fibrous, stringy, muscular, brawny;
ligamentous;
tendinous, sinewy.
Խորտակեցից զբազուկս նորա հզօրս նեարդապատս եւ աճառապատս. (Եզեկ. ՟Լ. 22։)
ՆԵԱՐԴԱՊԱՏ կամ ՆԵՐԴԱՊԱՏ. Նեարդիւք պատեալ, ջղուտ. կարշնեղ. յն. ձգտեալ.
cartilaginous.
χονδρῶδης cartilaginosus. Աճառատեսակ. աճառուտ. նման ներդի.
Նեարդատեսակքն նոցա սեռքն։ Եւ յայսցանէ մանաւանդ նեարդատեսակքն։ Ի խոշոր շնչերակացն նեարդատեսակքն՝ ձայնին գործարանք. (իսկ մզնատեսակքն նորա կապք՝ տուրեւառի շնչոյն։ Շարակացեալ ի յերիցն ի մեծաց նեարդատեսակաց (յն. նեարդից). Նիւս. բն. ՟Ժ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Է։)
fibrine.
son of an old woman.
Որդի պառաւոյ. ամլորդի.
Յօրէ յորմէ եկն այսր պառաւորդին Յովհաննէս, ի ցնծութեան են (հոգիք նախահարցն). (Զքր. կթ.։)
hostage;
pledge, gage;
տալ ի —, to plight, to pledge, to offer as a pledge;
առնուլ ի —, to take as a hostage or pledge;
ի — կալ, to be hostage.
• (ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն յետնաբար գրծ. -աւ) «իբրև գրաւ տրուած անձ» ՍԳր. Մծբ. Բուզ. գրուած է նաև պանդանդ, պանտանդ.-(Նոնն. 16 պանդանդ դրուած է յն. μισϑοφορία բառի դէմ, տր է «վարձու աշխատանք» ըստ նկա-տողութեան Ակինեանի ՀԱ 1904, 171). որից պատանդել կամ պանտանդել «կապել, կաշ-կանդել, արգիլել» Վրք. հց. Պիտ. պատան-դիլ «մի բանով զբաղիլ, բռնուիլ» Լաստ. իա. (հրտր. 1844, էջ 92). պատանդութիւն Ա. մկ. 4ա. 62. պատանդիչ Նար.։
• ՆՀԲ մեկնում է «պատ անդ ուրեմն, պրս. պէնտ «կապ»։ Տէրվիշ. Լեզու 1887, 108 աւելի ուղիղ է համառում պանդանդ, իբր հնխ. bhandh «կապել» արմատից՝ -անդ մասնիկով. հմմտ. հնազ-անդ, արգաւ-անդ։-Հիւնք. պրս. pāyandān «գրաւ, աւանդ»։
ὄμηρος obses, legatus. իտ. ostaggio, gaggio ὄμηρον pignus, quod est loco obsidis. գրի եւ ՊԱՆԴԱՆԴ, ՊԱՆՏԱՆԴ. (ի հյ. պատ անդ ուրեմն. եւ պ. պէնտ, կապ) Անձն տուեալ ի գրաւ՝ առ ապահովութիւն.
Որ էր մնացեալ ի պատանդս ի հռոմ քաղաքի։ Տալ պատանդս եւ գրաւականս։ Ա՜ռ նա զորդիս իշխանաց երկրին ի պատանդս։ Զպատանդսն՝ որ էին յակառն՝ հրամայեաց տալ ի ձեռս նորա։ Ածին կալան զպատանդսն առաջի նորա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 11։ ՟Ը. 8։ ՟Թ. 53։ ՟Ժ. 6. եւ 9։)
Տրդատ պատանդս առեալ դառնայ։ Հան դերձ պատանդաւն. (Խոր. ՟Բ. 83։ Յհ. կթ.։)
taking as hostage.
to serve as hostage;
to give or receive for hostage or pledge;
to tie, to enlace, to bind;
to involve, to contain, to enclose.
ὀμηρεύω, συνέχω, -ομαι եւ այլն. obsidem posco, accipio. (իսկ obsideo, է պաշարել) գրի եւ ՊԱՆՏԱՆԴԵԼ. Իբրեւ զպատանդ գրաւել արգելուլ. պաշարել. թակարդիլ. կր. խափանիլ. կաշկանդիլ. պատաղիլ, զբաղիլ.
Որոգայթ, զոր ոչ եդի առաջի իմ՝ պատանդեաց զիս. (Վրք. հց. ձ։)
Գրաւեցին՝ պատանդեցին եւ ուռկանեցին։ Եթէ յընթացից բարեաց զշունչս պատանդեսցէ. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Զ։)
Բեւեռեալ ընդ հեշտութիւնս մարմնոյ, եւ ցանկութեամբքն մարդկան իրօք (յն. կրիւք) պատանդեալ. (Նիւս. կուս.։)
Զանազան կարեօք պատանդեցաւ։ Բազում կարեօք պատանդեալ։ (Տունկ որթոյ) ի կալն՝ կարեօք պատանդեալ, եւ ի հատանելն՝ յանպիտանութիւն երթեալ։ Անխառն խնդութեան տրտմութեամբք պատանդեալ է. (Պիտ.։)
Զմեղաց տոռունս խզել, որովք պատանդեալ ընդ չար գերութեամբն անկեալ դնի. (Լծ. կոչ.։)
Զիա՜րդ պատանդեցաւ ազատեալն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Մինչդեռ հոռոմք զթագաւորացն աղմկաւ էին պատանդեալ. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
cf. Պատանդառու;
enlacing, enclosing.
Որ պատանդէ, պատանդօղ.
Չշօշափեցի զպատանդիչ զցանցարկ կարթին. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
the giving or receiving in hostage;
cf. Պատանդ.
ὄμηρον, ὀμηρεία . Պատանդ գոլն. գրաւումն. պատանդ.
Մատուցին զորդիս իշխանացն իւրեանց ի պատանդութիւն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 62։ 1)
fit vessel;
quiver, case for arrows.
• = Պհլ. *patkāndārān «կապարճ» որ կազ-մուած է պհլ. *patkān=պրս. paikān>հյ. պատկան «նետ» և պհլ. *dārān «կրող, ունե-ցող, պահարան» (տե՛ս դարան) բառերից։-Հիւբշ. 223.
• Հներից յետինները իմանում են պատկան դարան՝ իբրև երկու բառ՝ «պատղաճ կամ յարմար դարան» նշա-նակութեամբ։ Այսպէս Եղիշէի «ելից զնա իբրև զպատկանդարան՝ դեղեալ նետիւք» խօսքը Արծր. գ. 5, էջ 158 երկ-րորդում է «իբրև զպատշաճ դարան՝ ռե-ղեալ նետիւք» ձևով։ Սկևռ. աղ. 65 ան-ռատ ձևով գրում է «Ընդ պատկան մը-տեալ դարանաւ»։ Սրա համեմատ նաև ՆՀԲ մեևնում է «որպէս թէ յարմար դրարան»։ Ուղիղ մեկնեց նախ Lag.
βελοθήκη (նետադարան կամ փքնադարան), φαρέτρα pharetra. որ եւ ՊԱՏԿԱՆ ԴԱՐԱՆ. (որպէս թէ յարմար դրարան) սեպհականեալ անուն կապարճից՝ ուր դնին նետք. թիրքէշ, թիրտան.
Ելից զնա իբրեւ զպատկանդարան՝ դեղեալ նետիւք. (Եղիշ. ՟Ա։)
Զոր զատաբար առեալ. (Արծր. ՟Գ. 5), այսպէս երկրորդէ.
Իբրեւ զպատշաճ դարան՝ դեղեալ նետիւք։ ընդհանուր նշանակութեամբ առեալ զդարանն՝ ասաց.
Ընդ պատկան մտեալ դարանաւ իմաստնոյն ի գազանս, ընդ նմա խօսէր (այսինքն սատանայ ի բերանոյ օձին ընդ Եւայի)։
Բայց բարդութեամբ լինի ստէպ եւ մի բառ. որպէս,
Ի խորհրդական պատկանդարանէ անտի նետիւք իւրովք խոցոտէ զվիշապն. (Եւագր. ՟Ժ։)
Ոչ նետ ի պատկանդարանաց ի կիր արկանեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զնետս սրեալս ի պատկանդարանէն ձգել ի տէրն յուսացաւ. (Լմբ. ստիպ.։)
Ի չար պատկանդարանէ մախանացն նախանձու ձգէին ի նա զնետս հայհոյութեան. (Վրդն. ծն.։)
Սատաանայ, եւ օձն՝ պատկանդարան նետից նորա. (Տօնակ.։)
spectroscope.
illustrated, adorned with engravings or pictures, illuminated;
— յօրինել, to illustrate, to adorn with engravings, to illuminate.
to adduce a reason in excuse, to excuse oneself.
Պատճառանս դնել, կցկցել.
Խուժիկն պատճառադրելով խօսէր ընդ նմա այլաբանութիւնս. (Փարպ.։)
pretext, excuse, plea.
Առանց նորա ամենայն խորհեալքն ի նոցանէ եւ պատճառադրութիւնք եւ արարուածք՝ թերիք եւ անկատարք։ Յիշելով երանելոյ խուժկին զպատճառադրութիւնսն վարդապետին հեթանոսաց Պօղոսի. (Փարպ.։)
Առանց յապաղելոյ եւ պատճառադրութեան հասանիցիք ի սահմանեալ ժամադրութիւնն. (Շ. թղթ.։)
seeking pretexts or subterfuges.
Որ խնդրէ պատճառանս. պատճառասէր. հնարիմաց.
Առ ի հատանելոյ զպատճառն պատճառախնդրացն. (Եզնիկ.։)
Կարծէին լինել կարող ըստ պատճառախնդիր խորհելոցն զերծանել խաբէութեամբ. (Փարպ.։)
honouring, bearing respect;
honorary.
Որ դնէ այլում պատիւ. մեծարօղ. քառաւորիչ.
Զմեծ պատիւ եւ զմարդասիրութիւն ցուցանէ նոցա աստուած, եւ նոքա զպատուադիրն անարգեցին. (Ոսկ. հռ. ՟Ղ։)
Ամենայն գաւառք պատուադիրք են նորա։ Գովեաց (քրիստոս) զպատուադիրս իւր. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
Կոչին ճայից պէս պատուադիրք (ոյք պատուեն զծերացեալ ծնողս). (Վեցօր. ՟Ը։)
Վերջոյ եւ յառաջոյ պատուադիրքն յաճախեն զփառս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հիւրասէրք օտարընկալք, պատուադիրք. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Եթէ ծառայքն աստուծոյ այսպիսի պատուադիրք են, ո՞րքան եւս առաւել աստուած գիտէ պատուել զպատուադիրս իւր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Շինօղ սուրբ եկեղեցեաց, եւ պատուադիր քահանայական դասուց. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զսրբոցն միմեանց պատուադիր լինել՝ բարւոք գոլ եւ գովելի յոյժ՝ քարոզելով. (Սարկ. պատկ.։)
respect, honour, reverence.
Պատուադիրն լինել. մեծարանք. տե՛ս եւ պատուասիրութիւն.
Եկն առ նա մեծաշուք պատուադրութեամբ։ Ըստ անցնիւր գահու մեծարեալ պատուադրութեամբ. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Մադկան դարուց առաջնոց զէին անկղիտացեալ արդարապէս պատուադրութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
foot-stool;
pedestal;
socle.
ὐποπόδιον suppedarium, scabellum. Ոտնատեղի աթոռոյ. ընդ ոտիւք եդեալ ինչ՝ առ ի պատիւ բարձրութեան, աշտիճան. խարիսխ. պասամագ. իսկ պ. փայէ ՝ է պատուանդան, եւ պատիւ.
Երկի՛ր պագէք պատուանդանի ոտից նորա։ Եդից զթշնամիս քո պատուանդան ոտից քոց։ Երկինք աթոռ իմ են, եւ երկիրս պատուանդան ոտից իմոց.եւ այլն։
Ընդէ՛ր խափանիցէ զանձն լինել պատուանդան ընդ ոտիւք այլոց. (Եզնիկ.։)
commanding, ordering, disposing.
Դնօղ կամացն կան պահեալ ընդ հրամանաւ պատուիրանադին։ Գիտելով (բանսարկուին) զաստուած պատուիրանադիր, եւ զադամ պատուիրեալ. (Ագաթ.։)
transgression, breaking or violating the law.
որպէս Պատուիրանազանցութիւն. (ի ձայնէս աւանդ, իբր աւելազանցութիւն. կամ ի Վանգելոյ).
Իսկ յոյժամ ի պատուիրանաւանդութիւն գործեցին անդամ մի, անկան յիշխանութէնն՝ զոր առաւել յառաջն ունէին. (Բուզ. ՟Դ. 5։ 13)
to look around;
to observe, to consider, to ponder.
περισκοπέω circumspicio, exploro, perlustro. Շուրջ հայել եւ տեսանել. քաջ դիտել. քննել.
Եթէոք համազուգել կամեսցի հաւասարապէս բաղդատութեամն, անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարադիտեալ։ Զմիս՝ զոր համբաւես զկանտուղէս թագաւոր լիդացւոց լեալ, անցեալ պարադիտեսցուք։ Ի զարմացման եղեալ՝ ոչ կարէի զբովանդակն պարադիտել զառաւելութիւն նահատակութեանցն. (Պիտ.։)
Մրրկի եւ ի պարադիտելն զպատկեր գեղոյ պաճուճեալ. (Լմբ. սղ.)
Որ զուղիղն կամիցի պարադիտել ճանապարհ. (Ասող. ՟Բ. 2։)
merry dance.
Խնդութիւնցնծալից պարուք.
Այսօր ցնծան գեղազանակ պարախնդութեամբ երկնայինք եւ երկրայինք. (Թէոդոր. կուս.։)
ball.
to bind in every part, to pinion, to garrott.
περιδέω circumligo, obligo ἑνδιασφίγγω constringo. Շուրջանակի պնդել. ամրապնդել. պատել. զսպել. կաշկանդել. կապել. կապկըպել.
Պարապնդեցաւ կարանօք եօթանդիսակ վարս գլխոյ նորա. (Եղիշ. դտ.։)
Բարակ չուանօք պարապնդեցին զմարմինս նոցա։ Արկեալ զոմոփորոնն ի փողսն, եւ տյնու պարապնդեալ զփողսն՝ խեղդամահ արարին զնա. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Բ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Զբոլորն առ միմեանս եւ առ ինքն նախախնամաբար պարապնդէ. (Մաքս. եկեղ.։)
Առաքեալ հրեշտակ, եւ թեւ նամակին պարապնդեալ, եւ կնիք կապարեայ մակ կոփեալ՝ ապողինար առ կռօնոս. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)
Որ լուծիչդ ես կապելո՛ց, եւ այն՝ զորդիս մահապարտաց, եւ կամ կարկամութեամբ պարապնդեալս. (Երզն. մտթ.։)
Զբարձրանալն ի խաչին եւ պարապնդիլ բեւեռօք. (Մաշտ. յորմէ եւ Յհ. գառն.։)
Ննջեր խաւարազդած խորհրդովք պարապնդեալ ի մահճիս. (Անան. ի յովնան.։)
Շախկապ իմն տրամախոհութեան պարապնդեալ սկզբմունս առաջարկութեան. (Մագ. ՟Կ՟Ա։)
Պսակն պարապնդեալ (յայտ առնէ) զզուգական պատիւ երրորդութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
circumligation.
unoccupied, idle, unemployed, lazy, slothful;
vacant, void, empty.
σχολαστής, σχολάζων vacans, otiosus, otio deditus. Անգործ. դատարկ. պարապ.
Դատարկ էք, պարապորդ էք.
Եկեալ գտանէ պարապորդ. (Մտթ. ՟Ծ՟Բ. 44։)
Սատանայ բերէ քեզ գործ եւ հոգս, զի մի թողցէ զքեզ պարապորդ՝ յագիլ ի քաղցրութէն որ լինին քեզ յողբոց քոց. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Որպէս զի պարապորդք լիցին կալ եւ տեսանել զսքանչելիսն. (Եփր. յես.։)
tie, rope, cord, bonds, iron, fetters.
• . ե-ա հլ. «ձեռքի կամ ոտքի կապ, կապանք» Եւս. քր. բ. էջ 198. Ոսև. մ. բ. 2. Եփր. ծն. էջ 94. որից պարաւանդել «կապել, շղթայել» Ոսկ. ա. թես. Եղիշ. դտ. «պատել պաշարել» Յհ. կթ. Նար. պարաւան-դանք Պիտ. ասւում է նաև պարուանդ Պի-տառ.։
• ԳՒՌ.-Ղրբ. պա՛վարտ «ուռճացած (կա-նաչեղէն, բոյս)», Չրս. բալարդ «դալար, թարմ (ծաղիկ)», Եւդ. բալարդ, բալըրդուգ
• = Պհլ. *pāδawand ձևից, իբր հպրս. *na-dabanda=սանս. pādabandha «ոտնա-կապ», բարդուած pāda-«ոտք» և banda-«կապ» բառերից։ Սրանց նոր ձևն է պրս. [arabic word] pāy-band կամ ︎ pāband «ոտնա-կապ, յատկապէս ձիու ոտնակապ»։ Իրան-եան փոխառութիւն է նաև վրաց. գւռ. უარ-მანდიփարմանդի «ձիու ոտնակապ» (Бepи-дəe, Гpузинcк. rлоcc. nо имерcк. и pa-ս'ичրx говорамъ CI. 1912, էջ 44), թերևս հայերէնի միջոցով՝ ր-ի պատճառաւ. m ձայ-նը՝ փոխանակ v, յառաջացած է յետոյ՝ ւ-ջորդ n-ի ազդեցութեամբ։-Հիւբշ. 227։
• ՆՀԲ «որպէս թէ շուրջ պնդիչ՝ կապիչ (իմա՛ պար մասնիկով՝ պինդ արմա-տից) կամ վանդիչ պարանաւ»։ Böttich, ZDMG 1860, 360, 217 և Arica 87, 429 սանս. paribandh։-Lag. Urgesch. 412 և Btrg. bktr. Lex. 17 bandh առմա-տից։ Պատկ. Maтep. I. 14 պրս. bar-band «ձիու խամութ»։ Muller ՏW-AW 88 (1877), էջ 15 *pairi-band-։ Տէրվ. Նախալ. 95 համարում է օտար բառ և վերջին մասը -ւանդ=bhandh արմատից։ Հիւնք. պրս. parvandidam «կապել զբեռն կտաւոյ», barvanda «փաթոյթ բեռանց կերպասու»։ Ուղիղ մևևնութիւնը տուաւ Th. Bloch (նամա-կով հաղորդած Հիւբշմանին)։ Patru bány ՀԱ 1907, էջ 304 իբր բնիկ հայ՝ պար-մասնիկով bhndhā արմատից։ Karst Յուշարձան 403 տումեր bar «ևա-պել» բառի հետ։
κλοιός, -όν, σειρά ligamen, vinculum. Կապ, եւ կապանք՝ ոտից, եւ պարանոցի. շղթայ, եւ տոռն. պարան. սիրայ. (որպէս թէ շուրջ պնդիչ՝ կապիչ՝ կամ վանդիչ պարանաւ. որպէս եւ գանգանաւանդ՝ է ատամնակապ, բերանակապ).
Տարկինոս սիւպերբոս եգիտ կապանս, գանս, կոճեղս, բանաս, պահս, պարաւանդս, անուրս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հրամայէ լուծանել նոցա զպարաւանդս ոտիցն (ղազարու)։ Լուծին զպարաւանդ ոտիցն եւ բոլոր անձինն. (Նանայ.։)
Կարի լաւ էր ի գերեզմանի կապեալ կալ, եւ ոչ պարաւանդօք մեղաց ծածկեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Պարաւանդք որսացելոցն ի նմանէ քակտեսցին արագ արագ։ Զպարաւանդս կապանաց նորա քակետ՛ յինէն. (Սարկ. աղ.։)
Առատանք կապանաց վարմից աներեւոյթ խորացելոյ բանտին, եւ պարաւանդ յաւիտենից կորստեանն. (Բենիկ.։)
(Կին)՝ պիտանի չար, պարաւանդ աներեւոյթ. (Մխ. առակ.։)
Խառնակութիւն արտաքին խարդախչաց պարաւանդք են ուղղոյն. (Եփր. ծն.։)
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
περιδέω, περιβάλλω, δέω , δεσμέω circumligo, vincio եւ συμποδίζω (պարաւանդել զոտս). Կապել կաշկանդել պարաւանդօք. պարապնդել. զսպել. պատատել. պատել. կապէլ. կապկպել.
Զերծուցանել ոչ յաջողեցան ի պարաւանդելսյ ոտից նորա ի շղթայս։ Ընդ իւր տանէր եւ զարքայն սմպատ պարաւանդեալ ի շղթայս. (Խոր. ՟Գ. 51։ Յհ. կթ.։)
Ոչ ոք պարաւանդէ զիւր ոտս. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Զպարաւանդիլն ոտիւք եւ ձեռօք եւ ի խաւարն ելաներ արտաքին. (Սկեւռ. աղ.։)
Զձեռսն որ զերկինըս հաստատէ, երիզապինդ պարաւանդէ. (Շ. խոստ.։)
Մոլեկան ախտիւն իբրեւ պարանաւ պարաւանդեալ զնա հոգւով. (Եղիշ. դտ.։)
Այսպիսի առասանս ձգեալ պարաւանդելով. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Սաղաւարտիւք եւ զըրահիւք՝ պարաւանդեալ անդամք նոցին. (Ներս. մոկ.։)
Պարաւանդեալք ի թշնամւոյն՝ ոչ կարասցին ժամանել յամրացնել գաղթսն. (Յհ. կթ.։)
Պարաւանդին հիւծմամբ կորտեան՝ աներեւութիցն ժողովք. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Պակասեալ ի գնացիցն եւ պարավանդեալ յերկիւղէն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
Տիրապատուէր հրամանաւն պարտւանդեալ յանպայքար օրէնս ժամանակախոյզ խնդրողացն, այն՝ որ ասէ, ոչ է ձեզ գիտեալ զժամս եւ զժամանակս. (Ուռպ.։)
turdus, field-fare, thrush.
• Այսպէս է դնում նաև Մառ, Яфeт. гбор. 1, 135 անշուտ կարծելով թէ հին հայերէն է։ Լտ.turdus բառի հետ համեմատութիւնը տուաւ նախ Pictet, ռ տպ. Ա. 603։
diopter, dioptra.
to dispose.
διατίθημι dispono, compono, constituo եւ այլն. Ի կարգի դնել. կարգաւորել. կարգել. հաստատել. կացուցանել. պատրաստել. յօժարեցուցանել. զգածել. փոլխել. յարմարել. յերիւրել. շարադրել. տպաւորել. դոշմել. տարրացուցանել.
մեծ է զօրութիւն երաժշտականին՝ պէսպէս կրիւք ըմբռնելով զհոգին, եւ տրամադրելով. որպէս յայտ առնեն մրմունջք եւ ողբք ըստ ինքեանց տրամադրելով զհոգին. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
Որ ինչ յոգիսն տրամադրեալ են ախտք. (Անյաղթ բարձր.։)
Տրամադրեալն՝ հաստատեալ ասէ զարկածս չարին։
Անբանիցն արիւն ողջակիզացն յեղջերսն (սեղանոյ) տրամադրիւր, ասէ Շ. իմա՛, տպաւորէր, այսինքն օծմամբ դրոշմեալ լինէր։
Զիղձս բաղձանաց վերին երանութեանն յոգի նորա տրամադրէր։ Տրամադրէ (գրով) յիւրում տրամաբանական մատենին. (Ճ. ՟Ա.։)
Դառնացեալ աղբերք եւ լիճք ջրակուտից ի քաղցրութեան ճաշակս տրամադրին. (Թէոդոր. կուս.։)
յայլ բարձրագոյն տրամադրէ խորհուրդ։ Տրամադրել զլսողն ի զուարճական խնդութիւն. (Խոր. վրդվռ.։ Երզն. լուս.։ (իբրու փոխել կամ պատրաստել։))
Յորոյ հիման մեք հաստատեալ, անշարժապէս գոլ տրամադրեալ։ Զյիշատակն աստուծոյ ի միտս մեր տրամադրեսցուք. (Երզն. մտթ. (իբրու հաստատել)։)
dispositio;
class of verbs.
Տեսեալ զտրամադրութիւն վայելուչ ըստ կրօնաւորութեանն՝ զարմանայր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Վայրենի ախտիցն տրամադրութիւն։ Իրիցագոյն է քան զանիրաւութիւն արդարութիւն. եւ քան զիւրաքանչիւր ոք ի հակռակ տրամադրութեանցն. (Փիլ. լին.։)
Երկիւղին տրամադրութիւն։ Զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ. (Յհ. իմ.։)
Անջատեալք ոմանք ըստ տրամադրութեան եւ կամաց. (Պրպմ.։)
Զտրամադրութիւն կամաց զկնի յեղաշրջել։ Փոփոխել հոգեկան տրամադրութեանն. (Լմբ. սղ.։)
Ի գիւտս իմաստից տրամադրութեանց. (Արծր. առջբ։)
Լալն յայտնէ տրամադրութիւն գթոյն առ նա. (Ոսկ. գծ.։)
Դիտեա՛ արդ զհիւրընկալութեան քո տրամադրութիւն ո՛վ սոկրատ, ըստ որոյ եւ մեք տրամակայեալ եմք. (Պղատ. տիմ.։)
Զոր նոցա էր հաճելի՝ ոչ ուսայ. եւ զոր ես գիտեմ՝ հեռի է ի նոցա տրամադրութենէ. (Ոսկիփոր.։)
ՏՐԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ըստ փիլիսոփայից Որակութիւն դիւրաշարժ՝ հակադրեալ հաստատուն ունակութեան.
Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն ասասցին. եւ տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն գոլ։ Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժ եւ արագափոփոխք. հի՛կէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն, հիւանդութիւն եւ առողջութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Այլք ի տրամադրութեանցն ժամանակաւ տրամակայեալ՝ հանապազորդ ի մեզ խնդրէ բնականալ։ Յհ. (իմ. ատ.։)
յարեւանայ բային՝ խոնարհմունք, տրամադրութիւնք (յն. սեռք), տեսակք ... Տրամադրութիւնք են երեք. ներ գործութիւն, կիր, միջին. (Թրակ. քեր.։)
Տրամադրութիւնք են տարափոքութիւնք, եւ ո՛չ ի վերայ հաստատութեան, այլ ի վերայ փոփոխման. ըստ որում տրամադրութիւնք ասին փոխադրութիւնք։
mingled with sadness.
Հաղորդ տրտմութեան՝ իբրու կից ընդ տրտմական ցաւոց. ցաւագին. դառն.
Որ տրտմահաղորդ քո չարչարանօք խաչին. (Շար.։)
rod;
beams of light.
• (կամ նաև րաբդոն, ռաբդոն) «գաւազան». մէկ անդամ ունի Արիստ. աշխ. 613. «Իսկ բաւդոսք է Իրիսի ներերևութիւն ուղիղ, որ թարգմանի ցուպ»։
Իսկ րաւդոսք է իրիսի (ծիածանի) ներերեւութիւն ուղիղ, որ թարգմանի ցուպ. (Արիստ.։)
evening party.
night-dress, — gown.
ՑԱՅԳԱՆՈՑ ՀԱՆԴԵՐՁ. Գիշերային հանդերձ. զգեստ ի պէտս գիշերոյ.
Եթէ արժա՞ն է ցայգանոցս հանդերձս ունել, կամ այծեայս, կամ այլ ինչ. (Բրս. հց.։)
so far, as far as that, to that place, there.
ՑԱՅԴ ՎԱՅՐ. Մինչեւ ցայդ վայր. μέχρι τούτου, ἔως τούτου hucusque, usque huc. Մինչեւ ցայս տեղի կամ ժամանակ կամ աստիճան. ցարդ. ցայդր. ցայսր. ինչուան հոս.
Ցայդ վայր եկեսցես, եւ այլ մի՛ անցանիցես. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 11։)
Ընդէ՛ր ա՛րքայ ցայդ վայր միայն ետուր ընթեռնուլ։ Ցայդ վայր եղեւ հրաման պատուհասիդ ձերոյ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
Թո՛յլ տուր մինչեւ ցայդ վայր. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 51։)
assiduous, continual;
ever, continually.
Փառաւորեալ ցակորդ ի հոգեղէն եւ ի հրեղէն զուարթնոցն։ Ցանկորդ զխայրեացն մատուցանելով ընդարձակուձեռն նուէրս. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
Ուր որդին Աստուծոյ նստի ընդ աջմէ Աստուծոյ՝ փառաւորեալ ցանկորդ ի հրեշտակաց, եւ ի մարդկանէ. (Եղիշ. յար.։)
Պետրոս երագ ցանգորդ։ Ընդէ՞ր հոգեւոր ինչ չխոստացաւ կնոջ, այլ զցանկո՛րդ յիշատակ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. մտթ.։)
to frequent, to haunt;
to continue, to persevere, to perpetuate, to last.
եւ չ. ՑԱՆԿՈՐԴԵՄ ՑԱՆԿՈՐԴԻՄ. ἑνδελεχίζω, διημερεύω, διαμένω continuo, continuus sum, persevero. Հանապազորդել. ցանգ պահել կամ վարել. շարունակել. կալ մնալ միշտ. անընդհատ պարագել. յաճախել.
(Մարդն) որպէս օրէնս ինչ հաստատունս եւ հաճոյս զխաբէութիւնն ցանկորդելով յինքեան։ (Աղաւնին առ մարդիկ) ցանկորդեալ առ նոսա ունել միաբանութիւն. (Պիտ.։)
Ընդ երգեցիկս մի՛ ցանկորդիր. (Սիր. ՟Թ. 4։)
Աչք նոցա ցանկորդեալ ի ճանապարհս նոցա. (անդ. ՟Ժ՟Է. 16։)
Ի մէջ խորհրդականաց ցանկորեսջիր. (անդ. ՟Ի՟Բ. 13։)
Ցանգորդեալ սրբոցն անդրէն ի վանսըն դառնային. (Տաղ համբ.։)
Ցանկորդեալ էր յահ եւ յերկիւղ, եւ սնաւ սրբութեամբ։ Ցանգորդեալ ընդ ձեզ լինել։ Էր ցանգորդեալ հոգեւոր բանից։ Կոյս ոմն ցանկորդեալ յաղօթս՝ ճգնաւոր. (ՃՃ.։)
Աստուած զմեզ ցանկորդել առ իւր բաղձայ. (Խոսր.։)
Ի ձիոցն ասպարէզս եւ ի թատերս եւ յանօրէնութիւնս տեսանեմ ցանկորդեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
seiner, fisherman.
βάλλων σαγήνην qui jacit sagenam. Որսորդ. որսօղ ցանցիւ. արկօղ զցանց. ցանցիչ. ուռկանաւոր.
Ցանցորդքն եւ ուռկանաւորքն սուգ առցեն. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 8։)
Օրինակ իմն գեղեցիկ ցանցորդի լի ձկամբք յերկիր թափեալ ցանցոյն՝ կայտռէին՝ յերեսս երկրին. (Խոր. ՟Բ. 82։)
until now, still, yet;
— եւս ոչ, not yet.
ՑԱՐԴ որ եւ ՄԻՆՉԵՒ ՑԱՐԴ. Ցայժմ. մինչեւ ցայժմ. այժմ. արդ.
Ոչինչ կամեցաք ցարդ նեղել զձեզ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 14. յն. արդ.)
ՑԱՐԴ ԵՒՍ. մ. μέχρι νῦν usque nunc. Մինչեւ ցայժմ. տակաւին եւս. դեռ. արդ. ինչուան հիմա.
Եւ ցարդ եւս պատմեցից զարդարութիւնս քո. (Սղ. ՟Հ. 17։)
Ցարդ եւս ոչ սրբեցան ի խմորոյն եգիպտացւոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
Ցարդ եւս բան պատմի. (Յհ. կթ.։)
Ցարդ եւս ի պատուհասելոյ յետս նահանջէ. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի՟Դ։)
Ոչ ումեք ցարդ եւս եղեւ գիտելի։ Սատանայ ամբարտաւանէ՛ եւ ցարդ եւս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Ցարդ.
cf. Ցարդ.
cf. Վարսաւոր.
Ծագեաց աստղն վարսադիտակ՝ սուրբ առաքեալն թադէոս։ Արուսեակն վարսադիտակ, եւ փայլածուն գեղեցկապաճոյճ. (Ճ. ՟Բ.։ Ոսկիփոր.։)
sixteenth.
ἐκκαιδέκατος decimus sextus. Վերջինն վեշտասան թուոց. տասնըվեցերորդը.
Վեշտասաներորդն՝ եմմերայ. վեշտասաներորդ՝ անանիաս։ Յաւուրն վեշտասաներորդի ամսոյն առաջնոյ. եւ այլն։
Ի վեշտասաներորդի ամի տէրութեան նորին թագաւորի. (Եղիշ. ՟Ը։)
recomposition.
to return, to go back.
to put in the first place, to prefer before others.
Զերկրայինս ընդ երկնայինսն վերադասեսցէ։ Վերադասեցան յորդիս վերին երուսաղէմի. (Ժող. շիրակ.։ Յհ. կթ.։)
Բազում ճառս վերադասեաց (այս ինքն շարակարդեաց) յաղագս ուղղափառ հաւատոյ եւ վարուց. (Ճ. ՟Ա.։)
Արդ այդ գումարտակ վերադասեցեալ բարեշնորհութեան քոյդ պարգեւաց. (Նար. ՟Լ՟Է։)
return.
ἁνατροφή reversio μεταγωγή translatio եւ այլն. Վերստին դարձ. յետս դարձումն. փոխադրութիւն. նորոգութիւն. եւ Կրկնութիւն. յաւելուած.
Այս ամենայն էր, որ խափան առնէր վերադարձի առնն աստուծոյ. (Վրք. ոսկ.։)
Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս՝ դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր. (Շար.։)
cf. Վերադառնամ.
ՎԵՐԱԴԱՐՁԻՄ ἁναστρέφομαι revertor ἑπιστρέφομαι convertor եւ այլն. որ եւ ՎԵՐԱԴԱՌՆԱԼ. Վերադարձ առնել. անդրէն վերստին դառնալ.
Վերադարձիլ արտասուօք ի ջնջումն մեղացն։ Ի ձեռն ապաշաւանաց վերադարձիլ ի կեանս. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Ի մահուանէ ի կեանս վերադարձան. (Տօնակ.։)
Յինքնական պատիւն վերադարձեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Այսպէս ճշմարիտ բանս վերադարձելով յաղագս իւր՝ բացուցեալ լիցի. (Ոսկիփոր.։)
willed by God, agreeable to God.
Պահք սուրբք եւ ատուածակամք. (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։)
Եւ եթէ ո՞ր է սէրն ատուածակամ, եւ կամ ո՞ր ըստ մարմնոյ. (Ցանկ մանդակ.։)
divine.
Հաղորդք աստուածականն լինել բնութեան։ Աստուածական կամօք հաճեցաւ ընդ աշխարհի բնութիւն. (Աթ. ՟Ը եւ ՟Գ։)
Խառնեալ ի գունդ աստուածական. (Ագաթ. իմա՛, հրեշտակային զօրք Աստուծոյ։)
Գործովքն բարութեան լուսաւորեալք ի հանգիստ նորոգական վայելչութեան դրախտին ընդ աստուածական փեսային. իմա՛, ընդ Աստուծոյ՝ երկնաւոր փեսային։
Որչափ աստուածականիդ առ մարդ զօրութիւն։ Աստուածականիդ է նմանութիւն. (Նար ՟Ծ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)
who lives with God or according to the will of God.
(երկինք) աստուածակեաց աշխարհ. (Թէոդոր. խչ.։)
godlike, in the form of God, divinely.
Եւ ադամ վերստին աստուածակերպ ճոխանայ. (Շար.։ Նովին ոճով ասին.)
Աստուածակերպ օրինակ բարձրանալ։ (Մակ. ՟Բ 12. որպէս բարդեալ. զի եւ յն. է մի բառ, զուգԱստուած, կամ աստուածահաւասար.)
that bears God.
Աստուածակիր արգանդ կուսի։ Տապանակ բանին աստուածակիր։ Աստուածակիրսեղանոյ սրբոյ. (Գանձ.։)
Որպէս Միացեալ ընդ աստուածային բնութեան յանձին բանին.
Գալստեանն ծննդեանն աստուածկիր մարմնովն յաշխարհս. յն. ներմարմնաւոր գալստեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 6։)
that participates in the divine nature or grace.
ὀμόθεος ejusdem deitatis consors Կցորդ աստուածութեան, կամ հաղորչ Աստուծոյ, բնութեամբ. որպէս աստուածային անձինք ի մէջ իւրեանց, եւ համապատուութիւն նոցա.
Առժամայն իսկ ծանօթ եղեալ էական անծինն որդւոյ, եւ միաբուն եւ աստուածակից պատուին, եւ ամենակար զօրութեան նորին. (Ագաթ.։)
Եւ որպէս Մարմինն Քրիստոսի միացեալ ընդ անձին բանին. եւ ըստ Աստուածաբանին՝ Աստուածացեալ, եւս եւ Զուգաստուած առձային.
Ոչ փոփոխելով բնութեան, կամ խառնակելով ասելի է աստուածանալ զամարմինն տեառն, որ աստուածակից եւ Աստուած եղեւ. այլ որպէս ասէ աստուածբան, յորոց մինն աստուածացոյց, եւ մին աստուածցաւ, եւ վստահանամք ասել՝ ընդ Աստուծոյ եւ Աստուած. (Դամասկ.։)
Եւ որպէս Հաղորդեալ Աստուծոյ շնորհօք, որպէս հրեշտակք, եւ մարդիկ.
Քրիստոսի լինել կերպարանակից, մանաւանդ թէ աստուածակիցք. (Երզն. քեր.։)
side or part of God
ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՂՄՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ τὰ πρὸς τὸν θεόν, τὰ παρὰ τοῦ θεοῦ quae ad deum, in deum, a deo, ex parte dei Կողմն Աստուծոյ. եւ Որ ինչ է ի կողմն Աստուծոյ, եւ ի կողմանէ կամ ի դիմաց նորա.
Դու եղիցիս նման յաստուածակոյս կողմանէ։ Հաւատարիմ քահանայապետ յաստուածակոյս կողմանէ անտի։ Ամենայն քահանայապետ վասն մարդկան կայ յաստուածակոյս կողմն անդր. (Ել. ՟Դ 16։ Երբ. ՟Բ 17։ ՟Ե 1։)
Անդրյաստուածակոյս կո՞ղմն կամիս, թէ մնալ աստէն իմարմնի. (Վրք. հց. ՟Ի։)
ՅԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ. իբր Առ Աստուած. դէպ յԱստուծոյ. Յաստուածակոյս, եւ յետ Աստուծոյ ի նախագործն քահանայապետութիւն վերագրեաց. (Դիոն. երկն.։)
cf. Աստուածակողմն.
ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՂՄՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ τὰ πρὸς τὸν θεόν, τὰ παρὰ τοῦ θεοῦ quae ad deum, in deum, a deo, ex parte dei Կողմն Աստուծոյ. եւ Որ ինչ է ի կողմն Աստուծոյ, եւ ի կողմանէ կամ ի դիմաց նորա.
Դու եղիցիս նման յաստուածակոյս կողմանէ։ Հաւատարիմ քահանայապետ յաստուածակոյս կողմանէ անտի։ Ամենայն քահանայապետ վասն մարդկան կայ յաստուածակոյս կողմն անդր. (Ել. ՟Դ 16։ Երբ. ՟Բ 17։ ՟Ե 1։)
Անդրյաստուածակոյս կո՞ղմն կամիս, թէ մնալ աստէն իմարմնի. (Վրք. հց. ՟Ի։)
ՅԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ. իբր Առ Աստուած. դէպ յԱստուծոյ. Յաստուածակոյս, եւ յետ Աստուծոյ ի նախագործն քահանայապետութիւն վերագրեաց. (Դիոն. երկն.։)
agreeable to or pleases God.
Հաճոյ կամ հաճոյական եւ ընդունելի Աստուծոյ.
father of God.
Աստուածահօր մարգարէին դաւթի. (Շ. ընդհանր.։)
θεόπατωρ dei pater, vel progenitor Նախահայր Քրիստոսի Աստուոյ մերոյ՝ ըստ մարմնոյ. մանաւանդ դաւիթ. եւ հայր անուանեալ Յիսուսի՝ արդարն Յովսէփ խօսնայր կուսի.
Աստուածահայրն դաւիթ. (Դիոն. թղթ. ՟Ը։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Շար.։)
Մեծ աւետիք են այսօր աստուածահօրն ադամայ. մեծ աւետիքեն այսօր աստուածահօրն Յովսեփայ. (Գանձ.։)
that calms or appeases the anger of God.
Հաշտարար ընդ Աստուծոյ.
ordained or commanded by God.
Աստուածահրաման պատուիրան, կամ պատուէր, օրէնք, գործք, յօրինուած. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Եղիշ. դտ.։ Անյաղթ բարձր.։ Մանդ.։ Անան. եկեղ։)
Բանք Աստուածահրամանք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
done by a miracle or divinely.
Յաստուածահրաշիցդ քաց նշանաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
declared by God;
who discourses of God.
Ի սմանէ ծնանին խորհուրդք աստուածաճառք. (Լմբ. սղ.։)
Mother of God.
Հանդերձեալ էր ելանել յաշխարհէ տարփողական հոգւով սիրով աստուածամայրն. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
that wars against Heaven, that is repugnant to God;
յ— մատչել, to declare against Heaven.
θεομάχος contra deum pugnans, dei inimicus Որ մարտնչի ընդդէմ Աստուծոյ. Աստուծոյ դէմ կռուօղ.
Ածամարաս կոչեաց (զհրէայս)։ Յանդիմանեցան այսպէս Աստուածամարաք. (Աթ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ։)
Աստուածամարտացն վրէժխնդրող լինել. (Ճ. ՟Ա.։)
Ամբարձ զձեռն աստուածամարտ ընդդէմ բարեպաշտութեան. (Բրս.։)
Ի սատանայական ամբարհաւաճութենէ, եւ յաստուածամարտ աւանդից. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
Որով եւ պարտեցան իսկ աստուածամարտ մարտուցեալքն. (Յհ. կթ. նոյն ընդ յաջորդ բայիդ։)
that is near God.
Մերձամերձ դաշնաւոր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Աստուածամերձ լսելիք. (Յհ. կթ. իբր ընդել աստուածային բանից։ Եւ)
Աստուածմերձ բան, կամ խորհուրդ, այցելութիւն, պողոտայ. (Յհ. կթ.։)
who is profoundly learned or versed in divine things;
who is familiar with God;
hardened by God.
Աստուածամայրն յանդիման երկոտասանաճառագայթ աստուածամուխ առաքեալական գնդին հրաժարեալ յամենեցունց. Զմարմինն ամենասուրբ հրացեալ աստուածամուխ հրոյ կայծակմամբ՝ եդեալ ի տեղկոջն կոչեզեալ գեթսամանի. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
Դծոշմ աստուածամուխ՝ արեմաբ որդւոյն Աստուծոյ։ Սուր աստուածմուխ՝ բարձրացեալն այցելութեան. (Թէոդոր. խչ.։ Նար. խչ.։)
Զամենայն աւելորդ բուսուկս որոմանցն չարութեան ի բաց խլէր աստուածամուխ մանգաեղաւն. (Վրդն.։)
Աստուածամուխ կենացն լինել ժառանդորդ։ Զի մերձաւորս եւ աստուածամուխս պատրաստիցէ։ Աստուածամուխ լինել աստուածական վայելչութեանն. (Ագաթ.։)
Epiphany.
Ի լեառնն ի դէմս գալ աստուածայայտնութեանն. (Նախերանգ. փիլ։)
Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։
Զաստուածայայտնութեանն եւ ծննդեանն նորին զօր Յհ. (իմ. ատ.։ Տօնաց.։ Շար. վերնագր.։)
divine, belonging to God;
sacred, pious.
Աստուածային խորհուրդ, կամ փառք, պատկեր, կամ արքայութիւն, հրամանատուութիւն, տեսչութիւն, ուխտ, սեզան, տաճար, ողջակէզ, խոստումն, սքանչելիք, զօորութիւն, կամ լոյս, կերակուր, տուն, ցօղ. կամ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի. եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Շար. եւ այլն։)
Աստուածայնովքն արուեստիւք։ Աստուածայնով իմն կենդանութեան հագագաւ։ Ճայթմամբ աստուածայնով հնչեցեալ. (Նար.։)
Որպէս յաստուածայինսն դտանեմք ասացեալ պատմութիւնս. (Խոր. ՟Գ 4։)
Աստուածայինցն գիտութեանց առաջինքն զերկրորդսն հաղորդեցուցանեն. (Դիոն. երկն. ՟Է։)
Ուստի ասի եւ զմարդկանէ՝ եւ զմարդկային իրաց՝ որպէս Աստուածանման, աստուածարեալ. սուրբ, աստուածայինն՝ դաւիթ, կամ Մովսէս, եւ այլն. (Պիտ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
Իյարմատոյ սուրբ լուսաւորչին շառաւեղեալ (յակ. մծբ) մարդդ աստուածային. (Գանձ.։)
Զաստուածային հանդէս իմաստասիրութեան զգեցցուք. (Սահմ.։)
Մարդիկ տըւին զմարդդ աստուածային (այսինքն զաստուածացեալ մարմին փրկչին), եւ ռին զհոգին. (Գանձ.։)
state of a divine or sacred thing.
Առ աստուածայնութեան բնութեան անհասանելի է խորհրդոց մարդկան Աստուած. (Պրպմ.։)
Եւ τὸ θειότατον divinisimum esse Աստուածակերպութիւն հաղորդեալ իւիք օրինակաւ. սրբազանութիւն.
Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)
Հետեւի արդարութեան եւ աստուածայնութիւն, եւ ճշմարտութիւն, եւ հաւատն, եւ չարատեցութիւն. (Արիստ. առաք.։)
divine and human conjointly.
θεανδρικός deivirilis Իբր Աստուածամարդկային. Քրիստոնեական. փրկչական. սեպհական Քրիստոսի, որ է Աստուած եւ մարդ. Տե՛ս (Դիոն. թղթ. ՟Դ. եւ Մաքս. անդ։)
Յաւէտ մարդավայելուչ աստուածայրական փրկագործ կրիւքն. (Ոսկ. գծ.։)
to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.
Ոչ շատ եղեւ նմա իշխանութիւն դիւաց, եւ կամեցաւ եւ ի վերայ մարդկան եւս աստուածանալ. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Եթէ ուտես ի հրաժարեցուցեալ փայտէդ, աստուածաս. (Կամրջ.։)
Զի ի սկզբան մարդն ցանկացաւ աստուածանալ, եւ անդ ոչ հասաւ. իսկ արարիչն եկեալ մարդացաւ, վասն այնորիկ մարդն աստուածացաւ. (Գանձ.։)
Խառնեալ յաստուածութիւն անդ, զի աստուծացայք. (Նար. առափ։)
Աստուած մարդացեալ խաչի մարդացեալ խաչի մարդկեղէն մարմնով, եւ ես փառաւորեալ աստուածանամ աստուածային երկաւորութեամբ. (Կիւրղ. խչ.։)
Եկեալ միածին որդին Աստուծոյ՝ վերհամբարձեալ զաստուծացեալ մարմինն մօր իւրոյ։ որ եւ ասի ԱՍԻՈՒԱԾԱԶԳԵԱՑ, ԱՍՏՈՒԱԾԱԿԻՐ, ԱՍՏՈՒԱԾԱԿԻՐ, ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԵԱԼ։
Իսկ զմարմնոյն Քրիստոսի, կամ զՔրիստոսի, ըստ որում մարդ՝ ասի աստուածացեալ, վասն գոլոյն միացեալ ընդ աստուածութեան յանձին բանին.
Աստուած մարդացաւ, մարդն աստուածացաւ. անխտիր լինի այլեւայլ մտօք իմանալ զՔրիստոսէ՝ ըստ որում մարդ, եւ զմարդկային բնութենէս մերմէ առ հասարակ.
Աստուած մարդացաւ, եւ մարդիկ աստուածացան։ Խորագոյնս խօսի ըստ աստուածաբանաց Մանդակ. ի ծն. Քրիստոսի, ասելով.
Բանն աստուած եղեալ մարդ՝ ըստ էութեան (այսինքն ըստ բնիկ իսկութեան իւրոյ ի յաւիտենից) Աստուած կոչի, եւ ոչ մարդ. եւ ըստ տեսչութեան (այսինքն ըստ տնօրէնութեան մարդեղութեամբ՝) աստուած մարդ աստուածացեալ՛. ուր հրէամիտն նեստոր ասէր, մարդ աստուածացեալ, քանթէ (Աստուած մարդացեալ։)
that resembles God, godlike.
Խոնարհութիւն նորին, եւ ունկնդրութիւն աստուածանման։ Զնոցին առաքինութիւնսն, եւ զաստուածանման վարսն. (Կլիմաք.։)
Չափաւորութեամբ աստուածանմանիցն ներգործութեանց՝ անդադար եւ բարձրաթռիչ մշտաշարժութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Գ։)
Իսկ անդ, ՟Դ. յասեալն զհրեշտակաց.
Յաստուածանմանն կոյս զինքեանս տպաւորեն. իմա՛, յաստուածանմանութիւն անդր. τὸ θεομίμητον
given by God;
full of the grace of God.
Ըստ դաւանելոյ աստուածաշնորհ քահանայից. (Նար. ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
θεόπνευστος divinitus inspiratus, mentemdivinam redolens Շնչեալ կամ ազդեալ առ յԱստուծոյ. գրեալ հոգւով սրբով. մակդիր սուրբ գրոց՝ մանաւանդ հին կտակարանի.
Եւ զի կենդանի եւ կենդանարար է (սուրբ գիրն), աստուածաշունչ կոչի. (Խոսր.։)
Այսօր աստուածաշունչ քնարն Յովհաննէս ի գլուխ ահաւոր եւ հրակէզ մերձենայր. (Թէոդոր. կուս.։)
who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.
Աստուածաչարչար ազգին յանդիմանիչ. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Ո՛չ եմք աստուածաչարչար որպէս ամբարիշտն եւտիքէս։ Յանմաքուր եւ յաստուածաչարչար աւանդութեանցն եւտիքի. (Զքր. կթ. թաղմ.։)
preserved or protected by God.
who worships God, pious, religious, devout, spiritual.
θεοσεβής, εὑσεβής deum colens, pius Որ պաշտէ զԱստուած ճշմարիտ հաւատով եւ գործովք բարեաց. կամարար այ. բարեպաշտ. աստուածահաճոյ։ (Ել. ՟Ժ՟Ը 21։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ա 14։ Յոբ. ՟Ա 1 եւ 8։ ՟Բ 3։ Յհ. ՟Բ 51։ Ես. ՟Ի՟Զ 7։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ 9։)
Առ աստուածապաշտաւն (կամ աստուածապաշտօն) կոստանդնիւ. (Ճ. ՟Ա.։)
honoured hy God, who has divine honour.
θεοτίμητος, θεότιμος a deo honoratus Պատուեալ առ ի յայ, մանաւանդ սրբազան պատուով.
Աղաչեմ զաստուածապատիւ առաջնորդս եկեղեցւոյ. (Երզն. խրատ.։)
Սուրբ եւ աստուածապատիւ կաթողիկոսին հայոց տեառն Գրիգորի, որ մակակոչի տղայ. (Մխ. բժիշկ.։ (Կարէր արդեօք նշանակել եւ Պատուօղ այ. այլ այն է ըստ յն. Տիմոթէոս։))
who relates, narrates, speaks of God.
Որ պատմէ կամ ճառէ զայ, կամ զաստուածութենէ որդւոյ. աստուածաբան.
Աստուածապատում Յովհաննու հնազանդեալ ունկնդիր լերուք, ի սկզբանէ էր բանն. (Կոչ ՟Ժ՟Բ.)
Որպէս ասէն յաստուածապատում իմաստութեան անդ, թէ զարթիցեն, եւ այլն։ Զաստուածապատում վարդապետութեւիւն միածնին. (Ագաթ.։)
Աստուածապատում սաղմոսերգութիւն Ինւս. (ի Թէոդոր.։)
cf. Աստուածաբար.
Զկէսն աստուածապէս, եւ զկէսն մարդկապէս խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 38։)
Յերկրորդ եւ յաստուածապէս գալըստեանն. (Կիւրղ. խչ.։)
Կարծեաց եւայ, թէ որդիս Աստուծոյ ծնանի, եւ որդիք նորա աստուածապէս ծնանին. (Եփր. ծն.։)
crowned by God.
Հերակլի աստուածապսակեալ եւ բարեպաշտ թագաւորի հոռոմոց. (Ղեւոնդ.։)
Տաց զնա ձերոյդ աստուածապսակեալ անձինդ. (Կաղանկտ.։)
that loves God, pious.
Ցանկասէրք մանաւանդ՝ քան աստուածասէրք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 4։)
Զսոսա մարդասէրս, իսկ զառաջինս՝ աստուծասէրս յիրաւի ոք ասիցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աստուածասէր արքայիդ. (Գր. տղ.։)
Առ աստուածասիրաւն Կոստանդնիւ. (Ճ. ՟Ա.։)
Խոհեմագունիդ եւ աստուածասիրի անձին. (Շ. թղթ.։)
Աստուածասէր առաքինութիւն, կամ քաղաքավարութիւն, պաշտօն, հնազանդութիւն, երկիւղածութիւն, օրէնք, միտք, խորհուրդ. (Փիլ. քհ. ՟Ա. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Բուզ. ՟Գ 3։ Կորիւն.։ Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա 2։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Զբարեպաշտս, եւ զաստուածասէր թագուհիսդ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Աստուածասէր իրն, եւ աստուածասէր մարդն՝ սուրբ, եւ աստուածասէր մարդն՝ անսուրբ. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Կամ ըստ հեթանոսաց՝ Սիրելի աստուածոց, դից.
Քաջայարմար գոլով (աղն հաղորդութեան այնմիկ՝ որ առ բերանոյն զգայութեան աղոց ըստ համեմատութեան օրինի՝ աստուածասէր մարմին եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)
love of God, piety, religion, devotion.
Աստուածասիրութեան առաջնորդեալ յամենայն առաքինութիւնս. (Խճխ. ՟Թ։)
Կարծեմ ոչինչ զանխուլ է ի քոյոյ աստուածասիրութենէդ. (Յհ. կթ.։)
that has put God to death.
Սպանօղ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. խաչահանու. տիրասպան. Հաղորդակից է աստուածասպանիցն, եւ որոց զառաքելսն տեառն կոտորեցին. (Ածազգ. ՟Ծ՟Գ։)
Ի մոլորեցուցիչն կարդալ զքեզ աստուածասպանիցն. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
Յուդա աստուածավաճառ, հրէայքն աստուածասպանք. (Ուռպ. թղթ.։)
Դու որ անարժանութեամբ հաղորդիս, աստուածասպան անուանիս։ Մանդ. (՟Ա։)
Առնեմ դատաստան աստուածասպան քահանայիցն (քրմաց). (վրք դիոն։)
deicide.
Ընդէ՞ր ոչ զերծոյց զնոսա յաստուածասպանութենէն. (Լմբ. առ լեւոն.։)
created by God.
Յօրդեալ ստութեամբ իբր Աստուած. կերտեալ կուռք.
cf. Աստուածահրաշ.
that befits, becomes God.
Աստուածավայելուչ փառք, վարդապետութիւն, կամ տեսութիւն, կամ գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։ Մագ. ՟Խ՟Գ. ՟Հ՟Բ։ Դիոն. երկն.։)
Զաստուածավայելուչսն թէ զիա՛րդ են, չկարեմք իմանալ. (Խոսր.։)
Ածավայելուչ համարեսցի ըզգործսն։ Ո՛վ աստուածավայելուչ օրինակի (Աբրահամու) յարժանաւորութիւն եւ ի մարդասիրութիւն. (Փիլ. լին.։)
that hates God.
Ատելի Աստուծոյ, կամ ատեցօղ Աստուծոյ. որպէս θεομισής qui deum odit մանաւանդ θεομισής, θεομίσιτος, θεοστυγής deo odiosus, vel invisus
Զայսպիսիս ասել՝ ոչ միով իւիք արդարագոյնք, այլ՝ աստուածատեացք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Աստուածատեաց խորհուրդ, կամ մարդ, կամ դեւ, գունդք։ Մարդիկ աստուածատեացք. (Փարպ.։ Կլիմաք.։ Պրոկղ. ի ստեփ.։ Լմբ. սղ.։)
ընդ աստուածատեցին զշոգմոգսն ի կարգ արկանէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
that has seen, that sees God.
Մանաւանդ զանձինս մեր բարեգործիցեմք՝ աստուածատեսս առնելով. (Ածաբ. յայտն.) θεοειδής
cf. Աստուածտեսութիւն.
θεοπτία visio dei Տեսութիւն Աստուծոյ. ճանաչումն Աստուծոյ եւ աստուածայնոց. գիտութիւն խորհրդոցն Աստուծոյ.
Սլանան առ աստուածատեսութիւն անճառելեացն խորհրդոց. (Նար. յովէդ.։)
Յանցանօքն ադամայ աստուածատեսութիւնփառացն ծածկեցաւ ի դիմաց նորա. (Ոսկիփոր.։)
hatred, aversion of God.
Զի՞նչ ասէք. աստուածասէրք լինելով՝ աստուածատեցութեա՞ն յանդգնէին ցուցանել գործ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զգործով աստուածատեցութիւնս՝ պիտակ բանիւ աստուածասիրութիւն առդնեմք. (Լմբ. ատ.։)
given by God, infused.
θεόσδοτος, θεόδοτος, θεοδόσιος. a deo, sive divinitus datus. ՅԱստուծոյ տուեալ. Աստուածապարգեւ. աստուածաձիր. աստուածաշնորհ. աստուածաւանդ.
Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)
Իսկ իբրեւ յատուկ անուն՝ ԱՍՏՈՒԱԾԱՏՈՒՐ, նոյն է ընդ ԹԷՈԴՈՍ.
made by God;
that deifies.
Պարգեւք աստուածային եւ աստուածարար։ Աստուածարարք են եւ արդարացուցիչք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Թ։)
Աստուածարար հոգի. (Վրդն. սղ.։)
to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.
Աստուածային հաղորդութիւն աստուածացուցանելով զամենեսին՝ որք ի նայն յարձակին. (Դիոն. եկեղ. ։)
Հաւատովք որդիս ըստ շնորհաց աստուածացոյց ... որ եւ զիս աստուածացուսցէ. ըստ այսմ օրինակի սուրբքն Աստուած, այլ ոչ ըստ անզուգական արարչութեան. (Եղիշ. մկրտ.։)
Ես աստուածացուցի զձեզ, մարմնովս իմով ընդ Աստուած խառնեցի։ Յետ քո աստուածացուցանելոյ շնորհիդ. (Լմբ. սղ.։)
Աստուած մեր ի սկզբանէ աստուածացուցանել կամեցաւ զմարդն ի ձեռն պատուիրանին պահպանութեան. եւ իւրով մարմնանալովն եւ մկրտութեամբն աստուածացոյց զմարդն. (Լաստ. ըթիերց։)
Եւ Միաւորե բանին զմարմին ընդ աստուածութեան իւրում, կամ անձնաւորել զմարդթութիւն զոյգ ընդ աստուածութեան.
Եկեալ Աստուած հանդերձ առեցելովն, յորոց մինն աստուածահանդերձ առեցելովն, յորոց մինն աստուածացոյց, եւ միւսն աստուածածացաւ. (Ածաբ. ծն.։)
Միացուցանէ ընդ ինքեան զմարդկային բնութիւնս՝ աստուածացուցանելով զնա. (Շ. թղթ.։)
Էառ բանն զդատապարտեալ բնութիւնս եւ իւրացոյց, եւ աստուածացոյց. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Եւ ի սուրբ խորհրդեան Փոխարկել Քրիստոսի զհացն՝ մարմին իւր աստուածային.
ԱՍՏՈՒԱԾԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. ἑνθεόω, ἁποθέω reforo in deos, vel inter deos Հեթանոսաբար՝ է Դասել զոք կամ զարարածս ընդ չաստուածս, որպէս եւ պաշտել զախտս։
Աստուածացուցին ոմանք զչորս սկզբունս, զերկիր եւ զջուր եւզօդ եւ զհուր։ Ինքնասէրք զիւրաքանչիւր ոք ի զգայութեանցն աստուածացուցին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
that makes a god of any thing;
that deifies.
bright, brilliant, that shines divinely.
Աստուածափայլ գոծել. (Վրդն. դան.։)
who preaches God.
Աստուածաքարոզ մարգարէ, կամ առաքեալ. (Թէոդոր, մայրագ։)