furiously, madly, passionately, with fury, violently.
Իբրեւ մոլեգնեալ. մոլեգին օրինակաւ. մոլեգնութեամբ. կատաղաբար.
Լռեցոյց զմոլեգնաբար (կամ զմոլեգնոտաբար) գոչումն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զղջումն ուժգնապէս, եւ մեղանչելն մոլեգնաբար։ Առին մոլեգնաբար, եւ դարձեալ մատուցին անպատկառապէս. (Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Ե։)
cf. Մոլեգին.
Մարդս մոլեգնական։ Մոլեգնականս տալ հրաման. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 2։)
erroneous, heretical;
nonsensical, foolish.
Որ ճառէ զմոլեգին բանս. ցնորաբան. մոլար.
Սովաւ խորթաբարոյիցն հերձուածողաց մոլեգնաճառ բերանք կարկին։ Զմոլեգնաճառ բանսարկուին զգլուխ վերակարեցին. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
to be furious, to get into a rage, to fly into a passion, to be mad with rage;
to be beside oneself, to go mad, to become deranged, to fall into extasy.
Դեւ գոյ ի նմա, եւ մոլեգնի. (Յհ. ՟Ժ. 20։)
Թշնամիք ճշմարտութեանն այնչափ մոլեգնեցան, (մինչեւ) ասել, եթէ այսպէս գիտեմք զնա, որպէս եւ ինքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
Անդ մոլեգնեալ՝ այր իւրաքանչիւր սուր ի կող ընկերի իւրոյ ձգելով. (Խոր. ՟Ա. 9։)
Ամեհաբար մոլեգնեալ լինէր. (Եփր. համաբ.։)
ՄՈԼԵԳՆԻԼ. ἑξίσταμαι obstupefio. Ապշիլ. արտաքոյ իւր լինել. մարգարէանալ.
Համարէին՝ թէ մոլեգնեալ իցէ. (Մրկ. ՟Գ. 21։)
cf. Մոլեգին.
Մոլեգնոտ եւ ժխտող ազգին հրէից։ Նմանեալ ես մոլեգնոտի։ Հանդերձ սորմական մոլեգնոտ աբեղայիւ. (Նանայ.։ Ճ. ՟Գ.։ Արծր. ՟Ա. 14։)
Մոլեգնոտս զնոսա համարիմք։ Որպէս ի վերայ մոլեգնոտացն եւ ափշեցելոցն։ Ո՞ւմ հաւանել արժան է, պօղոսի՞, թէ մոլեգնոտացն՝ որ արհամարհեն զգիրս սուրբս. (Կանոն.։ Նիւս. բն.։ Խոսր.։)
Մոլեգնոտաց են ձախողակի այդոքիկ ընտրութիւնքեւ կարծիք. (Սարկ. հանգ.։)
Մոլեգնոտ տռփանօք տենչայր առթել ինքեան. (Խոր. հռիփս.։)
Եւ այս արիոսի մոլեգնոտ ամբարտաւանութեանն են բաջաղանք։ Չարափառացն, եւ արիոսի մոլեգնոտ անուանն. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Մոլեգնուցք.
Դժնդակագո՛յն՝ մոլեգնութիւն կատաղութեան խորհրդոյ՝ մոլեգնութեան բնական (այսինքն քան զբնականն). (Փիլ. տեսական.։)
Մոլեգնութիւն անաստուած. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Առ ի յոյժ ցանկականի մոլեգնութեան. (Խոր. ՟Ա. 14։)
frenzy, fury, madness, rage, mania, wildness, transport;
delirium eroticum, violent passion.
որ եւ ՄՈԼՈՒՑՔ. Իբր Մոլեգնութիւն, կամ մոլեգնոյթք. կտղուցք. կտղուցք.
Վկայեն մոլեգնուցք կնոջն (ի յովսէփ). (Կիւրղ. ծն.։)
ash-coloured, ashy, grey.
Որ ինչ ունի զգոյն մոխրոյ, գորշ. թխագոյն.
Կենդանի մի այլ մոխրագոյն. (Վանակ. հց.։)
Մոխրագոյն մորթ, եւ սեւագոյն դիւանման. (Վրք. հց. ՟Բ։)
fixed or established measure of ashes.
Ըստ կապճաթիւ մոխրաչափ կարգին. (Եղիշ. ՟Բ։)
wax-chandler, wax-maker.
cf. Մոյկ.
written by Moses.
Ի մովսիսէ գրեալ. եւս եւ քերեալ՝ ըստ յն. ոճոյ.
Զարձան մովսիսագիր քերեալ ի քարանց կարծրանիւթ վիմաց. (Նար. խչ.։)
skinner, currier, leather-dresser, fell-monger.
որ եւ ՄՈՐԹԵԳՈՐԾ. Որ գործէ կա մկարէ զմորթ. խաղախորդ, եւ փոկագործ. ճոն. կոն.
Ովրիգենէս մոլորեալ ի ճշմարտութենէ, վասն մաշկեղէն հանդերձի առաջին մարդոյն ասէ, միթէ մորթագո՞րծ էր աստուած. այլ յետ ուտելոյ ի փայտէն զգեցոյց օասէ) ոգւոց նոցա զայս զմարմինս. (Շիր. քրոն.։)
cf. Խաղախորդութիւն.
clad in skin.
Զգեցեալ կամ արկեալ զիւրեւ զմորթ.
Մարդիկ թաւք մորթազգեստք՝ ձկնակերք. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Մաշկեկագործ.
Բառ անյայտ. (գուցէ որպէս ռմկ. մուշտա զարնել, մշտել ).
chirographer;
memorial-writer, memorialist.
Գրօղ զմուրհակ. նամակագիր. գրօղ զմուրհակ ամբաստանութեան.
Պատառմամբ սրտին՝ մուրհակագիր ոգւոյն՝ ոգին չարութեան փախստական լինէր. (Գանձ.։)
to devour, to gobble up, to eat like a hog, to swallow or gulp down, to stuff oneself.
ἑμφορέω, -ομαι repleor, ingurgitor. Մռմռալ իբրեւ զգայլ եւ զխոզ եւ զայլ գազանս յուտել անդ. ուտել անյագաբար. խճողել զորովայն. շուայտիլ յուտելիս եւ յըմպելիս. զեղխիլ. տխել, կուլ տալ.
Ո՞չ փափկանաս, եւ ո՞չ մռզգայլիս (կամ մռսգայլիս) կերակրովք ամենեքումբք, գինւով առաւել եւս լցեալ. (Ածաբ. ժղ.։)
Անյագաբար մռզգայլին յառաջիկայիցն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Մռզգայլին յուտել եւ յըմպել։ Փոխանակ միշտ արբեցողութեամբն մռզգայլելոյն՝ ուտելովն ըստ բաւականի եւ ըմպելովն շատացի՛ր. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. տնտես.։)
Շուայտեալ կենօք մռզգայլին ոմանք. (Երզն. մտթ.։)
Շուայտելն զարբեցութիւն ասէ, յորժամ զգայռի եւ մռզգայլի մարդն. (Ոսկիփոր.։)
butcher.
Ո՞ արար զիս փողահար, զի ես հանա՛պազ մսագործ էի. (Վրդն. առակ.։)
butchery.
carneous, fleshy;
corporeal, earthly.
Ոյր զանգուածն է ի մսոյ. մարմնեղէն. հողեղէն.
Զաննմանն նմանեաց մսազանգուած ազգի մարդկութեանս. (Նար. կուս.։)
adenography.
price of meat.
Ցուլն քարկոծ լիցի. եւ վաճառեալ յայլազգիս՝ զմկսգինն յաղքատս տայցեն. (Մխ. դտ.։)
willfully forgetting, purposely omitting.
Մտօք կամ մտաւոր գող. յն. լոկ, գողացօղ. κλέπτων furans, furtim subtrahens.
Որ զկնի բանն է, մոռացեալ ես ո՛վ մտագող դու (բանսարկուդ), որ վասն քո եւ քոյոցն է մարգարէացեալ, եթէ ի վերայ իժի եւ քարբի գնասցես. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։ (կամ է Մարդագող։))
madrigal.
cf. Մաշկեղէն;
leather-dresser, currier, tanner.
Ի մաշկէ գործեալ. մաշկեղէն. մաշկեայ. կաշիէ.
Աբրահամ զարարիչն ի մաշկագործն ունէր խորան. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Մաշկեազգեաց.
Հեղիաս մաշկազգեցիկ թաւարծին. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
clothed with skins.
Որ զգեցեալ է զմաշկեայս կամ զմաշկեակ. մաշկազգեցիկ. մաշկահանդերձ. մաշկանափորտ.
Եւ էին ամենեքեան մաշկեազգեացք. գիտեն եւ ձեռակերտիկ արուեստի. (Եղիշ. երէց.։)
furrier.
peltry, furriery.
specialist.
speciality.
book-learned, lettered, learned, erudite, skilled in literature;
man of letters;
bibliographer.
Գիտակ մետանից եւ դպրութեանց. գրագէտ. ատենադպիր. դպրապետ.
Ծերքն մատենագէտք (յն. մատենից). (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 9։)
Եթէ զինուոր տեսանեմ, մահու ակնունիմ, եթէ մատենագէտ, մուրհակի կորստեան. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
bibliography.
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
συγγραφεύς conscriptor, auctor, historicus. Գրօղ մատենի (ըստ ամենայն առման). շարագիր կամ շարագրօղ դրեանց. պատմագիր. եւ Դպիր. գրիչ.
Քաղդէացւոց մատենագիրն յիշատակէ։ Յետ որոյ զնոքումբք ածեալ մատենագիրն խօսի։ Յունաց մատենագիրք։ Յուստոս հրէից մատենագիր. (Եւս. քր.։)
Բազում ազգաց լեալ մատենագիրխ, մեք զյունացն միայն յիշեցաք զպատմագիրս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Կարգեալ յերամ մատենագիր արքունի դպրաց. (Փարպ.։)
Եւ իբր Մատենագրական. պատմական.
Մատենագիր գիրք. (Կոչ. ՟Դ։)
Եւ իբր Մատենագրութիւն. մատեան. դպրութիւն.
Դասակարգեա՛ ի դաս մատենագրի յանճառ երկնից արքայուդեանդ. (Շար.։)
Տուն մատենագրաց. յն. պահարան մատենից. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 21. 23։)
Ոչ ընդ ժամանակօք փակի, եւ ոչ ընդ մատենագիրս մտանէ. յն. ոչ ազգաբանի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
bibliographical;
historic.
to write or compose a book, to put down in writing;
to book, to register, to transcribe.
ՄԱՏԵՆԱԳՐԵՄ γράφω, ἁναγράφω, συγγράφω scribo, conscribo. որ եւ ՄԱՏԵԱՆԱԳՐԵԼ. Գրել ի մատենի կամ զմատեան. ի մատենի հարկանել. ընդ գրով արկանել. յիշատակագրել. արձանագրել. շարագրել. վիպագրել.
Զչքնաղ զարմանալիսն սուտ ի նմանէ գործեալ մատենագրեցին։ Մատենագրեցաւ առ ի նոցանէն ոչ խառնիխուռն ինչ տաճարին մերոյ շինուած. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զորոց եւ ոչ մի ոք ի նոցանէ պէտք յանձին կալաւ մատենագրել. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Սոփերս օգտակարս եւ աշխարհակեցոյց մատենագրեաց. (Նար. մծբ.։)
Ի հարցն մատենագրեցան մանրամասն քննութեամբ. (Տօնակ.։)
Զանցեալ իրացն եղելոց՝ գիրս մատենագրալ յայտնական պատմութիւն, որ առ մեօք գործեցան. (Ագաթ.։)
bibliography;
literature;
writing, book, work.
γραφή, ἁναγραφή, γράμμα, συγγραφή, συγγραφία scriptio, conscriptio, scriptura, scriptum, liber, opus, historia, commentarium βιβλιοθήκη bibliotheca. Գրութիւն մատենից. եւ Մատեանն գրեալ. գիրք.
Ի քաղդէական մատենագրութենէն։ Զքաղդէացւոց մատենագրութիւն։ Ի բերոսեսեայ մատենագրութեանցն։ Արժանի եղեն մատենագրութեան։ Իւրաքանչիւր աշխարհաց մատենագրութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Նաեւ ոչ մատենագրութիւնքն դիոդորի հուպ առ մեզ են. (Խոր. ՟Գ. 1։)
Գովասանութիւն ըստ կարի մերում մաստուսցուք մատենագրութեամբս. (Շ. բարձր.։)
Մովսէս կարգեաց ի սուրբ մատենագրութեանն։ Տեղեկանալ ի սուրբ եւ ի պատուական տէրունեան մատենագրութեանց. (Պիտ.։)
Իսկ Ագաթ. յռջբ. գրի եւ ՄԱՏԵԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆ։
done by hand.
Մատամբ գործեալ, գրեալ. ձեռացագիր. ձեռագիր.
Մատո՛ տէր զմատն մարդասիրութեան քում ի մատեանս այս մատնագործ՝ մեղսամակարդ մատանց մերոց (Մաշտ.։)
hayloft.
• Հիւնք. մարգ բառից։ Kraelitz-Grei-*enhorst ՀԱ 1911, 259 փոխառեալ թրք. märák, merek բառից, իսկ այս էլ հյ. մթերք բառից։ Պատահական նմանու-թիւն ունի արաբ. [arabic word] maraqa «ուղտին տալու համար փրցուած մի քիչ խոտ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 54)։
• ԳՒՌ.-Ախց. Գոր. Երև. Խրբ. Կր. Հմշ. Սեբ. Սլմ. Տփ. մարաք, Ասլ. մարաք, մարա*, Մկ. Ոզմ. մարաք, Ղրբ. մա՛րmք, Ալշ. Մշ. մարագ՝. որից մարագատեղ։ (-Մարագ բառն ունին նաև Ալքս. Ակն. Արբ. Բլ. Բղ. Գնձ. Երզ. Խ. Խն. Կյ. Հզր. Ղզ. Շտ. Վն. Տիգ. Տր. Ք.)։
• ՓՈԽ.-Քրդ. marak, merek «յարդ կամ խոտ պահելու տեղ» (Justi, Dict. Kurde էջ 395), Կիւրին. mark'w (Schiefner, էջ 232բ). թրք. գւռ. Կր. merek (Բիւր. 1898, 627), Եւդ. ❇ [arabic word] mārāk «յարդանոց» (Յու-շարձան, էջ 330 ա), Իմերխեվի լեզւով me-regi «մարագ» (Մառ, Teксть VII, էջ 82) և մինգր. მარაკა մարակա «այծի փարախ» (վերջինը դնում է Kипաидзе, Гpaм. ммигр. яa. CII. 1914, էջ 276)։-Թուրքերէն բառի հայերէնից փոխառեալ լինելուն ապացոյց է այն, որ գործածական է միայն Փոքր-Ասիոյ բարբառներում և չկայ ո՛չ Օսմանեան գրա-կան լեզուի մէջ (չի յիշում Աբիկեան, Ըն-դարձակ բառարան տաճկ.-հայ. Պոլիս 1892, էջ 542բ) և ո՛չ էլ որևիցէ արևելեան թուրք կամ թաթար բարբառում (չի յիշում Будa։ говъ, Cpaвнительныи cловарь турецко-та-тарcк. нарвчιи, էջ 224, 414)։
Եմուտ ի մարագ յարդի թագչել. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Է.։)
cf. Մարգագետին.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «խոտաւէտ տեղ» Ա. մակ. թ. 42, Վեցօր. Ոսկ. մ. ա. 2. որից մարգագե-տին ՍԳր. մարգճախին Զենոբ. Յայսմ. փետ. 12 մարգճակ Յայսմ. (Նոր վկ. էջ 20), Ճառ-ոնտ. Պտմ. ամաս. 60. ջրամարգք Ոսկ. ես. մարգաւէտ, մարգագոյն ԱԲ։
• = Պհլ. *marg «մարգագետին» բառից փո-խառեալ. հմմտ. զնդ. ❇ marəγā «մարգագետին», պրս. [arabic word] marγ «տեսակ ինչ դալարւոյ, զոր ուտեն անասունք կարի ախորժանօք. 2. մարգագետին վայը՝ ուր առատութեամբ բուսեալ է խոտն. Յ. տեղի խոտաւէտ և դալարազուարճ», [arabic word] marγzār «մարգաստան» Շահն. Ա. 435, 34. քրդ. mirk, merk, merγa, méreg «մարգա-գետին»։ Իրանեանից փռխառեալ են նաև ասոր. [syriac word] marga «մարգագետին», արաբ. [arabic word] marγ «մարգագետեն». ❇ ︎ tamarruə «մարգի մէջ արածիլ», նաև -marǰ «մարգ», ցախ. marž «մարգագետին»։ -Հիւբշ. 193։
• ՆՀԲ պրս. և արաբ. մէրճ։ Neumann ZKM 1, 242 գերմ. Mark, պրս. marz «գաւառ» ձևերի հետ։ Նոյնը նաև Gō-sche 6. Müller SWAW 41, 13 յիշելով արաբ. և արամ. ձևերը, սեմականից փոխառեալ է համարում։ Justi, Dict, Kurde, էջ 395 պրս. քրդ. արաբ. ձևերի հետ։ Հիւնք. պրս. մէրղ։ Մ. Ս. Դաւիթ Բէկ, Յուշարձան, էջ 398 գալլ. brō, հբրըտ. brool «երկիր, գետին», գոթ. marka «սահման», հիռլ. mrug, լտ. margo «եզերք» բառերի հետ։
• ԳՒՌ-երև. մարգ «պարտէզի մէջ ածու». որից մարգամիջի «մի տեսակ խնձոր»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მარვი մարգի «ածու»։
• «թռչուն». բառ առանձին անգոր-ծածական. գտնւում է լորամարգ կամ լորա-մարգի «լոր թռչունը» (ՍԳր. Փիլ.) բարդի մէջ հմմտ. նաև սիրամարգ։
• = Պհլ. *marg «թռչուն» բառից փոխա-ռեալ.. հմմտ. զնդ. ❇ mərəγa-, պհլ. murγ, murv, սանս. [other alphabet] mrgá-, պրս. [arabic word] murγ, բելուճ. տurg «թռչուն, հաւ». մեր ա ձայնաւորին համապատասխան են գալիս աֆղան. marγa, օսս. marγ, մազանդ. marγ «թռչուն» հոմանիշները (Horn § 975)։ Իրա-նեանից փոխառեալ է կարծւում նաև յն. μελεαγρίς անունով թռչունը (լտ. numida meleagris. ֆր. pintade), որ Յունաց մէջ ժոռոմոռական ստուգաբանութեամբ ստացել է այս ձևը (Boicasq 623)։-Աճ.
մանաւանդ ՄԱՐԳՔ, գաց - պ. եւ ար. մէրճ. λειμών pratum, prata, locus irriguus ἔλος palus (paludis). Դաշտ խոտաւէտ՝ ծաղկաւէտ. վայր ջրարբի.
Դարձան ի մարգն յանդիման գետոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 42։)
Մարգք ըստ իւրաքանչիւր վայելչութեան ազգի ազգի խոտովք եւ պէսպէս ծաղկովք։ Քան զամենայն ծաղիկս՝ որ յամենայն մարգս։ Մեղու ի մարգսն թռչի։ Ի մարգս եւ յաղբիւրս եւ ի դրախտս զբօսնուցուն։ Լի մարգք եւ բուրաստանք. (Վեցօր. ՟Ե. ՟Է։ Ածաբ. նոր կիր.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Նիւս. կազմ.։)
Մարգք զուարճանան, ծաղիկք պայծառանան. (Շիր.։)
Ի մարգս եւ յաղբերակունս եւ ի սուրբ օդս զբօսնուցուն. (Խոսր.։)
mossy ground, turf, grass, pasture, herbage, meadow, mead;
marl.
ἔλος . Գետին մարգաց. մարգք ջրարբի. խաղ. եղտիւր. ճահիճ.
Յամենայն մարգագետինս, եւ յամենայն ամուրս եղեգան։ Ի դաշտ մարգագետին (յն. մի բառ) համարեցաւ։ Անդ մարգագետինք եւ խաղք (յն. մի բառ). (Ես. ՟Ժ՟Թ. 6։ ՟Լ՟Գ. 9։ ՟Լ՟Ե. 7։)
Որպէս ծաղկեալ մարգագետին՝ էր ճանապարհն անդընդային (յանցս կարմիր ծովու). (Յիսուս որդի.։)
Զուարթունս դիմօք իբրեւ զմարգագետինս ի ձմերայնոյ կապանացն զերծեալս. (Լմբ. ատ.։)
prophet, seer;
սուտ —, false -;
կին —, prophetess;
փոքր —ք, the Lesser prophets.
• , ի հլ. «ապագան գուշակող ի մաստուն» ՍԳո. որիզ մարգարէանալ «գու-շակել» ՍԳր. մարգարէանոց «մարգարէի գե-րեզմանի վրայ շինուած մատուռ» Բուզ մարգարէագէտ Ագաթ. Կորիւն. մարգարէա-կան Ագաթ. մարգարէակիր Կոչ. 412 մար-գարէանարգու Եւս. պտմ. էջ 377 (նորագիւտ բառ. տպուած է մարգարէս անօգուտ. այս-պէս պէտք է սրբագրել ըստ Վարդանեան, ՀԱ 1913, 559), նախամարգարէ Պիտ. Խոր..
• = Պհլ. գւռ. *margar-ձևից. այս բառը թէև աւանդուած չէ գրականութեան մէջ, բայս նոյնն են հաստատում սրանից ածանցուած նորագիւտ սոգդ. mārkrāy, mārkarāk «կա-խարդ» (Gauthiot, Gram. sogd. էջ 77). mārkrāyt «գուշակք, վհուկք» (եզակին պի-տի լինի *mārkarē), որոնք գործածուած են Մանիքէական գրուածքների մէջ (Meillet BSL 1965)։ Բառիս հնագոյն ձևն է զնդ. *maϑra-kara-, որ կազմուած է զնդ. [arabic word] ︎ maϑra-«բառ. Ս. Գրքի խօսքերը» և ❇ kara-«գործող, կերտող» բառերից. հմմտ. նոյն բառից ածանցուած ուրիշ ձևեր. ինչ. զնդ. ❇ maϑran-«կանխասաց. կանխագուշակ, մարգարէ» (Գաթաների մէջ գործածուած է միայն Զրադաշտի համար), ❇ maθro-pərəsa-«Աւես-տայագէտ», mղϑrə-baešaza- [arabic word] ︎ կամ («սուրբ» ածականով) [arabic word] ︎ xe18 maϑrəm-spəntəm-baesaza-«բանիւ սրբով բժշկող». հմմտ. նաև սանս. [other alphabet] mántra-«ծիսական կամ մոգական բանա-ձև», որից [other alphabet] mantrayati «ծիսական կամ մոգական բանաձևեր արտասանել», [other alphabet] mantrakāra «երգահան, եր-գասաց», [other alphabet] mantravādin «կախարդ, մոգ, որ զանազան մոգական բա-նաձևերով հիւանդների վրայ աղօթում ու բժշկում է»։ Ըստ այսմ մեր մարգարէն էլ, որ զրադաշտական կրօնից փոխառեալ բառ է, նշանակում էր նախապէս այն արևելեան կարդացողները, որոնք Ս. Գրքերից զանա-զան աղօթքներ կարդալով հիւանդների վը-րայ, բժշկում էին նրանց, և կամ այդ գըր-ուածքներից գուշակութիւններ էին հանում. Քրիստոնէութեան հաստատութեամբ բառը նոր գաղափարների դրոշմն ստացաւ և նոր իմաստով սրբագործուեցաւ. այնպէս՝ ինչպէս պատարագ բառը հասարակ և աշխարհիկ «նուէր» նշանակութիւնից՝ անցաւ քրիստո-նէական քաւութեան պատարագի իմաստեն։ Արիական բառերին ցեղակից են յն. μάντις «մարգարէ», μαντεία «մարգարէութիւն, պատգամ», μαντοσύνη «մարգարէական գի-տութիւն», որոնք բոլորը միասին ծագում են հնխ. men-«մտածել» արմատից (Boisaq 609)։
• ՆՀԲ հանում է մոգ բառից։ Lag, Re-liqq. gr. 83 եբր. [hebrew word] ngr «հոսիլ, հեղուլ» արմատի հետ, որ մերժում է Lao Arm. Stud. § 1443։-Karolides Γλ. συγϰρ. 91, 190 մեր բառին է կցում կապադովկ. յն. ϰαρϰάλτζα «առասպե-լական հսկայ»։ Հիւնք. և Ալիշան, Հին հաւ. 392 լատ. Mercurius «Հերմէս» ռառից։ Patrubány SA 1. 217 սանս mārg «կանխատեսիլ»+հյ. ար (իմա արար)+ է յունական վերջաւորութիւնը։ ռից՝ ճշմարիտ բառի նմանողութեամբ։ Մառ ИАН 1909, 1057 մարգարէ հա-մարում է նախաւոր «աստղաբաշխ. աստեղագէտ». արմատը դնում է հյ. մարգ «աստղ», որի աւելի պարզ ար-մատն է յաբեթական մրգ «փայլ». ցե-ղակիցներն են արաբ. barq «փայլիլ». վրաց. բրկիալի «փայլուն», լառ. մու-րուցխի, մուրունցխի «աստղ», մինգր. մուրիցխի «աստղ» և հյ. պերն, պայ-ծառ։ (Հայերէնից է փոխառեալ վրաց. მემარეე մեմարգե «վհուկ, կախարդ, աստղագէտ», որ կազմուած է պաշտօն ցոյց տուող մե-մասնիկով. որով ար-մատը կլինի մարգ <հյ. *մարգ «աս-տրղ»)։ Այս մեկնութիւնը մերժելով՝ վե-րի ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ առաջին անգամ Salemann ИАН 1913, էջ
• 1129-1130, որ դրաւ սոգդ. ձևից փո-խառեալ։ Պհլ. ձևի միջնորդութեամբ բացատրեցին Meillet BSL 19, 65 և Gauthiot MSL 19, 127։ Ղափանցեան, Տեղեկ. ինստիտ. 2, 95 դեռ կրկնում է մարգ «աստղ» բառից, մ-և -արէ մաս-նիկներով։
• ԳՒՌ.-Ջղ. Սչ. մարգ'արէ, Ախց. Երև Խրբ. Կր. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տփ. մարքարէ, Ալշ. Մշ. մարգ'արա, Սվեդ. մmրգ'mրա, Մկ. մmրկ'mրm, Մրղ. Շմ. մարքարա, Սլմ. մmր-ք'ըրm, Զթ. մայգ'այէ, մարգ'արէ։
προφήτης (նախասաց). propheta, vates (Ի ձայնէս Մոգ. որ ըստ այլոց՝ մա՛ղօս, մա՛կուս, մուղ, մէճիւս. եւն) Գուշակ հանդերձելոց՝ ճշմարիտ կամ սուտ. մանաւանդ ճշմարիտ պատգամախօս ի դիմաց աստուծոյ. աստուածարեալ նախաձայնօղ. տեսանօղ.
Այր մարգարէ է, եւ արասցէ աղօթս վասն քո։ Ահարոն եղբայր քո եղիցի քեզ մարգարէ։ Ո՞ տայր զամենայն ժողովուրդս տեառն մարգարէս։ Դիպեսցիս պարու մարգարէից. եւ նա ի մէջ մարգարէիցն մարգարէանայր։ Եղեւ յառակս, թէ՝ եւ սաւո՞ւղ ի մարգարէս։ Ես մնացեալ եմ մարգարէ տեառն միայն. եւ մարգարէքն բահաղուն եւ ՟Ծ, եւ մարգարէք անտառին ՟Ն. եւ այլն։
Ասաց ոմն ի նոցանէ՝ իւրեանց իսկ մարգարէ. (այն է գուշակ քերթողն եպիմենիդէս) (Տիտ. ՟Ա. 12։)
Տեսանէ յանուրջս զմի ի դիոնիսեայ մարգարէիցն աստերիոս անուն. (իբր ըղձապատում մոգ) (Պտմ. աղեքս.։)
Լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթացուցեալ՝ երէկ, քարոզ գոլով գիշերի, եւ մարգարէ տուընջեան. (իբր գուշակ, ցուցակ) (Պիսիդ.։)
ԿԻՆ ՄԱՐԳԱՐԷ. προφητίς prophetissa. իբր Մարգարէուհի.
Մարիամ մարգարէ։ Կին մարգարէ. (Ել. ՟Ժ՟Ե. 20։ Դտ. ՟Դ. 4։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 4։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Դ. 22։ Ես. ՟Ը. 3։)
prophetically, like a prophet.
προφητικῶς prophetice. Իբր մարգարէ. մարգարէութեամբ. նախապատմելով.
Եւ մարգարէ՝ յաղագս մարգարէաբար եւ աստուածապէս զհանդերձեալսն գուշակել. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ եւ Վրդն. սղ.։)
skilled in the prophecies.
Գիտակ եւ խելամուտ գրոց մարգարէից. մարգարէածանօթ.
Մարգարէագէտք եւ առաքելածանօթք եւ աւետարանաժառանգք լինէին. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
written by the prophets.
Գրեալն ի մարգարէից.
Ըստ մարգարէագիր անսուտ պատմութեանն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
prophet-slaying, destroying the prophets.
Զրաւիչ կամ սպանօղ մարգարէից.
Փախստեայ եղէ ի մարգարէազրաւն յեզաբելէ. (Յհ. կթ.։)
cf. Մարգարէակիր.
Խառն ընդ մարգարէութեան կամ ոգւոյ մարգարէից.
Ասափ եւ իդիթովմ՝ մարգարէախառն որպէս ընդ դաւթին ասէին եւ նուագէին. (Եպիփ. սղ.։)
Մարգարէախառն օրհնութիւնք մեծի նահապետին. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Ճաշակեալ դաւիթ ի խորհրդոյ աստի՝ ասէ մարգարէախառն աղօթիւք. (Վրդն. օրին.։)
cf. Մարգարէակիր.
προφητικός propheticus. Սեպհական մարգարէից կամ մարգարէութեան.
Մարգարէական հոգւով, կամ ակամբ, կամ գրովք։ Ի գրոց մարգարէականաց։ Ի մարգարէական ձայնիցդ։ Ի մարգարէական սաղմոսսն. (Կիւրղ. գանձ.։ Խոր. ՟Գ. 11։ Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Իսիւք.։)
Լնու զմարգարէականն։ Առ ի կատարելոյ զմարգարէականն (բան)։ Ի մարգարէականսն հայեցեալ։ Մարգարէականօքն յառաջասացելովք. (Ագաթ.։)
prophetic;
— ոգւով, by a — spirit.
Կրօղ յինքեան զմարգարէն, եւ ունօղ զմարգարէութեան ձիրս.
Կայր զօրութիւն նշանացն եւ արուեստիցն ի մարգարէակիր մարմին մարգարէին մեռելոյ. (Կոչ. ՟Ժ. (յն. այլազգ։))
who speaks of God;
declared by God.
Մարգարէքն աստուածախօսք. (Ագաթ.։)
Քան զաստուածախօսք. (Ագաթ.։)
Հոգիազարդ եւ աստուածախօսն դաւիթ. (Տօնակ.։)
Առաքեաց զմարգարէն Եսայիաս աստուածախօս բարբառովն Մխիթարութիվն վշտացելոցս. (Լծ. կոչ.։)
Աստուածախօս բերան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Թուղթս աստուածախօսս. (Ագաթ.։)
Բանիւք աստուածախօս գրոց. (Տօնակ.։ (երեքին սոքա հային եւ ի յաջորդ նշ։))
Աստուածախօս վարդապետութիւն, կամ բան. (Ագաթ.։ Գր. տղ.։)
to speak, to discourse of God or with God;
to talk divinely.
Թագաւորն հիանայր ընդ լուսափայլ իմաստս հոգւոյն, որով աստուածախօսէրն (գր. աստուածաբանն). աստուածաբ։
Վասն ամենայնի Աստուածախօսեալ եւ վարդապետեալ աշակերտացն իւրոց. (Ագաթ.։)
discourse of God or with God;
theology.
Եւ որ այլ եւս աստուածախօսութիւնք առ նահապետն. (Իգն.։)
who has the knowledge of God.
Ատուածածան պատգամք. (Ագաթ.։)
Ատուածածանօթ գտեալք. (Կորիւն.։)
Այր մի, որոյ անուն էր թէոգնոստոս, որ թարգմանի հայերեն աստուածածանօթ, այսինքն Քրիստոսասէր. (Վրք. ոսկ.։) Ըստ յն. θεόγνωστος , է առաւել ծանօթ եւ մերձաւոր կամ սիրելի Աստուծոյ։
Ատուածածանօթ գիրք, կամ օրէնք, կամ իմաստուըիւն. (Կորիւն.։ Ոսկ. մտթ. ՟Ա 1։ Ագաթ.։)
knowledge of God.
θεογνωσία cognitio dei Ատուածգիտութիւն. ծանօթութիւն ճշմարտին Ատուածոյ.
Զրկեալ էաք ի վեհագունին բնութեան ատուածածանօթութենէն. (Պրպմ. ձ։)
Աղքատացեալս ասէ զկողոպտեալ հոգիսն յատուածածանօթութենէն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Տալ զգիտութիւն ատուածածանօթութեան. (Ագաթ.։ որպէս եւ Եղիշ. դտ.։ Մանդ. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ Սարկ. լուս.։ Խոսր.։ Իգն.։ Ճշ. հին.։)
Mother of God.
Աստուածածին դաւանեալ՝ երանի ի բոլոր ազգաց. (Կիւրդ. ղկ։)
Համբաւրեցից նախ աստուածածնաւն, եւ արեւելեան թագաւորօքն. (Վրդն. երգ.։)
Զանշունչ զգերեզմանն աստուածածածին աուանէ. (Խոսծովիկ։)
constructed or made by God.
Ոչ մարդկայնոյ արուեստի գիւտ, այլ սրբազան եւ ատուածակազմ. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
willed by God, agreeable to God.
Ատուածակամ հրաման. (Ագաթ.։) (Փարպ.։)
divine.
Ածական անուն, կամ իշխանութիւն, վայելչութիւն, փառք, զօրութիւն, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Ածական պատգամք, տեսչութիւն. (Յհ. կթ.։)
Պարգեւացն աստուածականաց։ Պարգեւօք աստուածկանօք Լուսով աստուածականաւ. (Նար.։ Յորս նոյն է թէ գնիւր Աստուծոյ։ Որպէս եւ յասելն.)
Խառնեալ ի գունդ աստուածական. (Ագաթ. իմա՛, հրեշտակային զօրք Աստուծոյ։)
Գործովքն բարութեան լուսաւորեալք ի հանգիստ նորոգական վայելչութեան դրախտին ընդ աստուածական փեսային. իմա՛, ընդ Աստուծոյ՝ երկնաւոր փեսային։
who lives with God or according to the will of God.
Աստուածակեաց հրաման. (Ագաթ.։)
godlike, in the form of God, divinely.
Աստուածակերպ փառք, կամ տեսիլ, յայտնութիւն. (Ագաթ.։)
Աստուածակերպ օրինակ բարձրանալ։ (Մակ. ՟Բ 12. որպէս բարդեալ. զի եւ յն. է մի բառ, զուգԱստուած, կամ աստուածահաւասար.)
made or built by God.
Աստուածակերտ շինուած, կամ աթոռ տուն, խորան խաչ. փարախ (եկեղեցի կամ վանք), քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Բ 3։)
that bears God.
θεόφορος deifer Կրօղ յինքեան զԱստուած. որպէս աստուածազգեաց։
Աստուածակիր անձն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
Աստուածակիր արգանդ կուսի։ Տապանակ բանին աստուածակիր։ Աստուածակիրսեղանոյ սրբոյ. (Գանձ.։)
Ամպաստուածակիր. Աստուածկիր երկին. (Ագաթ.։ Նար.։)
Գտին (զգերեզմանն) ունայն յաստուածակիր մարմնոյն. (Խոր. առ արծր.։)
Գալստեանն ծննդեանն աստուածկիր մարմնովն յաշխարհս. յն. ներմարմնաւոր գալստեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 6։)
that participates in the divine nature or grace.
Առժամայն իսկ ծանօթ եղեալ էական անծինն որդւոյ, եւ միաբուն եւ աստուածակից պատուին, եւ ամենակար զօրութեան նորին. (Ագաթ.։)
Եւ որպէս Մարմինն Քրիստոսի միացեալ ընդ անձին բանին. եւ ըստ Աստուածաբանին՝ Աստուածացեալ, եւս եւ Զուգաստուած առձային.
side or part of God
ՅԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ. իբր Առ Աստուած. դէպ յԱստուծոյ. Յաստուածակոյս, եւ յետ Աստուծոյ ի նախագործն քահանայապետութիւն վերագրեաց. (Դիոն. երկն.։)
cf. Աստուածակողմն.
ՅԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ. իբր Առ Աստուած. դէպ յԱստուծոյ. Յաստուածակոյս, եւ յետ Աստուծոյ ի նախագործն քահանայապետութիւն վերագրեաց. (Դիոն. երկն.։)
pious, religious.
Ուր իցեն կրօնք եւ կարգք աստուածապաշտութեան.
Ամենայն աստուածակրօն արուեստականացն բարեգործութիւնք. (Կորիւն.։)
Աստուածակրօն կարգ. (Նար. կուս.։)
agreeable to or pleases God.
Ուր գանձեալ կամ ամենայն հոգիք աստուածահաճոյիցն. (Սիսիան.։)
Աստուածահաճոյ կանոն, կամ աղօթք, արտասուք, վարք։ Հեծութիւնս աստուածահաճոյս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Գ։)
father of God.
Աստուածահօր մարգարէին դաւթի. (Շ. ընդհանր.։)
ordained or commanded by God.
Աստուածահրաման պատուիրան, կամ պատուէր, օրէնք, գործք, յօրինուած. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Եղիշ. դտ.։ Անյաղթ բարձր.։ Մանդ.։ Անան. եկեղ։)
Ըստ աստուածահրաման (այսինքն Աստուածաշունչ) գրոցս. (Արծր. ՟Ա 1։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՀՐԱՄԱՆՔ, նաց. գ. χρησμός oraculum Հրամանք առ յԱստուծոյ. պատգամ.
done by a miracle or divinely.
Աստուածային եւ հրաշալի. աստուածավայելուչ. գերահրաշ. գերաբուն.
Աստուածահրաշ նշանք, կամ զօրութիւն, բարբառ, առագաստ, թաղումն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
given by God.
declared by God;
who discourses of God.
Լանջք տեառն՝ աստուածաճառ լիցի. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
Պատգամ աստուածաճառ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Mother of God.
Հանդերձեալ էր ելանել յաշխարհէ տարփողական հոգւով սիրով աստուածամայրն. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
God and man conjointly.
Ընդ միոյ վարդապետի եւ հովուի աստուածամարգոյն կարգեսղք Յիսուսի։ Յանրաժանելի եւ անշփոթ աստուածամարգոյն. (Թղթ. ման. առ Շ։ Լմբ. յայտն.։)
that wars against Heaven, that is repugnant to God;
յ— մատչել, to declare against Heaven.
Գուցէ եւ աստուածամարտք գտանիցիք. (Գծ. ՟Ե 39։)
Մոգս աստուածաբանեալս, եւ քահանայս աստուածամարտս. (Գր. սքանչ.։)
that is near God.
Մերձամերձ դաշնաւոր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Գիտութիւն աստուածամերձ. (Ագաթ.)
who has forgotten God.
Աստուածամոռաց գիտութեամբ իւրաքանչիւր պաշտմունս ի տարական արարածոց որոշեալ. (Ագաթ.։)
who is profoundly learned or versed in divine things;
who is familiar with God;
hardened by God.
Աստուածամայրն յանդիման երկոտասանաճառագայթ աստուածամուխ առաքեալական գնդին հրաժարեալ յամենեցունց. Զմարմինն ամենասուրբ հրացեալ աստուածամուխ հրոյ կայծակմամբ՝ եդեալ ի տեղկոջն կոչեզեալ գեթսամանի. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
Զամենայն աւելորդ բուսուկս որոմանցն չարութեան ի բաց խլէր աստուածամուխ մանգաեղաւն. (Վրդն.։)
Աստուածամուխ կենացն լինել ժառանդորդ։ Զի մերձաւորս եւ աստուածամուխս պատրաստիցէ։ Աստուածամուխ լինել աստուածական վայելչութեանն. (Ագաթ.։)
where God enters or dwells.
Աստուածամուտ խորան։ Բնակութիւն աստուածամուտ. (Ագաթ.։)
Epiphany.
Ի լեառնն ի դէմս գալ աստուածայայտնութեանն. (Նախերանգ. փիլ։)
Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։
Ի վերայ հասանել կարիցեմք, եթէ ո՛րչափ յառաջ քան զկենարար աստուածայայտուին՝ Մովսէս եւ մարգարէքն իցեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զաստուածայայտնութեանն եւ ծննդեանն նորին զօր Յհ. (իմ. ատ.։ Տօնաց.։ Շար. վերնագր.։)
divine, belonging to God;
sacred, pious.
Աստուածային խորհուրդ, կամ փառք, պատկեր, կամ արքայութիւն, հրամանատուութիւն, տեսչութիւն, ուխտ, սեզան, տաճար, ողջակէզ, խոստումն, սքանչելիք, զօորութիւն, կամ լոյս, կերակուր, տուն, ցօղ. կամ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի. եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Շար. եւ այլն։)
Աստուածայնովքն արուեստիւք։ Աստուածայնով իմն կենդանութեան հագագաւ։ Ճայթմամբ աստուածայնով հնչեցեալ. (Նար.։)
Աստուածայինցն գիտութեանց առաջինքն զերկրորդսն հաղորդեցուցանեն. (Դիոն. երկն. ՟Է։)
Զաստուածային հանդէս իմաստասիրութեան զգեցցուք. (Սահմ.։)
Մարդիկ տըւին զմարդդ աստուածային (այսինքն զաստուածացեալ մարմին փրկչին), եւ ռին զհոգին. (Գանձ.։)
Ասի եւ զաստուածային անձանց, որպէս Բանն Աստուած, կամ Բան Աստուծոյ. Հոգին Աստուած, կամ Հոգի Աստուծոյ.
Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Աստուածային բանին տեղի եւ զենարան։ Մերկացաւ յինքենէ զաստուածային սուրբ հոգին. (Շար.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՅԻՆՆ. գ. որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿԱՆՆ. Աստուածեղէն իսկութիւն. Աստուած.
Աստուածայինն ամենեցուն խնամ ածէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ գիտէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ կարէ. (Սահմ. ՟Ա։)
Աստուածայինքն ամենայն հաւատովք իմացեալ լինին. (Իգն.։)
state of a divine or sacred thing.
θεότης divinitas Աստուածային գոլն Աստուծոյ. աստուածութիւն.
Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)
Զաստուածայնութիւնս հոգւոյս ի ստորեւս քարշէ. (Լմբ. սղ.։)
Ականատես մեր ունելով զաստուածայնութիւն իւրեանց եւ զբարեվայելչութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
divine and human conjointly.
Յաւէտ մարդավայելուչ աստուածայրական փրկագործ կրիւքն. (Ոսկ. գծ.։)
to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.
θεούμαι deificor Աստուած կամ իբրեւ զԱստուածանման լինել։ Ասի զսատանայէ եւ զնախաստեղծից ի կարգի փառասիրութեան.
Սատանայ՝ որ աստուածանալն կամեցաւ. (Յճխ. ՟Ե։ Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Եփր. ըստ ՟գ. կորնթ.։)
Ոչ շատ եղեւ նմա իշխանութիւն դիւաց, եւ կամեցաւ եւ ի վերայ մարդկան եւս աստուածանալ. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Եւ սրբոց ի կարգի շնորհաց եւ փառաց.
Եւ այս ոչ կարէ այլազգ լինել, եթէ ոչ աստուածասցին ապրեալքն. իսկ աստուածանալն է՝ առ Աստուած նմանութիւն, որպէս հասանելի է, եւ միաւորութիւն։ Աստուածպետականն երանութիւն՝ բնութեամբ աստուածութիւն, սկիզբն աստուածալոյ յորմէ աստուածանալն է աստուածացելոցն. (Դիոն. եկեղ.։)
Իսկ զմարմնոյն Քրիստոսի, կամ զՔրիստոսի, ըստ որում մարդ՝ ասի աստուածացեալ, վասն գոլոյն միացեալ ընդ աստուածութեան յանձին բանին.
ըստ որոյ գրի ի Տօնականն.
Աստուած մարդացաւ, եւ մարդիկ աստուածացան։ Խորագոյնս խօսի ըստ աստուածաբանաց Մանդակ. ի ծն. Քրիստոսի, ասելով.
that resembles God, godlike.
ԱՍՏՈՒԱԾԱՆՄԱՆ θεομίμητος deosimilis, deum imitans Նման Աստուծոյ. աստուածակերպ. աստուածատեսակ. Աստուածաձեւ. գերահրաշ. սուրբ.
Աստուածանման տէր, կամ թագաւոր, եւ այլն. (Փարպ.։)
Ծնօղ հոգեւոր աստուածանման սիրով. (Շար.։)
Չափաւորութեամբ աստուածանմանիցն ներգործութեանց՝ անդադար եւ բարձրաթռիչ մշտաշարժութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Գ։)
built by God.
Աստուածաշէն եկեղեցի, կամ խորան, կամ ամուր, կամ քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Անան. եկեղ.։ Նար. խչ.։ Սկեւռ. ես.։)
given by God;
full of the grace of God.
ՅԱստուծոյ շնորհեալ. աստուածաձիր. Աստուածապարգեւ. աստուածատուր.
Աստուածաշնորհ պարգեւք, կամ բան, գիտութիւն, գանձ, ժառանգութիւն, յոյս. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Յհ. իմ.։)
Աստուածաշնորհ մարգարէ։ Յորոց մի է եւ իմն աստուածաշնորհ՝ հրեշտակի ի մարմնի՝ Գրիգոր նարեկացի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։)
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
θεόπνευστος divinitus inspiratus, mentemdivinam redolens Շնչեալ կամ ազդեալ առ յԱստուծոյ. գրեալ հոգւով սրբով. մակդիր սուրբ գրոց՝ մանաւանդ հին կտակարանի.
Ամենայն գիրք աստուածաշունչք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 16։)
Աստածաշունչ գրոց բանք։ Ի տեղիս ուրեք աստուածաշունչ գրոց. (Բրս. կրօն. եւ Բրս. հց.։)
Աստուածաշունչն ուսուցանէ ձայն (սաղմոսերգին). (Նիւս. կազմ.։)
Աստուածաշունչ պատգամք, կամ ձայն, կամ սաղմոս. (Նար. ՟Բ. ՟Կա. եւ խչ։)
Եւ զի կենդանի եւ կենդանարար է (սուրբ գիրն), աստուածաշունչ կոչի. (Խոսր.։)
Իբր Աստուածազգացիկ. աստուածարեալ. հոգեշունչ.
Աստուածաշունչ արանց է գրեալ զպատմութիւնս. (Վանակ. յոբ.։)
Այսօր աստուածաշունչ քնարն Յովհաննէս ի գլուխ ահաւոր եւ հրակէզ մերձենայր. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Աստուածապատիւ.
who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.
Աստուածաչարչար ազգին յանդիմանիչ. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
preserved or protected by God.
Աստուածապահ թագաւոր. (Լմբ. պտրգ.։)
who worships God, pious, religious, devout, spiritual.
θεοσεβής, εὑσεβής deum colens, pius Որ պաշտէ զԱստուած ճշմարիտ հաւատով եւ գործովք բարեաց. կամարար այ. բարեպաշտ. աստուածահաճոյ։ (Ել. ՟Ժ՟Ը 21։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ա 14։ Յոբ. ՟Ա 1 եւ 8։ ՟Բ 3։ Յհ. ՟Բ 51։ Ես. ՟Ի՟Զ 7։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ 9։)
Յամենայն աստուածապաշտաց։ Աստուծապաշտ տոհմ. (Ագաթ.։)
Աստուածապաշտ կագօք. (՟Բ. Պետ. ՟Գ 11։)
Ասստուածապաշտ ծառայութիւն. (Ըստ աստուածապաշտ սովորոեաց. Ագաթ.։)
honoured hy God, who has divine honour.
Աստուածապատիւ քրիստոսազգեաց սարկաւագք. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
Աստուածապատիւ տէր սուրբ Գրիգոր։ Աստուածապատիւ հայր. (Գանձըն։ Մագ. ՟Ի՟Է։)
Յաստուածապատիւ եւ ի հոգեւոր տեառն յովակիմայ սիւնեաց եպիսկոպոսի յիշատակի. (Ուռպ. ՟Ծ՟Բ։)
Սուրբ եւ աստուածապատիւ կաթողիկոսին հայոց տեառն Գրիգորի, որ մակակոչի տղայ. (Մխ. բժիշկ.։ (Կարէր արդեօք նշանակել եւ Պատուօղ այ. այլ այն է ըստ յն. Տիմոթէոս։))
who relates, narrates, speaks of God.
Զոր ասաց իսկ աստուածապատումն, թէ ի սկզբանէ էր բանն. (Ագնթ։)
Որպէս ասէն յաստուածապատում իմաստութեան անդ, թէ զարթիցեն, եւ այլն։ Զաստուածապատում վարդապետութեւիւն միածնին. (Ագաթ.։)
Աստուածապատում սաղմոսերգութիւն Ինւս. (ի Թէոդոր.։)
cf. Աստուածաբար.
Զաստուածապէս համբարձումն. (Պտրգ.։)
Յերկրորդ եւ յաստուածապէս գալըստեանն. (Կիւրղ. խչ.։)
crowned by God.
Հերակլի աստուածապսակեալ եւ բարեպաշտ թագաւորի հոռոմոց. (Ղեւոնդ.։)
Աստուածապսակեալ թագաւոր. (Յհ. կթ.։ սղ։)
sent by God.
Աստուածառաք բարկութիւն, կամ սրտմտութիւն, հուր, տանջանք. (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ Վրք. ոսկ.։)
Շարժմունք եւ ժանտախտք եւ այլն, ասի գոլ աստուածառաք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
chastised by God;
that comes of divine wrath.
Ասուածասաստ հրաման, կամ բարկութիւն, կամ հարուածք. (Ագաթ.։) (Յհ. կթ.։) (Ոսկ. մ. ՟Ա 5. 22։) եւ (Ոսկ. ես.։)
that loves God, pious.
Աստուածասիրաց. (Ագաթ.)
աստոածասիրի եւ հոգեւոր տեառն. (Յհ. կթ.։)
Խոհեմագունիդ եւ աստուածասիրի անձին. (Շ. թղթ.։)
Կեսարիոս հոգի ամենաբարի եւ աստուածասէր. (Ածաբ. ի կեսար.։)
Զբարեպաշտս, եւ զաստուածասէր թագուհիսդ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Քաջայարմար գոլով (աղն հաղորդութեան այնմիկ՝ որ առ բերանոյն զգայութեան աղոց ըստ համեմատութեան օրինի՝ աստուածասէր մարմին եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)