ Յօժարութիւնն է որ մարտնչին ընդ ցանկութեանն, եւ յաղթեալ ժուժկալիւքն, եւ պարտեալ անժուժկալիւքն. (Նիւս. բն.։)
Ակն որովայնամոլի խուզէ զերախանս. իսկ ակն ժուժկալի զժողովս սրբոց։ Զյիշատակս սրբոց թուէ անձն որովայնամոլի. իսկ ժուժկալն՝ վարուց նոցա ցանկայ նմանել։ Հոտ անոյշ բուրէ ի խնկոց. եւ աղօթք ժուժկալաց ի հոտոտելիս աստուծոյ. (Նեղոս.։)
Ի ժուժկալ պատկերէ սրբոյն ծանեաւ նաւապետն զառաքինութիւն նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ԺՈՒԺԿԱԼ ἑγκρατής, καρτερός tolerans, patiens, validus, potens Տոկուն. համբերօղ. արի. քաջ. պնդակազմ. դիմացկուն. զօրաւոր.
Քանցէին գանիւք առ բագնովքն, եւ ոչ նուազելոյն, այլ առաւել ժուժկալին պարգեւս հատուցանէին։ Զժուժկալսն ի մրցմունս առ ասպարիզօքն շոճի ոստովք պսակէին. (Նոննոս.։)
Երիտասարդք եւ կուսանք անկեալ գլորէին. եւ այն՝ որ ժուժկալն էր, ձանձրացեալ էր. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Արասցեն աւերակ զտիեզերս ժուժկալ երիվարօք. (Մեսր. երէց.։)
Այնպիսի են ժուժկալացն ոգիք. ո՛րչափ այլք խափանել ջանան, նոքա եւս քան զեւս յորդորին. (Տօնակ.։)
Ամենայն որ պատերազմի՝ ամենայնի ժուժկալ լինի. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 25։)
Ժուժկա՛լ լեր անձին, եւ յաղթեսցես սատանայի. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ստահակ հողմոցն մրրկացն ժուժկալ լինել հաշուիցէ. (Նախ. թղթ. կթղ.։)
Ժուժկալ լիցի բերդին, եւ մի ձեռս տացէ ի պարսիկս. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
Ո. (կարէ ժուժկալ լինել առաջի քո. Սեբեր. ՟Թ։)
Յամենայնէ՝ յորոց օրէնքն աստուծոյ հրաժարեցուցանէ զմեզ՝ պարտ է ժուժկալ լինել. (Շ. թղթ.։)
Վասն աստուծոյ երկիղին ժուժկա՛լ կացցես անշարժ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
to be patient, to suffer patiently;
to resign one's self to;
to be courageous, to suffer or bear with courage;
to oppose, to resist;
to abstain from, to be continent;
to do without;
— ի կերակրոց, to fast, to live on a diet;
— ի դինւոյ, to abstain from wine.
ὐφίσταμαι subsisto, sustineo. Ժոյժ ունել. համբերել. տանել. տոկալ. դիմանալ.
Նախանձն եւ ոչ իմիք ժուժկալէ. (Առակ. ՟Ի՟Է. 4։)
Ոչ ժուժկալեսցէ ի նոցանէ եւ ոչ մի ոք առաջի ձեր. (Յես. ՟Ժ. 8։)
Ժուժկալել դժոխըմբերելի քրձի կամ քաղցոյ, փորձութեանց, տանջանաց, կամ առ ի բառնալ զծանրութիւն. (Յհ. կթ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։ Վրք. հց. Վեցօր.։)
Խափանեաց յաւելորդացն, յասել մի՛ շնար.. . մի՛ ցանկար ընչից ընկերի քո. . . եւ յայս ժուժկալելս տայ աստուած մեզ զօրութիւն. (Լմբ. իմ.։)
ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. καρτερέω forti animo sum, perduro ἑνισχύω invalesco. Զօրանալ. պնդիլ. պինդ կալ.
Ժուժկալեցի իբրեւ զծննդական. (Ես. ՟Խ՟Բ. 14։)
Մինչեւ յե՞րբ ժուժկալեալ՝ եթէ ահա համբերեցից. (Յոբ. ՟Բ. 9։)
Զի ժուժկալեցեր ընդ աստուծոյ, եւ ընդ մարդկան զօրաւոր լիջիր. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 28։)
Ժուժկալեաց ընդ հրեշտակին եւ զօրացաւ. (Ովս. ՟Ժ՟Բ. 4։)
Զօրքն կալ տեւել ժուժկալել ընդդէմ նոցա ոչ կարէին. (Արծր.։)
ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. προσκαρτερέω tolero, persevero Պնդիլ ի պահս, կամ յաղօթս եւ յալ իրս. յերկարել. հանապազորդել.
Որք գերազանց պատուիրանին՝ քան զբնութիւնս ժուժկալեցին. (Յս. որդի.։)
Ընդ ժուժկալեալն գոյական յաւէժութեան երկարաձիգ ամանակաւ. (Պիտ.։)
Այնչափ ժուժկալեցին առ նա կեալ, մինչ պակասեցին կերակուըքն. (Իգն.։)
ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. ἑγκρατέω, ἁπέχω abstineo. Պահել զանձն կամ արգելուլ կամաւ ի պէսպէս իրաց. հրաժարել.
Ի գինւոյ ժուժկալել. (Եզնիկ.։)
Ժուժկալեսցեն ի սրտմտութենէ միանձունք զգուշանալով. (Նեղոս.։)
cf. Աղկիոն.
անուն ժիր եւ աշխատասէր ջրայն թռնոյ. (ա՛յլ է եւ ՔԱՋԱՀԱՒ).
Է հաւ մի որ կոչի ժրահավ. ի ծովու բնակէ, եւ բռնադատ ծնունդ առնէ, եւ բազում աշխատութեամբ հանէ ձու մեծագոյն, եւ տանի բունէ յատակ ծովու ովկիանոսի։ Հաւն այն ժրահաւն հազիւ ելանէ եւ հանէ զձագն յանդնդոց. (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Ժիր.
ժիր անձամբ. արի անձն. ժրագլուխ. գործասէր.
Գիշեր՝ ժրանձնակաց ծանրատաղտուկ. (Շիր.։)
lever;
balance;
— քառաթեւին, arms of the cross;
— կշռոյ, beam of an assaying balance;
— թեքեալ or արմկնաձեւ, crook or elbow -;
— արգելիչ, detent -.
lever.
μοχλός, διωστήρ, φορεύς vectis, repagulum ψαλίς forfex. Որպէս թէ լուծ փոքր կամ բարակ. Երկայն ձող. Բանալիք. նիգ. խոյակ. սըրըգ, դըրգազ, սիւրմէ, քիլիտ, մագաւչամա (եւ որ ինչ նման է սոցին)
Հատինողկոյզ մի խաղողոյ, եւ բարձին զնա լծանօք. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 24։)
Արասցես զլծակսն յօղամանեակսն։ Կայցեն լծակքն անշարժք անդստինի նմա։ արկցես զլծակսն ընդ օղսն, եւեղիցին լծակքն յերկոցունց կողմանց սղանոյն առ ի բառնալոյ զնա։ Զսրահակն, եւ զլծակսն. (Ել. ՟Ի՟Ե. 13. 1ձ։ ՟Ի՟Է. 7։ ՟Լ. 5։ ՟Լ՟Է. 28։ ՟Լ՟Թ. 35։)
պանծալի լծակօք ամբառնալեաց նոր տապանակիդ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
ԼԾԱԿ. ζυγός jugum, trutina, libra. Լուծ կշռոց. ձող կամ թեւ կշռորդի. կշիռ. կշռորդ.
Եդեալ ի լծակս կշռոց զողորմութիւնն։ Ունիս զլծակ կշռոցն, եւ դիւրես զարդար կշիռն։ Ի լծակսկշռոց զողորմութիւնն։ Ունիս զլծակ կշռոցն, եւ դիւրես զարդար կշիռն։ Ի լծակս կշռոց եդեալ զերկունս. (Ածաբ. աղքատ.։ Սեբեր. ՟Է։ Յհ. կթ.։)
Զամենայն ուրուք զկենցաղ՝ մտացն լծակաւ կշռէր։ Լծակօք իմն կշռէր՝ նախ զիւր, եւ ապա զամենեցուն կենցաղս. (Խոր. ՟Ա. 23։ Յհ. կթ.։)
Դիցէ զգործս իմ ի մէտն (ի մի ի նժարից), եւ զձեր գործսդ ի միւս մէտն, եւ ինքն ստուգութիւնն բարձցէ զլծակսն. (Վանակ. յոբ.։)
Եւ թեւք խաչի. խաչափայտ.
Բարձրացաւ ի լծակս քառաթեւին. (Նար. յովէդ.։)
to yoke;
to couple, to join;
— զկառս, to harness the horses to a carriage, to get a coach ready, — զերիվարս, to match two horses;
to put horses to a coach;
— զանձն յինչ, to apply oneself to;
to substitute one letter for another.
ζεύγνυμι jungo παραζευγνύω adjungo. Արկանել ընդ լծով զանասունս ի ձգել զսայլ, զկառս. ի նոյն լուծ կապել, կազմել, վարել.
Լծեցէ՛ք զերինջսն ի սայլին։ Լծեա՛ զկառս քո. (՟Ա. Թագ. ՟Զ. 7։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 44։)
Չէր աղքատ ի կառաց՝ որ զհողմս լծեալ ի համազգեաց երիվարաց լծին. (Եզնիկ.։)
Նովին նմանութեամբ ասի զդահճաց,
երկու երկու լծեցան, եւ առին ի քարշ (զսուրբսն). (Եղիշ. ՟Ը։)
Լծեալ են ի գործս հարկաւորութեամբ. (անդ. ՟Բ։)
ԼԾԵԼ. որպէս Կապակցել, զուգել, յարել ընդ միմեանս զինչ եւ է իրս.
Ընդէ՞րբազմաման գազանին զքեզ լծես. (Բրս. վաշխ.։)
Կարօտացաւ բազում օրինակս ընդ միմեանս լծել։ Երկուս կարգս առաջի դնէ, եւ ընդ միմեանս լծէ զնոսա. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Կամի, զի ընդ օրհնեալն եւ այս լծեսցի։ Կցորդեալ մարմնով լծեսցուք եւ զիղձս հոգւոց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Շաբաթն վասն պատուոյ նորա լծիցի ընդ աւուրսն. (Եփր. ծն.։)
ԼԾԵԼ. Ըստ քերականաց՝ Կցել տառ ընդ տառ, կամ դնել ի տեղի իրերաց՝ մանաւանդ իլծորդութեան բայից առ յոյնս.
Րէ եւ ռայ լծին փոխանակ միմեանց։ Զոյն երկբարբառ ասէ, զի ընդ ւիւնի լծի ի բազում տեղիս։ Յորժամ եչ եւ այբ բազում անգամ լծին ի բազում տեղիս. (Երզն. քեր.։)
that shakes off the yoke, disobedient, refractory, froward, rebellious;
— լինել, to shake off the yoke, to obtain liberty;
to be refractory.
Որ ի բաց ընկենու կամ թօթափէ զլուծ. վտարանջօղ. անհնազանդ. ապստամբ.
Իբրեւ երինջ լծընկէց եղեւ ինձ իսրայէլ. (Ովս. ՟Դ. 16։)
Մի թուիցիմք այնուիկ լծընկէցք։ Լծընկէց եւ հակառակ խրատուց. (Յհ. կթ.։ Շ. բարձր.։)
Յայնպիսի հպարտութենէ՝ լծընկէցս լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Զլուծընկէց պարանոցս իւրեանց ոչ մուծին ի լուծ հնազանդութեան օրինաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
united under the same yoke;
joined, associated, allied;
equal, matched;
cf. Լծակից.
συζυγής, σύζυγος conjugatus, conjunctus. Որ է ընդ նովին լծով, լծակից. կցորդ.
Որ ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (որպէս մասանց աշխարհի, տարերաց, քառաթեւ խաչի եւ այլն) (Նար. խչ.։)
Ըստ քերականաց՝ Տառք մօտաւորք ձայնիւ, որք փոխան իրերաց մտանեն ընդ լծով լծորդութեանց բայից առ յոյնս, երբեմն եւ ի մեզ. կամ որք դնին երբեմն ի տեղի միմեանց յոր եւ իցէ բառս ըստ այլեւայլ լեզուացն յատկութեան.
Գնչուք եւ թոթովատք ոչ կարէին ընտրութիւն առնել լծորդացն առ միմեանս ի խօսս իւրեանց, յաղագս մերձաւորութեան լծորդացն առ միմեանս, որպէս բենի, մենի, պէի, եւ փիւրի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնս ձեռնտու ի գիւտս ստուգաբանութեան՝ փոխելով զլծորդն, մինչեւ հանդիպեսցիս ստուգութեան անուանն։ Ծախելով զբոլոր բաղձայնսդ ի լծորդսն, կամի արդ եւ զձայնաւորսդ ի նմին դասու լծոդացն շարել. (Նչ. քեր.։)
Լծորդք են՝ բամփ. գկքխ. գտթ. զսցձ. ժչշ. ծճջ. լղն. րռ։ Եւ լծոդացս զրոյցքս՝ անհմտաց սորին պատերազմ եւ անհաւատալի կարծին. (Երզն. քեր.։)
Քուեայն կիբիկոն է, երբ փոխես զլծորդքն, եւ կիվօսն է. (Գէ. ես. եւ Լծ. փիլ.։)
to join, to conjoin;
ի մի —, to unite in one;
— զզգաստութիւն պարկեշտութեան ընդ գեղոյ, to unite chastity with beauty;
to conjugate a verb.
ԼԾՈՐԴԵՄ ԼԾՈՐԴԻՄ, եցայ. Նոյն ընդ Լծել՝ ըստ ամենայն առման. իբր Կցորդել.
Հասարակաց համախնդութեամբ լծորդելով առաքելական գրոց։ Որով երկիր երկնայնոցն լծորդի։ Մխիթարութիւն, որոյ ոչ ուրախութիւն մարմնաւոր լծորդի. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ստիպ.։)
Կամ ըստ քերականաց՝ Դնիլ տառից փոխան իրերաց.
Նոյնպէս լծորդին շա եւ սէ. որպէս՝ անգոսնեացն, եւ անգուշեաց. որպէս թարշիչ նոցա, եւ մեզ թարիս. (Երզն. քեր.։)
to be impudent, shameless, insolent;
to lose all sense of shame, to lay aside decency, to become shameless, to lead a debauched life;
to dare;
լկնիլ աչաց, to look impudently;
cf. Լկնիմ.
ԼԿՏԱՄ կամ ԼԿՏԱՆԱՄ ἁναιδεύομαι, ἁναισχυντέω, ἁσελγαίω impudenter, petulanter et lascive ago. որ եւ ԼԿՏԵՆԱԼ, ԼԿՏԻԼ. Լկտի լինել. լկնել. անամօթիլ. համարձակիլ. շփանալ, խեղեփնալ, բացւիլ.
Ընդէ՞ր եւ զհարսն չյարացուցանիսցես ի կաքաւս, զի եւ նա ընդ նոսին լկտայցէ. (Ոսկ. կող.։)
Կանայք արանց առաջի չիշխեն լկտանալ. (Ոսկ. եբր.։)
Լկտանան, եւ շուայտին համանգամայն կերակրովք. (Մանդ. ՟Թ։)
cf. Լկտութիւն.
Յամօթոյլկտանացն (կամ լկտեաց) տեսանողացն, որ ժողովեալն էին. (Ագաթ.։)
cf. Լկնիմ.
Նոր եւ չքնաղ այն է, ի հնոցին չայրիլ, եւ ի մանկութեանն չլկտենալ։ Դու ծիծաղիս, եւ լկտենաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Եբր. ՟Ժ՟Է։)
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Զի լցցէ անուամբ իւրով զտեղի խորհրդոյ առն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զնուազութիւնս յառաւելութեանցն լնու։ Լցեալ խրոխտ ամբարհաւաճութեամբ. (Պիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Մինչեւ լնիլ քաղաքամիջաց հիւանդօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Լնուին օրինօքն տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 49։)
Մանկանն լնուլ հոգւովն յորովայնի անդ, լնուլ եւ մօրն հոգւով. (Իգն.։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Զօրէնս բնութեան լնով. (Պիտ.։)
Լնուլ զկամս, կամ զփափաք, զբաղձանս, խնդիրն. (ի բազում գիրս։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Առ իս ժամանեցուցես տէր յիսուս քրիստոս զազդեալն դիր լնանիլ ի յիս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
Լցաք ի բարութեանց քոց տէր. (Ժմ.։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԶԱՂԵՂՆ. Քարշել լիով։ (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 33։)
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Արեամբ զձեռսն լնուին. (Երզն. մտթ.։)
ԼՆՈՒԼ ԼՈՒՍՆԻ. լրանալ, կամ առնուլ զլրումն յաւուրն ՟Ժ՟Դերորդի. լրում ըլլալ, լըցուիլ.
Եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ ի լնուլ։ Նմնապէս եւ լուսին ի մաշելն եւ ի լնուլն։ Լուսին աճմամբ՝ լնլով, եւ նուազելով։ Ջուրն ընդ աճե, եւ ընդ լնուլն լնու. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Զի լցցէ անուամբ իւրով զտեղի խորհրդոյ առն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զնուազութիւնս յառաւելութեանցն լնու։ Լցեալ խրոխտ ամբարհաւաճութեամբ. (Պիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Մինչեւ լնիլ քաղաքամիջաց հիւանդօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Լնուին օրինօքն տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 49։)
Մանկանն լնուլ հոգւովն յորովայնի անդ, լնուլ եւ մօրն հոգւով. (Իգն.։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Զօրէնս բնութեան լնով. (Պիտ.։)
Լնուլ զկամս, կամ զփափաք, զբաղձանս, խնդիրն. (ի բազում գիրս։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Առ իս ժամանեցուցես տէր յիսուս քրիստոս զազդեալն դիր լնանիլ ի յիս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
Լցաք ի բարութեանց քոց տէր. (Ժմ.։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԶԱՂԵՂՆ. Քարշել լիով։ (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 33։)
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Արեամբ զձեռսն լնուին. (Երզն. մտթ.։)
ԼՆՈՒԼ ԼՈՒՍՆԻ. լրանալ, կամ առնուլ զլրումն յաւուրն ՟Ժ՟Դերորդի. լրում ըլլալ, լըցուիլ.
Եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ ի լնուլ։ Նմնապէս եւ լուսին ի մաշելն եւ ի լնուլն։ Լուսին աճմամբ՝ լնլով, եւ նուազելով։ Ջուրն ընդ աճե, եւ ընդ լնուլն լնու. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
swimming;
flying;
— քար, stone-roller;
ի — անկանել, to swim, to take to the water, to jump into the water;
արկանել —, to set floating, to float, to launch;
ի —, by swimming;
ի — հատանել անցանել, to swim over, or across;
ի — հասանել ի ցամաք, to swim to the shore;
ի — երթալ, to swim to, to swim beyond.
ԼՈՂ կամ ԼՈՅՂ. որ եւ ԼԵՂ, ԼՈՒՂ. Արմատ Լողալոյ կամ Լուղելոյ. որպէս Լողալն. լուղիլն.
ի լող անկեալ հասանէր առ նա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Հար եղիսէ փայտ մի, եւ արկ ընդ նոյն տեղի ի լող. (Եփր. թագ.։)
Զնոյն լողս ունին անմեքեան. (Վեցօր. ՟Ը։)
(Իսկ ռմկ. լող քար, տե՛ս ի բայն ԼՈՂԵԼ։)
light;
brightness, splendour;
fire;
illumination;
day;
sun;
sky;
eye;
լոյս, լոյս անեղ, Eternal light;
լոյս հաւատոյ, լոյս մտաց, the light of faith;
light of intellect;
լոյս քաղցր, a gentle light;
լոյս զոդիակոսի, northern lights, (aurora borealis);
լոյս ելեկտրական, electric light;
լոյս կազի, gas light;
ի լոյս, by the light of, in broad daylight, openly, visibly;
եղիցի՛ լոյս, եւ եղեւ լոյս, let there be light! and there was light;
լոյս սո՛ւրբ, ողջո՛յն ընդ քեզ, անդրանիկ դու երկնից ծնունդ, եւ կամ՝ մշտնջենին յաւատակից դու ճառագայթ, hail, holy Light! offspring of heaven firstborn, or of the Eternal coeterhal beam;
չիք լոյս անվթար կամ բաժակ անմրուր, no joy without alloy;
ծագել լուսոյ, to dawn;
մինչ լոյսն զգիշերն մերկանայր, it was scarcely break of day, at day break, at early down;
ի լոյս գալ, ի կենաց հասանել, to come out, to appear;
to come into the world, to be born;
to give birth or life to;
կորուսանել զլոյս աչաց, to lose one's sight;
լոյս տալ աչաց, to open the eyes, to cause to perceive, to warn;
ամփոփել լուսոյ ուրուք, no longer to behold the light of day, to die;
ի լոյս ածել, հանել ի լոյս, to bring to light, to discover, to publish, to illustrate;
ի լոյս ընծայել զմատեան, bring out, to publish a work;
լոյս առնուլ, to see the day;
to grow light;
to be enlightened, illuminated;
ի լոյս դառնալ, to issue from an eclipse;
լոյս տալ, to instruct, to enlighten;
լոյս աչաց իմոց, լոյսդ իմ անձկութեան, light of my eyes, my life, my heart, my love, my darling, my dearest one, my sweet one;
աչք իմ մի՛ տեսցէն զլոյս, may I be struck blind! damn my eyes!
consolation, relief, balm, balsam.
լտ. լո՛ւքս. յն. ֆօ՛ս, որպէս թէ բոց. դաղմ. լուչ. Ճառագայթ) φῶς, φωτισμός, φέγγος lux, lumen, illuminatio. Տարր հրեղէն եւ պայծառ՝ երեւեցուցիչ ամենայն զգալեաց անկելոց ընդ ակամբ. որպէս լոյս արեգական, ճրագ, բոցհրոյ. նշոյլք. պայծառութիւն, փարատիչ խաւարի. լուս.
Ասաց աստուած, եղիցի լոյս. եւ եղեւ լոյս։ Եւ ետես աստուած, զի բարի է. եւ մեկնեաց ատուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ խաւարին, եւ կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւզխաւարն, եւ կոչեաց գիշեր։ Ետ զարեգակն ի լոյս տուրընջեան. զլուսին եւ զաստեղս ի լոյս գիշերոյ։ Եղիցի լոյսն լուսնի իբրեւ զլոյս արեգական։ Աշտարակ լուսոյ։ Իւղ լուսոյ։ Ձէթ ի լոյս։ Նստէր առ լոյսն (հրոյ)։ Ջեռնոյր առ լուսովն. եւ այլն։
Զգալի լոյս առ աչս հասանել եւ յըմբռնել մարմնոց տուեալէ. (Փիլ. բագն.։)
Լոյսն ցանկալի է յաչս մեր. (Ագաթ.։)
Լոյս լուծիչ խաւարի. (Մխ. առակ.։)
Առ մեզ լոյս՝ օ՛ր կոչի. (Բրս. թղթ.։)
ԼՈՅՍ. իմանալի օրինակաւ, եւ խորհրդաբար.
Լուսով երեսաց քոց տեսանեմք զլոյս։ Լոյս տո՛ւր տէր աչաց (մտաց) իմոց, զի մի՛ երբէք ննջեցից ի մահ։ Դուք էք լոյս աշխարհի։ Աստուած լոյս է.եւ այլն։
Սիրեցէք զլոյս իմաստութեան։ Անկեղծ օրինացն լոյս. եւ այլն։
Լոյս արարիչ լուսոյ՝ առաճին լոյս, բնակեալդ ի լոյս անմատոյց։ Լոյս ի լուսոյ։ Լոյս երրեակ եկ մի։ Երրեակ լուսոյն. (Ժմ.։ Շար.։)
Երկուք լոյսք այսք ըստ մտածութեան երեւին. (Կիւրղ. գանձ.։)
Աւազանին լուսով վերստին ծնածէին։ Մոլորեալի ճշմարիտ լուսոյն (հաւատոյ)։ Զգեստ լուսոյ՝ որով քրիստոսիւ զգեստաւորեցաք։ Անճառելի լուսովն պսակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
Զհրեշտակական դասակարգութիւնսն, որք երկրորդ լոյսք յարարչականդ լուսոյ գոյացան. (Խոսր.։)
ԼՈՅՍ. նմանութեամբ, Աչք, եւ Սիրելին որպէս զլոյս կամ զբիբ աչաց.
Ճրագ մարմնոյ ակն է. Եթէ լոյսդ՝ որ ի քեզ է, խաւար է, եւ այլն. (Մտթ. ՟Զ 22։)
Որպէ՞ս կոչեցայցտեսանողական, մթացուցեալ զլոյսս՝ որ յիս։ Զլիճ լուսոյս արտասուօք լցեալ. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Բ։)
Ընդէ՞ր բնաւ թողի զքեզ լո՛յս աչաց իմոց. (Տոբ. ՟Ժ. 5։)
Զքաղցրիկ որդեակդ իմ զլոյս աչաց իմոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Լոյսդ իմ անձկութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ի լոյս ածել զծածուկն, կամ զտնօրինականսն քրիստոսի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Ածաբ. խչ.։)
Եհան ի լոյս զըստուերս մահու. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 22։)
Աղօթեալ առ աստուած լռութեամբ, միայն զայս հանեալ ի լոյս, թէ եղիցի քաղաքս խոպան. (Մամիկ.։)
Եկեսցէ ի լոյս։ Ի լոյս եկեալ. (Նար. ՟Գ։ Լմբ. ատ.։)
Զհայր կամ զմայր, որ առ լոյսն զնորա բնութիւնն են ածեալ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ի ԼՈՅՍ. իբր Յայտնապէս. հրապարակաւ.
Տացէ զիրաւունս իմ ի լոյս։ Զոր ասեմ ձեզ ի խաւարի, ասացէ՛ք ի լոյս։ Լսելի լիցի ի լոյս. (Սոփոն. ՟Գ. 5։ Մտթ. ՟Ժ. 27։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
ԼՈՅՍ ԱՌՆՈՒԼ. Լուսաւորիլ.
Մատինք առ տէ՛ր, եւ առէ՛ք զլոյս.եւ այլն։
Լո՛յս առ երուսաղէմ, զի հասեալ է լոյս քո. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Լորձնային.
ԼՈՐՁՆԱՅԻՆ ԼՈՐՁՆԱՏԵՍԱԿ. λιγνυώδης fuliginosus, fumens. որ ինչ է իբրեւ զլորձն, մանաւանդ շոգիանման ինչ. գոլորշատեսակ.
Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
washing, whitening;
bleaching;
օր —ցից, washing day.
Ոչ յառաջագոյն թոյլ տայ մերձանալ յինչ յառաջ քան լուացիւք սրբիլ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
հանապազորդ աղօթք, եւ լուացք արտասուաց մի՛ պակասցէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Արար նա առաւել լուացս այնմիկ, որ ետ նմա անդ լուացս արտասուաց. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Բրսղ. մրկ.։)
yoke;
pair, couple;
լուծք եզանց, yoke of oxen;
լուծ կշռոց, pair of scales;
beam of a balance;
բառնալ ինչ ի լուծ կշռոց, to weigh with scales;
—ք, a pair;
— —, in pairs;
լուծ իմ քաղցր է եւ բեռն իմ փոքրոգի, my yoke is easy and my burden light;
աունուլ զլուծ կրօնաւորական կարգի, to take the cowl (monk), to take the veil (nun), to pronounce the vows, to become a monk or nun;
մտանել ընդ լծով ամուսնութեան, to bear the yoke of matrimony;
ընդ լըծով արկանել, to place under the yoke;
to subject, to reduce to slavery;
խոնարհել ընդ լծով, to bend under the yoke;
to submit tamely to slavery;
ընդ լծով կալ, ընդ լծով ծառայութեան մտանել, to pass under the yoke, to become a vassal, or tributary;
լուծանել, բառնալ զլուծ, to unharness;
to take off the yoke;
ընկենուլ, թօթափել, նշկահել զլուծ, ի բաց ընկենուլ զլուծն, to throw off the yoke, to slip the collar;
զերծանիլ ի լծոյ, to be freed;
yoke, subjection, slavery, bondage;
yoke;
libra, the balance (sign of the zodiac).
ζυγός, ζεῦγος jugum, par. Ձող սամետեաց. երկայն եւ հաստ փայտն եդեալ ի վերայ պարանոցի զոյգ մի եզաց ի վարելն զերկիր, կամ ի ձգեալ զսայլ. պ. էուզ, էու. սանս. էօկա. եբր. էօլ, ձէմէտ.
Կապեսցես սամետիւք լուծ նմա։ Երինջ ոչ մտեալ ընդ լծով։ իբրեւ փոկով լծոյ երնջոց։ Լուծ իմ քաղցր է. եւ այլն։ Որպէս եթէ կառավարք ոմանքիցեն՝ լծօք հանդիսանալով. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Ուստի նմանութեամբ Ամենայն ծանրութիւն եդեալ ի վերայ մարդկան, որպէս բեռն ծառայութեան եւ հարկաց ի վերայ ստրկաց.
լուծեաս զլուծ նորա ի պարանոցե քումմէ։ Բարձցի լուծ նորա ի պարանոցէ քումմէ, եւ խորտակեսցի լուծն յուսոց ձերոց։ Բարձաւ լուծն հեթանոսաց յիսրայէլեան տոհմէ անտի։ Ընկեսցուք ի մէնջ զլուծ նոցա։ Մի միւսանգամ ընդ ծով ծառայութեան մտանէք.եւ այլն։
Խոնարհեցուցանել ընդ տիրականաւն լծաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ընդ լծիւք օրինացն հնազանդեալ կայաք. (Եփր. գաղ.։)
Բարի է մարդոյ առնուլ զլուծ խոնարհութեան ի մանկութենէ իւրմէ. (Ողբ. ՟Գ. 27. 28։ Ագաթ. եւ այլն։)
Առեալ էր զլուծ կրօնաւորական կարգի. (Յհ. կթ.։)
Քոյինակրօն լծոյդ քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Հ՟Ե։)
Լուծք ստուարք ամոլիցն կցորդութեան բաժանեցան. հայի ի դէմընդդէմ շարս տախտակաց կազմութեան մարմնոյ նաւին։
Լուծք եզանց հինգ հարիւր։ Տասն լուծքեզանց. (Յոբ. ՟Ա. 3։ Ես. ՟Ե. 10։)
Լուծս հինգ եզանց գնեցի. (Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 19.) առաւել հայի ի ՟Ա նշ։
Եւ ոչ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
ԼՈՒԾ ԿՇՌՈՑ, կամ ԼՈՒԾ. ζυγός jugum, statera. ձողն՝ զորմէ կախին նժարք կնմ թնթք կշռոց. եւ Երկանեալ ձողն կշռորդի, եւս եւ Կշիռ. կշռորդ. կշռին թաթը՝ թեւը, կշառք.
Զցաւս իմ միանգամայն բառնայր ի լուծ կշռոց. (Յոբ. ՟Զ. 2։)
Ի կշիռ դիցէ. եւ վերացուցեալ զլուծ սորա, եւ այլն. (Պղատ. տիմ.։)
Եթէ զմայրս լիբանանու ի լուծ կշռոց զօդեցից. (Նար. ՟Թ։)
Դնեն ի միւս կողման լծոյարդարակորով կշռոցն. (Շ. հրեշտ.։)
Լիցի լուծ, եւ որով չափով չափեմք՝ չափեսցի մեզ. (Բրս. ապաշխ.։)
ԼՈՒԾ ասի եւ Կշիռ կենդանակերպն. Որպէս խոյն, եւ ցուլն, այծեղջիւրն, եւ կոյսն, եւ լուծն. Ճ. Գ. Որպէս եւ մին ի մոլորակաց, թերեւս փայլածուն։ (Զքր. կթ. Տօմար.։)
պարտ է ունել ի շինուածսն արուեստաւորք լուծ լուծ, եւ ոչ Ֆարտ. զի երբ Ֆարտ լինի, ի վերայ միոյն հակառակութիւն լինի. բայց եթէ լուծ լինի, յորդորին եւս առաւել ի գործն. (Վստկ.։)
to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.
(լծ. յն. լի՛օ, լի՛սէ. յորմէ լտ. սո՛լուօ) λύω solvo διαλύω dissolvo Նրձակել. քակել. ի բաց դառնալ. Եղծանել. արձըկել, աւրել.
Լուծանել զքուրձ, զկօշիկ յոտից, կամ զխրացս կօշկաց. զկապանս, կամ ի կապանաց։
Լուծանել զկնիքն. կամ զերկունս մահու։ Բնութիւնք հրով կիզեալ լուծցին։ Լուծաւ կուսութիւն քո. եւ այլն։
Նմանութեամբ՝ Արձակել ի հոգեւոր կապանաց. ջնջել զմեղս. փարատել զցաւս, զխաւար, եւ այլն.
Ունել իշխանութիւն լուծանելոյ (զբանադրեալն). (Շ. ընդհանր.։)
լուծանել զքրտունս, զբիծ մեղաց, զանէծս կամ զկարիս հիւանդաց, զվիշտս, զանկարգութիւն, զվճիռ դատապարտութեան. (Յճխ. ՟Բ։ Շ. մտթ.։ ՃՃ.։ Սարգ. եւ այլն։)
Լուծան տրտմականքն, եւ ժամանեաց մխիթարութիւնն. (Իգն.։)
Լուծաւ բռնութիւն նորա յորդւոց մարդկանէ, որ տիրէր մեղօք. (Յճխ. ՟Բ։)
Զանգիտութեան խաւարն ելոյծ. (Շար.։)
ԼՈՒԾԱՆԵԼ. որպէս Բացատրել, մեկնել՝ լուծանելով զկնճիռն.
Լուծանել զհարցուածոյն խնդիր, կամ զտարակոյսս. (Պիտ.։ Սարգ.։ Խոսր.։)
Մինն ի կապանաց, եւ միւսն ի խրթնութենէ լուծանին. (Երզն. քեր.։)
ԼՈՒԾԱՆԵԼ. որպէս Աւերել զպահս, կամ զծոմապահս. ճաշակել, կամ ուտել ի պարարտաց.
Շաբաթէ ի շաբաթ լուծանէր զբերան բանջարով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ոչ լուծինզքառասուն աւուր պահսն։ Եթէ լուծցէ զաւուրցն կերակուր։ Զայնոսիկ նզովեն՝ որ լուծանենն. (Խոսրովիկ.։)
Որ ոք լուծցէ մի ինչ ի պատուիարանացս յայսցանէ. եւ այլն։ որ հայի ի ՟Ա նշ. որպէս եւ Լուծանել զշաբաթ, զօրէաս, զերդումն, զհաշտութիւն, եւ այլն։
Ոչ ինչ իւիք պարտ է լուծանել զամուսնութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Պսակն այն անհաստատ է եւ լուծանելի. (Շ. ընդհ.։)
Որ կարէր զամենայն գազանաբարոյութիւն լուծանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Յանկարծօրէն լուծանի գետս (պաղեալ)։ Ջուրն լուծեալ ի ջերմութենէ արեգականն. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի նոյն չորեսին հիւթսն լուծանի։ Մարմնոյս ի հող լուծելոյ։ Ցնդեցաւ, եւ յօդդ լուծաւ. (Եզնիկ.։ Նար. ՟Կ՟Ղ։ Սարգ. յկ. ՟Է։)
Յերկիր լուծան փառք իմ. (Յոբ. ՟Բ. 11։)
Խեղք եւ լուծեալք։ Լուծեալ անդամք, կամ անդամօք։ Վասն մեղաց լուծաւ (անդամալոյծն)։ Լուծաւ կինն, եւ գօսացան երկոքին ձեռքն։ Ի ցաւոց լուծեալ. (Մանդ. ՟Ա։ Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Վասն անձանց տղայոց, որ լուծանէին ի սովոյ. (Ողբ. ՟Բ. 19։)
Քայքայէ զխորհուրդն, եւ լուծէ զյօժարութիւնն բարի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Ոչ կարասցեն երկիւղիւ շխարժմանց լուծանել զարքայդ. (Յհ. կթ.։)
Զի այնու լուծանէ նա զձեռս արանց պատերազմողաց։ Լուծաւ լքաւ անկաւ։ Լուծեալ լքեալ ի զօրութենէ իւրմէ։ Մի՛ լքանիր ի խրատու տեառն, եւ միլուծանիցիս յանդիմանեալ ի նմանէ. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 4։ ՟Ա Մկ. ՟Թ. 7։ ՟Բ Մկ. ՟Ժ՟Բ 18։ Առակ. ՟Գ. 11։ եւ 21։)
Զպնդակազմ նահատակս գինի լուծանել. (Եփր. ծն.։)
Լուծանել զսիրտս (քաջաց). (Պիտ.։)
Լուծանէին լքանէին. (Խոր. ՟Բ. 42։)
Կերակուր պիտոյ էր, զի մի՛ լուծցին ի ճանապարհի. (Երզն. մտթ.։)
ԼՈՒԾԱՆԵԼ ԶԿԵԱՆՍ. ԼՈՒԾԱՆԻԼ ԿԵՆԱՑ. Մեռուցանել, եւ մեռանիլ.
Զմահացուն խառնեալ, կամ դեղ մահուարբուցեալ՝ ելոյծ իկենցաղոյս. (Խոր. ՟Գ. 24. 38։)
Աւետեացն արժանի լինել յետ զկեանս աշխարհիս լուծանելոյ։ Ի խորին ծերութիւն լուծանէ զկեանս իւր։ Ի խաչի լուծանելոց է զկեանս իւր. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։ Լաստ. ՟Բ։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Մեծապէս խնդութիւն է ինձ, զի վաղվաղակի լուծայց ես յանօրէն եւ յամբարիշտ աշխարհէ աստի յայսմանէ. (Բուզ. ՟Ե. 24։)
ԼՈՒԾԱՆԻԼ. Անկանիլ յիշխանութենէ եւ ի պատուոյ.
Լուծցի անարգանօք յիշխանութենէ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
Քահանայն լուծցի ի պատուոյն։ Թէ ուխտաւոր է, լուծցի։ Լուծեալ իրաւաբար ի վերայ երեւելի յանցանաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եթէ ոք եպիսկոպոս աշխարհականօք բուռն ի վերայ եկեղեցւոյն եղիցի, լուծցի. (Կանոն.։)
Ի կռուի ի պարտութիւն մատնեալ. եւ յիրանցն եւս լուծանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԼՈՒԾԱՆԻԼ. καταλύω diversor. Իջեւանիլ, ագանիլ ուրեք. հանգչել. մնալ. բնակել. տաղավարիլ. (որպէս թէ լուծանելով զկառս կամ զերիվարս)
Մի՛ աստէն լուծանիր. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 30.)
Առ առն մեղաւորի եմուտ լուծանել (այսինքն լուծանիլ). (Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 7։)
Ի հրապարակին լուծցուք։ Առ հօր քում գո՞յ մեզ տեղի լուծանելոյ։ Հռեբեկա յաւելու զլուծանելն՝ ասելով, եւ կերակուր բազում կայ մեր, եւ տեղի լուծանելոյ. (Փիլ. լին.։)
Իբրեւ եկն (թադէոս), լուծաւ նա առ տուբիայ։ Այր մի զօրութեանց եկն եմուտ լուծաւ ի տան քում։ Մտաք ի տուն Փիլիպպոսի, եւ լուծաք առ նմա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 13։ ՟Գ 31։)
Նախ ինքն նստեալ բազմիցի, եւ ապա զկնի աշակերտքն լուծանիցին. (Երզն. մտթ.։)
Զի նա ինքն մտցէ լուծցի որպէս առ մարիամ, եւ ապա լուծցին նոքա (ի տունս)։ Անդ լուծաւ, եւ ննջեաց յակոբ։ Եկն լուծաւ աստուած ի վերայ միոյ ի նոցանէն։ Եմուտ (բանն) ընդ ունկն (կուսին), լուծաւ յարգանդի։ Թէպէտեւ մարդկութիւն նորա ի տան շմաւոնի բազմեալ էր, սակայն աստուածութիւն նորա ի միտս շմաւոնի լուծեալ էր (որպէս սրտագէտ). (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
solution;
decomposition, resolution, dissolution, dispersion;
explication, discovery, explanation;
dilution;
liquefaction;
fluidity;
abolition;
infraction, infringement, violation;
fainting;
— ամուսնութեան՝ ժողովոյ, dissolution of matrimony;
dissolving of an assembly;
— որովայնի, diarrhoea, looseness, flux;
— կենաց, death;
— սառնամանեաց, thaw.
Այսրէն ի հող զլուծումն. (Պիտ.։)
λύσις, ἕκλυσις, διάλυσις solutio, dissolutio եւ այլն. Լուծանելն, եւ լուծանիլն՝ ըստ ամենայն առման. Որպէս Արձակումն. քակտումն. եղծումն. բարձումն.
Լուծումն ինձ ի կնպնրանէն լիցի. (Յհ. կթ.։)
Լուծումն պսակին. (Շ. ընդհանր.։)
Լուծումն եւ քակտումն օրինաց. (Կոչ. ՟Ժ։)
Լուծումն մեղաց, կամ ատելութեան պատճառի, կամ ծուլութեան. (Վեցօր. ՟Զ. Նար. ՟Ծ՟Ա։ Շ. թղթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. Թուլութիւն սրտի, եւ անդամոց.
Լուծումն անդամոց։ Յօդիցն լուծմամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Գնացք մի՛ թոյլ, որպէս զի լուծումն անձին դատախազիցէ. (Բրս. թղթ.։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. Մահ. փոխումն յաստեացս. դարձ ի հող. քակտումն մարմնոյ.
Ողբան զլուծումն սրբոյն պօղոսի ի մարմնոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մահ՝ մարդոյ հանգիստ է, տղայոց մխիթարութիւն, ծերոց լուծումն (իբր արձակումն ի կապանաց մարմնոյ). (Ոսկ. մխիթ. սգ.։)
Ուր լուծումն մարմնոյ (անկեալ դնելն դիական), անդ եւ արծուիք ժողովեսցին. (Ճ. ՟Գ.։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. եղծումն հրամանի, պատուիրանազանցութիւն, օրինազանցութիւն. չպահելն զպահս, զշաբաթ, եւ այլն.
Երկնչիմ իպնտուիրանաց քոց լուծանէ։ Թո՛ղ զլուծումն հրամանին։ Թլփատութիւն առնելն (իշաբաթու՝) լուծումն էր օրինաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Ի լուծումն մտաբերիցեն պահոց։ Ի շաբաթու եւ ի կիւրակէի բռնադատեն լուծումն առնել։ Քառասուն աւուրբք պահեալ սուրբն գրիգոր՝ զլուծումն ի խոտոյ առնէր. (Խոսրովիկ.։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. Անկումն յիշխանութենէ.
Գրով խոստովանել զլուծումն նորա յեպիսկոպոսութենէն. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. թորումն որովայնի.
Յերկիւղէն որովայնն նորա (արիոսի) խնդրէր լուծումն. (Վրք. աթ.։)
money-changer;
banker;
տուն, սեղան —ի, exchange office;
bank.
ԼՈՒՄԱՅԱՓՈԽ կամ ԼՈՒՄԱՓՈԽ. κερματιστής nummularius. Սեղանաւոր, հատավաճառ. որ փոխէ զլումայս՝ զազգի ազգի դրամս տալով եւ առնելով.
Զլումափոխսն (կամ զլումայափոխսն) որ նստէին. (Յհ. ՟Բ. 14։)
Մի՛ ոք կարծիցէ լումափոխս գոլ։ Այլ եւ զլումափոխսն է իմանալ. (Երզն. մտթ.։)
to be light, to be daylight, to dawn;
մինչեւ լուսասցի օր, till tomorrow's dawn, till daybreak, tomorrow;
օրն լուսանայ, daybreak begins to appear;
լուսացաւ նոցա ի Բլէւնա, they arrived at Plewna with day-break;
եւ շաբաթ լուսանայր, and saturday commenced to appear;
յառաջ քան զաւուրն, before day-break.
դիմ. ԼՈՒՍԱՆԱՅ. διαφαύσκω, ὐποφαίνω illucesco, subluceo. ծագեզ լուսոյ առաւօտու. այգանալ աւուր. լուսնալ. աղարմագ.
Մինչեւ լուսասցի օր։ Լուսացաւ նոցա ի քեբրոն։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր։ Եւ օրն էր ուրբաթ, եւ շաբաթ լուսանայր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 36։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 32։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 35։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 54։)
ընդ լուսանալ միաշաբաթին. (Շար.)
Որ ի կիրակէն լուսանայր. (Յհ. կթ.։)
Եւ ծագեալ լուսոյ արեգական. արեւը բացուիլ, Ծաթիլ.
Արեգակն զերիս ժամս խաւարեցաւ, եւ ապա լուսացաւ. (Եփր. համաբ.։)
full of light;
— լուսին, full moon.
Պատարուն լուսով. Լուսալիր. լուսայեղց. լուսաբոլոր.
Իւղս այս լուսապատար խնկալիր։ Վայելչագեղ լուսապատարն պայծառութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
Ի զենման գառինն լուսապատար լուսինն սկսանի պակասիլ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
that gives light, enlightening;
— լինել, to teach, to enlighten, to illuminate;
— աշտարակ, light-house;
—ք, the stars.
φωτοδότης luminis dator φωταγωγός collustrator. տուօղ լուսոյ. լուսաւորիչ (զգալի, կամ իմանալի լուսով)
Արարեր զարեգակն լուսատու տուընջեան, զլուսին եւ զաստեղս լուսատու գիշերոյ. (Ժմ.։)
Քար լուսատու եւ մածագին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Չիղջ ոչ կարէ համբերել լուսատու ճառագայթից արեգական. (Եփր. համաբ.։)
այս է գնացք լուսնին. եւ ո է նա աստղ լուսատու, այլ հայելի է ընդունակ լուսոյ, եւ ունի զլոյսն յարեգականէն. (Սարկ. տոմար.։)
Ի նմա է ճշմարիտ լուսատու առավնորդն։ լուսատուն մոլորելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
Փառաւորէր զաստուած, եւ զլուսատուն քրիստոս. (ՃՃ.։)
Ընդ օձաբնակ խաւար գըբին, յոր լուսատուն էր իմ անձին. այսինքն սուրբ լուսաւորիչն. (Յիսուս որդի.։)
Լուսատուն ցեղի՝ մերոյս ամենի զազգէն պարգեւի. (Գանձ.։)
Բեւեռեաց զլուսատուս ի աստատութեան. այսինքն զլուսաւորս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
իսկ (Նար. կուս.)
Ծածուկ հաւաքման բանին իբր լուսատու ձորձով պատեցար. իմա՛ լուսափայլ, շողշողեալ, պայծառ։
Եդ զնոսա աստուած ի հաստատութեան երկնից՝ լուսատու լինել յերկիր. (Ծն. ՟Ա. 17։)
Սեամբ հրոյ լուսատու լինել նոցա. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 21։)
Ճրագ մի, լուսատու լինել տան ի գիշերի. (Եզնիկ.։)
Առաքեցան լինել լուսատուք տիեզերաց։ Եղեն լուսատուք տիեզերաց. (Շ. մտթ.։ Շար.։)
ոչ միայն լուսաւորեալք, այլ եւ լուսատուք յոքունց եղիցին. (Տօնակ.։)
cf. Լուսափայլութիւն.
Լուսափայլմամբ երեւի նշանն արքունական. (Ոսկ. ի նեռն.։)
moonlight, moon-shine;
moon-light night;
ի լուսնակի, by moon-light, in the moon-light.
ԼՈՒՍՆԱԿ ԼՈՒՍՆԱԿԱՅ. Ռմկ. լուսնկայ, լուսընկայի լուս. Լոյս լուսնի. եւ աղօտ պայծառութիւն որպէս զլոյս լուսնի.
Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)
Գոնեա իբրեւ զլուսնակայ երեւէր տիւն, եւ ոչ ամենեւին խաւարչուտ. (Եզնիկ.։)
lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.
σεληναῖος lunaris. Սեպհական լուսնի. որ ինչ ա՛նկ է լուսնի. որ եւ ԼՈՒՍՆԱՅԻՆ, ԼՈՒՍՆԱՒՈՐ. եւ Ամսական. ամսաւոր. ամսօրեայ մի.
Որպէս եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուին ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Առ եգիպտացւոց նախնեօքն լուսնականս իմն ասէին, այսինքն է զամսաւոր աւուրսն (փոխանակ տարւոյ)։ Որ եւ այս իսկ (ամք) լուսնականք են. այսինքն ամսաւորք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Օրէնքն զնմանութիւն ունի լուսոյ լուսնի. վասն որոյ եւ լուսնականօքն վարի (ամսովք). (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զի ջերմութիւնք տուրընջենային, եւ լուսնականքըն գիշերային. (Յս. որդի.։)
Բարձր է քան զաշխարհս հաւասար լուսնական գնդին. (Երզն. մտթ.։)
Եւ իբր Լուսնոտական. կամ որ ինչ հայի ի վնասն առթեալ յախտացեալս ըստ փոփոխութեան լուսնի.
Եւ մի՛ լուսնական դիպուածք հասեալ գաղտնեօք վնասեսցեն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Ասիցէ ոք. եթէ ոչ էր լուսնական՝ ախտն, ընդէ՞ր լուսնոտ անուանեաց. (Երզն. մտթ.։)
Ցուցանէր բանիւն զչարն զայն զլուսնականն դեւ. (Նիւս. երգ.։)
Զլուսնական այսն մերժեալ, եւ բազուկն բժշկեալ։ Ընդ լուսնական այսահարին. մանկանն հօր անհաւատին. (Շ. խոստ.։ եւ Յիսուս որդի.։)
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
Կապոյան ընդ սպիտակի խառնեալ՝ զլուրջն գործէ. (Պղատ. տիմ. յորմէ եւ Ոսկիփոր.։)
Ասմաղուն (այսինքն երկնագոյն), լուրջ շուշան. սուսամ։ (Գաղիան.։)
Կապոյտ հալաւ, լուրջ հալաւ. (Ոսկիփոր.։)
ԼՈՒՐՋ. ἰλαρός hilaris, -rus. Զուարթատեսիլ. զուարթ. պարզերես.
Լուրջ դիմօք զբազմատեսակ հնարս տանջանացն իբր զծաղիկս հաւաքէին. (Երզն. մտթ.։)
Խոստացեալ էր (ծառայն աբրահամու) լուրջ երեսօք կալ առաջի նորա. (Եփր. աւետար.։)
Որովք աչօք լուրջ եւ զգաստ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զուարթուն կոչին հրեշտակք, որ են անքուն ակամբ, եւ լուրջ երեսօք. (Շ. բարձր.։) cf. ԱՉԱԼՈՒՐՋ։
Կարկառ ձեռն դու՝ որ լուրջդ ես, արբեցելոցն։ Տաճարապետին՝ որ լուրջն էր, եւ չէր ինչ բնաւ ճաշակեալ։ Լուրջ լինել յարբեցութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Ի ԼՈՒՐՋԷ, կամ Ի ԼՐՋԱՑ, կամ Ի ԼՐՋՈՒՑ. մ. ἑγρηγορότως vigilanter, vigilando. (որ վրիպակաւ արդեօք գրի եւ Ի վերջէ, Ի վերջի. տե՛ս ի բառն ՎԵՐՋ) Յարթնութեան. յարթմնի. ի սթափութեան.
Ե՛ւս զգաստացեալ քան ի լրջէ՝ ի քունն գտանին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Երազօք հաւատացուցեալ, կամ ի լրջէ կերպս ի կերպս եղեալ. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)
Յորժամ ի լրջեաց ծուլայցէ, գիշերական երազովքն ամփոփի ընդ երկիւղիւ. (Եզնիկ.։)
Յերազի. խօսիս այժմ ընդ իս, եթէ ի լրջեաց. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
Ես ի լրջուց (կնմ ի լրջութ) ասացի քեզ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
Որք ընդ լպրծուտ մեղաց։ Փրկիմք ի տղմուտ եւ ի լպրծուտ մեղաց մարմնոյ. (Վրդն. երգ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
Որք ընդ լպրծուտ մեղաց։ Փրկիմք ի տղմուտ եւ ի լպրծուտ մեղաց մարմնոյ. (Վրդն. երգ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Լպրշութիւն.
Մանաւանդ զի եւ զանցեալ եւս ժամանակսն ձեռնտու իւրեանց լպրշանաց ունէին. զի ոչ երբէք այնպիսի ինչ գործեցաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
place ef silence;
—ք, silence;
—ք Պիւթագորացւոց, the five years' silence imposed on his scholars by Pythagoras.
Վայր լռութեան եւ հանդարտութեան (իրօք կամ նմանութեամբ).
Զբեռն պարտեացս թեթեւացո՛, զոր ի լռարանի մտացս ամփոփման մահճացն լռարանի. (Անան. եկեղ։)